Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk Унгарија 0 1226 5625562 5378765 2026-09-09T03:29:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625562 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за држава | conventional_long_name = Унгарија | native_name = {{native name|hu|Magyarország}} | common_name = Унгарија | image_flag = Flag of Hungary.svg | image_coat = Coat of Arms of Hungary.svg | symbol_width = 50px | image_map = EU-Hungary.svg | map_caption = {{map_caption |location_color=темнозелена |region=Европа |region_color=темносива |subregion=Европската Унија |subregion_color=зелена |legend=EU-Hungary.svg}} | national_motto = нема<br /><small>Историски ''Cum Deo pro Patria et Libertate''&nbsp;([[Латински]], ''Со помош на Господ за татковината и слободата'') или ''Regnum Mariae Patronae Hungariae'' (Латински, ''Кралството на Марија, патронот на Унгарија'')<ref>[http://esuna.co.uk/~hagfish/blog/index.php?/archives/post-90.html European State Mottos]{{Мртва_врска|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /></small> | national_anthem = ''[[Боже, благослови го Унгарецот|Химна]]'' <small style="white-space:nowrap;"><span style="font-size:111%;">''(„Isten, áldd meg a magyart“)''</span><br /> („Боже, благослови го Унгарецот“)</small><br /><div style="display:inline-block;padding-top:0.4em;">[[File:Hungarian national anthem, performed by the United States Navy Band (1997 arrangement).mp3]]</div> | official_languages = [[Унгарски јазик|Унгарски]] (''Magyar'') | ethnic_groups = {{unbulleted list | 95.2% [[Унгарци]] | 2.2% [[Роми]] | 1.5% [[Германци]] | 1.2% Други<ref group="бел.">Во Унгарија луѓето можат да пријават повеќе етнички идентитети, па затоа збирот надминува 100%.</ref><ref name="census 2016">{{cite book|last=Vukovich|first=Gabriella|url=http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/mikrocenzus2016/mikrocenzus_2016_12.pdf|title=Mikrocenzus 2016 – 12. Nemzetiségi adatok|trans-title=2016 microcensus – 12. Ethnic data|language=hu|work=Hungarian Central Statistical Office|location=Budapest|year=2018|access-date=10 January 2019|isbn=978-963-235-542-9}}</ref> }} | demonym = [[Унгарци]] | capital = [[Будимпешта]] | latd = 47 |latm=26 |latNS=N |longd=19 |longm=15 |longEW=E | largest_city = capital | government_type = [[Парламентарна република]] | leader_title1 = [[Претседател на Унгарија|Претседател]] | leader_title2 = [[Премиер на Унгарија|Премиер]] | leader_name1 = [[Тамаш Суљок]] | leader_name2 = [[Виктор Орбан]] | accessionEUdate = 1 мај, 2004 | EUseats = 24 | area_rank = 109 | area_magnitude = | area_km2 = 93,030 | area_sq_mi = 35,919 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 0.74% | population_estimate = 9,855,571<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ksh.hu/docs/hun/xstadat/xstadat_eves/i_wdsd001.html|title=Population by type of settlement - annually|work=[[Hungarian Central Statistical Office]]|date=24 December 2015|accessdate=24 December 2015}}</ref> | population_estimate_year = 2015 | population_estimate_rank = 88ма | population_density_km2 = 105.9 | population_density_sq_mi = 274.4 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 94та | GDP_PPP_year = 2008 | GDP_PPP = $199.395 милијарди<ref name="autogenerated1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=944&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=38&pr.y=5 |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=Imf.org |date= |accessdate=2008-11-21}}</ref> | GDP_nominal_year = 2008 | GDP_nominal = $164,339 милијарди<ref name="autogenerated1"/> | GDP_nominal_per_capita = $16,343<ref name="autogenerated1"/> (IMF) | GDP_PPP_rank = 43 | GDP_PPP_per_capita = $19,829<ref name="autogenerated1"/> (IMF) | GDP_PPP_per_capita_rank = 39 | Gini = 29.0 <!--number only--> | Gini_year = 2023 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]]|website=ec.europa.eu|access-date=4 May 2024}}</ref> | Gini_rank = | sovereignty_type = [[Историја на Унгарија|Основање]] | established_event1 = Основање на Унгарија | established_date1 = 896 | established_event2 = Призната за Царство - Прв крал: [[Стефан I (Унгарија)|Стефан I на Унгарија]] | established_date2 = 1000 декември | established_event3 = Моментално трета република | established_date3 = 23 октомври 1989 | HDI = 0.846 <!--number only--> | HDI_year = 2021 | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = 46та | currency = [[Унгарска форинта|Форинта]] | currency_code = HUF | country_code = hu | time_zone = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | time_zone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | date_format = yyyy.mm.dd, <br />yyyy.[[Roman numerals|{{sm|mm}}]].dd ([[Common Era|CE]]) | cctld = [[.hu]]<sup>1</sup> | drives_on = десно | calling_code = 36 | footnotes = | ISO_3166-1_alpha2 = HU | ISO_3166-1_alpha3 = HUN | ISO_3166-1_numeric = 348 | sport_code = HUN | vehicle_code = H | footnote1 = Се користи и [[.eu]] како дел од Европската Унија. |leader_title3=[[Спикер на Парламентот]]|leader_name3=[[Ласло Ковер]]|ethnic_groups_year=2022}} '''Унгарија''' ([[унгарски јазик|унгарски]]: ''Magyarország'' {{IPA-hu|ˈmɒɟɒrorsaːɡ||hu-Magyarország.ogg}}) е држава во [[Средна Европа]], што се граничи со [[Австрија]], [[Украина]], [[Романија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Словенија]] и [[Словачка]]. Локално е позната како Земја на [[Унгарци]]те. Главен град на Унгарија е [[Будимпешта]]. Химна на Унгарија е ''[[Isten, áldd meg a magyart]]'' (''Боже, благослови го Унгарецот''). Во Унгарија живеат околу 10.241.000 жители на територија од околу 93.000 км2. == Историја == {{Главна|Историја на Унгарија}} === Пред 895 === [[Податотека:Kalandozasok.jpg|мини|лево|Унгарските напади во Европа во 9-10 век]] Денешната територија на Унгарија во стариот век била провинција [[Панонија]], дел од [[Римското Царство]]. Во [[4 век]] на таа територија се населиле [[Хуни]]те под водство на [[Атила]]. Подоцна таа територија ја населиле и германски племиња. По Германците дошле и [[Авари]]те и [[Словени]]те, што подоцна резултирало со доаѓање на [[Угри]]те, односно денешните Унгарци. Основањето на унгарската држава е поврзано со доселувањето на Угрите од [[Понтско-касписка Степа|Понтско-касписката степа]] како конфедерација на седум племиња. Нивната силно централизирана-степска империја била предводена од [[Алмош]] и неговиот син [[Арпад]]: основачи на династијата на [[Арпади]]те. [[Арпади]]те тврделе дека се директни потомци на Атила.<ref name=":02">{{Cite book |last1=Horváth-Lugossy |first1=Gábor |url=https://mki.gov.hu/assets/pdf/MKI_EN_006_kings_and_saints_B5_web.pdf |title=Kings and Saints - The Age of the Árpáds |last2=Makoldi |first2=Miklós |last3=Neparáczki |first3=Endre |publisher=Institute of Hungarian Research |year=2022 |isbn=978-615-6117-65-6 |location=Budapest, Székesfehérvár}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Neparáczki |first1=Endre |last2=Maróti |first2=Zoltán |last3=Kalmár |first3=Tibor |last4=Maár |first4=Kitti |last5=Nagy |first5=István |last6=Latinovics |first6=Dóra |last7=Kustár |first7=Ágnes |last8=Pálfi |first8=György |last9=Molnár |first9=Erika |last10=Marcsik |first10=Antónia |last11=Balogh |first11=Csilla |last12=Lőrinczy |first12=Gábor |last13=Tomka |first13=Péter |last14=Kovacsóczy |first14=Bernadett |last15=Kovács |first15=László |date=12 November 2019 |title=Y-chromosome haplogroups from Hun, Avar and conquering Hungarian period nomadic people of the Carpathian Basin |journal=Scientific Reports |last16=Török |first16=Tibor|volume=9 |issue=1 |page=16569 |doi=10.1038/s41598-019-53105-5 |pmid=31719606 |pmc=6851379 |bibcode=2019NatSR...916569N | issn = 2045-2322 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Neparáczki |first1=Endre |last2=Maróti |first2=Zoltán |last3=Kalmár |first3=Tibor |last4=Kocsy |first4=Klaudia |last5=Maár |first5=Kitti |last6=Bihari |first6=Péter |last7=Nagy |first7=István |last8=Fóthi |first8=Erzsébet |last9=Pap |first9=Ildikó |last10=Kustár |first10=Ágnes |last11=Pálfi |first11=György |last12=Raskó |first12=István |last13=Zink |first13=Albert |last14=Török |first14=Tibor |date=18 October 2018 |title=Mitogenomic data indicate admixture components of Central-Inner Asian and Srubnaya origin in the conquering Hungarians |journal=PLOS ONE|volume=13 |issue=10 |pages=e0205920 |doi=10.1371/journal.pone.0205920 |pmid=30335830 |pmc=6193700 |bibcode=2018PLoSO..1305920N |doi-access=free }}</ref> Унгарците ја запоседнале [[Панонска Низина|Панонската Низина]] на претходно планиран начин, со долга миграција помеѓу 862–895 година.<ref name=":2822">{{Cite book |url=https://www.tankonyvkatalogus.hu/pdf/OH-TOR05TB__teljes.pdf |title=Történelem 5. az általános iskolások számára |publisher=Oktatási Hivatal (Hungarian Educational Authority) |year=2020 |isbn=978-615-6178-37-4 |pages=15, 112, 116, 137, 138, 141 |language=hu |trans-title=History 5. for primary school students |access-date=2024-02-19 |archive-date=2023-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221015211/https://www.tankonyvkatalogus.hu/pdf/OH-TOR05TB__teljes.pdf |url-status=dead }}</ref> Според [[Угрофински јазици|угрофинската теорија]], тие потекнуваат од население кое зборувало [[Уралски јазици|уралски]] и го населувало подрачјето помеѓу реката [[Волга]] и [[Урал (планина)|Уралските планини]].<ref>[http://countrystudies.us/hungary/49.htm Origins and Language]. Source: ''U.S. Library of Congress''.</ref> === Среден век === [[Податотека:Crown, Sword and Globus Cruciger of Hungary2.jpg|thumb|left|150px|Круната на Свети Стефан Унгарски.]] Угрите се населиле во [[896]] година. Во [[1001]] година Унгарците го прифатиле [[христијанство]]то и кнезот [[Иштван I]] се крунисал во крал. Во 1241–1242, кралството претрпило голем удар со [[Монголска инвазија на Унгарија|Монголската инвазија]]. Половина од унгарското население од 2 милиони луѓе биле жртви на инвазијата.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-34789/Hungary The Mongol invasion: the last Arpad kings], Encyclopædia Britannica – "The country lost about half its population, the incidence ranging from 60 percent in the Alföld (100 percent in parts of it) to 20 percent in Transdanubia; only parts of Transylvania and the northwest came off fairly lightly."</ref> Кралот Бела IV дозволил влез на [[Кумани]] и [[Јаси (Унгарија)|Јаси]] во земјата, кои бегале од Монголите.<ref>[http://hungarianhistory.com/lib/hevizi/hevizi.pdf Autonomies in Europe and Hungary] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220319075337/http://hungarianhistory.com/lib/hevizi/hevizi.pdf |date=2022-03-19 }}. By Józsa Hévizi.</ref> Низ вековите, тие биле целосно асимилирани.<ref>{{cite web |author=cs |url=http://www.nemzetijelkepek.hu/onkormanyzat-jaszbereny_en.shtml |title=National and historical symbols of Hungary |publisher=Nemzetijelkepek.hu |access-date=20 September 2009 |archive-date=29 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080729054659/http://www.nemzetijelkepek.hu/onkormanyzat-jaszbereny_en.shtml |url-status=dead }}</ref> По повлекувањето на Монголите, кралот Бела наредил изградба на стотици камени замоци и утврдувања, за да се одбрани од можна втора монголска инвазија. [[Втора монголска инвазија на Унгарија|Монголите се вратиле во Унгарија]] во 1285, но со новоизградениот систем од замоци и нова тактика (тешко вооружени витези) успешно биле одбиени. Монголските војски биле поразени<ref>{{cite book|author=Pál Engel|title=Realm of St. Stephen: A History of Medieval Hungary|url=https://books.google.com/books?id=vEJNBqanT_8C&pg=PA109|year=2005|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-85043-977-6|page=109}}</ref> во близина на Пешта од војската на кралот [[Ладислав IV (Унгарија)|Ладислав IV]]. Во [[1526]] година за време на [[Мохачка битка (1526)|Мохачката битка]] Турците извоиле победа над Унгарија и со тоа престанала да постои како држава. Територијата на Унгарија била поделена на три дела од кои еден дел целосно потпаднал под власт на Турција, друг под власт на [[Хабсбуршката монархија]] и третиот бил полунезависна држава во вазалски однос со Турција. Кон крајот на [[17 век]] сите три дела биле дел од Хабсбуршката монархија и тогаш Унгарците ја менуваат религијата прифаќајќи го [[лутеранство]]то и [[Калвинизам|калвинизмот]]. === Современа историја === {{Main|Унгарска револуција (1848)|Тријанонски договор|Унгарска Народна Република}} [[Податотека:Jakobey Buda ostroma 2.jpg|мини|лево|Опсадата на Буда во 1849]] Во [[1848]] година Унгарците дигнале востание против Монархијата за национални права, но не успеале во тоа. По востанието политиката на монархијата кон Унгарците се менува и тогаш е формирана [[Австроунгарија]]. Во [[Првата светска војна]] Австроунгарија била дел од Силите на оската заедно со [[Германија]] и [[Италија]]. Кога Австроунгарија ја изгубила војната, државата се поделила на два дела: [[Австрија]] и Унгарија, додека делови потпаднале во рамките на [[Југославија]], [[Романија]] и [[Чехословачка]]. Во [[Втората светска војна]] Унгарија повторно ја поддржала Германија и по вторпат ја загубила војната. По војната Унгарија била под раководство на Комунистичката партија на Унгарија. Од [[1990]] година е демократско повеќепартиско општество. == Географија и клима == {{Главна|Географија на Унгарија}} [[Податотека:Hungary-geographic map-en.svg|thumb|upright=1.3|Географска карта на Унгарија]] Околу половина од територијата на Унгарија е составена од рамница, поточно од [[Панонска Низина|Панонската низина]]. Највисоката надморска висина на Унгарија во рамницата е 183 метри. Трансданубија е ридски предел и има мали планини. Овие се најисточните точки на [[Алпи]]те на запад, Средните планини во центрот и [[Мешек]] планините на југ. Највисок врв во овој регион е [[Ирот ко]] со висина од 882 метри. Највисоките и најголемите планини во Унгарија се [[Карпати]]те кои се наоѓаат во северна Унгарија, на [[словачка]]та граница. Највисок врв е [[Кекеш]] со 1.014 метри. Унгрија е поделена на два дела од реката [[Дунав]]. Покрај Дунав во Унгарија течат и [[Драва]] и [[Тиса]] и езерото [[Балатон]]. Климата на Унгарија е континентална. == Политички систем == {{Главна|Политика на Унгарија}} [[Податотека:Budapest Hungarian Parliament (31363963556).jpg|thumb|left|Унгарскиот парламент на брегот на реката [[Дунав]].]] [[Претседател на Унгарија|Претседателот на Унгарија]] има церемонијална улога и е избран од парламентот на секои пет години. [[Премиер на Унгарија|Премиерот]] е избран од [[Национално собрание на Унгарија|парламентот на Унгарија]] и може да биде сменет само ако му се изгласа недоверба. Извршната власт, односно владата, е највисоката институција на Унгарија и премиерот е претседател на [[Влада на Унгарија|Владата]]. Премиерот го избира кабинетот на министри, но може истите да ги распушти. Националното собрание на Унгарија е еднодомна институција и има 386 пратенички места и се избираат на парламентарни избори за мандат од четири години. == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Унгарија}} [[Податотека:HU NUTS 3.png|thumb|лево|130px|Третата админ. поделба на Унгарија.]] Административно, Унгарија е поделена на 19 региони и град [[Будимпешта]]. Овие региони се трета административна поделба на територијата на Унгарија. Регионите понатака се поделени на подрегиони меѓу кои повторно Будимпешта е свој подрегион. Унгарија има вкупно 173 подрегиони. Овие подрегиони во [[1996]] година биле групирани во седум статистички региони за економски и статистички цели. Тие седум региони ја прават втората административна поделба на Унгарија. Покрај регионите и подрегионите, во Унгарија има 23 градови кои се сметаат за посебни региони. Водачите на овие градови имаат соодветни законски сили, но сепак градовите спаѓаат во регионот каде се наоѓаат, освен Будимпешта. == Стопанство == {{Главна|Економија на Унгарија}} [[Податотека:Magyar Nemzeti Bank épülete, Szabadság tér és Hold utca sarok. - 2005, Budapest.jpg|thumb|left|130px|Национална банка на Унгарија.]] Унгарија ги одржала своите први избори во [[1990]] година, после комунистичкиот режим во државата и успешно ја трансформирала својата планска економија во пазарна. Во државата широкораспространети се странските инвестиции и странскиот посед на компании и трговско земјиште. Унгарија постојано има раст на економија. Приватниот сектор во државата сочинува околу 80% од БДП на Унгарија. Од странските инвестиции кои се слеваат во [[Средна Европа]], една третина одат во Унгарија. Унгарија има јака монетарна, фискална, бизнис и трговска политика со лесно инвестирање. Официјална валута во Унгарија е [[унгарска форинта|унгарската форинта]]. == Население и јазик == {{Главна|Демографија на Унгарија}} {{bar box |float=right |title=Верници во Унгарија |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Католици|yellow|80.5}} {{Столбен постоток|Источни Католици|yellow|0.27}} {{Столбен постоток|Православни|red|0.16}} {{Столбен постоток|Клаванисти|pink|16.2}} {{Столбен постоток|лутеранци|green|3}} {{Столбен постоток|Евреи|black|0.1}} {{Столбен постоток|Други|orange|0.2}} }} 95% од населението на Унгарија се [[Унгарци]] со мајчин јазик [[Унгарски јазик|унгарски]]. Најголеми малцински етнички заедници во Унгарија се [[Роми]]те со 2.1% и [[Германци]]те 1.2%. Покрај нив во Унгарија живеат и [[Словаци]], [[Хрвати]], [[Романци]], [[Украинци]] и [[Срби]]. Неофицијално, Ромите сочинуваат околу 10% од населението. Со Договорот од Карловиц голем број на Германци се доселиле во Унгарија. Службен јазик во Унгарија е [[унгарски јазик]]. {{Најголеми градови во Унгарија}} == Култура во Унгарија == {{Главна|Култура во Унгарија}} Културата во Унгарија има свој специфичен стил, богата со различни елементи и стилови. Поради богатата [[историја]], унгарската култура има богата фолклорна традиција изразена во [[архитектура]]та, начинот на живот, [[поезија]], [[литература]] и [[сликарство]]. Унгарската музика е доста богата, почнувајќи од класичната музика на Франц Лист до унгарската ромска музика и танцеви. Исто така, литературата е многу богата и шаренолика со голем број на автори меѓу кои има и светски познати писатели и поети. === Религија === {{Главна|Религија во Унгарија}} [[File:Benczúr - Painting of St Stephen in the Basilica of Budapest.jpg|thumb|left|[[Стефан I (Унгарија)|Кралот Свети Стефан]] ѝ ја нуди унгарската круна на [[Дева Марија]] – слика од Ѓула Бенцур, во базиликата Свети Стефан]] Мнозинството од населението на Унгарија биле [[христијанизација|христијанизирани]] во текот на [[10 век]]. Првиот унгарски крал, Свети [[Иштван I]] го зел [[Западно христијанство|западното христијанство]], иако неговата мајка, ''Саролт'', била крстена по источниот обред. Унгарија останала претежно католичка земја до [[16 век]], односно до појавата на [[Протестантска реформација|реформацијата]] и [[Лутеранство]]то, каде [[Калвинизам|калвинизмот]] бил прифатен од скоро цела популација. Во втората половина на [[16 век]], сепак, [[Исусовци|Езуитите]] предводени преку својата кампања на [[Контрареформација]] меѓу [[Унгарци]]те, успеале нивниот процент да го намалат. До [[17 век]], Унгарија веќе била католичка земја. Во некои од источните делови на земјата околу [[Дебрецен]], сѐ уште постојат протестантски заедници. [[православие]]то во Унгарија е на религијата главно на некои национални малцинства во земјата, особено, [[Романци]], [[Руси]], [[Украинци]] и [[Срби]]. Според последните податоци, 5.289.521 од населението на Унгарија се [[Римокатоличка црква|римокатолици]], 268.935 - [[Источнокатоличка црква|источни католици]], 15.928 - [[Православие|православни]], 1.622.796 [[Калвинизам|калвинисти]], 304.705 - [[Лутеранство|лутеранци]], 17.705 - [[Баптизам|баптисти]], 5.840 - [[Адвентизам|адвентисти]], 34.530 - други протестантски деноминации, 24.340 - други [[христијански деноминации]], 12.871- [[евреи]], 13.567 - други нехристијански деноминации, 1.483.369 - [[Атеизам|атеисти]], 1.734.333 - не одговориле на прашањето за нивната религиозна принадлежност. ==Унгарија како тема во уметноста и во популарната култура== * „Унгарски благородник“ - песна на унгарскиот поет [[Шандор Петефи]].<ref>Šandor Petefi, ''Sloboda i ljubav''. Beograd: Rad, 1969, стр. 21-22.</ref> == Белешки == {{reflist|group="бел."}} == Наводи == {{reflist}} == Галерија == <center> <gallery> Слика:Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|Бунар во [[Хортобаѓ]] (''Hortobágy'') Слика:Views of Balatonfüred and Lake Balaton from Tihany Peninsula, Hungary.jpg|Езеро [[Балатон]] (''Balaton'') Слика:Szeged400.jpg|[[Сегед]] (''Szeged'') Слика:Gyor24.jpg|[[Ѓер]] (''Győr'') Слика:Miskolc33.jpg|[[Мишколц]] (''Miskolc'') </gallery> </center> == Поврзано == * [[Будимпешта]] * [[Унгарски јазик]] * [[Хуни]] * [[Австроунгарија]] == Надворешни врски == {{commons|Hungary|Унгарија}} * [http://www.parlament.hu/parl_en.htm Собрание] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-h/hungary.html Шеф на држава и кабинет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514230722/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-h/hungary.html |date=2011-05-14 }} * {{CIA World Factbook_link|hu|Унгарија}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/hungary.htm Унгарија на UCB] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110719175444/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/hungary.htm |date=2011-07-19 }} * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Hungary:_Primary_Documents Историја на Унгарија:документи] * [http://www.hungarianhistory.com Историја на Унгарија] * [http://translations.bookfinder.hu/indexa.htm Превод на литературни творби на унгарски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20001209172700/http://translations.bookfinder.hu/indexa.htm |date=2000-12-09 }} {{Држави на Европскиот континент}} {{ЕУ}} {{Светско наследство во Унгарија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Унгарија|*]] [[Категорија:Средна Европа]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1920 година]] [[Категорија:Републики]] e4jzrf5b6qubj2akll8s805o36mmozh Турција 0 1360 5625548 5624359 2026-09-09T02:11:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625548 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за држава | conventional_long_name = Република Турција | common_name = Турција | native_name = {{native name|tr|Türkiye Cumhuriyeti}} | image_flag = Flag of Turkey.svg | image_coat = Emblem of Turkey.svg |national_motto = ''Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir<br /> <small>''Суверенитетот безусловно ѝ припаѓа на нацијата.''</small> |national_anthem = {{vunblist |"[[İstiklâl Marşı]]" |{{small|„Марш на независноста“}} {{#tag:ref |Исто така официјална химна на непризнатата држава Северен Кипар}}|<center>[[File:Istiklâl Marsi instrumetal.ogg]]</center>}} | image_map = Turkey (orthographic projection).svg | capital = [[Анкара]] | coordinates = {{Coord|40|N|33|E|type:city|display=title,inline}} | largest_city = [[Истанбул]]<br />{{smaller|{{coord|41|1|N|28|57|E|display=inline}}}} | official_languages = [[турски]] | languages_type = [[Говорен јазик|Говорни јазици]]<ref name=Ethnologue>[[Ethnologue]]: [https://www.ethnologue.com/country/tr/languages ''Ethnologue Languages of the World – Turkey''], Retrieved 15 October 2017.</ref> | languages = {{hlist|[[турски]]|[[курманџи]]|[[Зазански јазик|зазански]]|[[Ласки јазик|ласки]]|[[Кабардински јазик|кабардински]]|[[Босански јазик|босански]]|[[Јазици во Сирија|сириско-арапски]]|[[Јазици во Турција|и други]]}} | ethnic_groups = {{hlist|[[Турци]]|[[Курди]]|[[Арапи]]|[[Лази]]|[[Черкези]]|[[Бошњаци]]|[[Малцинства во Турција|и други]]}} | demonym = [[Турци]] (Турчин/Турчинка) | government_type = [[Унитарна држава|Унитарна]] [[Претседателски систем|претседателска]] [[Устав на Турција|уставна]] [[република]] | leader_title1 = [[Претседател на Турција|Претседател]] | leader_name1 = [[Реџеп Таип Ердоган]] | leader_title2 = [[Потпретседател на Турција|Потпретседател]] | leader_name2 = [[Џевдет Јилмаз]] | leader_title3 = [[Претседател на Собранието на Турција|Претседател на Собранието]] | leader_name3 = [[Нуман Куртулмуш]] | legislature = {{nowrap|[[Собрание на Турција|Големо Национално Собрание]]}} | established_event1 = [[Турска војна за независност|Војна за независност]] | established_date1 = 19 мај 1919 | established_event2 = [[Собрание на Турција|Големо Национално Собрание]] | established_date2 = 23 април 1920 | established_event3 = {{nowrap|[[Договор од Лозана]]}} | established_date3 = 24 јули 1923 | established_event4 = {{nowrap|[[Историја на Турција|Прогласување на независност]]}} | established_date4 = 29 октомври 1923 | area_km2 = 783,562 <!--http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Tuerkei_node.html --> | area_rank = 36-та | area_sq_mi = 302535 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 2.03 | population_estimate = {{increase}} 85,279,553<ref name="The Results of Address Based Population Registration System, 2022">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuik.gov.tr/Start.do;jsessionid=y1xhcJTNnwHwghhJn71hm0M1yxwbr6kLTVQNSfwQvL5bVpRh1h6c!298425837|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2022|publisher=[[Turkish Statistical Institute]]|access-date=8 March 2022|archive-date=2020-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406202011/http://www.tuik.gov.tr/Start.do;jsessionid=y1xhcJTNnwHwghhJn71hm0M1yxwbr6kLTVQNSfwQvL5bVpRh1h6c!298425837|url-status=dead}}</ref> ([[Список на држави по население|17-та]]) | population_estimate_year = 2022 | population_density_km2 = 111<ref name="Population density in Turkey">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turkstat.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=1591|title=Annual growth rate and population density of provinces by years, 2007–2015|publisher=Turkish Statistical Institute|access-date=10 November 2016}}</ref> | population_density_sq_mi = 262 | population_density_rank = 111-ма | GDP_PPP = {{Increase}} $3.613 &nbsp;трилиони<ref name=IMF-WEO>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=79&pr.y=14&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=186&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=10 April 2019}}</ref> | GDP_PPP_year = 2022 | GDP_PPP_rank = 11-та | GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} $41,887<ref name=IMF-WEO /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 46-ta | GDP_nominal = {{Increase}} $1.154&nbsp;трилиони<ref name=IMF-WEO /> | GDP_nominal_year = 2022 | GDP_nominal_rank = 17-та | GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} $13,383<ref name=IMF-WEO /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 65-ta | Gini = 41.9 <!--number only--> | Gini_year = 2019 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{Наведена мрежна страница |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=TR |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org|access-date=8 March 2019}}</ref> | Gini_rank = 41-та | HDI = 0.838 <!--number only--> | HDI_year = 2021<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name=HDI>{{Наведена мрежна страница|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = 48-та | currency = [[Турска лира]] [[Турска лира|(₺)]] | currency_code = TRY | time_zone = [[Источноевропско време|FET]] | utc_offset = +3 | date_format = dd/mm/yyyy ([[Anno Domini|АД]]) | drives_on = right | calling_code = [[Повикувачки броеви во Турција|+90]] | cctld = [[.tr]] | official_website = | today = }} '''Турција''' ({{langx|tr|Türkiye}}) или официјално '''Република Турција''' <span style="white-space:nowrap;"> ({{Audio|Tur-Türkiye_Cumhuriyeti.ogg|''Türkiye Cumhuriyeti''}})</span> — држава во [[Евроазија]] која се протега полуостровот [[Мала Азија]] и на дел од [[Балканскиот Полуостров]] во [[Југоисточна Европа]]. Турција е една од шесте независни туркиски држави во светот. Турција граничи со осум држави и излегува на четири мориња. На северозапад граничи со [[Бугарија]], на запад со [[Грција]], на североисток со [[Грузија]], на исток со [[Ерменија]], [[Азербејџан]] и [[Иран]] и со [[Ирак]] и [[Сирија]] на југ. На север од државата се наоѓа [[Црното Море]], на запад е [[Егејското Море]], на северозапад е [[Мраморното Море]], додека на југ е [[Средоземното Море]]. Мраморното Море, заедно со протоците [[Босфор]] и [[Дарданели]] ја сочинуваат природната граница меѓу европското и азиското турско копно.<ref name="NatlGeoAtlas">{{Наведена книга|title=National Geographic Atlas of the World|edition=7|year=1999|location=Washington, DC|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|isbn=0-7922-7528-4}} "Europe" (pp. 68–9); "Asia" (pp. 90–1): "A commonly accepted division between Asia and Europe ... is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles."</ref> [[Истанбул]] е најголемиот град во земјата, додека главен град [[Анкара]] кој се наоѓа во централниот дел на [[Анадолија]]. Околу 70 до 80 отсто од граѓаните на земјата се идентификуваат како [[Турци]].<ref name="konda2">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf |title=Toplumsal Yapı Araştırması 2006 |date=2006 |publisher=[[KONDA Research and Consultancy]] |access-date=21 February 2015 |archive-date=2017-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215004933/http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="cia2">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html |title=Turkey |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency]] |access-date=13 October 2016 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html |url-status=dead }}</ref> [[Курди]]те се најголемо малцинство. Големината на курдското население е предмет на расправа со проценки од 12 на 25 проценти од населението. Во разни периоди во својата историја, регионот бил населен со различни цивилизации, вклучувајќи ги [[Асирци]]те, [[Грци]]те, [[Тракијци]]те, [[Фригијци]]те, [[Урарту|Урартијците]] и [[Ерменци]]те.<ref name="Howard2">{{Наведена книга| publisher = Greenwood Publishing Group| isbn = 978-0-313-30708-9| last = Howard| first = Douglas Arthur| title = The History of Turkey| date = 2001 |url=https://books.google.com/books?id=Ay-IkMqrTp4C&pg=PA43}}</ref><ref name="SteadmanMcMahon20112">{{Наведена книга|url={{Google books |plainurl=yes |id=7ND_CE9If3kC }}|title=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000–323 BC)|author1=Sharon R. Steadman|author2=Gregory McMahon|year=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537614-2|pages=3–11, 37|access-date=23 March 2013}}</ref><ref name="MET">{{Наведено списание|last=Casson|first=Lionel|year=1977|title=The Thracians|url=http://www.metmuseum.org/pubs/bulletins/1/pdf/3258667.pdf.bannered.pdf|journal=The Metropolitan Museum of Art Bulletin|volume=35|issue=1|pages=2–6|doi=10.2307/3258667|jstor=3258667|access-date=2019-07-06|archive-date=2019-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503015440/https://www.metmuseum.org/pubs/bulletins/1/pdf/3258667.pdf.bannered.pdf|url-status=dead|issn = 0026-1521 }}</ref> [[Селџуци]]те започнале да мигрираат во областа во [[11 век]], а нивната победа над Византијците во [[Битка кај Манцикерт (1071)|Битката кај Манцикерт]] во [[1071]] година го симболизира почетокот и темелот на Турција на овие простори<ref>{{Наведена книга| publisher = Springer| isbn = 978-1-137-33421-3| last1 = Gürpinar| first1 = D.| last2 = Gürpinar| first2 = Dogan| title = Ottoman/Turkish Visions of the Nation, 1860–1950|year=2013}}</ref>. [[Икониски Султанат|Селџучкото Царство]] владеел со [[Анадолија]] до [[монголска инвазија на Анадолија|монголската инвазија]] во [[1243]] година, кога се распаднала на мали турски кнежевства.<ref name="mfk&gl2">{{Наведена книга|title=The origins of the Ottoman Empire|last1=Mehmet Fuat Köprülü&Gary Leiser|page=33}}</ref> Почнувајќи од крајот на [[13 век]], [[Османлии]]те започнале да ги обединуваат овие турски кнежевства. Откако [[Мехмед II]] го [[Падот на Цариград|освоил]] [[Цариград]] во [[1453]] година, османлиската експанзија продолжила под [[Селим I]]. За време на владеењето на [[Сулејман Величествениот]], [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] опфаќало голем дел од [[Југоисточна Европа]], [[Западна Азија]] и [[Северна Африка]], станувајќи светска сила.<ref name=Howard2/><ref name=masters>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=4x09OvMBMmgC&pg=PA17&dq=%22ottoman+empire%22+%22world+power%22#v=onepage&q=%22ottoman%20empire%22%20%22world%20power%22&f=false|title=The Arabs of the Ottoman Empire, 1516–1918: A Social and Cultural History|last=Masters|first=Bruce|year=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-03363-4|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=UU8iCY0OZmcC&pg=PR97&dq=Ottoman+empire+world+power+suleyman#v=onepage&q=Ottoman%20empire%20world%20power%20suleyman&f=false|title=The A to Z of the Ottoman Empire|last=Somel|first=Selcuk Aksin|year=2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-1-4617-3176-4|language=en}}</ref> Во следните векови државата влегла во период на опаѓање со постепено губење на териториите и војните.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=VDm769--fZQC&pg=PA51&dq=the+ottoman+empire+started+to+decline#v=onepage&q=the%20ottoman%20empire%20started%20to%20decline&f=false|title=Gypsies in the Ottoman Empire: A Contribution to the History of the Balkans|last=Marushiakova|first=Elena|last2=Popov|first2=Veselin Zakhariev|last3=Popov|first3=Veselin|last4=Descartes)|first4=Centre de recherches tsiganes (Université René|date=2001|publisher=Univ of Hertfordshire Press|isbn=978-1-902806-02-0|language=en}}</ref> Во обид да ги консолидира слабеењето на социјалните и политичките основи на царството, [[Махмуд II|Махмуд]] започнал период на модернизација во почетокот на [[XIX век]], носејќи реформи во сите области на државата, вклучувајќи ја и војската и бирократијата заедно со еманципацијата на сите граѓани.<ref>Roderic. H. Davison, Essays in Ottoman and Turkish History, 1774-1923 – The Impact of West, Texas 1990, pp. 115-116.</ref> Во [[1913]] година, државниот удар успешно ја ставил земјата под контрола на [[Трите паши]]. За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], отоманската влада извршила геноциди против ерменските, асирските и понтиските грчки субјекти.{{efn-ur|name=two|Турскиот претседател Ердоган изјавил: „Нашиот став за ерменското прашање беше јасен од самиот почеток. Ние никогаш нема да ги прифатиме обвинувањата за геноцид“.<ref>{{Наведена мрежна страница |website= ''Deutsche Welle'' |title= Ердоган: Турција никогаш нема да прифати обвиненија за геноцид|accessdate= 7 февруари 2018 |url= http://www.dw.com/en/erdogan-turkey-will-never-accept-genocide-charges/a-19307115}}</ref> Научниците даваат неколку причини за ерменското негирање на геноцидот, вклучувајќи го и зачувувањето на националниот идентитет, побарувачката за репарации и територијалните проблеми<ref>{{Наведена книга| publisher = ABC-CLIO| isbn = 978-1-4408-3161-4| last1 = Tatz| first1 = Colin| last2 = Higgins| first2 = Winton| title = The Magnitude of Genocide| year=2016}}</ref>}}<ref name="SchallerZimmerer">{{Наведено списание|last=Schaller|first=Dominik J.|last2=Zimmerer|first2=Jürgen|year=2008|title=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies—introduction|url=|journal=Journal of Genocide Research|volume=10|issue=1|pages=7–14|doi=10.1080/14623520801950820|issn=1462-3528}}</ref> По војната, конгломерацијата на територии и народи што порано го сочинувале царството [[Поделба на Отоманското Царство|била поделена]] на неколку нови држави.<ref>[[Roderic H. Davison]]; Review "From Paris to Sèvres: The Partition of the Ottoman Empire at the Peace Conference of 1919–1920" by Paul C. Helmreich in ''[[Slavic Review]]'', Vol. 34, No. 1 (March 1975), pp. 186–187</ref> [[Турска војна за независност|Турската војна за независност]], иницирана од [[Мустафа Кемал Ататурк]] против окупацијата на [[Сојузници во Првата светска војна|сојузничките сили]], резултирала со [[Укинување на османлискиот султанат|укинување на монархијата]] во [[1922]] година и основање на Република Турција во [[1923]] година, со Ататурк како прв претседател.<ref name="Britannica">{{наведена енциклопедија|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url= http://www.britannica.com/eb/article-44425/Turkey|title=Turkey, Mustafa Kemal and the Turkish War of Independence, 1919–23|access-date=29 October 2007|year=2007}}</ref> Ататурк донел бројни реформи, од кои многу од нив инкорпорирале различни аспекти на западната мисла, филозофија и обичаи во новата форма на турската влада.<ref>S.N. Eisenstadt, "The Kemalist Regime and Modernization: Some Comparative and Analytical Remarks," in J. Landau, ed., Atatürk and the Modernization of Turkey, Boulder, Colorado: Westview Press, 1984, 3–16.</ref> [[Курдско-турски конфликт|Курдско-турскиот конфликт]], вооружен конфликт меѓу Република Турција и курдските бунтовници, е активен уште од [[1984]] година пред сè на југоисточниот дел на земјата. Различни курдски групи бараат одвојување од Турција за да создадат независен [[Курдистан]] или да имаат автономија и поголеми политички и културни права за [[Курди]]те во Турција. Поради турската местоположба како крстопат меѓу Азија и Европа, Турција има голема геостратешна важност.<ref name="Ottoman_Turkey">{{Наведена книга|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan|first=Stanford Jay|last=Shaw|author2=Kural Shaw, Ezel|publisher=Cambridge University Press|year=1977|isbn=0-5212-9163-1}}</ref> Доминантна религија во Турција е Исламот, со мали христијански и јудејски заедници. службен јазик во Тирција е [[турски јазик|турскиот јазик]], кој е најдоминантен јазик во државата, но околу 18% од населението зборува и [[Курдски јазик|курдски]] и [[фдазаки]].<ref name=ciaturkey>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html#People |title=CIA World Factbook gives 18% Kurds of 72.5 million total population (2008 est.) |accessdate=2010-11-12 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html#People |url-status=dead }}</ref> Турција е демократска, секуларна, унитарна уставна република, со големо античко културно наследство. Турција е член на голем број меѓународни организации што ја прави западноориентирана држава. Турција е членка на [[ООН]], рана членка на [[НАТО]], [[ММФ]] и [[Светската банка]], како и основач на [[ОЕЦД]], [[ОБСЕ]], [[Организација за црноморска економска соработка|БСЕЦ]], [[Организација за исламска соработка|ОИК]] и [[Г-20]]. Откако станала една од првите членки на [[Советот на Европа]] во [[1949]] година, Турција станала асоцијативна членка на [[ЕЕЗ]] во [[1963]] година, се приклучила на [[Царинска унија|Царинската унија на ЕУ]] во 1995 година и започнала [[Приклучување на Турција кон ЕУ|преговори за пристап]] во [[Европската Унија]] во [[2005]] година, кои ефикасно биле запрени од ЕУ во [[2017]] година поради „''патот на Турција кон автократското владеење''“.<ref name=TR_EUChrono /> [[економија на Турција|Турската економија]] и дипломатските иницијативи довеле до нејзино признавање како регионална сила, додека нејзината местоположба и дала геополитичко и стратешко значење низ историјата.<ref name="giga-hamburg.de1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.giga-hamburg.de/de/system/files/publications/wp204_bank-karadag.pdf|title=The Political Economy of Regional Power: Turkey|website=giga-hamburg.de|access-date=18 February 2015|archive-date=2014-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140210210237/http://www.giga-hamburg.de/de/system/files/publications/wp204_bank-karadag.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание |jstor=25642612|title=The Political and Strategic Importance of Turkey|url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-international-news_1939-11-04_16_22/page/1167|journal=Bulletin of International News|volume=16|issue=22|pages=3–11|date=4 November 1939 |author1=, M.B}}</ref> Турција е секуларна, унитарна, поранешна парламентарна република која го усвоила претседателскиот систем со референдум во 2017 година. Новиот систем стапил на сила со [[Претседателски избори во Турција (2018)|претседателските избори]] во 2018 година. Сегашната администрација на Турција предводена од претседателот [[Реџеп Тајип Ердоган]] од АКП донела мерки за зголемување на влијанието на [[ислам]]от и ги поткопала политиките на [[Кемалисти]]те и [[Слобода на печатот|слободата на печатот]].<ref>{{наведени вести| issn = 0362-4331| last = Nordland| first = Rod| title = Turkey's Free Press Withers as Erdogan Jails 120 Journalists| work = The New York Times| accessdate = 24 April 2018| date = 17 November 2016| url = https://www.nytimes.com/2016/11/18/world/europe/turkey-press-erdogan-coup.html}}</ref><ref>{{наведени вести| issn = 0028-792X| last = Ackerman| first = Elliot| title = Atatürk Versus Erdogan: Turkey’s Long Struggle| work = The New Yorker| accessdate = 24 April 2018| date = 16 July 2016| url = https://www.newyorker.com/news/news-desk/ataturk-versus-erdogan-turkeys-long-struggle}}></ref> == Потекло на поимот == Името Турција (од [[средновековен латински|средновековен латински јазик]] ''Turchia/Turquia''<ref name=arlen>{{Наведена книга|title=Passage to Ararat|author= Michael J. Arlen|publisher=MacMillan|url=https://books.google.com/books?id=-UahAwAAQBAJ&pg=PA159|page=159|year=2006|isbn= 978-0-374-53012-9}}</ref>)) значи „''земја на Турците''“. Името ''Турција'', или на [[турски јазик]] ''Türkiye'', може да се подели на два збора: ''Türk'', што значи силен на [[старотурски јазик]]<ref>^ American Heritage Dictionary (2000). ""Turk"". Houghton Mifflin Company. Посетено на 27 декември 2006.</ref> и наставката ''iye '' што потекнува од арапската наставка -''iyya'' што е еквивалентно со македонската наставка -ија. Првите записи на името ''Türk'' или ''Türük'' датираат од [[8 век]] во [[Средна Азија]].<ref>^ a b Harper, Douglas (2001). ""Turk"". Online Etymology Dictionary. Посетено на 27 декември 2006.</ref>. Современото „Турција“ датира од најмалку [[1719]] година<ref>{{Cite OED|Turkey}}</ref>. Турското име ''Türkiye'' било усвоено во [[1923]] под влијание на европската употреба<ref name="arlen" />. Во јануари 2022 година, земјата официјално го смени својот меѓународен бренд во турското име, Туркије, за подобро да го одрази своето наследство и да избегне забуна со птицата мисирка.<ref>{{cite web | url=https://skopje1.mk/archives/159119 | title=Турција го менува името - Скопје1.мк | date=2022-01-18 | accessdate=2022-01-18 | archive-date=2022-05-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220517210737/https://skopje1.mk/archives/159119 | url-status=dead }}</ref> == Историја == {{Главна|Историја на Турција}} === Праисториски период=== {{Главна|Историја на Анадолија и Мала Азија}} [[File:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|[[Ѓобекли Тепе]]<ref name="ArchMag" />]] [[File:Lion Gate, Hattusa 01.jpg|thumb|[[Хатуша]], престолнина на [[Хетити]]те.<ref name=whcunesco>{{Наведена мрежна страница|title=Hattusha: the Hittite Capital|url=http://whc.unesco.org/en/list/377|website=whc.unesco.org|access-date=12 June 2014}}</ref>]] Анадолкиот полуостров, кој се состои од поголемиот дел од денешна Турција, е еден од најстарите постојано населени региони во светот. Различни древни анадолски население живееле во Анадолија, од [[неолитот]] до хеленистичкиот период<ref name="SteadmanMcMahon20112"/>. Многу од овие народи зборувале [[анадолски јазици]], гранка на поголемото [[индоевропско јазично семејство]]<ref name="UCLA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linguistics.ucla.edu/people/Melchert/The%20Position%20of%20Anatolian.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GNtCVWdz?url=http://www.linguistics.ucla.edu/people/Melchert/The%20Position%20of%20Anatolian.pdf|archivedate=5 May 2013|title=The Position of Anatolian |access-date=4 May 2013}}</ref>. Всушност, со оглед на антиката на индоевропските [[Хетитски јазик|хетитски]] и [[лувиски јазик]], некои научници ја прогласиле Анадолија како хипотетички центар од индоевропските јазици<ref name="AnatoliaIndoEuropean">{{Наведено списание|last=Balter|first=Michael|title=Search for the Indo-Europeans: Were Kurgan horsemen or Anatolian farmers responsible for creating and spreading the world's most far-flung language family?|url=https://archive.org/details/sim_science_2004-02-27_303_5662/page/1323|journal=Science|volume=303|issue=5662|page=1323|date=27 February 2004|doi=10.1126/science.303.5662.1323|pmid=14988549}}</ref>. Европскиот дел на Турција, наречен [[Источна Тракија]], исто така бил населен уште од пред 14.000 години<ref name="MET"/>. [[Ѓобекли Тепе]] е место на најстарата позната религиозна структура, храм кој датира околу 10.000 п.н.е.<ref name="ArchMag">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.archaeology.org/0811/abstracts/turkey.html|title=The World's First Temple|work=Archaeology magazine|date=November–December 2008|page=23|accessdate=2019-07-06|archive-date=2012-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329113052/http://www.archaeology.org/0811/abstracts/turkey.html|url-status=dead}}</ref>, додека [[Чаталхојук]] е многу голема неолитска населба во јужниот дел на Анадолија, која постоела од околу 7500 п.н.е. до 5700 п.н.е. Таа е најголемата и најдобро зачувана неолитска локација пронајдена досега, а во јули 2012 година е запишана во [[светско културно наследство на УНЕСКО]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globalheritagefund.org/onthewire/blog/catalhoyuk_world_heritage_list |title=Çatalhöyük added to UNESCO World Heritage List |publisher=Global Heritage Fund |date=3 July 2012 |access-date=9 February 2013|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117025024/http://globalheritagefund.org/onthewire/blog/catalhoyuk_world_heritage_list |archivedate=17 January 2013}}</ref>. Населбата [[Троја]] била основана во неолитскиот период и продолжила во железното време<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Troy|url=http://www.ancient.eu/troy/|website=ancient.eu|access-date=9 August 2014}}</ref>. Најраните регистрирани жители на Анадолија биле [[Хати]]те и [[Хурити]]те, не-индоевропските народи кои живееле во централна и источна Анадолија, од околу 2300 п.н.е. Индоевропските [[Хетити]] биле распространети во Анадолија од [[18 век п.н.е.]] со главен град во Хатуша во Централна Анадолија. Оваа царство го доживеало својот врв во средината на [[14 век п.н.е.]] и под водство на Супилулиума I успеале да завладеат со скоро цела Мала Азија како и со делови на северен [[Левент]] и [[Горна Месопотамија]]. И покрај тоа што тие самите се нарекувале Хати, Хатите би требало да се раздвојуваат од Хетитите, пред сè како постар народ од двата, кој го населил истиов регион. [[Асирија|Асирците]] ги освоиле и населиле делови од југоисточна Турција уште во 1950 п.н.е. до 612 п.н.е.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www3.uakron.edu/ziyaret/timeline_3period.html|title=Ziyaret Tepe – Turkey Archaeological Dig Site|publisher=uakron.edu|access-date=4 September 2010|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194000/http://www3.uakron.edu/ziyaret/timeline_3period.html|url-status=dead}}</ref>, иако тие останале малцинство во регионот, имено во [[Хаќари]], до почетокот на 20 век од новата ера<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aina.org/articles/assyrianidentity.pdf|title=Assyrian Identity in Ancient Times And Today'|access-date=4 September 2010}}</ref>. [[Урарту]] повторно се појавил во натписите на Асирија во 9 век п.н.е. како моќен северен соперник на [[Асирија]]<ref>{{Наведена книга|title=Urartian Material Culture As State Assemblage: An Anomaly in the Archaeology of Empire|first=Paul|last=Zimansky|page=103}}</ref>. По падот на Хетите во околу 1180 п.н.е., [[Фригијци]]те, индоевропски народ, постигнале надмоќ во Анадолија додека нивното царство не го уништиле [[Кимеријци]]те во 7 век п.н.е<ref name="TroyHittiteEmpirePhrygians">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/03/waa/ht03waa.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060910042040/http://www.metmuseum.org/toah/ht/03/waa/ht03waa.htm|archivedate=10 September 2006|title=Anatolia and the Caucasus, 2000–1000 B.C. in ''Timeline of Art History.''|author=The Metropolitan Museum of Art, New York|authorlink=Metropolitan Museum of Art|publisher=New York: The Metropolitan Museum of Art|access-date=21 December 2006|date=October 2000}}</ref>. Почнувајќи од 714 п.н.е., Урарту ја поделил истата судбина и се распуштил во 590 п.н.е.<ref>{{Наведена книга|first=Georges|last=Roux|title=Ancient Iraq|page=314}}</ref>, кога била освоена од страна на [[Медијци]]те. Најмоќните земји наследнички на [[Фригија]] биле Лидија, Карија и Ликија. Лидиците и ликиците зборувале индоевропски јазици {{Multiple image|align=center|direction=horizontal|image1=The Bath-Gymnasium complex at Sardis, late 2nd - early 3rd century AD, Sardis, Turkey (17098680002).jpg|width1=271|image2=Walls of Troy (2).jpg|width2=240|caption1=[[Гимназијум]] во градот Сард<ref name=rhodes>Rhodes, P.J. ''A History of the Classical Greek World 478–323 BC''. 2nd edition. Chichester: Wiley-Blackwell, 2010, p јуни</ref>|caption2=Ѕидините на [[Троја]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://whc.unesco.org/en/list/849 |title=Archaeological Site of Troy – UNESCO World Heritage Centre |publisher=Whc.unesco.org |date=2 December 1998 |access-date=15 August 2012}}</ref>}} === Антички период=== [[File:Halicarnassus Theatre.jpg|thumb|Театар во [[Халикарнас]] (денешен [[Бодрум]] бил изграден во 4 век п.н.е. од страна на [[Мавзол]]. [[Мавзолеј во Халикарнас|Мавзолејот на Халикарнас]] бил едно од [[Седум светски чуда на античкиот свет|Седумте чуда на античкиот свет]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ancient-origins.net/ancient-places-asia/mausoleum-halicarnassus-wonder-ancient-world-003088|title=The Mausoleum of Halicarnassus: A Wonder of the Ancient World|publisher=ancient-origins.net|date=19 May 2015}}</ref>]] [[File:Ephesus Celsus Library Façade.jpg|thumb|right|[[Библиотека на Целс]] изградена во 114–117.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ancient.eu/Celsus_Library/|title=Celsus Library|publisher=Ancient.eu|author=Mark Cartwright|access-date=2 February 2017}}</ref> The [[Temple of Artemis]] in Ephesus, built by king [[Croesus]] of [[Lydia]] in the 6th century BC, was one of the [[Seven Wonders of the Ancient World]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Temple of Artemis at Ephesus: The Un-Greek Temple and Wonder|url=http://www.ancient.eu/article/128/|website=ancient.eu|access-date=17 February 2017}}</ref>]] Почнувајќи од 1200 година п.н.е., на крајбрежјето на Анадолија во голема мера започнале да се населуваат [[Јонски Грци|Јонските Грци]]. Бројни важни градови биле основани од овие колонисти, како што се [[Милет]], [[Ефес]], [[Смирна]] (денес [[Измир]]) и [[Византион]] (денес [[Истанбул]]), последниот основан од грчки колонисти од [[Мегара]] во 657 п.н.е. Првата држава со името [[Ерменија]] од соседните народи била државата на ерменската династија [[Оронтиди]], која вклучувала делови од источна Турција, почнувајќи од 6 век п.н.е. Во северозападна Турција, најзначајната племенска група во Тракија било [[Одиринско Царство|Одиринското Царство]], основано од [[Терес I]]<ref name="LewisBoardman1994">{{Наведена книга|author1=D.M. Lewis|author2=John Boardman|title=The Cambridge Ancient History|url={{Google books |plainurl=yes |id=vx251bK988gC |page=462 }} |access-date=7 April 2013|year=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-23348-4|page=444}}</ref>. Цела современа Турција била освоена од персисото [[Ахеменидско Царство]] во текот на 6 век п.н.е.<ref name="A companion to Ancient Macedonia">Joseph Roisman, Ian Worthington. [https://books.google.com/books?id=QsJ183uUDkMC&pg=PA345&lpg=PA345&dq=Achaemenid+Persians+ruled+balkans&source=bl&ots=K7qasgPG1K&sig=lkiajbVuNcHEbI5Lz3MnvIUBG1U&hl=nl&sa=X&ei=sb6RVP2qHoPUaqeGgZgE&ved=0CEkQ6AEwBQ#v=onepage&q=Achaemenid%20Persians%20ruled%20balkans&f=false "A companion to Ancient Macedonia"] John Wiley & Sons, 2011. {{ISBN|1-4443-5163-X}} pp. 135–138, 343</ref> [[Грчко-персиски војни|Грчко-персиските војни]] започнале кога грчките градови на краиштата на Анадолија се побуниле против персиската власт во 499 п.н.е.<ref name="PersiansInAsiaMinor">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wsu.edu/~dee/GREECE/PERSIAN.HTM |url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/5uNLYWJA2?url=http://www.wsu.edu/~dee/GREECE/PERSIAN.HTM |archivedate=20 November 2010 |title=Ancient Greece: The Persian Wars |author=Hooker, Richard |publisher=Washington State University, Washington, United States |access-date=22 December 2006 |date=6 June 1999}}</ref> Територијата на Турција подоцна била освоена од страна на [[Александар Велики]] во 334 п.н.е., што довело до зголемување на културната хомогеност и хеленизација во областа<ref name="SteadmanMcMahon20112"/>. По смртта на Александар во 323 п.н.е., Анадолија подоцна била поделена на неколку мали хеленистички кралства, коишто станале дел од [[Римска Република|Римската Република]] до средината на 1 век п.н.е.<ref name="AlexanderToRome">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/waa/ht04waa.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061214003932/http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/waa/ht04waa.htm|archivedate=14 December 2006|title=Anatolia and the Caucasus (Asia Minor), 1000 B.C. – 1 A.D. in ''Timeline of Art History.''|author=The Metropolitan Museum of Art, New York|authorlink=Metropolitan Museum of Art|publisher=New York: The Metropolitan Museum of Art|access-date=21 December 2006|date=October 2000}}</ref> Процесот на хеленизација бил забрзан под римско владеење, а во [[Раните векови во христијанството|раните векови на христијанската ера]] локалните анадолски јазици и култури исчезнале, и во голема мера се замениле со древниот грчки јазик и култура<ref name="FreedmanMyers20002">{{Наведена книга|url={{Google books |plainurl=yes |id=P9sYIRXZZ2MC |page=61 }}|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|author1=David Noel Freedman|author2=Allen C. Myers|author3=Astrid Biles Beck|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2000|isbn=978-0-8028-2400-4|page=61|access-date=24 March 2013}}</ref><ref name="Hout2011">{{Наведена книга|author=Theo van den Hout|title=The Elements of Hittite|url={{Google books |plainurl=yes |id=QDJNg5Nyef0C |page=1 }} |access-date=24 March 2013|year= 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-50178-1|page=1}}</ref>. Од 1 век п.н.е. до 3 век од н.е., голем дел од денешна Турција бил оспоруван помеѓу Римјаните и соседното [[Партско Царство]]. {{Multiple image|align=center|direction=horizontal|image1=Aspendos Amphitheatre.jpg|width1=260|image2=East Terrace (4961356591).jpg|width2=260|caption1=Дизајниран од грчки архитект Зено, роден во градот, амфитеатарот [[Аспенд]] бил изграден во римскиот период во 161-169 година од н.е.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vitruvius.be/theateraspendos.htm|title=The Theatre of Aspendos|publisher=Vitruvius.be|access-date=2 February 2017|archive-date=2018-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103065255/http://www.vitruvius.be/theateraspendos.htm|url-status=dead}}</ref>[[Анталија]], [[Перга]] и Сиде биле други важни градови во античка [[Памфилија]].|caption2=На [[Немруд (планина)|Планината Немруд]], понекогаш нарекувана и мазолеј на [[Антиох I (Комагена)|Антиох I]], биле изградени голем број големи статуи околу она што се претпоставува дека е кралска гробница од 1 век п.н.е..<ref name="whc.unesco.orgx">{{Наведена мрежна страница|title=Nemrut Dağ|url=http://whc.unesco.org/en/list/448|website=whc.unesco.org|access-date=17 February 2017}}</ref>}} === Ранохристијански и византиски период=== [[File:Turkey-3019 - Hagia Sophia (2216460729).jpg|thumb|Првично црква, подоцна џамија, а денес музеј, [[Аја Софија]] во [[Истанбул]] била изградена од цар [[Јустинијан I]] во 532-537 година.<ref>{{наведена енциклопедија|url=https://global.britannica.com/topic/Hagia-Sophia|title=Hagia Sophia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=2 February 2017}}</ref>]] Според [[Дела на светите апостоли|Делата на светите апостоли]] 11<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://biblehub.com/acts/11-26.htm|title=Acts 11:26 and when he found him, he brought him back to Antioch. So for a full year they met together with the church and taught large numbers of people. The disciples were first called Christians at Antioch.|website=biblehub.com}}</ref>, Антиохија (денес [[Антакија]]), град во јужна Турција, е родното место на [[Раните векови во христијанството|првата христијанска заедница]]<ref>''[[Encyclopaedia Biblica]]'', Vol. I, p. 186 (p. 125 of 612 in [[iarchive:encyclopaediabib01cheyuoft|online .pdf file]]).</ref>.Овој град претставувал голем центар на раната црква, која традиционално се вели дека била основана од страна на [[Свети Петар]], кој се смета и за прв епископ на антиохиската црква. [[Евангелие по Матеј|Евангелиото по Матеј]] и Апостолскиот устав биле напишани во овој град. [[Игнатиј Богоносец]] бил избран за трет епископ на Антиохија. Факултетот во Антиохија бил основан во [[270]] година, како една од двата големи центри на раното црковно учење. Антиохиската црква станала една од петте најголеми цркви во [[пентархија]]та на [[Римското Царство]]<ref name="autogenerated1">"Обично надлежноста се протегала на териториите на соседните земји... Најголемите епископи имале такво овластување, како на пример Рим бил одговорен за цела денешна Италија или дел од неа, Александрија за Египет и денешна Либија, Антиохија за најголемиот дел од Мала Азија. Последните три биле признаени од страна на Влеленскиот собор во Никеја од 325 година" Cross, F. L. - Оксфордски речник на христијанската црква. Њујорк: Oxford University Press. 2005, наслов ''патријарх''</ref>. Во [[324]], [[Константин I]] го избрал [[Византион]] за нов главен град на [[Римското Царство]], преименувајќи го во Нов Рим. По смртта на [[Теодосиј I]] во [[395]] година и поделбата на Римското Царство меѓу неговите два сина, градот, кој популарно бил познат како [[Цариград]] или [[Цариград]], станал главен град на [[Источно Римско Царство|Источното Римско Царство]]. Оваа царство, кое подоцна од страна на историчарите било познато како [[Византија]], владеело со поголем дел од територијата на денешна Турција до доцниот среден век<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://depts.washington.edu/silkroad/cities/turkey/istanbul/istanbul.html|title=Constantinople/Istanbul|author=Daniel C. Waugh|publisher=University of Washington, Seattle, Washington|access-date=26 December 2006|year=2004}}</ref>, иако источните региони останале во рацете на [[Персија]] до првата половина на [[7 век]]. Честите [[византиско-персиски војни]], како дел од вековните долгорочни римско-персиски војни, се воделе во различни делови на денешна Турција и одлучувале за голем дел од нејзината историја од 4 век до првата половина на 7 век. Неколку [[вселенски собори]] се одржале во градовите сместени во денешна Турција, вклучувајќи го и [[Прв вселенски собор|Првиот собор]] во [[Никеја]] ([[Изник]]) во [[325]] година, [[Прв цариградски собор|Вториот собор]] ([[Истанбул]]) во [[381]] година, [[Трет вселенски собор|Третиот собор]] во [[431]] година во [[Ефес]] и [[Четврти вселенски собор|Четвртиот собор]] во 451 година во денешен [[Кадиќој]]. ===Селџучки период=== [[File:Camlica-2018-06-14.jpg|thumb|right|180px|Најголемата џамија во Турција, [[Чамлиџа-џамија]], има четири минариња кои се високи 107,1 метри, податок кој се однесува на [[Битка кај Манцикерт (1071)|Битката кај Манцикерт]] (1071).<ref name="gulftimesopens">{{наведени вести |url=https://www.gulf-times.com/story/624286/Turkey-s-largest-mosque-opens-its-doors-in-Istanbu |title=Turkey’s largest mosque opens its doors in Istanbul |date=8 March 2019 |work=Gulf Times |agency=DPA |place=Istanbul}}</ref>]] [[Селџуци]]те живееле на периферијата на муслиманскиот свет, и биле огранок на Огузите<ref>{{Наведена книга|title=Al Hind: The Making of the Indo Islamic World, Vol. 1, Early Medieval India and the Expansion of Islam, 7th–11th Centuries|first=Andre|last=Wink|publisher=Brill Academic Publishers|year=1990|isbn=978-90-04-09249-5|page=21}}</ref>. Во текот на [[11 век]] дошле од [[Средна Азија]] и ги завладеале обласните територии од Трансоксијана до Блискиот Исток со своето [[Селџучко Царство]] на чело со [[Тогрул]] и со нив владеале до крајот на 14 век и почетокот на 15 век. Тие биле имигранти надојдени Персија<ref name=peter.mackenzie.org>{{Наведена мрежна страница|title=The Seljuk Turks|url=http://peter.mackenzie.org/history/hist2021.htm|website=peter.mackenzie.org|access-date=9 August 2014|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304093825/http://peter.mackenzie.org/history/hist2021.htm|url-status=dead}}</ref>. Во втората половина на [[11 век]], Селџуците започнале да пробиваат во средновековна [[Ерменија]] и во источните делови на Анадолија. Во 1071 година, Селџуците ги победиле Византијците во [[Битка кај Манцикерт (1071)|Битката кај Манцикерт]], започнувајќи го процесот на Турцизација во областа. Турскиот јазик и исламот биле воведени во Ерменија и Анадолија, постепено ширејќи се низ целиот регион. Бавната транзиција од претежно христијанската и грчката Анадолија кон претежно муслиманското население и турскиот јазик било во тек. Дервишкиот ред Мевлеви, кој во [[13 век]] бил основан во [[Конија]] во времето на суфискиот поет [[Руми|Селадиддин Руми]], играл значајна улога во исламизацијата на разновидните луѓе од Анадолија кои претходно биле хеленизирани<ref>{{Наведена книга|last1=Davison|first1=Roderic H.|title=Essays in Ottoman and Turkish History, 1774–1923: The Impact of the West|date=2013|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-75894-0|pages=3–5|url=https://books.google.com/books?id=NQvUAAAAQBAJ}}</ref><ref>{{Наведена книга|editor1-last=Katherine Swynford Lambton|editor1-first=Ann|editor2-last=Lewis|editor2-first=Bernard|title=The Cambridge history of Islam|date=1977|publisher=Cambridge Univ. Press|location=Cambridge [u.a.]|isbn=978-0-521-29135-4|page=233|edition=Reprint|url=https://books.google.com/books?id=4AuJvd2Tyt8C}}</ref>. Така, заедно со Турцификацијата на територијата, Селџуците ја поставиле основата на турско-персиската култура во Анадолија<ref>Craig S. Davis. [https://books.google.com/books?id=qDgsAQAAIAAJ&q=seljuks+highly+persianised&dq=seljuks+highly+persianised&hl=nl&sa=X&ved=0CCcQ6AEwAjgKahUKEwjLgILa343GAhXGDNsKHZyLAG0 "The Middle East For Dummies"] {{ISBN|0-7645-5483-2}} p. 66</ref>, примат кој бил преземен од страна на нивните наследници, [[Османлии]]те<ref>Thomas Spencer Baynes. [https://books.google.com/books?id=MX5GAQAAIAAJ&q=ottomans+highly+persianized+through+seljuks&dq=ottomans+highly+persianized+through+seljuks&hl=nl&sa=X&ved=0CFIQ6AEwCWoVChMI79bQ8-GNxgIV5yzbCh2NlACT "The Encyclopædia Britannica: Latest Edition. A Dictionary of Arts, Sciences and General Literature, Volume 23"]. Werner, 1902</ref><ref>Emine Fetvacı. [https://books.google.com/books?id=f67qIxJrpTMC&pg=PA18&dq=ottomans+highly+persianized&hl=nl&sa=X&ved=0CEUQ6AEwBjgKahUKEwjntsSa5I3GAhXpjtsKHcQbAM0#v=onepage&q=ottomans%20highly%20persianized&f=false "Picturing History at the Ottoman Court"] p 18</ref>. По селџучката победа во [[Битка кај Манцикерт (1071)|Битката кај Манцикерт]] на чело со [[Алп Арслан]] и по освојувањето на Анадолија, Огузите започнале со населување на териториите на денешна Турција. Овие бејлици во текот на следните години добивале голема помош од Селџуците во замена за нивните услуги. Во текот на [[Прва крстоносна војна|Првата крстоносна војна]] Селџуците ги загубиле Никеја, Конија, Кајсери, Антиохија за да на крајот крстоносците се упатат кон светиот град Ерусалим и во 1099 година да го заземат градот создавајќи крстоносни држави. Селџуците ја изгубиле по ова и цела Палестина. Наследник на Апл Арслан бил [[Мелик Шах I]] (1072-1092), по чија смрт, царството се распаднало на неколку помали држави помеѓу неговите четири сина. Килиџ Арслан I го обновил Румелискиот султанат. Но со монголската инвазија од истокот силата на Селџуците се намалила а ова овозможило анадолските бегови да прогласат независност. По падот на централизираната моќ во [[Конија]], голем дел од беговите започнале да создаваат сојузи и со поддршка од [[Монголија]] прогласиле емиратства. Овие гази воини со слабеењето на [[Византија]] започнале да ги зазимаат нејзините територии. До [[1300]] година, овие сили стигнале до [[Егејско Море]]. Во почетокот како најсилни се издвојувале Караманија и Гермијан. [[Османлии|Османоглу]] пак се наоѓал во северозападниот дел од Анадолија, со седиште [[Согут]] и во почетокот оваа земја била многу мала и незначајна по моќ. По должината на егејскиот брег од север кон југ се наоѓале Кареси, Сарухан, Ајдин и Теќе. Исфендијар се наоѓач во регионот на Црното Море. === Отомански период === {{Главна|Отоманско Царство}} [[Податотека:OttomanEmpireIn1683.png|thumb|right|200px|Карта на Отоманското Царство]] Почетокот на создавањето на [[Отоманското Царство]] се одликува со постојани [[Отоманско-византиски војни]] кои траеле околу 1,5 век. Владеењето на [[Осман I|Осман]] го означува официјалниот почеток на владеењето на [[Османлиска династија|династијата на Османлиите]] и основање на државата во 1299 година<ref>{{наведена книга |last=Bideleux |first=Robert |author2=Ian Jeffries |title=A history of eastern Europe: crisis and change |year=1998 |publisher=Routledge |isbn=0-4151-6111-8 |pages=62 }}</ref> Во [[1265]] година, византискиот град [[Согут]] бил заземан од страна на Осман бег.<ref>{{наведена книга|last=Parker|first=Geoffrey|title=Compact History of the World|location=London|publisher=Times Books|year=2005|pages=71}}</ref>. Политиката на проширување на своите територии била продолжена од сите следбеници на Осман, а на сметка на Византија. По т.н. [[Османлиски интеррегнум]], на чело на династијата дошол [[Мехмед I]] и тој многу бргу успеал повторно да си ги врати изгубените територии од времето на граѓанската војна. Тој престолнината ја преместил од [[Бурса]] во [[Едрене]]. {{Multiple image|align=left|direction=vertical|image1=Topkapı - 01.jpg|image2=Dolmabahçe Palace (cropped).JPG|caption2=[[Ова е избрана статија. Стиснете тука за повеќе информации. Топкапи-сарај]] и [[Долмабахче]] биле резиденции на османлиските султани и административен центар на царството помеѓу 1465-1856<ref name="nytimes">{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1993/08/22/travel/center-of-ottoman-power.html|title=Center of Ottoman Power|work=New York Times|last= Simons|first=Marlise |access-date=4 June 2009 | date=22 August 1993}}</ref> и 1856-1922 година<ref name=dolmabahcepalace>{{Наведена мрежна страница|title=Dolmabahce Palace|url=http://www.dolmabahcepalace.com/listingview.php?listingID=3|website=dolmabahcepalace.com|access-date=4 August 2014|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316140350/http://www.dolmabahcepalace.com/listingview.php?listingID=3|url-status=dead}}</ref> respectively.}} Во времето на [[Мехмед II]] престанала да постои Византија, откако била [[Пад на Цариград (1453)|освоена престолнината]] [[Цариград]] во [[1453]] година, а самиот град станал нова престолнина на царството. Во времето на [[Селим I]], државата се проширила кон современите држави [[Сирија]], [[Либан]], [[Палестина]] и [[Египет]], вклучувајќи го и светиот град [[Ерусалим]], како и [[Каиро]], престолнината на Абасидите. По ова, тој се прогласил за калиф. Наследник на Селим I станал [[Сулејман I]]. Во негово време, Отоманското Царство станало доминантно во Средоземно Море, но неговиот обид да ја [[Опсада на Виена (1529)|освои Виена]] не успеал. Владеењето на Сулејман од страна на историчарите е прогласено како златна ера на царството. По неговата смрт започнало постојаното опаѓање на царството. Тој лично покренал големи законски промени поврзани со општеството, образованието, оданочувањето и кривичното право. Царството честопати било во спротивност со [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] поради својот напредок кон [[Средна Европа]] преку [[Балкански Полуостров|Балканот]]. На море, Отоманската морнарица се судирала со неколку Свети Лиги (1538, 1571, 1684 и 1717, составени главно од [[Хабсбуршка Шпанија|Хабсбуршката Шпанија]], [[Република Џенова]], [[Република Венеција]], [[Витези на Свети Јован|Витезите на Свети Јован]] итн.), за контрола на Средоземното Море. На исток, Османлиите честопати биле во војна со [[Персија]] поради конфликти кои произлегуваат од територијални спорови или религиозни разлики помеѓу 16 и 18 век<ref>{{Наведена книга|title=A Short History of the Middle East|first=George E.|last=Kirk|publisher=Brill Academic Publishers|year=2008|page=58|isbn=978-1-4437-2568-2}}</ref>. [[Османлиско-персиски војни|Османлиските војни со Персија]] продолжиле до првата половина на [[XIX век]]. Дури и подалеку на исток, постоеле судири со [[Хабсбуршката Монархија]], со тоа што Османлиите, исто така, морале да испратат војници до најоддалеченото и најзападно вазалство, Султанатот Ачех<ref>Palabiyik, Hamit, ''Turkish Public Administration: From Tradition to the Modern Age'', (Ankara, 2008), 84.</ref><ref>{{Наведена книга |url=http://www.ari.nus.edu.sg/docs/Aceh-project/full-papers/aceh_fp_ismailhakkigoksoy.pdf |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080119135247/http://www.ari.nus.edu.sg/docs/Aceh-project/full-papers/aceh_fp_ismailhakkigoksoy.pdf |url-status=dead |archive-date=19 January 2008 |author=Ismail Hakki Goksoy |title=''Ottoman-Aceh Relations According to the Turkish Sources'' |access-date=7 December 2018 |df=dmy-all }}</ref>. Од 16 до почетокот на 20 век, Отоманското Царство, исто така, се борело со Руското Царство во нивните неколку [[Руско-турски војни|последователни војни]]. Тие првично се воделе поради османлиска територијална експанзија и консолидација во југоисточна и источна Европа, но почнувајќи од втората половина на 18 век, тие станале повеќе за опстанокот на Отоманското Царство, кое почнало да ги губи своите стратешки територии на северното крајбрежје на [[Црното Море]] во корист на Русија. [[File:Sultan Mehmed V of Turkey greeting Kaiser Wilhelm II on his arrival at Constantinople.jpg|alt=|thumb|[[Мехмед V]] и [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]], 1917.<ref name="britishcouncil.org1">{{Наведена мрежна страница|title=Why Turkey hasn't forgotten about the First World War|url=https://www.britishcouncil.org/voices-magazine/why-turkey-hasnt-forgotten-about-first-world-war|website=britishcouncil.org|access-date=1 February 2017|archive-date=2022-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609063601/https://www.britishcouncil.org/voices-magazine/why-turkey-hasnt-forgotten-about-first-world-war|url-status=dead}}</ref>]] Од втората половина на [[XVIII век]] па натаму, Отоманското Царство почнла да опаѓа. Реформите на [[Танзимат]]от од 19 век, кои ги вовел [[Махмуд II]], имаЛЕ за цел модернизација на османлиската држава во согласност со напредокот што БИЛ постигнат во [[Западна Европа]]. Напорите на Мидах-Паша за време на танзимат довеле до [[Прва уставна ера (Отоманско Царство)|отоманското уставно движење]], но овие напори се покажале како несоодветни во повеќето полиња и не успеале да го сопрат распаѓањето на царството<ref name=OttoTurkVis>{{Наведена мрежна страница|title=Ottoman/Turkish Visions of the Nation, 1860–1950|url={{Google books |plainurl=yes |id=qejRAQAAQBAJ |page=180 }} |access-date=18 February 2015}}</ref>. Бидејќи царството постепено се намалувало по големина, воената моќ и богатство, особено по османлиската економска криза во 1875 година<ref name=NiallFergusonFT>{{наведени вести|url=http://www.ft.com/cms/s/0/6667a18a-b888-11dc-893b-0000779fd2ac.html|title=An Ottoman warning for indebted America|author=[[Niall Ferguson]]|newspaper=Financial Times|date=2 January 2008|access-date=5 September 2016}}</ref>, што довело до востанија во балканските провинции, кои кулминирале со [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] од 1877-78, многу балкански муслимани мигрирале во Анадолија<ref name="Illinois2009">{{Наведена книга|last=Todorova|first=Maria|title=Imagining the Balkans|url={{Google books |plainurl=yes |id=WZweAIJI0ZwC |page=175 }}|access-date=15 June 2013|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-972838-1|page=175}}</ref><ref>{{Наведена книга|last=Mann|first=Michael|title=The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing|url={{Google books |plainurl=yes |id=cGHGPgj1_tIC |page=118 }}|access-date=28 February 2013|year=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-53854-1|page=118}}</ref>, заедно со Черкезите бегајќи од руското освојување на [[Кавказ]]от. Падот довел до зголемување на националистичкото расположение меѓу нејзините различни субјекти, што довело до зголемување на етничките тензии, кои понекогаш преминувале во насилство, како што се [[Ерменски масакар (1894-1896)|масакрите врз Ерменците]]<ref name=nzhistory.net.nz>{{Наведена мрежна страница|title=Collapse of the Ottoman Empire, 1918–1920|url=http://www.nzhistory.net.nz/war/ottoman-empire/collapse|website=nzhistory.net.nz|access-date=9 August 2014|archive-date=2015-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20151219183629/http://www.nzhistory.net.nz/war/ottoman-empire/collapse|url-status=dead}}</ref>. За време на Првата уставна ера, уставот и парламентот биле суспендирани од султанот [[Абдул Хамид II]]. Триесет години подоцна, [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] од 1908 година го обновила [[Втора уставна ера (Отоманско Царство)|османлискиот устав и парламент]], но османлискиот државен удар од 1913 година ефикасно ја ставил земјата под контрола на Трите паша, со што султаните Мехмед V и Мехмед VI во голема мера симболично биле султани без вистински политичка моќ. [[File:Armenian woman kneeling beside dead child in field.png|thumb|left|Ерменска жена покрај мртвото тело на своето дете (за време на [[Ерменски геноцид|Ерменскиот геноцид]])<ref>US Library of Congress, ''George Grantham Bain Collection'' [https://www.loc.gov/pictures/item/2006679122/ Photo ID LC-USZ62-48100] "''Syria – Aleppo – Armenian woman kneeling beside dead child in field "within sight of help and safety at Aleppo''"</ref>]] Веднаш по завршувањето на Балканските војни, многу бргу започнала [[Првата светска војна]]. Во [[Првата светска војна]], [[Османлии]]те се приклучиле кон [[Централни сили|Централните сили]], сè со цел повраќање на загубените територии. Во текот на првите години од војната следувале неколку успеси на страната на Османлиите, како [[Галиполска операција|заземањето на Галиополи]] и [[Опсада на Кут|Кут]]. По ова, следувал [[Кавкаски поход|Кавкаскиот поход]], во кој [[Османлии]]те биле катастрофално поразени од страна на [[Русија]]. [[САД]] никогаш не објавила војна на Османлиското Царство.<ref>Spencer Tucker, ed. ''Encyclopedia of World War I'' (2005) p 1080</ref> Во [[1915]] година, по победата на [[Руси]]те во [[Кавказ]], тие продолжиле со својот напредок кон [[источна Анадолија]] со помош на ерменските волонтерски единици од регионот на Кавказ, како и со помош на Османлиските Ерменци. Во крајна сметка, ова завршило со масовна евакуација и убиството на неколку стотици илјади или преку милион [[Ерменци]] од страна на младотурскиот режим. Овој настан во историјата е познат како [[Ерменски геноцид]].<ref>[[Peter Balakian|Balakian, Peter]]. ''The Burning Tigris: The Armenian Genocide and America's Response''. New York: Perennial, 2003. ISBN 0-06-019840-0</ref><ref>[[Christopher J. Walker|Walker, Christopher J]]. "World War I and the Armenian Genocide" in ''The Armenian People From Ancient to Modern Times'', Volume II, pp. 239–273.</ref><ref>Akcam. ''A Shameful Act'', pp. 109–204.</ref> Денеска, овој настан претставува тема на дискусија на голем број историчари. Проценките се различни околу тоа колку Ерменци загинале. Според едни, оваа бројка се движи околу 600.000,<ref>Toynbee, Arnold J., ''The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire 1915–16: Documents presented to Viscount Grey of Fallodon, Secretary of State for Foreign Affairs By Viscount Bryce''. New York and London: G.P.Putnam's Sons, for His Majesty's Stationary Office, London, 1916, p. 650.</ref> а според други, оваа бројка достигнува околу 1.500.000 Ерменци.<ref>[[Israel Charny|Charny, Israel]] et al. [[s:A Letter from The International Association of Genocide Scholars|A Letter from The International Association of Genocide Scholars]]. International Association of Genocide Scholars. 13 јуни 2005. Accessed 12 септември 2009.</ref><ref>See Marashlian, Levon. ''Politics and Demography: Armenians, Turks, and Kurds in the Ottoman Empire''. Cambridge, Mass.: Zoryan Institute, 1991.</ref> Исто така, геноцидни кампањи биле извршени и против другите малцински групи, како Асирците и Грците<ref name="Bloxham2005">{{Наведена книга|author=Donald Bloxham|title=The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, And the Destruction of the Ottoman Armenians|url={{Google books |plainurl=yes |id=TSRkGNoEPFwC |page=150 }}|access-date=9 February 2013|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-927356-0|page=150}}</ref><ref name=Levene>{{Наведено списание|last=Levene|first=Mark|title=Creating a Modern 'Zone of Genocide': The Impact of Nation- and State-Formation on Eastern Anatolia, 1878–1923|journal=Holocaust and Genocide Studies|date=Winter 1998|volume=12|issue=3|pages=393–433|url=http://hgs.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/12/3/393|doi=10.1093/hgs/12 март 393}}</ref><ref name="Ferguson">{{Наведена книга|last=Ferguson|first=Niall|title=The War of the World: Twentieth-Century Conflict and the Descent of the West|url=https://archive.org/details/warofworldhistor0000ferg_w3s6|year=2007|publisher=Penguin Group|isbn=978-0-14-311239-6|page=[https://archive.org/details/warofworldhistor0000ferg_w3s6/page/180 180]}}</ref>. По [[Договор од Мудрос|примирјето на Мудрос]] на [[30 октомври]] [[1918]], победничките сојузнички сили се обиделе да ја [[Поделба на Отоманското Царство|поделат османлиската држава]] преку [[Договор од Севр|Договорот од Севр]] во [[1920]] година. === Современа историја === {{Главна|Современа историја на Турција}} [[File:Atatürk şapkasıyla selam verirken.jpg|thumb|right|[[Мустафа Кемал Ататурк]]]] [[Окупација на Цариград|Окупацијата на Цариград]], заедно со [[Окупација на Смирна|окупацијата на Измир]] од страна на победничките сили во војната го дал почетокот на [[Турска војна за независност|Турската војна за независност]], која траела од [[1919]] до [[1922]] година<ref name="Encarta">{{Наведена мрежна страница|publisher=Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007|url=http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefEdList.aspx?refid=210034335|title=Turkish War of Independence|accessdate=2007-autogenerated110-29|year=2007|archive-date=2008-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080515195518/http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefEdList.aspx?refid=210034335|url-status=dead}}</ref><ref name="History.com">{{Наведена мрежна страница|publisher=History.com Encyclopedia|url=http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=224643|title=Turkey, Section: Occupation and War of Independence|accessdate=2007-10-29|year=2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071024083934/http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=224643|archivedate=2007-10-24|url-status=live}}</ref>. На чело на Турското национално движење застанал [[Мустафа Кемал Ататурк|Мустафа Кемал Паша]]<ref>Mustafa Kemal Pasha's speech on his arrival in Ankara in November 1919</ref><ref>Shaw, Stanford Jay; Kural Shaw, Ezel (1977). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Cambridge University Press. ISBN 0-521-29163-1.</ref> чија цел била ревизија на договорот од Севр<ref name="Atatürk">{{Наведена книга|title=Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/ataturk0000mang_b0t1|first=Andrew|last=Mango|publisher=Overlook|year=2000|isbn=978-1-58567-011-6|page=lxxviii}}</ref>. Мустафа Кемал побарал национални избори за да се воспостави нов турски парламент, кој ќе има свое седиште во [[Анкара]]. На 1[[2 февруари]] [[1920]] последниот отомански парламент се собрал во главниот град. Парламентот се распуштил од страна на британските сили, откако бил прогласен за ''Misak-i Milli'' („Национален пакт“). На [[10 август]] [[1920]] година, Големиот везир [[Дамат Ферид-паша]] го потпишал Договорот од Севр. Со тој договор се завршиле плановите за поделба на царството, вклучувајќи го и региони турските родољупци ги сметале за важни делови. Мустафа Кемал инсистирал на целосна независност и заштитата на интересите на мнозинството на [[Турци]]те на турската почва. Тој го убедил Собранието да ја собе национална армија. Армијата се соочила со окупација на сојузничките сили и се борела на три фронта: француско-турскиот, грчко-турскиот и турско-ерменскиот фронт. По серијата битки за време на [[Грчко-турска војна (1919-1922)|грчко-турската војна]], грчката армија стигнала до реката Сакарја, само осумдесет километри западно од Собранието. На [[5 август]] [[1921]] година, Мустафа Кемал бил промовиран како командант на силите од страна на Собранието. Во август [[1922]], Кемал започнал со силни напади врз грчките војници и турските сили ја повратиле контролата на [[Измир]] на [[9 септември]] [[1922]] година. На [[10 септември]] [[1922]], Мустафа Кемал испратил телеграма до Лигата на народи каде се вели дека Анкарската Влада нема да биде одговорна за масакрите извршени за време на војната за независност. До 18 септември 1922 грчката, ерменската и француската армија биле исто така протерани<ref name="18sep1922">{{Наведена книга|last1=Heper, Criss|first1=Metin, Nur Bilge|title=Historical Dictionary of Turkey|url=https://books.google.com/?id=mKoanep9aBEC&pg=PA317&lpg=PA317&dq=18+September+1922+turkey#v=onepage&q=18%20September%201922%20turkey&f=false|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6281-4|year=2009}}</ref> [[Договор од Лозана (1923)|Конференцијата во Лозана]] започнала на [[21 ноември]] [[1922]] година. Турски претставник [[Исмет Инени]] одбил секаков предлог што би бил компромис за турскиот суверенитет, главните прашања во врска со контролата на турски финансии, Босфорот, правдата и слично. На [[24 јули]] [[1923]] година бил потпишан [[Договор од Лозана|Договорот од Лозана]]. Крајниот исход на војната за независност било прогласувањето на [[Република Турција]] на [[29 октомври]] [[1923]] година со Анкара како главен град<ref>{{Наведена книга|title=Political Islam and the Secular State in Turkey: Democracy, Reform and the Justice and Development Party|url=https://archive.org/details/politicalislamse0000axia|publisher=I.B. Tauris|date=2014|last=Axiarlis|first=Evangelia|p=[https://archive.org/details/politicalislamse0000axia/page/11 11]}}</ref>. Со ова, официјално престанало да постои Отоманското Царство. Лозанската конвенција предвидела [[размена на население меѓу Грција и Турција]], при што 1,1 милиони Грци ја напуштиле Турција за Грција, во замена за 380.000 муслимани од Грција во Турција<ref name="Clogg">{{Наведена книга|last=Clogg|first=Richard|title=A Concise History of Greece|url={{Google books |plainurl=yes |id=H5pyUIY4THYC }}|access-date=9 February 2013|year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-00479-4|page=101}}</ref>. [[File:First female MPs of the Turkish Parliament (1935).jpg|thumb|right|Осумнаесет жени се приклучиле на Големото национално собрание на Турција преку општите избори во 1935. Турските жени добиле право на глас една деценија или повеќе пред жените во западноевропските земји, како Франција, Италија и Белгија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blog.oup.com/2012/02/turkey-women-vote/|title=Turkey holds first election that allows women to vote|work=OUPblog|date=6 February 2012}}</ref>]] Мустафа Кемал станал првиот претседател на Републиката, а потоа ги вовел т.н. реформи на Ататурк. Реформите имале за цел трансформирање на старата религиозна и мулти-заедничка отоманска уставна монархија во турска национална држава која би се регулирала како [[парламентарна република]] под секуларен устав<ref name="BoweringCrone2012">{{Наведена книга|author1=Gerhard Bowering|author2=Patricia Crone|author3=Wadad Kadi |author4=Devin J. Stewart |author5=Muhammad Qasim Zaman |author6=Mahan Mirza|title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|url={{Google books |plainurl=yes |id=JHcZlo12SGoC |page=49 }}|access-date=14 August 2013|year=2012|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-3855-4|page=49|quote=Following the revolution, Mustafa Kemal became an important figure in the military ranks of the Ottoman Committee of Union and Progress (CUP) as a protégé&nbsp;... Although the sultanate had already been abolished in November 1922, the republic was founded in October 1923.&nbsp;... ambitious reform programme aimed at the creation of a modern, secular state and the construction of a new identity for its citizens.}}</ref>. Со Законот од 1934 година, турскиот парламент му доделил на Мустафа Кемал прекар „татко наТурција“ или „Ататурк“. Исмет Инону станал втор претседател на Турција по смртта на Ататурк на [[10 ноември]] [[1938]] година. Во [[1939]] година Турција ја анектирала [[Република Хатај]]. Турција останала неутрална за време на поголемиот дел од [[Втората светска војна]], но влегла во завршните фази на војната на страна на сојузниците на [[23 февруари]] [[1945]] година. На 26 јуни 1945 година, Турција станала членка на [[Обединети нации|Обединетите нации]]<ref name="Turkey_UN">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/Overview/growth.htm |title=Growth in United Nations membership (1945–2005) |publisher=United Nations |access-date=30 October 2006 |date=3 July 2006 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160117212320/http://www.un.org/Overview/growth.htm |archivedate=17 January 2016 }}</ref>. Во следната година, еднопартискиот период во Турција завршил со првите повеќепартиски избори во 1946 година. Во 1949 година Турција станала членка на [[Советот на Европа]]. Демократската партија основана од [[Џелал Бајар]] ги освоил општите избори во 1950, 1954 и 1957 година и останала на власт една деценија, а [[Аднан Мендерес]] како премиер. По учеството во силите на Обединетите нации во [[Корејската војна]], Турција се приклучила кон [[НАТО]] во [[1952]] година, станувајќи основа против советската експанзија во Средоземјето. Турција подоцна станала основач на [[ОЕЦД]] во 1961 година и придружен член на ЕЕЗ во 1963 година<ref name=oecd.org>{{Наведена мрежна страница|title=Members and partners|url=http://www.oecd.org/about/membersandpartners/list-oecd-member-countries.htm|website=OECD|access-date=9 August 2014}}</ref>. Бурната транзиција на земјата во повеќепартиска демократија била прекината од страна на воените државни удари во 1960, 1971 и 1980 година, како и воениот меморандум во 1997 година<ref name="TRPoliticsandMilitary">{{Наведена книга|title=Turkish Politics and the Military|url=https://archive.org/details/turkishpoliticsm00hale|first=William Mathew|last=Hale|publisher=Routledge|year=1994|isbn=978-0-415-02455-6|pages=[https://archive.org/details/turkishpoliticsm00hale/page/161 161], 215, 246}}</ref><ref>{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/04/13/world/middleeast/turkey-detains-military-leaders-for-role-in-1997-coup.html|newspaper=[[The New York Times]]|last=Arsu|first=Sebsem|title=Turkish Military Leaders Held for Role in '97 Coup|date=12 April 2012|access-date=11 August 2014}}</ref>. Помеѓу 1960 и крајот на 20 век, истакнатите водачи во турската политика кои постигнале повеќекратни изборни победи биле [[Сулејман Демирел]], [[Булент Еџевит]] и [[Тургут Озал]]. По една деценија на кипарското меѓусебно насилство и државниот удар во Кипар на [[15 јули]] [[1974]] година, организиран од паравоената организација ЕОКА Б, која го соборила претседателот Макариос, Турција го нападнала Кипар на [[20 јули]] [[1974]] со еднострано примена на Членот IV од Договорот за гаранција (1960), но без да се воспостави статус [[кво анте]] на крајот на воената операција<ref name="Uslu2003">{{Наведена книга|last=Uslu|first=Nasuh|title=The Cyprus question as an issue of Turkish foreign policy and Turkish-American relations, 1959–2003|url={{Google books |plainurl=yes |id=RYHWMKL2-CQC |page=119 }}|access-date=16 August 2011|year=2003|publisher=Nova Publishers|isbn=978-1-59033-847-6|page=119}}</ref>. Во [[1983]] година била основана [[Турската Република Северен Кипар]], која е призната само од Турција<ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1021835.stm|title=Timeline: Cyprus|publisher=BBC|access-date=25 December 2006|date=12 December 2006}}</ref>. Планот на Анан за повторно обединување на островот бил поддржан од мнозинството [[кипарски Турци]], но бил одбиен од страна на мнозинството [[кипарски Грци]], на одделни референдуми во [[2004]] година. Сепак, преговорите за решавање на кипарскиот спор сè уште се во тек помеѓу политичарите на кипарските Турци и кипарските Грци<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uncyprustalks.org/|title=UN Cyprus Talks|publisher=United Nations|access-date=1 February 2017}}</ref>. Во 1978 година била формирана [[Курдистанска работничка партија|Курдистанската работничка партија]] (која се смета за терористичка организација од страна на Турција и нејзините сојузници во НАТО), а од 1984 година ПКК и другите курдски групи биле вклучени во вооружен конфликт со Турција. Курдите бараат одвоеност од Турција за да создадат независен [[Курдистан]] или да имаат автономија и поголеми политички и културни права за Курдите во Република Турција. Повеќе од 40.000 луѓе загинале како резултат на конфликтот<ref>[https://www.reuters.com/article/us-turkey-kurds-dates-timeline/timeline-kurdish-militant-group-pkks-three-decade-war-with-turkey-idUSBRE92K0I320130321 Timeline: Kurdish militant group PKK's three-decade war with Turkey], Reuters, 21 March 2013</ref><ref>{{наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jan/11/turkish-forces-kill-32-kurdish-militants-in-bloody-weekend-as-conflict-escalates|title=Turkish forces kill 32 Kurdish militants in bloody weekend as conflict escalates|last=Reuters|date=10 January 2016|publisher=|via=The Guardian|newspaper=The Guardian}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8352934.stm|title=Turkey's PKK peace plan delayed|publisher=BBC|access-date=6 February 2010|date=10 November 2009}}</ref>. Од либерализацијата на турската економија во 1980-тите години, земјата имала посилен економски раст и поголема политичка стабилност<ref name="80sLiberalization">{{Наведена книга|title=Economics and Politics of Turkish Liberalization|url=https://archive.org/details/bwb_P3-CHY-585|first=Tevfik F.|last=Nas|publisher=Lehigh University Press|year=1992|isbn=978-0-934223-19-5|p=[https://archive.org/details/bwb_P3-CHY-585/page/12 12]}}</ref>. Турција поднела барање за полноправно членство во ЕЕЗ во 1987 година, се приклучила на [[Царинска унија|Царинската унија]] на ЕУ во 1995 година и започнала преговори за пристап со [[Европската Унија]] во [[2005]] година<ref name=TR_EUChrono />. Во [[2013]] година, распространетите протести избиле во многу турски провинции, предизвикани од планот за уривање на Гези Парк, но наскоро прераснале во општо анти-владино несогласување<ref>{{наведени вести |title=What's driving unrest and protests in Turkey? |author1=Mullen, Jethro |author2=Cullinane, Susannah |url=http://www.cnn.com/2013/06/03/world/europe/turkey-conflict-explainer/?hpt=hp_t1 |newspaper=CNN |date=4 June 2013 |access-date=6 June 2013}}</ref>. На [[15 јули]] [[2016]] година, [[Обид за државен удар во Турција (2016)|неуспешен обид за државен удар]] се обидел да ја собори владата<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey rounds up thousands of suspected participants in coup attempt|first1=Erin|last1=Cunningham|first2=Liz|last2=Sly|first3=Zeynep|last3=Karatas|url=https://www.washingtonpost.com/world/after-bloody-night-turkeys-president-declares-coup-attempt-foiled/2016/07/16/9b84151e-4af7-11e6-8dac-0c6e4accc5b1_story.html|work=The Washington Post|date=16 July 2016|access-date=17 July 2016}}</ref>. Како реакција на неуспешниот државен удар, владата извршила масовни чистки<ref name="nytimes.comxx">{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/04/13/magazine/inside-turkeys-purge.html|title=Inside Turkey's Purge|newspaper=The New York Times|access-date=6 May 2017|date=13 April 2017|last1=Hansen|first1=Suzy}}</ref><ref name="turkeypurge.com">{{Наведена мрежна страница|title=Turkey Purge|url=https://turkeypurge.com/|website=turkeypurge.com|access-date=6 May 2017}}</ref>. == Административна поделба== {{Главна|Административна поделба на Турција|Покраини во Турција|Региони во Турција}} Турција има унитарна структура во однос на администрацијата и овој аспект е еден од најважните фактори во обликувањето на турската јавна администрација. Власта е поделена на три дела (извршна, законодавна и судска) и истите се земени како главни функции на државата, додека локалните администрации имаат помала моќ. Турција нема федерален систем, а провинциите се подредени на централната власт во Анкара. Локалните администрации биле основани за да обезбедат услуги и владата е претставена од провинциски гувернери и градските гувернери (кајмакам). Други високи јавни функционери се именувани од централната власт наместо градоначалниците или се избрани од страна на гласачите<ref name=justice.gov.tr>{{Наведена мрежна страница|title=General Structure of Turkish Public Administration|url=http://www.justice.gov.tr/judicialsystem.pdf|website=justice.gov.tr/|publisher=Ministry of Justice|access-date=14 August 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150321203401/http://www.justice.gov.tr/judicialsystem.pdf|archivedate=21 March 2015}}</ref>. Турските општини имаат локални законодавни тела за донесување одлуки за општинските прашања. Во рамките на оваа унитарна рамка, Турција е поделена на 81 провинции (или вилаети) за административни цели. Секоја провинција е поделена на окрузи (''ilçe''), со вкупно 923 окрузи<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statoids.com/ytr.html|title=Turkey Districts|access-date=9 August 2014}}</ref>. Турција е поделена на 7 региони (''bölge'') и 21 подрегиони за географски, демографски и економски цели. Ова не се однесува на административна поделба. Некои академици сметаат дека централизираната структура на одлучување во [[Анкара]] претставува пречка за доброто локално владеење<ref name=afd /><ref name=joppien />, и повремено предизвикува незадоволство во општините во урбаните центри, кои во голема мера се населени со етнички малцински групи, како што е [[Курди]]те на пример<ref name=carnegie>{{Наведена мрежна страница|title=The Turkish Constitution and the Kurdish Question|url=http://carnegieendowment.org/2011/08/01/turkish-constitution-and-kurdish-question-pub-45218|publisher=The Carnegie Endowment for International Peace|date=1 August 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey's Kurdish Moment|url=http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/turkeys-kurdish-moment|author=Soner Cagaptay|publisher=The Washington Institute|date=3 August 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=HDP arrests pose grave risks for Turkey's future|url=http://globalriskinsights.com/2016/12/hdp-arrests-risks-turkeys-future/|author=Stefano Sarsale|publisher=Global Risk Insights|date=1 December 2016|accessdate=2019-07-07|archive-date=2021-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922074020/https://globalriskinsights.com/2016/12/hdp-arrests-risks-turkeys-future/|url-status=dead}}</ref>. Чекорите кон децентрализацијата од 2004 година се покажале како многу контроверзна тема во Турција<ref name=afd>{{Наведена мрежна страница|title=Decentralisation in Turkey|url=http://www.afd.fr/jahia/webdav/site/afd/shared/PUBLICATIONS/RECHERCHE/Scientifiques/Focales/07-VA-Focales.pdf|author1=Ulaş BAYRAKTAR|author2=Élise MASSICARD|publisher=[[French Development Agency|Agence française de développement]]|date=July 2012|accessdate=2019-07-07|archive-date=2017-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114074441/http://www.afd.fr/jahia/webdav/site/afd/shared/PUBLICATIONS/RECHERCHE/Scientifiques/Focales/07-VA-Focales.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=joppien>{{Наведена мрежна страница|title='Civic Participation' or 'Customer Satisfaction'? Waves of Centralization, Decentralization and Recentralization from the Ottoman Empire until Today|url=http://researchturkey.org/civic-participation-or-customer-satisfaction-waves-of-centralization-decentralization-and-recentralization-from-the-ottoman-empire-until-today/|author=Charlotte Joppien|publisher=ResearchTurkey|date=24 September 2014|access-date=14 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019205223/http://researchturkey.org/civic-participation-or-customer-satisfaction-waves-of-centralization-decentralization-and-recentralization-from-the-ottoman-empire-until-today/|archive-date=19 October 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Напорите за децентрализација на административната структура се исто така управувани од Европската повелба за локална самоуправа и со Поглавје 22<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Europeanization and the dilemma of decentralization: centre–local relations in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/4859.pdf|author1=Aylin Güney|author2=Ayşe Aslihan Çelenk|publisher=Journal of Balkan and Near Eastern Studies|date=2010|accessdate=2019-07-07|archive-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104125343/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/4859.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Local and regional democracy in Turkey|url=https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?p=&id=1754625|publisher=Council of Europe, Congress of Local and Regional Authorities, Monitoring Committee|date=1 March 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Challenges of Public Administration in Turkey|url=http://ase-scoop.org/papers/IWLP-2016/8.Soos_IWLP.pdf|author=Edit Soós|publisher=Scientific Cooperations 2nd International Conference on Social Sciences, 2–3 April 2016, Istanbul|date=April 2016}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Програмата за децентрализација за Турција била тема на дискусија во академијата, политиката и пошироката јавност во земјата<ref>{{Наведена мрежна страница|title=BDP's decentralization proposal debated in Turkey|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=bdp8217s-perception-of-decentralization-threat-to-unity-says-politicians-2010-10-03|publisher=Hurriyet Daily News|date=3 October 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=The principle of decentralization in the new constitution|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=decentralization-principle-in-the-new-constitution-2010-09-24|publisher=Hurriyet Daily News|date=24 September 2010|accessdate=2019-07-07|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019210810/http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=decentralization-principle-in-the-new-constitution-2010-09-24|url-status=dead}}</ref>. Главниот град на Турција е [[Анкара]]. Обично, имињата на покраините го носат името на главниот град на самата шплраома , или уште наречени и централни окрузи. Исклучок од овие прават [[Хатај (покраина)|Хатај]] (главен град е [[Анкара]]), [[Коџаели (покраина)|Коџаели]] (Главен град е [[Измит]]) и [[Сакарја (покраина)|Сакарја]] (главен град е [[Адапазар]]). Покраини со најмногубројно население се [[Истанбул (покраина)|Истанбул]] (+15 милиони), [[Анкара (покраина)|Анкара]] (+4,7 милиони), [[Измир (покраина)|Измир]] (+3,7 милиони), [[Бурса (покраина)|Бурса]] (+2,8 милиони), [[Адана (покраина)|Адана]] (+2,4 милиони) и [[Конија (покраина)|Конија]] (+2,3 милиони). Територијата на Турција, покрај тоа што е поделена на покраини, е поделена и на вкупно седум [[региони во Турција|региони]] како што е прикажано на картата. Така во Турција има:[[Мраморен регион]], [[Средна Анадолија]], [[Егејски регион]], [[Средоземен регион (Турција)|Средоземен регион]], [[Црноморски регион]], [[Југоисточна Анадолија]], [[Источна Анадолија]]. <div class="center">{{Турција-карта-покраини}}</div> == Политикa == {{Главна|Политики на Турција}} {{image frame|width=160|align=right|content=[[File:Recep Tayyip Erdogan 2017.jpg|160px]]|caption=<div style="text-align:center;">[[Реџеп Таип Ердоган]]<br /><small>[[Претседател на Турција]]</small></div>}} Помеѓу [[1923]] и [[2018]] година, Турција претставувала демократска парламентарна република. Претседателски систем бил усвоен со референдум во [[2017]] година. Новиот систем стапил на сила со [[Претседателски избори во Турција (2018)|претседателските избори во 2018]] година и му дава на [[Претседател на Турција|Претседателот]] целосна контрола врз извршната власт, вклучувајќи ја и моќта за издавање декрети, назначување свој кабинет, изготвување на буџетот, распуштање на парламентот со повикување на предвремени избори и замена на бирократијата и судовите со политички именувани лица<ref name="EconPres2018">{{Наведено списание|url=https://www.economist.com/europe/2018/06/30/erdogan-inaugurates-a-new-political-era-in-turkey|title=Recep Tayyip the First: Erdogan inaugurates a new political era in Turkey|journal=The Economist|date=28 June 2018}}</ref>. Кабинетот на премиерот е укинат и неговите овластувања (заедно со оние на Кабинетот) се префрлени на претседателот, кој е шеф на државата и се избира за петгодишен мандат на директни избори<ref name="EconPres2018"/>. [[Реџеп Таип Ердоган]] е првиот претседател избран со директно гласање. [[Устав на Турција|Уставот на Турција]] ја уредува правната рамка на земјата. Ги поставува главните принципи на власта и ја воспоставува Турција како унитарна централизирана држава. Извршната власт ја извршува претседателот, додека законодавната власт е доделена на еднодомниот парламент, наречен [[Собрание на Турција|Големо национално собрание на Турција]]. Судството е номинално независно од извршната власт и законодавната власт, но уставните измени кои стапиле на сила со референдумите во 2007, 2010 и 2017 година му дале поголеми овластувања на претседателот и на владејачката партија за назначување или отпуштање на судии и обвинители<ref>{{наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-44574919|title=Turkey elections: How powerful will the next Turkish president be?|publisher=BBC|author=Chris Morris|date=22 June 2018|work=BBC News}}</ref>. Универзалното право на глас за двата пола се применува низ цела Турција од [[1933]] година, а пред повеќето земји, и секој турски граѓанин кој наполнил 18 години има право да гласа. Има околу 600 пратеници кои се избираат на петгодишен мандат преку систем за пропорционална застапеност на партиите од 81 изборни единици. Уставниот суд може да го отстрани јавното финансирање на политичките партии што смета дека е антисекуларен или сепаратистички, или целосно да го забрани нивното постоење<ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1466160.stm|title=Euro court backs Turkey Islamist ban|publisher=BBC|access-date=14 December 2006|date=31 July 2001}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2850601.stm|title=Turkey's Kurd party ban criticised|publisher=BBC|access-date=14 December 2006|date=14 March 2003}}</ref>. Изборниот праг е 7 проценти од гласовите<ref name="BYEGM_TrPolSys">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hurriyetdailynews.com/turkish-parliament-approves-election-law-changes-172648|title=Turkey reduces election threshold to 7 percent|author=|date=1 April 2022|publisher=Hurriyet Daily News|archiveurl=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:vnSenOIln1oJ:https://www.hurriyetdailynews.com/turkish-parliament-approves-election-law-changes-172648&cd=9&hl=tr&ct=clnk&gl=mk|archivedate=14 June 2023|access-date=}}</ref>. Поддржувачите на реформите на Ататурк се нарекуваат [[Кемалисти]], кои се разликуваат од [[Исламизам|Исламистите]], кои ги претставуваат двете различни ставови во врска со улогата на религијата во законодавството, образованието и јавниот живот<ref name="FleetFaroqhi2008p357">{{Наведена книга|author1=Kate Fleet|author2=Suraiya Faroqhi|author3=Reşat Kasaba|title=The Cambridge History of Turkey|url={{Google books |plainurl=yes |id=iOoGH4GckQgC |page=357 }} |access-date=13 June 2013|year= 2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-62096-3|pages=357–358}}</ref>. Кемалистичкото гледиште поддржува форма на демократија со секуларен устав и вестернизирана култура, истовремено одржувајќи ја потребата од државна интервенција во економијата, образованието и другите јавни услуги<ref name="FleetFaroqhi2008p357" />. Од своето основање како република во [[1923]] година, Турција развила силна традиција на секуларизам<ref name="TR_Secularism">{{Наведена книга|title=Religion and Politics in Turkey|first=Ali|last=Çarkoğlu|publisher=Routledge|year=2004|isbn=978-0-415-34831-7|url={{Google books |plainurl=yes |id=t5G_zw9exMQC |page=1 }} }}</ref>. Меѓутоа, од 1980-тите, прашањата како што се нееднаквоста во приходите и класната дистинкција довеле до пораст на идеите на исламизмот, движење кое поддржува поголема улога на религијата во владините политики и во теорија ја поддржува обврската за авторитет, заедничка солидарност и социјална правда, иако она што во практиката го наметнува често се оспорува<ref name="FleetFaroqhi2008p357" />. Турција под Ердоган и АКП се опишани како [[Авторитаризам|Авторитаристи]]<ref>{{наведени вести|title=Turkey quickly sliding into authoritarian rule after move to increase Erdogan's powers|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/turkey-increase-executive-powers-president-recep-tayyip-erdogan-authoritarian-rule-government-a7501666.html|newspaper=The Independent|access-date=9 January 2017|date=30 December 2016}}</ref><ref>{{наведени вести|last1=Chan|first1=Sewell|title=Turkey's Parliament Starts Debate on Expansion of President's Powers|url=https://www.nytimes.com/2017/01/09/world/middleeast/turkeys-parliament-starts-debate-on-expansion-of-presidents-powers.html|newspaper=The New York Times|access-date=9 January 2017|date=9 January 2017}}</ref><ref>{{наведени вести|last1=Dombey|first1=Daniel|title=Turkey's Erdogan lurches toward authoritarianism|url=https://www.ft.com/content/e89e8d74-cfc1-11e3-a2b7-00144feabdc0|newspaper=Financial Times|access-date=10 January 2017}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Can Turkey's Democracy Survive President Erdogan?|url=https://www.nytimes.com/2016/11/02/opinion/can-turkeys-democracy-survive-president-erdogan.html|newspaper=The New York Times|access-date=10 January 2017|date=1 November 2016|last1=Board|first1=The Editorial}}</ref>. Дури и пред уставниот референдум во 2017 година, [[Советот на Европа]] ги забележал автократските тенденции на земјата и предупреди за „драматична регресија на [турскиот] демократски поредок“<ref>{{наведени вести|last1=Braun|first1=Stefan|title=Europarat sieht Türkei auf dem Weg in die Autokratie|url=http://www.sueddeutsche.de/politik/erdoan-autokratie-tendenz-in-tuerkei-1.3399343|publisher=Süddeutsche Zeitung|access-date=3 March 2017|language=de|newspaper=Sueddeutsche.de|date=28 February 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=EU: Bericht: Europarat sieht Türkei auf dem Weg in die Autokratie|url=http://www.zeit.de/news/2017-03/01/eu-bericht-europarat-sieht-tuerkei-auf-dem-weg-in-die-autokratie-01004203|publisher=Die Zeit|access-date=3 March 2017|date=1 March 2017|archive-date=2017-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304035323/http://www.zeit.de/news/2017-03/01/eu-bericht-europarat-sieht-tuerkei-auf-dem-weg-in-die-autokratie-01004203|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Türkei: Europarat warnt vor drohender Autokratie|url=https://www.tagesschau.de/ausland/tuerkei-yuecel-105.html|publisher=Tagesschau|access-date=3 March 2017|language=de-DE}}</ref>. Многу елементи во пакетот за уставни реформи, кои биле одобрени со референдумот во 2017 година, ја зголемиле загриженоста во [[Европската Унија]] во однос на демократијата и поделбата на власта во Турција<ref>{{наведени вести|title=The Latest: Turkey releases official referendum results|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/the-latest-turkey-releases-official-referendum-results/2017/04/27/d1239790-2b74-11e7-9081-f5405f56d3e4_story.html|newspaper=Washington Post|access-date=2 May 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey referendum: Erdogan declares victory|url=http://edition.cnn.com/2017/04/16/europe/turkey-referendum-results-erdogan/|publisher=CNN|access-date=2 May 2017}}</ref><ref name="euronewsreferendum">{{Наведена мрежна страница|title=Turkish constitutional referendum: TRexit from parliamentary democracy?|url=http://www.euronews.com/2017/03/13/view-turkish-constitutional-referendum-trexit-from-parliamentary-democracy|website=euronews.com|access-date=14 March 2017}}</ref><ref name="independent.co.ukx">{{Наведена мрежна страница|title=Turkey constitutional changes: what are they, how did they come about and how are they different?|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/turkey-president-recep-tayyip-erdogan-referendum-constitutional-reform-a7539286.html|website=independent.co.uk|access-date=28 March 2017|date=21 January 2017}}</ref>. Почнувајќи од 2017 година, индексот на демократијата ја оценува Турција со 4.88 (на скала од 0-10), што ја класифицира Турција како хибриден режим<ref name="index2017">{{Наведена мрежна страница|title=Democracy Index 2017: Revenge of the "deplorables"|url=https://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=DemocracyIndex2016|website=eiu.com|publisher=The Economist Intelligence Unit|access-date=20 July 2017|date=25 January 2017|archive-date=2019-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111195322/https://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=DemocracyIndex2016|url-status=dead}}</ref>. Во 2018 година, Фридом хаус ја оценил Турција со 32 (со скала од 0-100) како неслободна земја<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/turkey|title=Turkey|website=freedomhouse.org|date=5 January 2018|accessdate=2019-07-07|archive-date=2019-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707210506/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/turkey|url-status=dead}}</ref>. ===Човечкови права=== {{Главна|Човечкови права во Турција}} Релативно сиромашниот запис за човековите права на Турција бил предмет на многу контроверзии и меѓународна осуда. Помеѓу 1998 и 2008 година [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] донел повеќе од 1.600 пресуди против Турција за кршење на човековите права, особено во однос на правото на живот и слобода од тортура. Други прашања, како што се курдските права, женските права, ЛГБТ правата и слободата на печатот, исто така, привлекле контроверзии. Турскиот извештај за човековите права и натаму претставува значајна пречка за идното членство во ЕУ<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.europarl.europa.eu/en/pressroom/content/20101025IPR90072|title=Human rights in Turkey: still a long way to go to meet accession criteria|publisher=European Parliament Human Rights committee|date=26 October 2010|access-date=9 February 2013}}</ref>. Курдите имале долга историја на дискриминација и масакри извршени против нив од страна на турската влада<ref name=Levene/> The [[PKK]] was founded in 1978 by a group of Kurdish students led by [[Abdullah Öcalan]].,<ref>{{наведени вести|title=Lice'nin Fis köyünde PKK'nın kuruluşunu kutladılar|url=http://www.milliyet.com.tr/lice-nin-fis-ilcesinde-pkk-nin-gundem-1975981/|accessdate=2 July 2015|work=Hürriyet Daily News|date=27 November 2014}}</ref>. [[Курдска работничка партија|ПКК]] била основана во [[1978]] година од страна на група курдски студенти предводени од [[Абдулах Оџелан]]<ref name="Lexington Books">{{Наведена книга|editor1-last=Bilgin|editor1-first=Fevzi|editor2-last=Sarihan|editor2-first=Ali|title=Understanding Turkey's Kurdish Question|date=2013|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-8403-5|page=90|url=https://books.google.com/books?id=QwU5NplYWSEC&pg=PA90}}</ref><ref name="Springer">{{Наведена книга|last1=Balci|first1=Ali|title=The PKK-Kurdistan Workers' Party's Regional Politics: During and After the Cold War|date=2016|publisher=Springer|isbn=978-3-319-42219-0|page=96|url=https://books.google.com/books?id=hTGgDQAAQBAJ}}</ref>, барајќи формирање на независна, социјалистичка држава во регионот, која треба да биде позната како [[Курдистан]]. Првичната причина што ја дала ПКК за ова било угнетувањето на Курдите во Турција<ref name="Lexington Books"/><ref name="Springer"/>.Оттогаш ПКК ги менувала своите барања со застапување за еднакви права на етничките Курди и поголема курдска автономија во Турција<ref>{{Наведена книга|last1=White|first1=Paul|title=The PKK: Coming Down from the Mountains|date=2015|publisher=Zed Books Ltd.|isbn=978-1-78360-040-3|url=https://books.google.com/?id=5hBkDgAAQBAJ&pg=PT79&lpg=PT79&dq=PKK+autonomy+and#v=onepage&q=PKK%20autonomy%20and&f=false|accessdate=24 July 2017|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|last1=Stanton|first1=Jessica A.|title=Violence and Restraint in Civil War: Civilian Targeting in the Shadow of International Law|date=2016|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-06910-7|page=217|url=https://books.google.com/?id=1NX4DAAAQBAJ&pg=PA217&lpg=PA217&dq=PKK+demands+autonomy#v=onepage&q=PKK%20demands%20autonomy&f=false|accessdate=24 July 2017|language=en}}</ref><ref>{{наведени вести|last1=France-Presse|first1=Agence|title=Turkish lecturer to be put on trial for posing exam question on PKK leader|url=https://www.theguardian.com/world/2016/feb/03/turkish-lecturer-to-be-put-on-trial-for-posing-exam-question-on-pkk-leader|accessdate=24 July 2017|work=The Guardian|date=2 February 2016}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Ever closer to independence|url=https://www.economist.com/news/international/21644167-iraqs-kurds-are-independent-all-name-they-must-play-their-cards-cleverly-if-they|accessdate=24 July 2017|work=The Economist}}</ref>. Побуната во целост започнала во [[1984]] година, кога ПКК објавила востание. Од почетокот на конфликтот, повеќе од 40.000 загинале, од кои повеќето биле турски курдски цивили<ref>{{Наведена книга|last1=Eder|first1=Mine|editor1-last=Lust|editor1-first=Ellen|title=The Middle East|date=2016|publisher=CQ Press|isbn=978-1-5063-2930-7|edition=14|url=https://books.google.com/books?id=Q_nlCgAAQBAJ|department=Turkey|quote=The Turkish military responded with a ferocious counterinsurgency campaign that led to the deaths of nearly 40,000 people, most of them Turkish Kurdish civilians, and the displacement of more than three million Kurds from southeastern Turkey.}}</ref>. [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] и многу други меѓународни организации за човекови права, исто така, ја осудиле Турција за илјадниците злоупотреби на човековите права<ref name="ETCHR1">{{наведени вести|title=European Court of Human Rights: Turkey Ranks First in Violations in between 1959–2011|url=http://bianet.org/english/human-rights/138337-turkey-ranks-first-in-violations-in-between-1959-2011|accessdate=29 December 2015|work=Bianet – Bagimsiz Iletisim Agi}}</ref><ref name="AnnualETCHR">{{Наведено списание|title=Annual report|date=2014|issue=The European Court of Human Rights|url=http://echr.coe.int/Documents/Annual_Report_2014_ENG.pdf|accessdate=29 December 2015}}</ref>. Многу пресуди се поврзани со систематски погубувања на курдски цивили, мачење<ref name="hum1">{{Наведено списание|title=The European Court of Human Rights: Case of Benzer and others v. Turkey|date=24 March 2014|issue=Mass execution of Kurdish villagers|pages=57|url=http://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=001-128036&filename=001-128036.pdf|accessdate=29 December 2015}}</ref>, присилно раселување<ref name="tort1">{{Наведено списание|title=The prohibition of torture|date=2003|issue=Torturing|pages=11, 13|url=http://www.echr.coe.int/LibraryDocs/HR%20handbooks/handbook06_en.pdf|accessdate=29 December 2015}}</ref>, уништување на села<ref>{{Наведена книга|last1=McKiernan|first1=Kevin|title=The Kurds: A People in Search of Their Homeland|date=2006|publisher=St. Martin's Press|location=New York|isbn=978-0-312-32546-6|page=130|edition=1|url=https://books.google.com/books?id=PWPdGjzN2egC}}</ref><ref>{{Наведена книга|last1=Neuberger|first1=Benyamin|editor1-last=Bengio|editor1-first=Ofra|title=Kurdish Awakening: Nation Building in a Fragmented Homeland|date=2014|publisher=Univ of Texas Press|location=[S.l.]|isbn=978-0-292-75813-1|page=27 |url=https://books.google.com/books?id=caCDBAAAQBAJ}}</ref><ref>{{Наведена книга|last1=Gunes|first1=Cengiz|last2=Zeydanlioğlu|first2=Welat|title=The Kurdish question in Turkey : new perspectives on violence, representation, and reconciliation|date=2014|publisher=Taylor and Francis|location=Hoboken, NJ|isbn=978-1-135-14063-2|page=98 |url=https://books.google.com/books?id=UVn7AAAAQBAJ}}</ref>, произволни апсења<ref>{{Наведено списание|url=http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf|title=Police arrest and assistance of a lawyer}}</ref>, убиени и исчезнати курдски новинари, активисти и политичари<ref>{{наведени вести|title=Justice Comes from European Court for a Kurdish Journalist|url=http://www.khrp.org/khrp-news/news-archive/2000-news/189-justice-comes-from-european-court-for-a-murdered-kurdish-journalist.html |accessdate=January 2016}}</ref>. Според Комитетот за заштита на новинарите, владата на АКП водела една од најголемите мерки во светот за слободата на медиумите<ref name=CPJ>{{Наведена мрежна страница|author=Turkey's Press Freedom Crisis|url=http://cpj.org/reports/2012/10/turkeys-press-freedom-crisis-summary.php|title=Turkey's Press Freedom Crisis|publisher=Committee to Protect Journalists|access-date=9 February 2013}}</ref><ref name="cpj.org1" />. Голем број новинари биле уапсени со обвиненија за „тероризам“ и „антидржавни активности“, како што се случаите на [[Ергенекон]] и Балиоз, додека илјадници биле испитани по обвиненија како „деградирање на турската припадност“ или „навредување на исламот“ во обид да сеат автоцензура<ref name=CPJ />. Почнувајќи од 2017 година, Комитетот за заштита на новинарите идентификувал 81 затворени новинари во Турција (вклучувајќи ја и редакцијата на ''Cumhuriyet'', најстариот весник во Турција кој е сè уште во оптек), сите директно одржани за нивната објавена работа (рангирана на прво место во светот, повеќе отколку во Иран, Еритреја или Кина<ref name=cpj.org1 />), додека ''Фремеус'' идентификувал 9 музичари затворени за нивната работа (рангирајќи ја земјата на трето место по Русија и Кина)<ref name=freemuse>{{Наведена мрежна страница|title=Russia, China and Turkey top yearly list of music freedom violations|url=http://freemuse.org/archives/9534|website=freemuse.org|access-date=19 February 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219151449/http://freemuse.org/archives/9534|archivedate=19 February 2015}}</ref>. Поранешниот портпарол на американскиот [[Стејт департмент]], Филип Кроули, изјавил дека [[САД]] имаат „големи загрижености за трендовите во кои се заплашуваат новинарите во Турција“<ref>{{наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2011/mar/04/turkey-press-freedom|title=Seven journalists arrested in Turkey|newspaper=The Guardian|date=4 March 2011|access-date=11 June 2013|last1=Greenslade|first1=Roy}}</ref>. Турските медиуми не се оценети како слободни од [[Фридом Хаус]]<ref name=freedomhouse>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey|url=https://freedomhouse.org/country/turkey#.VMnmzS7D8uk|website=freedomhouse.org|access-date=29 January 2015}}</ref>. Во својата резолуција „Функционирањето на демократските институции во Турција“ на [[22 јуни]] [[2016]] година, Парламентарното собрание на Советот на Европа предупредило дека „''последните случувања во Турција кои се однесуваат на слободата на медиумите и изразувањето, ерозијата на владеењето на правото и прекршувањата на човековите права во врска со безбедносните операции против тероризмот во југоисточна Турција (...) покренаа сериозни прашања за функционирањето на нејзините демократски институции''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/rights-violations-terror-ops-threaten-turkeys-democratic-institutions-pace.aspx?pageID=238&nID=100835&NewsCatID=339|title=Rights violations, terror ops threaten Turkey's democratic institutions: PACE|publisher=Hurriyet Daily News|date=23 June 2016|access-date=23 June 2016}}</ref>“. [[File:Yüksekdağ and Demirtaş.jpg|thumb|Опозициските политичари, [[Селахатин Демирташ]] и [[Фиген Јуксекдаг]], беа уапсени по обвиненијата за тероризам во 2016 година..]] На [[20 мај]] [[2016]] година, турскиот парламент лишил речиси четвртина од своите членови од имунитет за гонење, вклучувајќи 101 пратеник од прокурдската [[Демократска партија на народите (Турција)|Демократска партија на народите]] и главната опозициска [[Републиканска народна партија]]<ref>"[http://www.dw.com/en/turkish-parliament-moves-to-strip-lawmakers-immunity-from-prosecution/a-19270449 Turkish parliament moves to strip lawmakers' immunity from prosecution]". [[Deutsche Welle]]. 20 May 2016.</ref>. Како реакција на неуспешниот обид за државен удар на [[15 јули]] [[2016]] година, над 160.000 судии, професори, полицајци и државни службеници биле суспендирани или отпуштени, 77.000 биле формално уапсени<ref>{{наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-security/turkey-orders-70-army-officers-detained-over-gulen-links-cnn-turk-idUSKBN1H50QN |title=Turkey orders 70 army officers detained over Gulen links – CNN Turk |agency=Reuters|date=29 March 2018}}</ref><ref>{{наведени вести |title=Turkey arrests German for spreading Kurdish propaganda: Anadolu |url=https://www.reuters.com/article/us-germany-turkey-security/turkey-arrests-german-for-spreading-kurdish-propaganda-anadolu-idUSKBN1KF2ZX |agency=Reuters |date=25 July 2018}}</ref> и 130 медиумски организации, вклучувајќи 16 телевизиски и 45 весници<ref>"[https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-10-31/erdogan-s-putsch-purges-spreads-to-key-opposition-newspaper Erdogan Renews Putsch Purge With Targets in Media, Academia]". Bloomberg. 31 October 2016.</ref>, биле затворени од страна на владата на Турција<ref>"[https://www.reuters.com/article/us-turkey-security-layoffs-idUSKBN13H0A9 From soldiers to midwives, Turkey dismisses 15,000 more after coup bid]". Reuters. 24 November 2016.</ref>. 160 новинари биле затворени<ref>"[https://www.reuters.com/article/us-turkey-security-newspaper/turkish-court-orders-release-of-journalists-during-their-trial-idUSKCN1GL2OR Turkish court orders release of journalists during their trial]". Reuters. 9 March 2018.</ref>. На [[29 април]] [[2017]] година, турските власти го блокирале пристапот до [[Википедија]] на интернет на сите јазици низ цела Турција<ref name="tb">{{Наведена мрежна страница|url=https://turkeyblocks.org/2017/04/29/wikipedia-blocked-turkey/|title=Wikipedia blocked in Turkey|date=29 April 2017|website=Turkey Blocks|access-date=29 April 2017}}</ref><ref name="BBC">{{наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-39754909|title=Turkish authorities block Wikipedia without giving reason|date=29 April 2017|newspaper=BBC News|access-date=29 April 2017|language=en-GB}}</ref>. Ограничувањата биле наметнати во контекст на чистките што следеле по обидот за државен удар, неколку недели по уставниот референдум, и следејќи по селективното делумно блокирање на содржината на [[Википедија]] во претходните години<ref name="Kingsley">{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/04/30/world/europe/turkey-purge-wikipedia-tv-dating-shows.html|title=Turkey Purges 4,000 More Officials, and Blocks Wikipedia|last=Kingsley|first=Patrick|date=30 April 2017|newspaper=The New York Times|access-date=30 April 2017|issn=0362-4331}}</ref>. По забраната, [[Џими Велс]], основачот на Википедија, бил отповикан од Светските градови Експо во [[Истанбул]] од 15 до 18 мај<ref name="tpjw">{{Наведена мрежна страница|url=https://turkeypurge.com/turkey-disinvites-wikipedia-founder-from-istanbul-expo|title=Days after banning Wikipedia, Turkey disinvites founder from Istanbul expo|publisher=Turkey Purge|language=en-US|date=2 May 2017|access-date=3 May 2017|archive-date=2018-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806210754/https://turkeypurge.com/turkey-disinvites-wikipedia-founder-from-istanbul-expo|url-status=dead}}</ref>. Турскиот професор по право Јаман Акдениз проценува дека Википедија е една од околу 127.000 мрежни места блокирани од турските власти. Околу 45 проценти од Турците ги заобиколиле интернет блоковите, во исто време или со други, користејќи виртуелна приватна мрежа (VPN)<ref>{{наведени вести |title=Turks Click Away, but Wikipedia Is Gone |author=Patrick Kingsley|date=10 June 2017 |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/06/10/world/europe/turkey-wikipedia-ban-recep-tayyip-erdogan.html |access-date=11 June 2017}}</ref>. ===Право=== Турскиот судски систем е целосно интегриран со системот на континентална Европа. На пример, Турскиот граѓански кодекс е изменет со вградување елементи главно од швајцарскиот Граѓански законик и Кодекс на облигации и германскиот трговски законик. Управниот законик има сличности со францускиот и со Кривичниот законик со италијанскиот<ref name=mymerhaba.com>{{Наведена мрежна страница|title=Turkish Legal System|url=http://www.mymerhaba.com/Turkish-Legal-System-in-Turkey-213.html|website=mymerhaba.com/|access-date=14 August 2014|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324030156/http://www.mymerhaba.com/Turkish-Legal-System-in-Turkey-213.html|url-status=dead}}</ref>. Турција го прифатила принципот на поделба на власта. Во согласност со овој принцип, судската власт ја спроведуваат независни судови во име на турската нација. Независноста и организацијата на судовите, сигурноста на мандатот на судиите и јавните обвинители, професијата судии и обвинители, надзорот над судиите и јавните обвинители, воените судови и нивната организација, како и овластувањата и должностите на високите судови се регулирани со турскиот устав<ref name=uhdigm.adalet.gov.tr>{{Наведена мрежна страница|title=The Judicial System of Turkey|url=http://www.uhdigm.adalet.gov.tr/THE_JUDICIAL_SYSTEM_OF_TURKEY_AND_ORGANISATION_OF_THE_MINISTRY_OF_JUSTICE.pdf|website=uhdigm.adalet.gov.tr/|publisher=Ministry of Justice|access-date=14 August 2014|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303211859/http://www.uhdigm.adalet.gov.tr/THE_JUDICIAL_SYSTEM_OF_TURKEY_AND_ORGANISATION_OF_THE_MINISTRY_OF_JUSTICE.pdf|url-status=dead}}</ref>. Според членот 142 од [[Устав на Турција|Уставот на Турција]], организацијата, должностите и надлежноста на судовите, нивните функции и судските постапки се уредуваат со закон. Во согласност со гореспоменатата статија од турскиот Устав и сродни закони, судскиот систем во Турција може да се класифицира во три главни категории; судски судови, административни судови и воени судови. Секоја категорија вклучува судови од прв степен и високи судови. Покрај тоа, Судот за надлежни спорови прави случаи кои не можат лесно да се класифицираат како што спаѓаат во доменот на еден судски систем<ref name=uhdigm.adalet.gov.tr />. Спроведувањето на законите во Турција го спроведуваат неколку одделенија (како Генералниот директорат за безбедност и жандармерија) и агенциите, сите кои дејствуваат под команда на премиерот на Турција или главно на министерот за внатрешни работи. Според бројките објавени од страна на Министерството за правда, во турски затвори има 100.000 лица од ноември 2008 година, што е двојно зголемување од 2000 година<ref>{{Наведена мрежна страница|title=General Directorate of Judicial Records|url=http://www.adlisicil.adalet.gov.tr/resmiistatistik.html#|website=adlisicil.adalet.gov|access-date=25 November 2016|archive-date=2017-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170726172153/http://www.adlisicil.adalet.gov.tr/resmiistatistik.html|url-status=dead}}</ref>. Во годините на владеење на АКП и Ердоган, особено од 2013 година, независноста и интегритетот на турското судство сè повеќе се смета за сомнително од институциите, парламентарците и новинарите во и надвор од Турција. Поради политичко мешање во работата на судиите и обвинителите и во нивно извршување на јавните должности<ref name=EU2015>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ab.gov.tr/files/5%20Ekim/2015_turkey_report.pdf|title=European Commission: Turkey 2015 report|work=European Commission|date=10 November 2015|access-date=6 July 2016|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818052601/http://www.ab.gov.tr/files/5%20Ekim/2015_turkey_report.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=EP2016>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+TA+P8-TA-2016-0133+0+DOC+PDF+V0//EN|title=European Parliament resolution of 14 April 2016 on the 2015 report on Turkey|work=European Parliament|date=14 April 2016|access-date=6 July 2016}}</ref><ref name=TI2016>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.transparency.org/news/pressrelease/turkeys_institutions_are_failing_to_comply_with_good_governance_principles|title=Turkey's institutions are failing to comply with good governance principles and combat corruption|work=Transparency International|date=7 April 2016|access-date=6 July 2016|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203014904/https://www.transparency.org/news/pressrelease/turkeys_institutions_are_failing_to_comply_with_good_governance_principles|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|url=http://europe.newsweek.com/zaman-newspaper-turkey-free-speech-477859|title=As ISIS attacks mount, Turkey steps up its war on free speech|magazine=Newsweek|date=6 July 2016|access-date=6 July 2016}}</ref>, Извештајот на Европската комисија за 2015 година изјавил дека „''независноста на судството и почитувањето на принципот на поделба на власта се поткопани и судиите и обвинителите биле под силен политички притисок''“, ===Надворешни односи=== {{Главна|Надворешни односи на Турција}} [[File:EU and Turkey Locator Map.png|thumb|По стапувањето во [[Совет на Европа|Советот на Европа]] во 1949 година, Турција станала асоцијативен член на [[Европска економска заедница ЕЕЗ]] во 1963 година, се приклучила на [[Царинска унија на ЕУ]] во 1995 година и започнала [[Приклучување на Турција кон ЕУ|преговори за полноправно членство]] во [[ЕУ]] во 2005 година.<ref name="TR_EUChrono" />]] Турција е основач на [[Обединетите нации]] (1945)<ref name=ministryofforeign3>{{Наведена мрежна страница|title=The United Nations Organization and Turkey|url=http://www.mfa.gov.tr/the-united-nations-organization-and-turkey.en.mfa|website=mfa.gov.tr|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715030146/http://www.mfa.gov.tr/the-united-nations-organization-and-turkey.en.mfa|archive-date=15 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>, [[ОЕЦД]] (1961)<ref name=ministryofforeign1>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey's Relations with the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)|url=http://www.mfa.gov.tr/oecd.en.mfa|website=mfa.gov.tr|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715010252/http://www.mfa.gov.tr/oecd.en.mfa|archive-date=15 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>,<ref name=ministryofforeign1/> [[Организација за исламска соработка|ОИК]] (1969),<ref name=ministryofforeign4>{{Наведена мрежна страница|title=The Republic of Turkey and The Organization of The Islamic Conference|url=http://www.mfa.gov.tr/the-islamic-conference--_oic_.en.mfa|website=mfa.gov.tr|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714191159/http://www.mfa.gov.tr/the-islamic-conference--_oic_.en.mfa|archive-date=14 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> the [[Организација за безбедност и соработка во Европа|OSCE]] (1973),<ref name=ministryofforeign5>{{Наведена мрежна страница|title=The Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE)|url=http://www.mfa.gov.tr/turkey-and-the-organization-for-security-and-cooperation-in-europe-osce.en.mfa|website=mfa.gov.tr|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715012824/http://www.mfa.gov.tr/turkey-and-the-organization-for-security-and-cooperation-in-europe-osce.en.mfa|archive-date=15 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[Економска организација за соработка|ECO]] (1985),<ref name=ministryofforeign6>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey's relations with the Economic Cooperation Organization (ECO)|url=http://www.mfa.gov.tr/turkey-and-the-economic-cooperation-organization-_eco_.en.mfa|website=mfa.gov.tr|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140516050116/http://www.mfa.gov.tr/turkey-and-the-economic-cooperation-organization-_eco_.en.mfa|archive-date=16 May 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[Организација за црноморска економска соработка|BSEC]] (1992),<ref name=ministryofforeign7>{{Наведена мрежна страница|title=The Black Sea Economic Cooperation Organization (BSEC)|url=http://www.mfa.gov.tr/the-black-sea-economic-cooperation-organization-_bsec_.en.mfa|website=mfa.gov.tr|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715024106/http://www.mfa.gov.tr/the-black-sea-economic-cooperation-organization-_bsec_.en.mfa|archive-date=15 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[Д-8]] (1997)<ref name=ministryofforeign8>{{Наведена мрежна страница|title=D8|url=http://www.mfa.gov.tr/_d-8_.en.mfa|website=mfa.gov.tr|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715034921/http://www.mfa.gov.tr/_d-8_.en.mfa|archive-date=15 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> and the [[G20|G-20]] (1999).<ref name=ministryofforeign2>{{Наведена мрежна страница|title=G-20|url=http://www.mfa.gov.tr/g-20-en.en.mfa|website=mfa.gov.tr|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715034200/http://www.mfa.gov.tr/g-20-en.en.mfa|archive-date=15 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Турција била членка на Советот за безбедност на ОН во периодот 1951-1952, 1954-1955, 1961 и 2009-2010<ref name="Hürriyet UN Security">{{Наведена мрежна страница|url=http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=10149253&tarih=2008-10-17|title=Türkiye'nin üyeliği kabul edildi |work=Hürriyet Daily News|date=17 October 2008|access-date=1 November 2010}}</ref>. Во 2012 година Турција станала партнер за дијалог на [[Шангајска организација за соработка|ШОС]], а во 2013 година станала член на [[Дијалог за азиска соработка|ДАС]]<ref name="AFGTUR">{{Наведена мрежна страница|url=http://english.peopledaily.com.cn/90883/7839137.html|title=SCO accepts Afghanistan as observer, Turkey dialogue partner|publisher=Xinhua|date=7 June 2012|access-date=7 June 2012}}</ref><ref name=turkeyjoin>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.gov.tr/no_-253_-26-September-2013_-press-release-on-turkey_s-membership-to--the-asia-cooperation-dialogue.en.mfa|title=No: 253, 26 September 2013, Press Release on Turkey's Membership to the Asia Cooperation Dialogue|date=26 September 2013|access-date=26 October 2013|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Turkey}}</ref>. Во согласност со својата традиционална ориентација кон запад, односите со [[Европа]] отсекогаш биле централен дел од турската надворешна политика. Турција станала една од првите членки на Советот на Европа во [[1949]] година, аплицирала за придружно членство во ЕЕЗ (претходник на Европската унија) во 1959 година и станала асоцијативна членка во [[1963]] година. По неколкудецениски политички преговори, Турција аплицирала за полноправно членство од ЕЕЗ во [[1987]] година, станала членка на Западноевропската унија во 1992 година, се приклучила на Царинската унија на ЕУ во 1995 година и е во формални преговори за пристапување со ЕУ од [[2005]] година<ref name="TR_EUChrono">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abgs.gov.tr/en/tur-eu_relations_dosyalar/chronology.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070515022203/http://www.abgs.gov.tr/en/tur-eu_relations_dosyalar/chronology.htm|archivedate=15 May 2007|title=Chronology of Turkey-EU relations|publisher=Turkish Secretariat of European Union Affairs|access-date=30 October 2006}}</ref>. Денес, членството во ЕУ се смета за државна политика и стратешка цел на Турција. Поддршката на Турција за северен Кипар во кипарскиот спор ги комплицира односите на Турција со ЕУ и останува главен камен на сопнување на кандидатурата на земјата за пристап во ЕУ<ref name="TR_EUChrono"/>. Другиот дефинитивен аспект на турската надворешна политика била долгогодишната стратешка алијанса на земјата со [[САД]]<ref name=foreignaffairs.com>{{Наведено списание|title=False Friends. Why the United States Is Getting Tough With Turkey|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/140952/michael-j-koplow/false-friends|journal=Foreign Affairs|access-date=6 April 2015|date=20 February 2014}}</ref><ref name=fas.org>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey: Background and U.S. Relations|url=https://fas.org/sgp/crs/mideast/R41368.pdf|website=fas.org|access-date=6 April 2015|archive-date=2014-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228193044/http://www.fas.org/sgp/crs/mideast/R41368.pdf|url-status=dead}}</ref>. Труманската доктрина во 1947 година ги изнела американските намери за гарантирање на безбедноста на Турција и Грција за време на [[Студената војна]] и резултирала со голема американска воена и економска поддршка. Во [[1948]] година двете земји биле вклучени во Маршаловиот план и ОЕЕК за обнова на европските економии<ref name="Truman Doctrine">{{Наведена книга|url={{Google books |plainurl=yes |id=ID4E3Lm8TsgC |page=134 }}|title=Outposts and Allies: U.S. Army Logistics in the Cold War, 1945–1953|last=Huston|first=James A.|publisher=Susquehanna University Press|year=1988|isbn=978-0-941664-84-4|page=134}}</ref>. Заедничката закана од [[Советскиот Сојуз]] за време на Студената војна довела до членство на Турција во [[НАТО]] во 1952 година, обезбедувајќи блиски билатерални односи со САД. Потоа, Турција имала корист од политичката, економската и дипломатската поддршка на САД, вклучително и во клучните прашања како што е кандидатурата на земјата за влез во Европската унија<ref>{{Наведена мрежна страница |last1=Ziya Öniş |first1=ŞuhnazYılmaz |title=Turkey-EU-US Triangle in Perspective: Transformation or Continuity? |url=http://istanbul2004.ku.edu.tr/syilmaz/public_html/doc/03.pdf |website=istanbul2004.ku.edu.tr/ |access-date=4 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140316111719/http://istanbul2004.ku.edu.tr/syilmaz/public_html/doc/03.pdf |archivedate=16 March 2014 }}</ref>. Во времето по Студената војна, геостратегиското значење на Турција се префрлило и кон нејзината блискост кон [[Блискиот Исток]], [[Кавказ]] и [[Балканот]]<ref name=edoc.hu-berlin.de>{{Наведена книга|last1=Mitrovic|first1=Marija|title=Turkish Foreign Policy towards the Balkans|url=http://edoc.hu-berlin.de/series/getmaseries/2014-10/PDF/10.pdf|website=edoc.hu-berlin.de|access-date=9 August 2014|publisher=Humboldt-Universität zu Berlin, Philosophische Fakultät III, Institut für Sozialwissenschaften|date=24 March 2014}}</ref>. [[File:NATO Ministers of Defense and of Foreign Affairs meet at NATO headquarters in Brussels 2010.jpg|thumb|left|Турските вооружени сили колективно се рангираат како втора најголема постојана воена сила во НАТО, по вооружените сили на САД. Турција се приклучила кон Алијансата во 1952 година.<ref name=ministryofforeign>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey's Relations with NATO|url=http://www.mfa.gov.tr/nato.en.mfa|website=mfa.gov.tr|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022051313/http://www.mfa.gov.tr/nato.en.mfa|archive-date=22 October 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>]] Независноста на турските држави на [[Советскиот Сојуз]] во [[1991]] година, со која Турција го дели заедничкото културно и јазично наследство, й дозволило на Турција да ги прошири економските и политичките односи длабоко во [[Средна Азија]]<ref name="Bal2004">{{Наведена книга|author=İdris Bal|title=Turkish Foreign Policy in Post Cold War Era|url={{Google books |plainurl=yes |id=vDzjkrTDKjYC |page=269 }} |access-date=15 June 2013|year=2004|publisher=Universal-Publishers|isbn=978-1-58112-423-1|page=269}}</ref>, со што ќе овозможи завршување на повеќе проекти од милионски суми - нафтоводот од Баку од [[Азербејџан]] до пристаништето [[Џејхан]] во Турција. Нафтоводот Баку-Тбилиси-Џејхан е дел од турската стратегија за надворешна политика за да стане енергетски канал од сливот на [[Касписко Море|Каспиското Море]] кон Европа. Меѓутоа, во 1993 година, Турција ја запечатила својата копнена граница со [[Ерменија]] во знак на поддршка на Азербејџан за време на [[Нагорнокарабашка војна|Нагорнокарабашката војна]], и истата останува затворена<ref>{{Наведена книга|last=Elanchenny|first=Susae|title=Breaking the Ice The Role of Civil Society and Media in Turkey-Armenia Relations An Evaluation of the 'Dialogue-Building between Turkey and Armenia' Project|date=2010|publisher=Istanbul Kültür University|location=Istanbul|isbn=978-605-4233-80-9|page=9|url={{Google books |plainurl=yes |id=9chOD205h2YC }} }}</ref>. Од доаѓањето на АКП на власт, влијанието на Турција пораснало на поранешните османлиски територии на Блискиот Исток и на Балканот, врз основа на доктрината „стратешка длабочина“ (терминологија што [[Ахмет Давутоглу]] ја измислил за дефинирање на зголемениот ангажман на Турција во регионалните прашања за надворешната политика) , исто така, наречен [[нео-отоманизам]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=22209|title=Turkey's Middle East Policies: Between Neo-Ottomanism and Kemalism|last=Taşpınar|first=Ömer|access-date=5 June 2010|date=September 2008|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|archive-date=2004-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20040915011611/http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=22209|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена книга|last= Murinson|first=Alexander|title= Turkey's Entente with Israel and Azerbaijan: State Identity and Security in the Middle East and Caucasus (Routledge Studies in Middle Eastern Politics)|publisher=Routledge|date=2009|page=119|isbn=978-0-415-77892-3}}</ref>. Следејќи ја [[Арапска пролет|Арапската пролет]] во декември 2010 година, изборите направени од страна на владата на АКП за поддршка на одредени политички опозициски групи во засегнатите земји довеле до тензии со некои арапски држави, како што е турската соседна [[Сирија]] од почетокот на сириската граѓанска војна и Египет по истерувањето на претседателот [[Мохамед Морси]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.euronews.com/2013/10/04/syria-ratchets-up-tension-with-turkey-warning-it-of-dangers-of-rebel-support/|title=Syria ratchets up tension with Turkey – warning it of dangers of rebel support|date=4 October 2013|publisher=Euronews|accessdate=2019-07-07|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071202/http://www.euronews.com/2013/10/04/syria-ratchets-up-tension-with-turkey-warning-it-of-dangers-of-rebel-support/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.businessweek.com/ap/2013-08-16/turkey-egypt-recall-ambassadors |title=Turkey, Egypt recall envoys in wake of violence |date=16 August 2013 |publisher=Bloomberg |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928233432/http://www.businessweek.com/ap/2013-08-16/turkey-egypt-recall-ambassadors |archivedate=28 September 2013 }}</ref>. Од [[2016]] година, Турција нема амбасадор ниту во Сирија, ниту во Египет<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turkishweekly.net/op-ed/3216/on-relations-between-turkey-and-egypt.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141005012801/http://www.turkishweekly.net/op-ed/3216/on-relations-between-turkey-and-egypt.html|url-status=dead|archive-date=5 October 2014|title=On Relations between Turkey and Egypt|author=Yaşar Yakış|publisher=Turkish Weekly|date=29 September 2014|access-date=19 November 2014}}</ref>. Дипломатските односи со [[Израел]], исто така, биле прекинати по нападот во Флотила во 2010 година, но биле нормализирани по договорот во јуни 2016 година<ref>{{наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-36639834|title=Israel and Turkey end rift over Gaza flotilla killings|publisher=BBC|date=27 June 2016|access-date=27 June 2016|work=BBC News}}</ref>. Овие политички вознемирувања ја оставиле Турција со неколку сојузници во Источеното Средоземје, каде неодамна биле откриени богати полиња за природен гас<ref>{{наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/2014/10/29/cyprus-energy-turkey-idUSL5N0SO3LK20141029|title=Greece, Egypt, Cyprus urge Turkey to quit gas search off island|newspaper=Reuters|date=29 October 2014|access-date=19 November 2014|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924210031/http://www.reuters.com/article/2014/10/29/cyprus-energy-turkey-idUSL5N0SO3LK20141029|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/2014/11/08/egypt-energy-cyprus-greece-idUSL6N0SY0FW20141108|title=Egypt, Greece, Cyprus pledge to boost energy cooperation|newspaper=Reuters|date=8 November 2014|access-date=19 November 2014|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924210429/http://www.reuters.com/article/2014/11/08/egypt-energy-cyprus-greece-idUSL6N0SY0FW20141108|url-status=dead}}</ref>, во остра спротивност со првичните цели поставени од страна на поранешниот министер за надворешни работи (подоцна премиер) [[Ахмет Давутоглу]] во своите „нулта проблеми со соседите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.gov.tr/policy-of-zero-problems-with-our-neighbors.en.mfa|title=Policy of Zero Problems with our Neighbors|publisher=Turkish Ministry of Foreign Affairs|access-date=19 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022050726/http://www.mfa.gov.tr/policy-of-zero-problems-with-our-neighbors.en.mfa|archive-date=22 October 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{наведен нестручен часопис|url=https://foreignpolicy.com/2013/08/22/how-turkey-went-from-zero-problems-to-zero-friends/|title=How Turkey Went From 'Zero Problems' to Zero Friends|author=Piotr Zalewsky|magazine=Foreign Policy|date=22 August 2013|access-date=19 November 2014}}</ref>“ и надворешно-политичката доктрина<ref>{{наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30111043|title=Erdogan's 'New Turkey' drifts towards isolation|author=Mark Lowen|publisher=BBC|date=20 November 2014|access-date=22 November 2014|work=BBC News}}</ref>. Во 2015 година, Турција, [[Саудиска Арабија]] и [[Катар]] формирале стратешки сојуз против сирискиот претседател [[Башар ал Асад|Башар ал-Асад]]<ref>{{наведени вести |url=http://weekly.ahram.org.eg/News/12392/21/Gulf-allies-and-%E2%80%98Army-of-Conquest%E2%80%99.aspx |title=Gulf allies and 'Army of Conquest' |author=[[Gareth Porter]] |newspaper=[[Al-Ahram Weekly]] |date=28 May 2015 |access-date=2019-07-07 |archive-date=2019-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190608090406/http://weekly.ahram.org.eg/News/12392/21/Gulf-allies-and-%E2%80%98Army-of-Conquest%E2%80%99.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>"[http://www.ibtimes.co.uk/syria-saudi-turkish-alliance-backs-conquest-army-rebels-defeat-bashar-al-assad-1500212 Syria: Saudi-Turkish alliance backs 'Conquest Army' rebels to defeat Bashar al-Assad]". ''[[International Business Times]]''. 7 May 2015.</ref>. Сепак, по приближувањето кон Русија во 2016 година, Турција го ревидирала својот став во врска со решавањето на конфликтот во Сирија<ref>{{наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-38449551|title=Syria conflict: Turkey and Russia 'agree ceasefire plan'|publisher=BBC|date=28 December 2016|work=BBC News}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edition.cnn.com/2016/12/28/middleeast/syria-ceasefire-russia-turkey/|title=Turkey and Russia agree on draft Syria ceasefire, report says|publisher=CNN|date=28 December 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edition.cnn.com/2016/12/29/middleeast/syria-ceasefire-russia-turkey-analysis/|title=How Russia and Turkey brokered peace in Syria – and sidelined the US|publisher=CNN|date=30 December 2016}}</ref>. Во јануари 2018 година, турската војска и силите поддржани од Турција, вклучувајќи ја и Слободната сириска армија и Арар ал-Шам<ref>"[https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/02/syria-operation-olive-branch-kurdish-fighters-fsa-afrin-ypg.html Kurdish fighters join Turkey's Afrin operation]". ''Al-Monitor.'' 16 February 2018.</ref>, започнале интервенција во Сирија, чија цел била соборување на ЈПГ од енклавата [[Африн]], поддржана од САД<ref>"[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/recep-tayyip-erdogan-syria-kurdish-force-drown-turkey-us-sdp-ypg-pkk-a8160111.html Recep Tayyip Erdogan vows to 'drown' Syrian Kurdish force set up by US]". ''The Independent''. 15 January 2018.</ref><ref>"[https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-turkey/turkey-to-u-s-end-support-for-syrian-kurd-ypg-or-risk-confrontation-idUSKBN1FE297 Turkey to U.S.: End support for Syrian Kurd YPG or risk confrontation]". Reuters. 25 January 2018.</ref>. Во јуни 2018 година, Турција и САД се договориле за план за повлекување на ЈПГ од северниот сириски град Манбиј и заеднички да ја одржуваат безбедноста и стабилноста во регионот<ref>{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/06/04/world/middleeast/turkey-syria-kurds-manbij.html|title= U.S. and Turkey Agree on Kurds' Withdrawal From Syrian Town|newspaper=The New York Times|date=4 June 2018|last1= Gall|first1= Carlotta}}</ref><ref>{{наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-turkey/turkish-us-units-begin-patrols-near-northern-syrias-manbij-idUSKBN1JE1A3|title=Turkish, U.S. units begin patrols near northern Syria's Manbij|newspaper=Reuters|date=18 June 2018}}</ref>. == Армија == {{Главна|Армија на Турција}} {{multiple image | align = right | image1 = RNLAF F-35 F-001 05.jpg | width1 = 215 | alt1 = | caption1 = | image2 = Airbus A400M Atlas (9421077417).jpg | width2 = 181 | alt2 = | caption2 = | footer = Турција е една од деветте земји-партнери во [[F-35 лајтнинг II|F-35 JSF програма]] (лево) и еден од осумте учесници во проектот [[Airbus A400M Atlas]] (десно). [[TAI TF-X]], развиен од [[Turkish Airlines]] и [[Систем БАЕ|системот БАЕ]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.baesystems.com/en/article/bae-systems-signs-heads-of-agreement-for-a-future-contract-with-turkish-aerospace-industries-for-tf-x-programme|title=BAE Systems signs Heads of Agreement for a future contract with Turkish Aerospace Industries for TF-X Programme|publisher=BAE Systems|date=28 January 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rolls-royce.com/media/our-stories/press-releases/2017/08-05-2017-rr-and-kale-group-create-defence-aero-engine-joint-venture.aspx|title=Rolls-Royce and Kale Group create defence aero engine joint venture|publisher=Rolls-Royce|date=8 May 2017}}{{Мртва_врска|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} Турските вооружени сили се состојат од копнените сили, поморски сили и воздухопловни сили. Жандармеријата и крајбрежната заштита оперираат како дел од турското Министерство за внатрешни работи, иако според улогата и задачите спаѓаат во армијата и морнарицата за време на кои тие имаат внатрешно спроведување на законот и воени функции<ref name="TSK_Organisation">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tsk.mil.tr/eng/genel_konular/savunmaorganizasyonu.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090218082358/http://www.tsk.mil.tr/eng/genel_konular/savunmaorganizasyonu.htm|archivedate=18 February 2009|title=Turkish Armed Forces Defense Organization|author=Turkish General Staff|authorlink=Turkish Armed Forces|publisher=Turkish Armed Forces|access-date=15 December 2006|year=2006}}</ref>. Началникот на Генералштабот го назначува Претседателот. Советот на министри е одговорен пред Собранието за прашањата на националната безбедност и соодветната подготовка на вооружените сили за одбрана на земјата. Сепак, овластувањето да се објави војна и да се распоредат вооружените сили на Турција во странски земји или да се дозволи стационирање на странски вооружени сили во Турција е единствено во Парламентот<ref name="TSK_Organisation" />. Секој соодветен машки турски државјанин е должен да служи во војската во период од три недели до една година, во зависност од образованието и работното место<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unhcr.org/home/RSDCOI/3c1622484.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061122042609/http://www.unhcr.org/home/RSDCOI/3c1622484.pdf|archivedate=22 November 2006|title=Turkey/Military service|author=United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR), Directorate for Movements of Persons, Migration and Consular Affairs – Asylum and Migration Division|authorlink=United Nations High Commissioner for Refugees|publisher=UNHCR|access-date=27 December 2006|date=July 2001}}</ref>. Турција има втора најголема постојана воена сила во [[НАТО]], по вооружените сили на [[САД]], со проценета сила од 495.000 распоредливи сили, според проценката на НАТО за [[2011]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Financial and Economic Data Relating to NATO Defence|url=http://www.nato.int/nato_static/assets/pdf/pdf_2012_04/20120413_PR_CP_2012_047_rev1.pdf|publisher=NATO|access-date=16 June 2013|date=13 April 2012}}</ref>. Турција е една од петте земји-членки на НАТО кои се дел од политиката за споделување на јадреното оружје на Алијансата, заедно со [[Белгија]], [[Германија]], [[Италија]] и [[Холандија]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,618550,00.html|title=Der Spiegel: ''Foreign Minister Wants US Nukes out of Germany'' (10 April 2009)|work=Der Spiegel|date=30 March 2009|access-date=1 November 2010}}</ref>. Вкупно 90 јадрени бомби Б61 се наоѓаат во воздухопловната база Инџирлик, од кои 40 се наменети за употреба од страна на турските воздухопловни сили во случај на јадрен конфликт, но за нивна употреба е потребно одобрение од НАТО<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nrdc.org/nuclear/euro/euro_pt1.pdf |title=NRDC: U.S. Nuclear Weapons in Europe |publisher=Natural Resources Defense Council, 2005 |author=Hans M. Kristensen |access-date=1 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101060355/http://www.nrdc.org/nuclear/euro/euro_pt1.pdf |archivedate=1 January 2011 }}</ref>. Турција ги одржува силите во меѓународните мисии под Обединетите нации и НАТО од [[Корејската војна]], вклучувајќи ги и мировните мисии во [[Сомалија]], [[Југославија]] и Африканскиот Рог. Турција ги поддржала коалициските сили во [[Заливска војна|Првата заливска војна]]. Турските вооружени сили придонесуваат воен персонал во [[ИСАФ|Меѓународните безбедносни сили за помош]], силите за Косово, [[Европски Корпус|Европскиот Корпус]] и борбените групи на ЕУ<ref name="Enter the EU Battle Groups">{{Наведена мрежна страница|title=Enter the EU Battle Groups|url=http://www.iss.europa.eu/uploads/media/cp097.pdf|work=Chaillot Paper no.97|publisher=European Union Institute for Security Studies|page=88|date=February 2007|accessdate=2019-07-08|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001035/http://www.iss.europa.eu/uploads/media/cp097.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=tskpeace>{{Наведена мрежна страница|title=Contribution of Turkish Armed Forces to Peace Support Operations |url=http://www.tsk.tr/20_ingilizce_tsktr/5_international_relations/contribution-of-the-turkish-armed-forces-to-peace-support-operations.html |website=tsk.tr |publisher=Turkish Armed Forces |access-date=3 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219001301/http://www.tsk.tr/20_ingilizce_tsktr/5_international_relations/contribution-of-the-turkish-armed-forces-to-peace-support-operations.html |archivedate=19 February 2015 }}</ref>. Турција одржува сила од 36.000 војници во [[Северен Кипар]] од [[1974]] година<ref name="Richmond1998">{{Наведена книга|last=Richmond|first=Oliver P.|title=Mediating in Cyprus: The Cypriot Communities and the United Nations|url={{Google books |plainurl=yes |id=_6wRdE2ZH4gC |page=260 }} |access-date=9 February 2013|year=1998|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7146-4877-4|page=260}}</ref>. Во последниве години, Турција им помага на силите [[Пешмерга]] во северен Ирак и [[Сомалиски вооружени сили|Сомалиските вооружени сили]] со сигурност и обука<ref name="hurriyetdailynews.comq">{{Наведена мрежна страница|title=Turkey finalizes military training base in Somalia|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-finalizes-military-training-base-in-somalia.aspx?PageID=238&NID=104468&NewsCatID=510|website=hurriyetdailynews.com|access-date=5 April 2017}}</ref><ref name="reuters.comq">{{наведени вести|title=Turkey trains Kurdish peshmerga forces in fight against Islamic State|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-turkey-iraq-idUSKCN0J60B720141122|newspaper=Reuters|access-date=5 April 2017|date=22 November 2014}}</ref>. Вооружените сили на Турција имаат странски воени бази во [[Албанија]]<ref name="LarrabeeLesser94">{{Наведена книга|last=Larrabee|first=F. Stephen|last2=Lesser|first2=Ian O.|title=Turkish foreign policy in an age of uncertainty|year=2003|location=Santa Monica|publisher=Rand Corporation|url=https://books.google.com/?id=ETDGafGb0usC&pg=PR3&dq=albania+foreign+policy+Turkey#v=onepage&q=albania&f=false|isbn=978-0-8330-3404-5|pages=94}}</ref>, [[Ирак]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/what-is-turkey-doing-in-iraq.aspx?pageID=449&nID=104733&NewsCatID=466|title=What is Turkey doing in Iraq?|publisher=Hürriyet Daily News|date=8 October 2016}}</ref>, [[Катар]]<ref>{{наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-qatar-turkey-military-idUSKCN0XP2IT|title=Seeing shared threats, Turkey sets up military base in Qatar|newspaper=Reuters|date=28 April 2016}}</ref>, и [[Сомалија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.trtworld.com/turkey/turkey-to-open-it-s-largest-military-base-in-somalia-10967|title=Turkey to open its largest military base in Somalia|publisher=TRT World|date=30 September 2017|accessdate=2019-07-08|archive-date=2022-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220909055110/https://www.trtworld.com/turkey/turkey-to-open-it-s-largest-military-base-in-somalia-10967|url-status=dead}}</ref>. Според Глобалниот индекс за мир во 2016 година, Турција е рангирана на 145-тото место од 163 земји во светот, главно поради „''сѐ повеќе затегнатите односи со соседите''“, според [[Форбс]]<ref name="forbes.comq">{{Наведена мрежна страница|title=The World's Most And Least Peaceful Countries in 2016|url=https://www.forbes.com/sites/monicawang/2016/06/17/the-worlds-most-and-least-peaceful-countries-in-2016/#3d4ae44d644f|website=forbes.com|access-date=5 April 2017}}</ref>. == Географија и клима == {{Главна|Географија на Турција}} [[Податотека:Turkey topo.jpg|мини|250п|лево|Топографска карта на Турција]] Турција е прекуконтинентална евроазиска земја<ref>{{Наведена книга| publisher = Springer| isbn = 978-1-137-28335-1| last1 = Vinokurov| first1 = E.| last2 = Libman| first2 = A.| title = Eurasian Integration: Challenges of Transcontinental Regionalism| date = 15 December 2012|url=https://books.google.com/books?id=Iewul5DQLsQC&pg=PT24}}</ref><ref name="Immerfall2009">{{Наведена книга|last=Immerfall|first=Stefan|title=Handbook of European Societies: Social Transformations in the 21st Century|url={{Google books |plainurl=yes |id=880rr6t5POQC |page=417}} |access-date=9 August 2011|year= 2009|publisher=Springer|isbn=978-0-387-88198-0|page=417}}</ref>. Азиска Турција, која вклучува 97% од земјата, е одвоена од Европска Турција од страна на [[Босфор]]от, [[Мраморното Море]] и [[Дарданели]]те. Европска Турција се состои од 3% од територијата на земјата<ref name=turkeygeoth>{{Наведена книга |year=1996 |department=Geography |url=http://countrystudies.us/turkey/18.htm |editor1-last=Metz |editor1-first=Helen Chapin |title=Turkey: A Country Study |series=Area handbook series |edition=fifth |location=Washington, DC |publisher=US GPO for the [[Federal Research Division|Federal Research Division of the Library of Congress]] |isbn=978-0-8444-0864-4 |lccn=95049612}}</ref>. Територијата на Турција е долга повеќе од 1.600 километри и ширина од 800 километри, со приближно правоаголна форма на територијата<ref name="USLC_TRGeo">{{Наведена мрежна страница|url=http://countrystudies.us/turkey/18.htm|title=Geography of Turkey|author=US Library of Congress|authorlink=US Library of Congress|publisher=US Library of Congress|access-date=13 December 2006}}</ref>. Се наоѓа помеѓу ширините 35° и 43° С, и должините 25° и 45° Е. Површината на Турција, вклучувајќи ги и езерата, зафаќа 783.562 км<s>2</s><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf|title=UN Demographic Yearbook|access-date=1 November 2010}}</ref>, од кои 755.688 км<s>2</s> се во [[Југозападна Азија]] и 23.764 км<s>2</s> во [[Европа]]<ref name="USLC_TRGeo" />. Турција е 37-та по големина земја во светот. Земјата е опкружена со мориња од три страни: [[Егејско Море|Егејското Море]] на запад, [[Црно Море|Црното Море]] на север и [[Средоземје]]то на југ. Во Турција исто така се наоѓа и [[Мраморно Море]] на северозапад<ref name="TRGeo_TRMinistryTourism" />. [[File:Akhtamar Island on Lake Van with the Armenian Cathedral of the Holy Cross.jpg|thumb|right|Фотографија на [[Ван (езеро)|езерото Ван]] и [[Катедрала на Светиот Крст - Акдамар|ерменската црква]] на [[Акдамар (остров)|Акдамар]]. Ван е најголемото езеро во земјата и се наоѓа во источна Анадолија. [251].<ref name=lvan>{{Наведена мрежна страница|title=Lake Van|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/622548/Lake-Van|website=britannica.com|access-date=18 February 2015}}</ref>]] Европскиот дел од Турција, [[Источна Тракија]] се наоѓа на источниот крај на [[Балканскиот Полуостров]]. Регионот ја формира границата меѓу Турција и нејзините соседи [[Грција]] и [[Бугарија]]. Азискиот дел на земјата е главно составен од полуостровот Анадолија, кој се состои од високи висорамнини во централниот дел и со тесни крајбрежни рамнини, помеѓу Короглу и [[Понтиски Планини|Понтиските Планини]] на север и [[Таур]] на југ. Источна Турција има повеќе планински предел и е дом на изворите на реките, како што се [[Еуфрат]], [[Тигар (река)|Тигар]] и [[Аракс]]. Западниот дел од ерменската висорамнина се наоѓа во источна Турција<ref>{{Наведена мрежна страница| title = Armenian Highland – Historic Region| work = Encyclopedia Britannica| accessdate = 28 November 2018| url = https://www.britannica.com/place/Armenian-Highland|quote=Armenian Highland, mountainous region of western Asia. It lies mainly in Turkey, occupies all of Armenia, and includes southern Georgia, western Azerbaijan, and northwestern Iran.}}</ref>, и во овој регион се наоѓа [[Арарат|планината Арарат]], највисока точка во Турција од 5.137 метри<ref name=mararat>{{Наведена мрежна страница|title=Mount Ararat|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/32131/Mount-Ararat|website=britannica.com|access-date=18 February 2015}}</ref>, и [[Ван (езеро)|езерото Ван]], најголемото езеро во земјата<ref name=lvan />. Југоисточна Турција се наоѓа во северните рамнини на [[Горна Месопотамија]]. Турција е поделена на седум географски региони: Мармарски, Егејски, Црноморски, Централноанадолски, Источноанадолски, Југоисточноанадолски и Средоземни. Нерамниот северен анадолски терен по [[Црно Море]] наликува на долг, тесен појас. Овој регион се состои од приближно една шестина од вкупната површина на Турција. Како општ тренд, внатрешното анадолско плато станува сѐ поотпорно како што напредува кон исток<ref name="TRGeo_TRMinistryTourism">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.turizm.net/turkey/info/geography.html|title=Geography of Turkey|publisher=Turkish Ministry of Tourism|access-date=13 December 2006|year=2005}}</ref>. Различните пејзажи на Турција се производ на сложени земјени движења кои го обликувале регионот во текот на илјадници години и сè уште се манифестираат во прилично чести земјотреси и повремени вулкански ерупции. Босфорот и Дарданелите им го должат своето постоење благодарение на [[Расед|линиите на дефекти]] низ Турција, што довело до создавање на Црното Море. Северноанадолскиот расед се протега низ север од земјата од запад кон исток, по што големи земјотреси се случиле во историјата на ова место. Најновиот од овие големи земјотреси бил земјотресот во [[Измит]] во [[1999]] година. ===Биоразновидност=== [[File:Sumela Showing Location.JPG|thumb|[[Манастир Сумела]] на Понтиските Планини.]] Турскиот екосистем и диверзитет на живеалишта во Турција довеле до значителна разновидност на видови<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Biodiversity in Turkey|url=http://iucn.org/about/union/secretariat/offices/europe/?9778/Biodiversity-in-Turkey|access-date=9 August 2014|date=6 May 2012}}</ref>. Анадолија е татковина на многу растенија кои се одгледуваат за храна од доаѓањето на [[земјоделство]]то, а дивите предци на многу растенија кои сега обезбедуваат корени за човештвото сѐ уште растат во Турција. Разновидноста на турската фауна е уште поголема од онаа на нејзината флора. Бројот на животински видови во цела Европа е околу 60.000, додека во Турција има над 80.000 (над 100.000 со подвидови)<ref name=allaboutturkey>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey's flora and fauna|url=http://www.allaboutturkey.com/turkfauna.htm|website=allaboutturkey.com|access-date=12 June 2014}}</ref>. Северните анадолски листопадни шуми претставуваар екорегион кој опфаќа поголем дел од Понтиските Планини во северна Турција, додека мешаните шуми на [[Кавказ]] се протегаат низ источниот крај од опсегот. Регионот е дом на евроазискиот див свет, како што се [[јастреб врапчар]], [[кавкаски тетреб]], [[златен орел]], [[царски орел]], [[мал орел кликач]], [[планинска карполазачка]]<ref>{{Наведена книга|last=Couzens|first=Dominic|title=Top 100 Birding Sites of the World|publisher=University of California Press|year=2008|isbn=978-0-520-25932-4|pages=73–75}}</ref>. Тесната крајбрежна линија меѓу Понтиските планини и Црното Море е дом на листопадни шуми, кои содржат некои од светските умерени дождовни шуми<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.karalahana.com/english/rize-travel-highlands.htm |title=Pontic Mountains and highlands |access-date=9 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226144110/http://www.karalahana.com/english/rize-travel-highlands.htm |archivedate=26 February 2014 }}</ref>. Турскиот бор најчесто се наоѓа во Турција и другите источно-средоземни земји. Неколку диви видови на лалиња се по потекло од Анадолија, а цвеќето за првпат било претставено во [[Западна Европа]] со видови земени од [[Отоманското Царство]] во [[16 век]] во времето на т.н. [[Ера на лалињата]]<ref name="Blunt 7">{{Наведена книга|last=Blunt|first=Wilfrid|title=Tulipomania|page=7}}</ref><ref>E.S. Forster (trans. et ed.), ''The Turkish Letters of [[Ogier Ghiselin de Busbecq]]'' (Oxford, 1927).</ref>. Постојат 40 национални паркови, 189 природни паркови, 31 природен парк, 80 области за заштита на дивиот свет и 109 споменици на природата во Турција, како што се: Национален парк Галиполе, Национален парк Немруд, Национален парк Античка Троја, Природен парк Олудениз и Парк на природата Полонезќој<ref name=ministryofforest>{{Наведена мрежна страница|title=Statistics|url=http://www.milliparklar.gov.tr/Anasayfa/istatistik.aspx?sflang=tr|website=milliparklar.gov.tr|publisher=Ministry of Forest and Water – General Directorare of Nature Conservation and National Parks|access-date=12 June 2014|archive-date=2015-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151217050153/http://www.milliparklar.gov.tr/Anasayfa/istatistik.aspx?sflang=tr|url-status=dead}}</ref>. Анкара, главниот град на Турција, е позната по мачката Ангора, зајакот Ангора и Ангорската коза. Друга национална раса на мачки на Турција е Ванската мачка. Националните раси на кучиња се анадолскиот овчар, Кангал, Малакли и Акбаш<ref name=gateofturkey>{{Наведена мрежна страница|title=Specific Animals of Turkey|url=http://www.gateofturkey.com/section/tr/741/5/turizm-nature-tourism-endemic-animals|website=gateofturkey.com|access-date=12 June 2014|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305111002/http://www.gateofturkey.com/section/tr/741/5/turizm-nature-tourism-endemic-animals|url-status=dead}}</ref>. Последната потврдена смрт на [[анадолски леопард|анадолскиот леопард]], тесно поврзана со персискиот (кавкаски) леопард и роден во западните региони на Анадолија, се случила на [[17 јануари]] [[1974]] година во селото Багозу во областа Бејпазари во провинцијата Анкара<ref name="Ertüzün06">Ertüzün, M. (2006). [http://www.ergir.com/last_anatolian_panther.htm ''The last Anatolian Panther''].</ref><ref name=iucn>{{IUCN |assessor=Khorozyan, I. |year=2008 |id=15961 |taxon=Panthera pardus ssp. saxicolor |version=2014.3}}</ref>. [[Персиски леопард|Персискиот (кавкаски) леопард]] сè уште се наоѓа во многу мал број во североисточните и југоисточните региони на Турција<ref name=O.E.Can>Can, O.E. (2004). ''[http://www1.nina.no/lcie_new/pdf/635012243306881534_COE%20LCs%20in%20Turkey%202004.pdf Status, conservation and management of large carnivores in Turkey] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230813161249/http://www1.nina.no/lcie_new/pdf/635012243306881534_COE%20LCs%20in%20Turkey%202004.pdf |date=2023-08-13 }}''. Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats. Standing Committee, 24th meeting, 29 November-3 December 2004, Strasbourg.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.trthaber.com/haber/bilim-teknik/diyarbakirda-oldurulen-leopar-iran-parsi-cikti-109086.html|title=Diyarbakır'da öldürülen leopar İran Parsı çıktı|publisher=|accessdate=2019-07-08|archive-date=2016-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161023123101/http://www.trthaber.com/haber/bilim-teknik/diyarbakirda-oldurulen-leopar-iran-parsi-cikti-109086.html|url-status=dead}}</ref>. [[Касписки тигар|Каспискиот тигар]] е изумрен подвид на тигар (тесно поврзан со [[сибирски тигар|сибирскиот тигар]]) кој живеел во источните региони на Турција до втората половина на [[XX век]], со последната потврдена смрт во февруари 1970 година<ref name=O.E.Can /><ref name="Üstay">Üstay, A.H. (1990). ''Hunting in Turkey''. BBA, Istanbul.</ref>. [[Евроазиски рис|Евроазискиот рис]] и [[Европска дива мачка|Европската дива мачка]] се други бродски видови кои во моментов се наоѓаат во шумите на Турција. ===Клима=== [[File:Climate diagram of Turkey (Sensoy, S. et al, 2008).png|thumb|Климатски дијаграм на Турција<ref name=Meteo />]] Приморските области на Турција кои граничат со Егејското и Средоземното Море имаат умерена [[средоземна клима]], со топли, суви лета и благи до ладни, влажни зими<ref name=Meteo>{{Наведена мрежна страница|title=Climate of Turkey|url=http://www.dmi.gov.tr/files/en-US/climateofturkey.pdf|publisher=General Directorate of Meteorology|access-date=24 January 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140328192740/http://www.dmi.gov.tr/files/en-US/climateofturkey.pdf|archivedate=28 March 2014}}</ref>. Приморските области кои граничат со Црното Море имаат умерена океанска клима со топли, влажни лета и се ладни и влажни зими<ref name=Meteo /><ref name=Meteo />. Турското крајбрежје на Црното Море добива најголема количина на врнежи и е единствениот регион на Турција кој добива високи врнежи во текот на целата година<ref name=Meteo />. На источниот дел на тој брег просекот изнесува 2.200 милиметри годишно, што е највисок процент на врнежи во земјата<ref name=Meteo />. Приморските области кои се граничат со Мраморното Море, кое ги поврзува Егејското Море и Црното Море, имаат преодна клима помеѓу умерена средоземна клима и умерена океанска клима со топли, умерено суви лета и ладни влажни зими<ref name=Meteo />. Снег паѓа на крајбрежните области на Мраморното Море и Црното Море речиси секоја зима, но обично се топи во не повеќе од неколку дена<ref name=Meteo />. Сепак снегот е редок во крајбрежните области на Егејското Море и е многу редок во крајбрежните области на [[Средоземното Море]]<ref name=Meteo />. Планините близу до крајбрежјето ги спречуваат средоземните влијанија да се прошират во внатрешноста, давајќи и на централната анадолска рисорамнина континентална клима со остри спротивставени сезони. Зимите на источниот дел на рисорамнината се особено студени<ref name=Meteo />. Температурите од -30 до -40&nbsp;°C може да се појават во источна Анадолија. Снегот може да остане најмалку 120 дена во годината, а на запад, зимските температури се просечни под 1&nbsp;°C. Летата се топли и суви, со температури често над 30&nbsp;°C во текот на денот<ref name=Meteo />. Годишните врнежи во просек се околу 400 милиметри, со вистински количини утврдени со височина. Најсушните региони се Конија и Малатија, каде што годишните врнежи од дожд честопати се помали од 300 милиметри<ref name=Meteo />. Мај најчесто е највлажниот месец, додека најсушните се јули и август<ref name=Meteo />. == Стопанство == {{Главна|Економија на Турција}} Турција има 13-та најсилна економија во светот<ref name=WB-GDP-PPP>{{Наведена мрежна страница|url=http://databank.worldbank.org/data/download/GDP_PPP.pdf|title=''Gross Domestic Product 2015, PPP.'' (Last revised on 22 July 2016.)|publisher=The World Bank: World Development Indicators Database|access-date=31 August 2016}}</ref> и 17-та [[Список на земјите по БДП (номинален)|по БДП (номинален)]]<ref name=WB-GDP>{{Наведена мрежна страница|url=http://databank.worldbank.org/data/download/GDP.pdf|title=''Gross Domestic Product 2015, Nominal.'' (Last revised on 22 July 2016.)|publisher=The World Bank: World Development Indicators Database|access-date=31 August 2016}}</ref>. Земјата е меѓу основачите на [[ОЕЦД]] и [[Г-20]]<ref name=ministryofforeign1 /><ref name=ministryofforeign2 />. Царинската унија на ЕУ со Турција во [[1995]] година довела до широка либерализација на тарифните стапки и претставува еден од најважните столбови на турската надворешно-трговска политика<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2006/05/03/000016406_20060503112446/Rendered/PDF/wps3908.pdf |title=Turkey's evolving trade integration into Pan-European markets |author=Bartolomiej Kaminski |author2=Francis Ng |publisher=World Bank |access-date=27 December 2006 |date=1 May 2006 |page=3 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614030216/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2006/05/03/000016406_20060503112446/Rendered/PDF/wps3908.pdf |archivedate=14 June 2007 }}</ref>. Турскиот извоз изнесувал 143,5 милијарди долари во [[2011]] година и достигнал 163 милијарди долари во [[2012]] година (главните извозни партнери во 2012 година: [[Германија]] 8,6%, [[Ирак]] 7,1%, [[Иран]] 6,5%, [[Велика Британија]] 5,7%, [[ОАЕ]] 5,4%). Сепак, поголемиот увоз, кој изнесувал 229 милијарди долари во 2012 година, го загрозил трговскиот биланс (главните увозни партнери во 2012 година: [[Русија]] 11,3%, [[Германија]] 9%, [[Кина]] 9%, [[САД]] 6%, [[Италија]] 5,6%)<ref name="cia2"/>. Стапката на вработеност на жените во Турција била 30% во 2012 година<ref>{{Наведена мрежна страница|title=No woman, no growth|url=http://www.hurriyetdailynews.com/no-woman-no-growth.aspx?pageID=449&nID=42539&NewsCatID=430|work=Hürriyet Daily News|access-date=8 June 2013}}</ref>, најниска меѓу сите земји на [[ОЕЦД]]<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Religious Women in Turkey Have Been Left Out of Emancipation Movement|url=http://latitude.blogs.nytimes.com/2013/05/23/religious-women-in-turkey-have-been-left-out-of-emancipation-movement/|work=The New York Times|access-date=8 June 2013|date=23 May 2013}}</ref>. Други клучни сектори на турската економија се банкарството, градежништвото, апаратите за домаќинство, електрониката, текстилот, рафинирањето на нафта, петрохемиските производи, храната, рударството, железото и челикот и машинската индустрија. ===Показатели=== [[Странски директни инвестиции|Странските директни инвестиции]] (СДИ) во 2012 година изнесувале 8,3 милијарди, чија бројка се очекувало да се зголеми на 15 милијарди долари во 2013 година<ref>{{наведени вести|title=M&A Encumbered Risks Damping Hot Money Bond Party: Turkey Credit|url=http://washpost.bloomberg.com/Story?docId=1376-MI9M250UQVI901-1RM1AMHSV3LSN5PTJL521KV5NQ|access-date=8 June 2013|publisher=Bloomberg L.P.|date=18 February 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105015234/http://washpost.bloomberg.com/Story?docId=1376-MI9M250UQVI901-1RM1AMHSV3LSN5PTJL521KV5NQ|archivedate=5 November 2013}}</ref>. Во економската криза од 2016 година се појавиле големи долгови направени за инвестирање за време на владата на АКП од 2002 година кои главно биле потрошени во градежништвото, наместо да се инвестираат во одржлив економски раст<ref name=how-to-ruin>{{Наведена мрежна страница|title=How to ruin a country's economy: AKP's 15 year long order of plunder and depredation in Turkey|url=http://www.birgun.net/haber-detay/how-to-ruin-a-country-s-economy-akp-s-15-year-long-order-of-plunder-and-depredation-in-turkey-138441.html|publisher=BirGün|access-date=7 December 2016|date=6 December 2016}}</ref>. Долгот на приватните банки во Турција изнесувал 6,6 милијарди турски лири во 2002 година и се зголемил на 385 милијарди до крајот на 2015 година<ref name=how-to-ruin />. Бруто надворешниот долг на Турција достигнал 453,2 милијарди долари на крајот од декември 2017 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aa.com.tr/en/economy/turkeys-external-debt-stock-reaches-4532b-/1103634|title=Turkey's external debt stock reaches $453.2B|publisher=Anadolu Agency|date=30 March 2018}}</ref>. Годишниот дефицит на Турција изнесувал 47,3 милијарди долари на крајот од декември 2017 година, во споредба со претходната година од 33,1 милијарда долари<ref name="deficit2017-2018">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkeys-current-account-deficit-at-5-4-billion-in-April-133114|title=Turkey's current account deficit at $5.4&nbsp;billion in April|publisher=Hürriyet Daily News|date=11 June 2018}}</ref>. [[File:View of Levent financial district from Istanbul Sapphire.jpg|thumb|upright=1.35|left|[[Левент]] во Истанбул е еден од најголемите бизнис центри во земјата<ref name=hurriyetdailynews2>{{Наведена мрежна страница|title=Istanbul remains motoring power of Turkey's economy|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=istanbul-remains-motoring-power-of-turkey-2010-08-25|website=hurriyetdailynews.com|access-date=13 June 2014}}</ref>]] ===Индустрија === [[Автомобилска индустрија во Турција|Автомобилската индустрија во Турција]] игра важна улога во производствениот сектор на [[Економија на Турција|економијата]]. Компаниите кои работат во турскиот автомобилски сектор главно се наоѓаат во [[Мраморен регион|Мраморниот регион]]. Во [[2012]] година, Турција произвела повеќе од 1 милион моторни возила, правејќи ја 14-тиот најголем производител во светот<ref name=oica>{{Наведена мрежна страница|title=2015 Production Statistics|url=http://oica.net/category/production-statistics/|publisher=Organisation Internationale des Constructeurs d'Automobiles|access-date=31 August 2016|archive-date=2013-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20131106174001/http://www.oica.net/category/production-statistics/|url-status=dead}}</ref>. Со група на производители на автомобили и добавувачи на делови, турскиот автомобилски сектор станал составен дел на глобалната мрежа на производствени бази, извезувајќи моторни возила и компоненти со вредност од околу 20 милијарди долари. Глобалните производители на автомобили со производни погони во земјата се: [[Фијат]]/[[Тофаш]], [[Ојак-Рено]], [[Хјундаи]], [[Тојота]], [[Хонда]] и [[Форд]]/[[Форд Отосан|Отосан]]. Основите на индустријата биле поставени во 1950-тите, кога ТОЕ (''Türk Otomotiv Endüstrileri'') започнал со производство на воен камион на РЕО, а подоцна и камиони на ''International Harvester''. Краткиот обид за производство на автомобили бил прекинат. Во [[1961]] година првиот домашен автомобил Дерим бил направен од [[ТУЛОМСАШ]]. Со формирањето на фабриката за склопување [[Форд Отосан|Отосан]] во [[1959]] година, масовното производство на домашниот автомобил [[Анадол]] започнало во [[1966]] година. Извозот на турски бродови произведени во земјата во [[2011]] година изнесувал 1,2 милијарди долари<ref name="ship-moe" />. Главните извозни пазари се [[Малта]], [[Маршалските Острови]], [[Панама]] и [[Обединетото Кралство]]. Турските бродоградилишта имаат 15 ''сух док'' со различни големини и едно пристаниште<ref name="ship-moe">{{Наведена мрежна страница|title=Shipbuilding Industry in Turkey |url=http://www.tcp.gov.tr/english/sectors/sectoringpdf/shipbuilding_2012.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EK10Y6Kx?url=http://www.tcp.gov.tr/english/sectors/sectoringpdf/shipbuilding_2012.pdf |archivedate=10 February 2013 |publisher=Ministry of Economy |year=2012 |url-status=dead }}</ref>. Тузла, Јалова и Измит се развиле во динамични центри за бродоградба<ref name="ship-oecd" />. Во [[2011]] година во Турција имало 70 активни бродоградилишта, а уште 56 биле изградени<ref name="ship-oecd" />. Турските бродоградилишта се високо ценети и за производство на хемиски и нафтени танкери до 10.000 dwt, како и за нивните мега јахти<ref name="ship-oecd" />. Турските брендови како „Беко“ и „Вестел“ се меѓу најголемите производители на електроника и домашни апарати во Европа и инвестираат значителен износ на средства за истражување и развој во нови технологии поврзани со овие полиња<ref name="ship-oecd">{{Наведена мрежна страница|title=The Shipbuilding Industry in Turkey|url=http://www.oecd.org/turkey/48641944.pdf|publisher=OECD|date=September 2011}}</ref>. ===Земјоделство=== Земјоделството обезбедува приход од 62,7 милијарди долари и вработување на 6,1 милиони луѓе (2011)<ref>Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. [http://www.tarim.gov.tr/SGB/Belgeler/Bakanl%C4%B1k_Faaliyet_Raporlar%C4%B1/2014%20FAAL%C4%B0YET%20RAPORU.pdf 2014 Faaliyet Raporu] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160427120457/http://www.tarim.gov.tr/SGB/Belgeler/Bakanl%C4%B1k_Faaliyet_Raporlar%C4%B1/2014%20FAAL%C4%B0YET%20RAPORU.pdf |date=2016-04-27 }}. 2015, tarim.gov.tr {{tr}}</ref>. Земјоделството се врши главно во јужните региони на Турција - [[Анталија]], [[Мерсин]], [[Мугла]], [[Газиантеп]]. Во приморските области на Турција, населението се занимава со [[риболов]]. [[Пчеларство]]то е широко распространето во окрузите [[Измир]], [[Бурса]] и [[Кајсери]]. Пред [[Првата светска војна]], Турција била главниот добавувач на [[свила]] на светскиот пазар. Земјоделските производи се испраќаат во европски земји, во [[Русија]], во [[Украина]], во [[Ирак]], во арапските земји. Во 2015 година, откако турските сили го собориле рускиот воен авион, [[Руската Федерација]] вовела забрана за увоз на турски земјоделски производи, вклучувајќи: модар патлиџан, калинки, портокали, мандарини, трупови и остатоци од домашни кокошки и мисирки, карфиол, брокула, краставици, грозје, јаболка, круши, кајсии, праски итн.<ref>[http://vz.ru/news/2015/12/1/781282.html ВЗГЛЯД / Опубликован список запрещенных турецких товаров<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Во земјата, околу 26,3 милиони хектари од турската територија се користи за земјоделство. Релјефот на надморска височина е 55,9% од територијата на Турција и има висина од 1000 метри, преовладувачката [[средоземна клима]] овозможува да растат термофилни растенија: [[цитрус]], [[маслинки]], [[ореви]], [[чај]], [[тутун]], [[памук]] и [[пченка]]. Во Турција преовладуваат планинските, тенки и слабо плодни почви, па така почвите главно се користат како пасишта. На крајбрежните рамнини, во речните долини, се јавуваат плодна почва. Земјоделците главно се занимаваат со растително производство (околу 58%). Уделот на сточарски производи е околу 30%, за производи за производство на лен - 6% и риболов - 1%. Околу 85% од земјоделското производство за садење во Турција учествува со житни култури. Житото е засадено на површина од околу 9 милиони хектари. Во западниот дел од земјата се наводнува обработливото земјиште. 10% од садниците е наменето за овошјето, 7,6% за маслодајни растенија, 2,5% - памук. Околу 90% од пченицата во земјата се конзумира во вид на леб, 1% - за пченицата и 2% - за тестенини. Според податоците за 1994 година, во Турција имало 36 милиони овци, околу 12 милиони глави добиток и 10 милиони глави кози. Говеда биле чувани заради млеко, месо и кожи, овци - за производство на волна за ткаење на тепих и месо, кози - за производство на волна и млеко. ===Енергетика === {{Главна|Енергетика во Турција}} [[File:ÇantaWindFarm03.JPG|thumb|[[Ветроелектрана]] во Турција]] Енергетиката опфаќа производството, потрошувачка и увозот на енергетика и електрична енергија. Турција троши повеќе од 6 џули на примарна енергија годишно<ref name="OECD 2019, section 1">OECD (2019), section 1.</ref>, преку 20 мегават часови по човек. 88% од енергијата е од [[фосилни горива]]<ref name="OECD 2019, section 1"/>, а [[енергетска политика на Турција|енергетската политика на Турција]] вклучува намалување на увозот на фосилни горива, што е една четвртина од увозните трошоци<ref>{{наведени вести |title=Turkey's energy import bill up 2.7 pct in Feb. 2019 |url=https://www.aa.com.tr/en/economy/turkeys-energy-import-bill-up-27-pct-in-feb-2019/1433546 |agency=Anadolu |date=29 March 2019}}</ref>. Од [[2016]] година, емисиите на [[стакленички гасови]] од страна на Турција изнесуваале 6,3 тони годишно<ref>{{наведени вести |title=Turkey's greenhouse gas emissions up 4.4% in 2016 |url=https://www.aa.com.tr/en/energy/turkey/turkeys-greenhouse-gas-emissions-up-44-in-2016/19640 |agency=Anadolu}}</ref>, повеќе од глобалниот просек<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Who emits more than their share of CO₂ emissions? |url=https://ourworldindata.org/share-co2-emissions |accessdate=2019-07-08 |archive-date=2019-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606182352/https://ourworldindata.org/share-co2-emissions |url-status=dead }}</ref>. Електричната енергија е генерирана главно од [[јаглен]], [[гас]] (околу една третина) и хидро (околу една четвртина) со мала, но растечка количина од други обновливи извори како што се ветер и сончева енергија<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Electricity generation by fuel: Turkey |url=https://www.iea.org/statistics/?country=TURKEY&category=Key%20indicators&indicator=ElecGenByFuel&mode=chart&categoryBrowse=false&dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&showDataTable=true |publisher=[[International Energy Agency|IEA]] |accessdate=24 October 2018}}</ref>. Атомската централа е во изградба. Турција произведува големо количество [[лигнит]], и речиси целиот се употребува во електраните<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Overview of coal in Turkey and environmental precautions |url=https://byt.cevre.gov.tr/Pictures/Files/Editor/document/June%202015/EN/1.7%20-%20Overview%20of%20coal%20in%20Turkey%20and%20environmental%20precautions%20-%20EN.pdf |publisher=TKI |accessdate=24 October 2018 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024192219/https://byt.cevre.gov.tr/Pictures/Files/Editor/document/June%202015/EN/1.7%20-%20Overview%20of%20coal%20in%20Turkey%20and%20environmental%20precautions%20-%20EN.pdf |url-status=dead }}</ref>. Годишната побарувачка за гас изнесува 50 милијарди кубни метри<ref name="TurkPotential">{{Наведена мрежна страница |title=From A Pipeline Nation To An Energy Trading Hub |url=http://www.turkeydiscoverthepotential.com/en/news/get/news-03-from-a-pipeline-nation-to-an-energy-trading-hub |accessdate=26 October 2018 |archive-date=2018-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026182720/http://www.turkeydiscoverthepotential.com/en/news/get/news-03-from-a-pipeline-nation-to-an-energy-trading-hub |url-status=dead }}</ref>, над 30 отсто од вкупната побарувачка на енергија во Турција, а половина од нив се снабдува од [[Русија]]<ref name="TurkStream">{{Наведена мрежна страница |title=TURKSTREAM IMPACT ON TURKEY’S ECONOMY AND ENERGY SECURITY |url=http://edam.org.tr/wp-content/uploads/2017/11/turkstream_report_eng.pdf |publisher="Istanbul Economics" & "The Center for Economics and Foreign Policy" - EDAM |accessdate=26 October 2018}}</ref>. Сите 81 провинции во Турција се снабдуваат со природен гас<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Natural Gas Distribution |url=http://www.gazbir.org.tr/en/natural-gas-distribution/74 |publisher=Gazbir |accessdate=27 September 2018 |archive-date=2019-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610185330/http://www.gazbir.org.tr/en/natural-gas-distribution/74 |url-status=dead }}</ref>, кој обезбедува најголем дел од топлината<ref name="IEA 2018">{{Наведена мрежна страница |title=Turkey: Electricity and heat for 2016 |url=https://www.iea.org/statistics/?country=TURKEY&year=2016&category=Key%20indicators&indicator=CO2EnergyMix&mode=chart&categoryBrowse=false&dataTable=ELECTRICITYANDHEAT&showDataTable=true |publisher=[[International Energy Agency|IEA]] |accessdate=24 November 2018}}</ref>. Речиси целата нафта се увезува: претежно од [[Ирак]], [[Иран]] и [[Русија]]<ref>{{наведени вести |title=Turkey's crude oil imports from Iran down by more than 70 pct in June |url=https://www.dailysabah.com/energy/2018/08/20/turkeys-crude-oil-imports-from-iran-down-by-more-than-70-pct-in-June |date=19 August 2018 |access-date=2020-08-01 |archive-date=2019-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616185435/https://www.dailysabah.com/energy/2018/08/20/turkeys-crude-oil-imports-from-iran-down-by-more-than-70-pct-in-june |url-status=dead }}</ref> и нафтата, исто така, транзитира од [[Азербејџан]]<ref>{{наведени вести |title=Turkish energy sector hit by lira depreciation: MUFG research |url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/electric-power/081718-turkish-energy-sector-hit-by-lira-depreciation-mufg-research |publisher=S & P Global |date=7 August 2018}}</ref>. Хидроелектричната енергија е најголемиот обновлив извор на електрична енергија. Моќта на ветерот во Турција е главно на запад. Со масовно зголемување на производството на [[сончева енергија]] на југ и енергијата на ветерот на запад Турција би можела да ја исполни целата предложена побарувачка за енергија од обновливи извори од 2020 година<ref>{{Наведена мрежна страница|title=How is 100% Renewable Energy Possible for Turkey by 2020?|url=http://www.geni.org/globalenergy/research/renewable-energy-potential-of-turkey/100-re-for-turkey-2020.pdf|publisher=Global Energy Network Institute}}</ref>. === Туризам === {{Главна|Туризам во Турција}} [[Податотека:Mount Nemrut.jpg|thumb|right|150px|Планината Немрут со статуите и гробовите.]] Туризмот во Турција е фокусиран во голема мера на различни историски места, како и на поморските летувалишта по должината на бреговите на [[Егејско Море|Егејското]] и [[Средоземното Море]]. Турција, исто така е популарно одредиште за култура, спа и здравствена заштита. На својот врв во [[2014]] година, Турција привлекла околу 42 милиони странски туристи, рангирајќи ја како шесто најпопуларно туристичко одредиште во светот.<ref name="42 million tourists visit Turkey in 2014 - Daily Sabah">{{Наведена мрежна страница|title=42&nbsp;million tourists visit Turkey in 2014|url=http://www.dailysabah.com/tourism/2015/01/01/42-million-tourists-visit-turkey-in-2014|work=Daily Sabah|accessdate=6 July 2016|archive-date=2019-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322220817/https://www.dailysabah.com/tourism/2015/01/01/42-million-tourists-visit-turkey-in-2014|url-status=dead}}</ref>. Посетите на странските туристи значително се зголемиле во Турција помеѓу 2000 и 2005 година, од 8 милиони до 21,2 милиони, што ја направила Турција најголемо одредиште во светот за странските посетители. Приходите во 2005 година изнесувале 17,5 милијарди американски долари, што, исто така, ја направила Турција една од најголемите десет по приходи во светот од туризам. Во 2011 година, Турција била рангирана како шесто најпопуларно туристичко одредиште во светот и четврта во [[Европа]], според [[Светска туристичка организација|Светската туристичка организација]]<ref name="WTO2012Highlights">{{Наведена мрежна страница|url=http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights12enlr_1.pdf|title=2012 Tourism Highlights|publisher=UNWTO|accessdate=17 June 2012|date=June 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120709215809/http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights12enlr_1.pdf|archivedate=9 July 2012|df=}}</ref>. На својот врв во 2014 година, Турција привлекла околу 42 милиони странски туристи. Од 2015 година, туризмот во Турција започнал да се намалува<ref name=csmonitor>{{наведени вести|last1=Kafanov|first1=Lucy|title=Violence costing Turkey precious tourism, even far from the fighting|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2015/0819/Violence-costing-Turkey-precious-tourism-even-far-from-the-fighting|work=The Christian Science Monitor|date=19 August 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title = 4.9 pct less tourists in Turkey in June|url = http://www.dailysabah.com/tourism/2015/07/29/49-pct-less-tourists-in-turkey-in-June|website = DailySabah|accessdate = 15 November 2015}}</ref>. Заздравувањето започнало во [[2017]] година, со зголемување на бројот на странските посетители до 32 милиони<ref name="hur2017fig">{{Наведена мрежна страница|title=32.4 mln foreigners visit Turkey in 2017: Tourism Ministry|url=http://www.hurriyetdailynews.com/32-4-mln-foreigners-visit-turkey-in-2017-tourism-ministry-126559|work=Hürriyet Daily News|accessdate=12 February 2018}}</ref><ref name="itij">{{Наведена мрежна страница|title=Tourism in Turkey starts recovery|url=https://www.itij.com/story/113882/tourism-turkey-starts-recovery|publisher=ITIJ|accessdate=12 February 2018|archive-date=2019-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322220823/https://www.itij.com/story/113882/tourism-turkey-starts-recovery|url-status=dead}}</ref>. Бројот на руските туристи се зголемил за 444% по обновувањето на билатералните односи, што резултирало со тоа да жителите на [[Русија]] повторно станат најголеми туристички посетители на Турција<ref name="hur2017fig"/><ref name="itij"/>. Зголемувања се регистрирани и на британските, холандските и на белгиските туристи<ref>{{Наведена мрежна страница|title=It is now time for Turkey's tourism sector to raise revenue|url=http://www.hurriyetdailynews.com/opinion/gunes-komurculer/it-is-now-time-for-turkeys-tourism-sector-to-raise-revenue-127034|work=Hürriyet Daily News|accessdate=12 February 2018}}</ref>. [[Анкара]] има историски стар град, и иако тој не е голем туристички град, обично е место за патниците кои одат во [[Кападокија]]. [[Истанбул]] е еден од најважните туристички места не само во Турција, туку и во светот. Планинските одмори и ''[[Сини Патувања|Сините Патувања]]'', особено за турските задоволства и посетителите од Западна Европа, се исто така централни за турската туристичка индустрија. Повеќето одморалишта на плажа се сместени по должината на југозападниот и јужниот брег, наречен [[Турска ривиера]], особено долж средоземниот брег во близина на [[Анталија]]. Анталија е исто така прифатена како туристички главен град на Турција<ref>{{наведени вести|last=Tilic|first=L. Dogan|title=Antalya: The Tourism Capital of Turkey|url=http://www.europeanbusiness.gr/page.asp?pid=754|accessdate=28 January 2011|newspaper=European Business Review|date=5 April 2010}}</ref>. Големи туристички градови се [[Бодрум]], [[Фетхие]], [[Мармарис]], [[Кушадаси]], [[Чешме]], [[Дидим]] и [[Аланија]]. Исто така, Турција е избрана на второ место во светот во 2015 година со своите 436 плажи со сино знаме<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-rich-in-blue-flags-.aspx?pageID=238&nID=81420&NewsCatID=379 |title=Turkey rich in ‘blue flags’ – TRAVEL |work=Hürriyet Daily News |date=13 September 2011 |accessdate=15 October 2016}}</ref>. Многу културни атракции на други места во земјата вклучуваат наоѓалишта од [[Ефес]], [[Троја]], [[Пергам]], [[Куќа на Богородица]], [[Памуккале]], [[Јерапол]], [[Трабзон]] (каде што се наоѓа еден од најстарите манастири [[Манастир Сумела|Сумела]]), Конија (каде што поет [[Руми]] го поминал поголемиот дел од неговиот живот), Дидима, Антиохиска црква, религиозни места во Мардин и разурнатите градови и пејзажи на [[Кападокија]]. {{wide image|Goreme banner2.jpg|750px|<center>[[Кападокија]] е регион создаден од [[ерозија]]та на меки вулкански камења од ветрот и дождот со векови.<ref name="Capadocia">{{Наведена мрежна страница|title=Capadocia|url=http://www.sgm-canada.com/Cappadocia.pdf}}</ref> Областа е популарно туристичко одредиште, има многу мета со уникатни геолошки, историски и културни одлики.</center>}} ===Инфраструктура=== {{Главна|Инфраструктура на Турција}} [[File: İstanbul_Havalimanı_Airport_2019_24.jpg|thumb|upright=1.4|Главниот терминал на [[Аеродром Истанбул|Аеродромот Истанбул]] има годишен капацитет од 90 милиони патници. Тој е главен јазол на [[Turkish Airlines]], кој опслужува повеќе дестинации од било кој друг авиопревозник во светот<ref>{{Cite news|url=https://www.anna.aero/2015/07/29/best-connected-airline-hubs-by-region-revealed|title=Best connected airline hubs by region revealed|date=29 July 2015|work=anna.aero|access-date=6 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106005923/https://www.anna.aero/2015/07/29/best-connected-airline-hubs-by-region-revealed/|archive-date=6 November 2018|language=en-GB}}</ref> и лета во 129 земји, што е повеќе од било кој друг авиопревозник.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="dests">{{cite web|url=https://www.turkishairlines.com/tr-int/basin-odasi/hakkimizda/sayilarla-turk-hava-yollari/|title=Sayılarla Türk Hava Yolları|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508160604/https://www.turkishairlines.com/tr-int/basin-odasi/hakkimizda/sayilarla-turk-hava-yollari/|archive-date=8 May 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businesswire.com/news/home/20121114006447/en/Turkish-Airlines-1-World-Flying-Countries-Worldwide |title=Turkish Airlines Becomes No. 1 in the World, Flying to the Most Countries Worldwide |website=Businesswire.com |date=14 November 2012|access-date=24 October 2016}}</ref>]] Во 2013 година земјата поседувала 98 аеродроми<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=CIA World Factbook: Turkey|access-date=17 November 2014|archive-date=2017-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>, вклучувајќи 22 меѓународни аеродроми<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.studyinturkey.org/en/discover-turkey/first-step-to-turkey/international-airports/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225064653/http://www.studyinturkey.org/en/discover-turkey/first-step-to-turkey/international-airports/ |url-status=dead |archive-date=25 December 2013 |title=Study in Turkey: International Airports in Turkey |access-date=17 November 2014 }}</ref>. До 2015 година, аеродромот [[Аеродром Истанбул Ататурк|Ататурк]] бил 11-тиот најфреквентен аеродром во светот, кој опслужил 31.833.324 патници помеѓу јануари и јули 2014 година, според Аеродромскиот Меѓународен Совет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aci.aero/Data-Centre/Monthly-Traffic-Data/Passenger-Summary/Year-to-date |title=Year to date Passenger Traffic |publisher=ACI |date=25 September 2014 |access-date=25 September 2014 |archive-date=2018-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813170044/http://www.aci.aero/Data-Centre/Monthly-Traffic-Data/Passenger-Summary/Year-to-date |url-status=dead }}</ref>. Новиот (трет) меѓународен аеродром во Истанбул е планиран да биде најголемиот аеродром во светот, со капацитет да опслужува 150 милиони патници годишно<ref name="dhmi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dhmi.gov.tr/haberler.aspx?HaberID=1451|title=It will be the biggest airport of the world|date=24 January 2013|access-date=24 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130129004331/http://www.dhmi.gov.tr/haberler.aspx?HaberID=1451|archive-date=29 January 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newsweek.com/istanbuls-new-erdogan-backed-airport-be-named-after-erdogan-264580|title=Istanbul's New Erdoğan-Backed Airport to Be Named After... Erdoğan|date=14 August 2014|publisher=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibtimes.co.uk/erdogan-airport-istanbuls-super-hub-be-named-after-turkeys-president-elect-1461166|title=Erdogan Airport: Istanbul's Super Hub 'to be Named After Turkey's President-Elect'|author=Gianluca Mezzofiore|work=International Business Times UK|date=14 August 2014}}</ref>. Скајтракс за пет последователни години во 2011, 2012, 2013, 2014 и 2015 година бил избран од Туркиш ерлајнс, за авиопревозник на Турција<ref name=TurkishAirlinesSkytrax>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldairlineawards.com/Awards_2012/europe.htm |title=Turkish Airlines is named the Best Airline in Europe at the 2012 World Airline Awards held at Farnborough Air Show |publisher=[[Skytrax]] |date=12 July 2012 |access-date=25 April 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130425042957/http://www.worldairlineawards.com/awards_2012/europe.htm |archivedate=25 April 2013 }}</ref><ref name="five" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldairlineawards.com/Awards_2014/europe.htm |title=Архивиран примерок |access-date=28 September 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140827141123/http://www.worldairlineawards.com/Awards_2014/europe.htm |archivedate=27 August 2014 }}</ref>. Со 435 одредишта (51 домашни и 384 меѓународни) во 126 земји ширум светот, ''[[Turkish Airlines]]'' е најголем превозник во светот според бројот на земји каде патува<ref name="Turkish Airlines">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turkishairlines.com/en-int/flights-tickets/flights-destinations/ |title=Turkish Airlines: International Flight Destinations |publisher=Turkish Airlines |access-date=22 June 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160519093619/http://www.turkishairlines.com/en-int/flights-tickets/flights-destinations |archivedate=19 May 2016 }}</ref>. Од 2014 година, земјата имала мрежа на патишта од 65.623 километри<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kgm.gov.tr/Sayfalar/KGM/SiteTr/Kurumsal/YolAgi.aspx|title=Yol Ağı Bilgileri|publisher=Karayolları Genel Müdürlüğü|access-date=9 August 2014}}</ref>. Вкупната должина на железничката мрежа изнесувала 10.991 километри во 2008 година, вклучувајќи 2.133 километри електрифициран и 457 километри брз пат<ref name=CIAFactbookTurkey>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=CIA World Factbook: Turkey|publisher=Cia.gov|access-date=29 August 2011|archive-date=2017-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref><ref name=hizlitren.tcdd.gov.tr>{{Наведена мрежна страница|title=Dünyada Ve Türkıyede Hizli Tren |url=https://hizlitren.tcdd.gov.tr/home/detail/?id=6 |website=hizlitren.tcdd.gov.tr |access-date=12 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140705152333/https://hizlitren.tcdd.gov.tr/home/detail/?id=6 |archivedate=5 July 2014 }}</ref>. Турските државни железници започнале да градат железнички линии со голема брзина во [[2003]] година. Линијата Анкара-Конија станала оперативна во [[2011]] година, додека линијата Анкара-Истанбул стапила на сила во 2014 година<ref name=hizlitren.tcdd.gov.tr />. Отворен во [[2013]] година, тунелот Мармара под Босфорот ги поврзува железничките и метро-линиите на европските и азиските страни во [[Истанбул]], додека [[Тунел Евроазија|тунелот Евроазија]] (2016) обезбедува поврзување на подводни патишта за моторни возила<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://aa.com.tr/en/economy/istanbuls-13bn-eurasia-tunnel-prepares-to-open/709440|title=Istanbul's $1.3BN Eurasia Tunnel prepares to open|publisher=[[Anadolu Agency]]|date=19 December 2016}}</ref>. [[Босфорски Мост|Босфорскиот Мост]] (1973), [[Мост Фатих Султан Мехмет|Мостот на Фатих Султан Мехмет]] (1988) и [[Мост Јавуз Султан Селим|Мостот Јавуз Султан Селим]] (2016) се трите моста што ги поврзуваат европските и азиските брегови на Босфорот. [[Мост Осман Гази|Мостот Осман Гази]] (2016) ги поврзува северните и јужните брегови на Измитскиот Залив. Планираниот мост Чанкакеле ќе ги поврзе европските и азиските брегови на теснецот [[Дарданели]]. Турскиот интернет, кој има 42,3 милиони активни корисници, има ранг на неслободен во индексот на Фридом хаус<ref name="freedomhouse.orgx">{{Наведена мрежна страница|title=Freedom on the Net 2016|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-net/freedom-net-2016|website=freedomhouse.org|access-date=1 May 2017|date=4 November 2016}}</ref>. Турската влада постојано ги блокирала мрежните места како [[Фејсбук]], [[Твитер]], [[Јутјуб]] и [[Википедија]], а вториот во моментов е недостапен од Турција<ref name="turkeyblocks.org2">{{Наведена мрежна страница|title=Turkey Blocks: Incident Reports and News|url=https://turkeyblocks.org/reports/|website=turkeyblocks.org|access-date=1 May 2017}}</ref>. Според извештајот за транспарентност на Твитер, Турција е глобален водач во цензурата на социјалните медиуми<ref name="turkeyblocks.org1">{{Наведена мрежна страница|title=Turkey leads in social media censorship: new Twitter transparency report|url=https://turkeyblocks.org/2017/03/21/turkey-leads-social-media-censorship-new-twitter-transparency-report/|website=turkeyblocks.org|access-date=1 May 2017|date=21 March 2017}}</ref>. [[File:HT80101.jpg|thumb|right|A [[TCDD HT80000]], воз на турските државни железници<ref name=pdf>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mobility.siemens.com/mobility/global/SiteCollectionDocuments/en/rail-solutions/high-speed-and-intercity-trains/velaro/datasheet-velaro-tr-en.pdf|title=Velaro Turkey: High-Speed Train for TCDD|publisher=[[Siemens Mobility]]|accessdate=25 June 2018|archive-date=2015-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518101110/http://www.mobility.siemens.com/mobility/global/SiteCollectionDocuments/en/rail-solutions/high-speed-and-intercity-trains/velaro/datasheet-velaro-tr-en.pdf|url-status=dead}}</ref>]] Водоснабдувањето и канализација во Турција се одликуваат со достигнувања и предизвици. Во текот на изминатите децении пристапот до вода за пиење станало речиси универзален и значително се зголемил пристапот до соодветни санитарни услови. Автономни комунални претпријатија се создадени во 16 градски градови на Турција, а наплатата на трошоци е зголемена, со што се обезбедува основа за одржливост на обезбедувањето услуги. Повремената понуда, која била вообичаена во многу градови, станала поретка. ===Наука и технологија === {{Главна|Науката и технологијата во Турција}} ''[[TÜBİTAK]]'' е водечка агенција за развој на науката, технологијата и иновациите во Турција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tubitak.gov.tr/en/about-us/content-who-we-are|title=Who We Are? The Scientific And Technological Research Council of Turkey|publisher=Tubitak.gov|access-date=9 August 2014}}</ref>. ТАН или Турската академија на науките, е автономно научно општество кое дејствува во промовирањето на научните активности во Турција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuba.gov.tr/content/amac/id/212/pid/43/mid/49/|publisher=Tuba.gov|title=Türkiye Bilimler Akademisi|access-date=9 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221214423/http://www.tuba.gov.tr/content/amac/id/212/pid/43/mid/49/|archive-date=21 February 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. ТАЕК или [[Турска агенција за атомска енергија|Турската агенција за атомска енергија]] е официјална јадрена енергетска институција на Турција. Неговите цели вклучуваат академско истражување во јадрената енергија и развој и имплементација на јадрените алатки<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.taek.gov.tr/en/institutional/mission-of-taek.html |title=Turkish Atomic Energy Authority – Mission of TAEK |publisher=TAEK |access-date=9 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608145555/http://www.taek.gov.tr/en/institutional/mission-of-taek.html |archivedate= 8 June 2014 }}</ref>. Турските владини компании за истражување и развој во воените технологии ги вклучуваат [[Турска авионска индустрија|Турската авионска индустрија]], Аселсан, Хавелсан, Рокесан, МКЕ, меѓу другите. Турските вселенски системи се објект за производство и тестирање на вселенски летала во сопственост на Министерството за национална одбрана и управувани од Турската авионска индустрија (TAI). Турскиот систем за вселената (UFS) е проект за развој на способноста за сателитско спуштање на Турција. Се состои од изградба на вселенско летало, развој на сателитски лансирни возила, како и воспоставување на далечни станици<ref name="ssm1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ssm.gov.tr/home/projects/Sayfalar/proje.aspx?projeID=222|publisher=Undersecretariat for Defence Industries|title=Space Launch System Project|access-date=20 December 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131220135241/http://www.ssm.gov.tr/home/projects/Sayfalar/proje.aspx?projeID=222|archivedate=20 December 2013}}</ref><ref name="dn1">{{наведени вести|url=http://www.defensenews.com/article/20130728/DEFREG04/307280004/Turkey-s-Sat-Launcher-Plans-Raise-Concerns|archive-url=https://archive.today/20130830224731/http://www.defensenews.com/article/20130728/DEFREG04/307280004/Turkey-s-Sat-Launcher-Plans-Raise-Concerns|url-status=dead|archive-date=30 August 2013|newspaper=Defense News|title=Turkey's Sat-Launcher Plans Raise Concerns|author=Bekdil, Burak Ege|date=28 July 2013|access-date=20 December 2013}}</ref><ref name="dn2">{{наведени вести|url=http://www.defensenews.com/article/20131212/DEFREG01/312120022/Turkey-Spends-Big-Innovation|archive-url=https://archive.today/20131220150620/http://www.defensenews.com/article/20131212/DEFREG01/312120022/Turkey-Spends-Big-Innovation|url-status=dead|archive-date=20 December 2013|newspaper=Defense News|title=Turkey Spends Big on Innovation|author=Bekdil, Burak Ege|date=12 December 2013|access-date=20 December 2013}}</ref>. Во 2015 година Азиз Санџар, турски професор на Универзитетот во Северна Каролина, ја освоил Нобеловата награда за хемија заедно со [[Томас Линдал]] и [[Пол Модрич]], за нивната работа за тоа како клетките ја поправаат оштетената ДНК<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailysabah.com/science/2015/10/07/turkish-professor-aziz-sancar-part-of-the-team-that-wins-nobel-chemistry-prize|title=Turkish professor, Aziz Sancar, part of the team that wins Nobel Chemistry Prize|publisher=}}</ref>. == Демографија == {{Главна|Демографија на Турција}} {{Historical populations |title = Историски податоци за бројот на населението |source = ''Туркстат''<ref name=pop27-11>{{Наведена мрежна страница|title=Mid-year population estimations, 1927–1985; Mid-year population estimations and projections, 1986–2011|url=http://www.turkstat.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=242|publisher=Turkish Statistical Institute|access-date=24 May 2013}}</ref> |percentages = pagr |1927 |13554000 |1930 |14440000 |1940 |17728000 |1950 |20807000 |1960 |27506000 |1970 |35321000 |1980 |44439000 |1990 |55120000 |2000 |64252000 |2010 |73003000 |2017 |79815000 }} [[Податотека:Kurdistan of Turkey (CIA).png|250п|мини|десно|Области во Турција каде мнозинството од населението се [[Курди]]<ref>{{Наведена книга|last1=Edgecomb|first1=Diane|last2=Ahmed|first2=Mohammed M.A.|last3=Özel|first3=Çeto|title=A fire in my heart: Kurdish tales|date=2007|publisher=Libraries Unlimited|location=Westport, CT|isbn=978-1-59158-437-7|page=xv|url=https://books.google.com/books?id=7-0SAQAAIAAJ|quote=The outlines of the map of Kurdistan were taken from two sources: first, a map produced by the CIA in 1992 depicting areas with a Kurdish majority [...]}}</ref>.]] Според Административниот систем за регистрирање на населени места во Турција, населението во земјата во [[2011]] година изнесуваше 74,7 милиони луѓе<ref name=2011stat>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=10736|title=The Results of Address Based Population Registration System, 2011|publisher=Turkish Statistical Institute|access-date=15 February 2012}}</ref>, од кои речиси три четвртини живееле во градовите. Според проценката за 2011 година, населението се зголемува за 1,35 проценти секоја година. Турција има просечна густина на население од 97 луѓе на км<s>2</s>. Луѓето во групата од 15 до 64 години претставуваат 67,4 проценти од вкупното население; возрасната група од 0-14 одговара на 25,3 проценти; додека постарите граѓани на возраст од 65 години или повеќе сочинуваат 7,3 проценти<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Turkish Statistical Institute|authorlink=Turkish Statistical Institute|publisher=Turkish Statistical Institute|url=http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=6178|title=Population statistics in 2009|access-date=28 January 2010|year=2010}}</ref>. Во [[1927]] година, кога првиот официјален попис бил регистриран во Република Турција, населението било 13,6 милиони<ref>{{Наведена книга |year=1996 |department= Population |url=http://countrystudies.us/turkey/24.htm |editor1-last=Metz |editor1-first=Helen Chapin |title=Turkey: A Country Study |series=Area handbook series |edition=fifth |location=Washington, DC |publisher=US GPO for the [[Federal Research Division|Federal Research Division of the Library of Congress]] |isbn=978-0-8444-0864-4 |lccn=95049612}}</ref>. Најголемиот град во Турција, [[Истанбул]], е исто така најголемиот град во Европа по население, и трет по големина град во Европа во однос на големината<ref>{{Наведена книга|title=Daily Life in Ancient and Modern Istanbul|page=51|first=Robert|last=Bator}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Remote Sensing of Urban and Suburban Areas|url=https://archive.org/details/remotesensingofu0000unse|page=[https://archive.org/details/remotesensingofu0000unse/page/295 295]|first1=Tarek|last1=Rashed|first2=Carsten|last2=Jürgens|isbn=978-1-4020-4385-7|year=2010}}</ref>. Членот 66 од турскиот Устав го дефинира поимот Турчин како „''секој кој е врзан за турската држава преку границите на државјанството''“; според тоа, законската употреба на терминот турски како граѓанин на Турција е различна од етничката дефиниција<ref name=yenisafak1>{{Наведена мрежна страница|last1=Albayrak|first1=Özlem|title=Herkes Türk müdür, Türk mü olmalıdır? – Is everyone Turk or should be Turk?|url=http://yenisafak.com.tr/yazarlar/OzlemAlbayrak/herkes-turk-mudur-turk-mu-olmalidir/36991|website=yenisafak.com|access-date=18 June 2014|date=29 March 2013|archive-date=2014-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625053937/http://yenisafak.com.tr/yazarlar/OzlemAlbayrak/herkes-turk-mudur-turk-mu-olmalidir/36991|url-status=dead}}</ref>. Сепак, мнозинството од турското население се од турска националност и околу 70-80 отсто од граѓаните на земјата се идентификуваат како Турци<ref name="konda2"/><ref name="cia2"/>. Се проценува дека во Турција има најмалку 47 етнички групи<ref name=mutlu>{{Наведено списание |doi=10.1017/S0020743800063819 |title=Ethnic Kurds in Turkey: A Demographic Study |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-middle-east-studies_1996-11_28_4/page/517 |journal=International Journal of Middle East Studies |volume=28 |issue=4 |pages=517–541 |year=1996 |last1=Mutlu |first1=Servet }}</ref>. Доверливи податоци за етничката мешавина на населението не се достапни, бидејќи бројките на турскиот попис не вклучуваат статистички податоци за етничката припадност<ref name="Turkey_Ethnic_groups">{{Наведена книга|title=The other languages of Europe: Demographic, Sociolinguistic and Educational Perspectives|first=Guus|last=Extra|author2=Gorter, Durk |publisher=Multilingual Matters|year=2001|isbn=978-1-85359-509-7|url={{Google books |plainurl=yes |id=hvmy_skUPNYC |page=RA1-PA422 }} }}</ref>. [[Курди]]те се најголемата нетурска етничка група на било кое место од 12-25 проценти од населението<ref>{{Наведена книга| publisher = Cambridge University Press| isbn = 978-1-139-45236-6| last = Migdal| first = Joel S.| title = Boundaries and Belonging: States and Societies in the Struggle to Shape Identities and Local Practices|year=2004|url=https://books.google.com/books?id=pbmTC-Nm8nEC&pg=PA129}}</ref><ref name=kirisci>{{Наведена книга| publisher = Routledge| isbn = 978-1-135-21770-9| last1 = Kirisci| first1 = Kemal| last2 = Winrow| first2 = Gareth M.| title = The Kurdish Question and Turkey: An Example of a Trans-state Ethnic Conflict| date = 5 November 2013 |url=https://books.google.com/books?id=zdT9AQAAQBAJ&pg=PA119}}</ref>. Точната бројка останува предмет на спорови. Според Сервет Мутлу, „почесто или не, овие проценки ги одразуваат прокурдските или протурските симпатии и ставови, а не научни факти“<ref name=mutlu />. Студијата на Мутлу во [[1990]] година ги проценувала Курдите околу 12 проценти од населението, додека Мехрид Изади ​​ја ставил оваа бројка околу 25 проценти<ref>{{Наведена книга| publisher = Cambridge University Press| isbn = 978-1-139-85169-5| last = Aktürk| first = Şener| title = Regimes of Ethnicity and Nationhood in Germany, Russia, and Turkey| date = 12 November 2012 |url=https://books.google.com/books?id=YAUhAwAAQBAJ&pg=PA126}}</ref>. Трите немуслимански малцински групи признаени во [[Договор од Лозана (1923)|Договорот од Лозана]] се [[Ерменци]], [[Грци]] и [[Евреи]]. Други етнички групи се [[Албанци]]те, [[Арапи]]те, [[Асирци]]те, [[Бошњаци]]те, [[Черкези]]те, [[Грузијци]]те, [[Курди]]те, [[Помаци]]те, [[Роми]]те<ref name="cia2" /><ref name="Roopnarine2015">{{Наведена книга |url=https://books.google.com/books?id=ffpPCgAAQBAJ&pg=PA328 |title=Fathers Across Cultures: The Importance, Roles, and Diverse Practices of Dads: The Importance, Roles, and Diverse Practices of Dads|author=Jaipaul L. Roopnarine|year=2015|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-3232-1|page=328|quote=Kurds are the largest ethnic minority group (about 20%), and Armenians, Greeks, Sephardic Jews,...}}</ref><ref name="MedinaHepner2013">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=abbMBQAAQBAJ&pg=PA113|title=The Geography of International Terrorism: An Introduction to Spaces and Places of Violent Non-State Groups|author1=Richard M. Medina|author2=George F. Hepner|year= 2013|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4398-8688-5|page=113|quote=Turkey has numerous non-Turkish ethnic groups of which the Kurds are the largest, comprising approximately 20% of the population.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alaraby.co.uk/english/politics/2015/6/8/turkeys-ethnic-make-up-a-complex-melting-pot|title=Turkey's ethnic make-up: A complex melting pot|first=Abubakr|last=al-Shamahi|website=alaraby}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldatlas.com/articles/the-ethnic-groups-of-turkey.html|title=The Ethnic Groups of Turkey|publisher=}}</ref>. Курдите се концентрирани на истокот и југоисточниот дел на земјата, во она што е познато и како [[Турски Курдистан]], со што мнозинството во провинциите [[Тунџели (покраина)|Тунџели]], [[Бинѓол (покраина)|Бинѓол]], [[Муш (покраина)|Муш]], [[Агри (покраина)|Агри]], [[Игдир (покраина)|Игдир]], [[Елазиг (покраина)|Елазиг]], [[Дијарбекир (покраина)|Дијарбекир]], [[Батман (покраина)|Батман]], [[Шрнак (покраина)|Шрнак]], [[Битлис (покраина)|Битлис]], [[Ван (покраина)|Ван]], [[Мардин (покраина)|Мардин]], [[Сирт (покраина)|Сиирт]] и [[Хаќари (покраина)|Хаќари]], блиско мнозинство во [[Шанлаурфа (покраина)|провинцијата Шанлаурфа]] (47%) и големо малцинство во провинцијата [[Карс (покраина)|Карс]] (20%)<ref>{{Наведена книга|last=Watts|first=Nicole F.|title=Activists in Office: Kurdish Politics and Protest in Turkey (Studies in Modernity and National Identity)|date=2010|publisher=University of Washington Press|location=Seattle|isbn=978-0-295-99050-7|page=[https://books.google.com/books?id=yXWl40KJfKEC&pg=PA167&dq=Kars+(about+20+percent+Kurdish)&hl=en&sa=X&ei=DY5DU7jKJ4qc2QXYhYCACQ&ved=0CDgQ6AEwAA#v=onepage&q=Kars%20(about%2020%20percent%20Kurdish)&f=false 167]}}</ref>. Покрај тоа, поради внатрешната миграција, курдските заедници постојат во сите поголеми градови во централна и западна Турција, особено во Истанбул, каде што има околу 3 милиони Курди, што го прави Истанбул град со најголема курдска популација во светот<ref name="Nachmani2003">{{Наведена книга|author=Amikam Nachmani|title=Turkey: Facing a New Millenniium : Coping With Intertwined Conflicts|url=https://books.google.com/books?id=Xxp61eBvGzMC&pg=PA90|access-date=5 May 2013|year=2003|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-6370-1|pages=90–}}</ref>. Малцинствата, покрај Курдите, се смета дека изнесуваат околу 7-12 проценти од населението<ref name="cia2"/>. Малцинските групи, освен трите верски малцинства признати во Договорот од Лозана (Ерменци, Грци и Евреи) немаат никакви официјални права, а употребата на малцинските јазици е ограничена<ref name="minorities" />. Терминот малцинство останува чувствително прашање во Турција, додека турската влада честопати е критикувана за третманот на малцинствата [358] Иако малцинствата не се признаваат, државната турска радиотелевизија (ТРТ) пренесува телевизиски и радио програми на јазиците на малцинствата<ref name="minorities">{{Наведена мрежна страница|title=Turkey Overview |url=http://www.minorityrights.org/4387/turkey/turkey-overview.html |website=minorityrights.org |access-date=27 November 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141127074441/http://www.minorityrights.org/4387/turkey/turkey-overview.html |archivedate=27 November 2014 }}</ref>. Исто така, во основните училишта може да се изберат и некои класови на малцински јазици<ref>[http://www.ab.gov.tr/files/tarama/tarama_files/23/SC23DET_Minority%20Rights%20and%20Cultural%20Rights.pdf Minority Rights and Cultural Rights] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303234711/http://www.ab.gov.tr/files/tarama/tarama_files/23/SC23DET_Minority%20Rights%20and%20Cultural%20Rights.pdf |date=2016-03-03 }} gov.tr (accessed 7 January 2015).</ref><ref>[http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2008/5/turkeykurdistan1867.htm Turkey passes law to allow minority languages on TV] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150211222106/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2008/5/turkeykurdistan1867.htm |date=11 February 2015 }} ekurd.net</ref> Also, some minority language classes can be chosen in elementary schools.<ref name=azinlikdil>{{Наведена мрежна страница|title=Yaşayan diller ve lehçeler dersini 85 bin öğrenci seçti|url=http://www.hurriyet.com.tr/egitim/28045465.asp|website=hurriyet.com.tr|publisher=Hürriyet|access-date=25 March 2015}}</ref>. Околу 2,5 проценти од населението се меѓународни мигранти<ref name=esa.un.org>{{Наведена мрежна страница|title=Trends in International Migrant Stock: The 2013 Revision|url=http://esa.un.org/unmigration/migrantstocks2013.htm?mtotals|website=esa.un.org|publisher=United Nations|access-date=14 August 2014|archive-date=2015-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210154150/http://esa.un.org/unmigration/migrantstocks2013.htm?mtotals|url-status=dead}}</ref>. Турција е домаќин на најголемиот број бегалци во светот, вклучувајќи повеќе од 2,8 милиони сириски бегалци, од јануари 2017 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=224|title=UNHCR Syria Regional Refugee Response – Turkey|last=|first=|website=UNHCR Syria Regional Refugee Response|access-date=31 January 2017|archive-date=2018-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305121532/http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=224|url-status=dead}}</ref>. {{Largest cities | name = Најголеми градови во Турција | country = Турција | list_by_pop = <!-- link to the list of cities in the given country, if possible sorted by population --> | stat_ref = Податоци од декември 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.citypopulation.de/Turkey-RBC20.html|title=December 2013 address-based calculation of the Turkish Statistical Institute as presented by citypopulation.de}}</ref> | div_name = Провинција | city_1 = Истанбул | div_1 = Истанбул (покраина){{!}}Истанбул| pop_1 = 14,744,519 | img_1 = Istanbul2010.jpg | city_2 = Анкара| div_2 = Анкара (покраина){{!}}Анкара| pop_2 = 4,871,884 | img_2 = Ankara Views.jpg | city_3 = Измир| div_3 = Измир (покраина){{!}}Измир| pop_3 = 2,938,546 | img_3 = Izmir Turkey.jpg | city_4 = Бурса| div_4 = Бурса (покраина){{!}}Бурса| pop_4 = 2,074,799 | img_4 = City center of Bursa.jpg | city_5 = Адана| div_5 = Адана (покраина){{!}}Адана| pop_5 = 1,753,337 | city_6 = Газиантеп| div_6 = Газиантеп (покраина){{!}}Газиантеп| pop_6 = 1,663,273 | city_7 = Анталија| div_7 = Анталија (покраина){{!}}Анталија| pop_7 = 1,311,471 | city_8 = Конија| div_8 = Конија (покраина){{!}}Конија| pop_8 = 1,130,222 | city_9 = Кајсери| div_9 = Кајсери (покраина){{!}}Кајсери| pop_9= 1,123,611 | city_10 = Дијарбекир| div_10 = Дијарбекир (покраина){{!}}Дијарбекир| pop_10 = 1,047,286 | city_11 = Мерсин| div_11 = Мерсин (покраина){{!}}Мерсин| pop_11 = 1,005,455 | city_12 = Урфа| div_12 = Шанлаурфа (покраина){{!}}Шанлаурфа | pop_12 = 921,978 | city_13 = Ескишехир| div_13 = Ескишехир (покраина){{!}}Ескишехир| pop_13 = 752,630 | city_14 = Денизли| div_14 = Денизли (покраина){{!}}Денизли| pop_14 = 638,989 | city_15 = Караманмараш| div_15 = Караманмараш (покраина){{!}}Караманмараш| pop_15 = 632,487 | city_16 = Самсун| div_16 = Самсун (покраина){{!}}Самсун| pop_16 = 625,410 | city_17 = Малатија| div_17 = Малатија (покраина){{!}}Малатија| pop_17 = 618,831 | city_18 = Измит| div_18 = Коџаели (покраина){{!}}Kocaeli | pop_18 = 570,077 | city_19 = Адапазари| div_19 = Сакарја (покраина){{!}}Сакарја | pop_19 = 492,027 | city_20 = Ерзурум| div_20 = Ерзурум (покраина){{!}}Ерзурум| pop_20 = 422,389 }} === Јазик === {{Главна|Турски јазик}} [[Податотека:Ataturk-September_20,_1928.jpg|thumb|right|130px|[[Кемал Ататурк]] ја претставува новата [[турска азбука]]]] Службениот јазик е [[турски]], кој е најраспространет од [[Туркиски јазици|туркиските јазици]] во светот<ref name=katzner>{{Наведена книга|last=Katzner|first=Kenneth|title=Languages of the World, Third Edition|publisher=Routledge|date=2002|isbn=978-0-415-25004-7}}</ref><ref name=minorityrights.org>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey Overview |url=http://minorityrights.org/4387/turkey/turkey-overview.html |publisher=minorityrights.org |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150909185440/http://www.minorityrights.org/4387/turkey/turkey-overview.html |archivedate= 9 September 2015 }}</ref><ref name=joshua /> Го зборуваат 85,54 проценти од населението како прв јазик <ref name=milliyet-languages>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html |title=Türkiye'nin yüzde 85'i 'anadilim Türkçe' diyor|publisher=Milliyet.com.tr|access-date=4 November 2012}}</ref>. 11,97 проценти од населението го зборува курманџискиот дијалект на курдскиот јазик како мајчин јазик<ref name="milliyet-languages" />. Арапскиот и [[Зазански јазик|зазанскиот јазик]] се мајчините јазици на 2,39 проценти од населението, а неколку други јазици се мајчините јазици на помалите делови на населението<ref name="milliyet-languages" />. [[Турски јазик|Турскиот јазик]] е [[службен јазик]] на територијата на Република Турција и еден од двата службени јазици во [[Кипар]]<ref>Turkish language" in The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition | Date: 2008</ref>. Исто така, турскиот јазик е признат како регионален јазик во [[Косово]], поточно во [[Призрен]] и во неколку општини во [[Македонија]]. Иако во останатите држави во регионов нема регулиран статус, турскиот јазик доста е распространет. Огромно турско население живее во [[Грција]] и [[Бугарија]], потоа турско население има во [[Албанија]], [[Романија]], [[Србија]] и [[Босна и Херцеговина]]<ref>Gordon, Raymond G., Jr. (ed.) (2005). "Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Report for language code:tur (Turkish)". Посетено на 18 март 2007.</ref>. Во [[Европа]], најмногу турско население има во [[Германија]], потоа во [[Австрија]], [[Швајцарија]], [[Белгија]], [[Франција]], [[Италија]], [[Холандија]] и [[Обединетото Кралство]]. Турскиот истанбулски дијалект е преземен како база на литературниот турски јазик. Јазикот има доста дијалекти но во Турција се тежнее да се користи литературниот јазик преку образованието и медиумите.<ref>Johanson, Lars (2001). "Discoveries on the Turkic linguistic map" (PDF). Swedish Research Institute in Istanbul. Посетено на 18 март 2007.</ref> === Религија === {{bar box |float=right |title=Верници во Турција |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Сунити|green|83.5}} {{Столбен постоток|Шиити|blue|13.5}} {{Столбен постоток|останати муслимани|purple|1}} {{Столбен постоток|нерелигиозни|green|1}} {{Столбен постоток|Евреи|red|0.5}} {{Столбен постоток|Христијани|yellow|0.2}} {{Столбен постоток|Останати|brown|0.3}} }} Турција е секуларна држава без официјална државна религија. Tурскиот Устав предвидува слобода на религијата<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Axel Tschentscher|url=http://servat.unibe.ch/icl/tu00000_.html|title=International Constitutional Law: Turkey Constitution|publisher=Servat.unibe.ch|access-date=1 November 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hsfk.de/downloads/prif78.pdf |title=Turkey: Islam and Laicism Between the Interests of State, Politics, and Society |publisher=[[Peace Research Institute Frankfurt]] |access-date=19 October 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081028211305/http://www.hsfk.de/downloads/prif78.pdf |archivedate=28 October 2008 }}</ref>. Според [[Ипсос]], кој интервјуирал 17.180 возрасни лица во 22 земји, во 2016 година оние кои биле интервјуирани од Турција изјавиле дека исламот ја формирала севкупната голема религија во Турција, која се придржувала до 82% од вкупното население, по што биле следени религиозно неповрзани луѓе кои сочинувале 13% од населението, а христијаните со 2%. Улогата на религијата во јавниот живот била контроверзна дебата во текот на годините по формирањето на исламистичките партии<ref>{{Наведена книга|last1=Steunebrink|first1=Gerrit|last2=van der Zweerde|first2=Evert|title=Civil Society, Religion, and the Nation: Modernization in Intercultural Context : Russia, Japan, Turkey|url={{Google books |plainurl=yes |id=KSbiKEhsxT0C |page=175 }} |access-date=5 June 2013|year=2004|publisher=Rodopi|isbn=978-90-420-1665-1|pages=175–184}}</ref>. За многу децении, носењето на [[хиџаб]]от било забрането во училиштата и владините згради, бидејќи се сметало за симбол на политичкиот ислам. Сепак, забраната била укината од универзитетите во 2011 година, од владините згради во 2013 година<ref>{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/10/09/world/europe/turkey-lifts-ban-on-head-scarves-in-state-offices.html?_r=0|title=Turkey Lifts Longtime Ban on Head Scarves in State Offices|newspaper=NY Times|date=8 October 2013|access-date=1 February 2014}}</ref>, од училиштата во 2014 година<ref name=news24.com>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey-lifts-ban-on-headscarves-at-high-schools|url=http://www.news24.com/World/News/Turkey-lifts-ban-on-headscarves-at-high-schools-20140923|website=news24.com/|access-date=3 November 2014|date=23 September 2014|archive-date=2020-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516215849/https://www.news24.com/World/News/Turkey-lifts-ban-on-headscarves-at-high-schools-20140923|url-status=dead}}</ref>, и од вооружените сили во 2017 година<ref>{{наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-39053064|title=Turkey reverses female army officers' headscarf ban|publisher=BBC|date=22 February 2017|work=BBC News}}</ref>. Владата на Ердоган и неговата Партија за правда и развој (АКП) ја следат експлицитната агенда за исламизација на образованието за „подигнување на побожна генерација“ против секуларниот отпор<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Sukru Kucuksahin|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/06/turkey-high-schools-student-stand-up-against-islamism.html|title=Turkish students up in arms over Islamization of education|publisher=Al-Monitor|date=20 June 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|author=Zülfikar Doğan|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/06/turkey-education-erdogan-devout-generation-plan.html|title=Erdogan pens education plan for Turkey's 'devout generation'|publisher=Al-Monitor|date=29 June 2016}}</ref>, во процесот што предизвикува изгубени работни места и училиште за многумина нерелигиозни граѓани на Турција<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Sibel Hurtas|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/10/turkey-post-putsch-crackdown-transform-education.html|title=Turkey's 'devout generation' project means lost jobs, schools for many|publisher=Al-Monitor|date=13 October 2016}}</ref>. ====Ислам==== {{Главна|Ислам во Турција}} [[File:Sultan Ahmed Mosque Istanbul Turkey retouched.jpg|thumb|[[Султан Ахмедова џамија]] во [[Истанбул]].<ref name=bluemosque>{{Наведена мрежна страница|title=Blue Mosque|url=http://www.bluemosque.co/|website=bluemosque.co|access-date=12 June 2014}}</ref>]] По распадот на Отоманското Царство, бројот на муслимани во регионот се зголемил во однос на христијанското население бидејќи отомански муслимани, кои се соочиле со истребување или други форми на репресија во новите конституирани балкански држави, емигрирале во земјата. Не сите биле етнички Турци. Некои биле албански, босански, грчки, српски, македонски и бугарски муслимани. Во овој период, исто така, пристигнале и други Турци и [[Черкези]] кои побегнале од руската експанзија во области како [[Кавказ]] и [[Крим]]. До 1920-тите, исламот станал мнозинска религија<ref>{{Наведена книга| publisher = Taylor & Francis| isbn = 978-0-415-36897-1| last = Gülalp| first = Haldun| title = Citizenship and Ethnic Conflict: Challenging the Nation-state| date = 2006| url=https://books.google.com/books?id=aps1ruOW0_EC&pg=PA62}}</ref>. Не постојат официјални статистички податоци за верските убедувања на луѓето, ниту пак е побарано во пописот. Според [[ЦИА]], 99,8% од турското население е муслиманско<ref name="cia2"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Turkey.pdf |title=TURKEY|publisher=Library of Congress: Federal Research Division|access-date=27 March 2019}}</ref>, други извори даваат проценки кои се движат од 96,4%<ref name=joshua>{{Наведена мрежна страница|title=Country – Turkey|url=http://joshuaproject.net/countries/TU?page=1|work=Joshua Project|access-date=27 April 2014}}</ref> до 82%. Најпопуларната секта е Ханафиската школа за сунитски ислам. Исто така има и некои форми на [[суфизам]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allaboutturkey.com/sufi.htm|title=Sufism|publisher=All about Turkey|date=20 November 2006|access-date=1 November 2010}}</ref>. Проценетите не-деноминациони муслимани се движат од 2 проценти<ref name=pewforum.org>{{Наведена мрежна страница|title=Pew Forum on Religious & Public life|url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity|website=pewforum.org/|access-date=29 October 2013|date=9 August 2012}}</ref> до 14 проценти од населението. Највисоката исламска религиозна власт е Претседателството за верски прашања, кое во голема мера ја толкува Ханафиската школа и е одговорно за регулирање на работата на 80.000 регистрирани џамии во земјата и вработување на локални и провинциски имами<ref name=religiousfreedomreport>{{Наведена мрежна страница|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90204.htm|title=Bureau of Democracy, Human rights and Labor: International Religious Freedom Report 2007 – Turkey|publisher=State.gov|access-date=1 November 2010}}</ref>. Некои, исто така, се жалеле дека под исламистичката влада на Партијата на правдата и развој (АКП) и Ердоган, старата улога на Претседателството, која ја одржува контролата над верската сфера на исламот во Турција, „''во голема мера е вклучена во управувањето на земјата''“<ref name="Lepeska-2015">{{Наведено списание |last1=Lepeska |first1=David |title=Turkey Casts the Diyanet |journal=Foreign Affairs |date=17 May 2015 |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/turkey/2015-05-17/turkey-casts-diyanet |access-date=27 July 2016}}</ref>. Претседателството промовира одреден тип на конзервативен ислам (Ханафски) во Турција, издавајќи [[фетва]] која не ги одобрува активностите како што се „''кучиња што се хранат дома, славење на западната Нова Година, лотариите и тетоважите''“<ref name=rise>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turkeyanalyst.org/publications/turkey-analyst-articles/item/463-the-rise-of-diyanet-the-politicization-of-turkey%E2%80%99s-directorate-of-religious-affairs.html | title=The Rise of Diyanet: the Politicization of Turkey's Directorate of Religious Affairs | last1=Cornell |first1=Svante |publisher=turkeyanalyst.org | date=9 October 2015 | access-date=27 July 2016}}</ref> и проектирање на овој турски ислам<<ref name="Lepeska-2015" /> во странство<ref name="al-monitor-29-4-16">{{наведени вести|last1=Tremblay|first1=Pinar|title=Is Erdogan signaling end of secularism in Turkey?|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/04/turkey-is-erdogan-signaling-end-of-secularism.html|access-date=25 July 2016|agency=Al Monitor|date=29 April 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160808130552/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/04/turkey-is-erdogan-signaling-end-of-secularism.html|archivedate=8 August 2016}}</ref>. Академиците сугерираат дека популацијата на Алевитите може да изнесува од 15 до 20 милиони, додека Федерацијата Алеви-Бекташи тврди дека има околу 25 милиони<ref name=usstate>{{Наведена мрежна страница|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90204.htm|title=Turkey: International Religious Freedom Report 2007|publisher=State.gov|access-date=9 August 2011}}</ref><ref name=refworld.org1>{{Наведена мрежна страница|title=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Turkey : Alevis|url=http://www.refworld.org/docid/49749c9950.html|website=refworld.org|access-date=22 April 2015}}</ref> и според магазинот Аксион, бројот на шиитските [[Дванаестници]] (со исклучок на Алевите) изнесува 3 милиони (4,2%)<ref name="caferi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-15046-34-caferi-imamlar.html|title=Caferi İmamlar|language=tr|publisher=Aksiyon.com.tr|date=11 October 2004|access-date=4 September 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110317032746/http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-15046-34-caferi-imamlar.html|archivedate=17 March 2011}}</ref>. Под сунитската исламистичка влада на Партијата на правдата и развојот (АКП) и Ердоган започнала сè поголема дискриминација и прогон на малцинството Алевити<ref>{{наведен нестручен часопис|author=Stephen Schwartz|url=http://www.weeklystandard.com/erdogan-iran-syrian-alawites-and-turkish-alevis/article/634834|title=Erdogan, Iran, Syrian Alawites, and Turkish Alevis|magazine=The Weekly Standard|date=29 March 2012|access-date=2019-07-08|archive-date=2018-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180807063437/https://www.weeklystandard.com/erdogan-iran-syrian-alawites-and-turkish-alevis/article/634834|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|author=Daniel Dombey|url=https://www.ft.com/content/4834f8fc-134e-11e4-84b7-00144feabdc0|title=Turkey's Alevi minority fear future under Erdogan presidency|newspaper=Financial Times|date=27 July 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|author=Marc Champion|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-07-19/sectarian-tension-builds-in-turkey-as-erdogan-crackdown-widens|title=Sectarian Tension Builds in Turkey as Erdogan Crackdown Widens|publisher=Bloomberg L.P.|date=19 July 2016}}</ref>. Според ''WIN-Gallup International'', Глобален индекс на религиозност и атеизам<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wingia.com/web/files/news/14/file/14.pdf|title=Global Index of Religiosity ande Athesim|publisher=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021065544/http://www.wingia.com/web/files/news/14/file/14.pdf|archivedate=21 October 2013}}</ref>, Турција е земја со најрелигиозни муслимани во исламскиот свет, формирајќи 73% од муслиманското население. Според ''PEW Global research'', само 15 отсто од муслиманите во Турција велат дека се молат барем еднаш од петте молитви, дома или во џамија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-2-religious-commitment/|title=Chapter 2: Religious Commitment|date=9 August 2012|work=pewforum.org}}</ref>. Друг извештај сугерира дека само 7% до 13% од сите Турци сметаат дека религијата треба да има влијание врз законите директно или индиректно<ref>{{наведени вести|url=http://www.seeker.com/is-turkey-an-islamic-or-secular-country-1965345281.html|publisher=Seeker Daily|title=Is Turkey an Islamic or Secular Country?|date=9 August 2016|access-date=5 October 2016}}</ref>. ====Христијанство==== {{Главна|Христијанство во Турција}} [[File:İstanbul 6019.jpg|thumb|left|[[Црква „Свети Стефан“ Истанбул|Бугарската црква „Св. Стефан“]].]] [[Христијанството]] има долга историја во денешна Турција, која е родно место на бројни христијански апостоли и светители, како што се [[Апостол Павле|Павле]], [[Тимотеј Ефески|Тимотеј]], [[Свети Никола|Никола]], [[Поликарп Смирнски|Поликарп]] и многу други. [[Свети Петар]] основал една од првите цркви во [[Антиохија]] ([[Антакија]]), чија локација се смета по традиција како место каде за првпат било проповедено Евангелието, и каде што следбениците на [[Исус]] се нарекувале [[христијани]] за првпат во историјата. [[Куќа на Пресвета Богородица|Куќата]] во која [[Дева Марија]] живеела последните денови од нејзиниот живот до [[Успение на Пресвета Богородица|нејзиното Успение]]<ref>''[[The Catholic Encyclopedia]]'', Volume XIV, Copyright 1912 by Robert Appleton Company, Online Edition Copyright 2003 by K. Knight [http://www.newadvent.org/cathen/14774a.htm]</ref><ref>''Home of the Assumption: Reconstructing Mary's Life in Ephesus'' by V. Antony John Alaharasan 2006 {{ISBN|1-929039-38-7}} p. 38</ref> и [[Базилика Свети Јован - Ефес|гробот]] на [[Јован Богослов|Јован Апостол]] кој ја придружувал за време на патувањето до Анадолија по [[распнување на Исус|распнувањето на Исус]], се наоѓа во [[Ефес]]. Пештерските цркви во [[Кападокија]] биле меѓу скривниците на раните христијани за време на [[Прогонување на христијаните во Римската Империја|римските прогони]] против нив. [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] е со седиште во [[Цариград]] ([[Истанбул]]) од [[Втор вселенски собор|Вториот вселенски собор]] во [[381]] година<ref name="Rusch2013">{{Наведена книга|author=William G. Rusch|title=The Witness of Bartholomew I, Ecumenical Patriarch|url={{Google books |plainurl=yes |id=ZMgC0VsRee0C |page=31 }}|year=2013|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-6717-9|page=31|quote=Constantinople has been the seat of an archiepiscopal see since the fourth century; its ruling hierarch has had the title of"Ecumenical Patriarch"&nbsp;...}}</ref><ref name="FahlbuschBromiley2001">{{Наведена книга|author1=Erwin Fahlbusch|author2=Geoffrey William Bromiley|title=The Encyclopedia of Christianity|url={{Google books |plainurl=yes |id=yaecVMhMWaEC |page=40 }} |year=2001|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-90-04-11695-5|page=40|quote=The Ecumenical Patriarchate of Constantinople is the ranking church within the communion of&nbsp;... Between the 4th and 15th centuries, the activities of the patriarchate took place within the context of an empire that not only was&nbsp;...}}</ref>. Два од петте големи епископски седишта на [[Пентархија]]та (Цариград и Антиохија), поведени од [[Јустинијан I|Јустинијан Велики]] во [[531]] година<ref>The Oxford Dictionary of the Christian Church, s.v. ''patriarch (ecclesiastical)'', also calls it "a title dating from the 6th century, for the bishops of the five great sees of Christendom". And [https://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC&printsec=frontcover#PPA845,M1 Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions] says: "Five patriarchates, collectively called the pentarchy, were the first to be recognized by the legislation of the emperor Justinian (reigned 527–565)".</ref>, се наоѓале во денешна Турција за време на византискиот период<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9059117/pentarchy "Pentarchy"]. ''[[Encyclopædia Britannica]]''. Retrieved 14 February 2010. "The proposed government of universal [[Christendom]] by five [[Patriarch|patriarchal sees]] under the auspices of a single universal empire. Formulated in the legislation of the emperor [[Justinian I]] (527–65), especially in his Novella 131, the theory received formal ecclesiastical sanction at the [[Quinisext Council|Council in Trullo]] (692), which ranked the five sees as Rome, Constantinople, Alexandria, Antioch, and Jerusalem".</ref>. Процентот на христијани во Турција се намалил од 17,5%, или 3 милиони (19% немуслимански) од 16 милиони до 2,5% во [[1927]] година<ref>{{Наведено списание|last=Içduygu|first=Ahmet|author2=Toktas, Şule; Ali Soner, B.|title=The politics of population in a nation-building process: emigration of non-Muslims from Turkey|journal=Ethnic and Racial Studies|url=https://www.academia.edu/761694|date=1 February 2008|volume=31|issue=2|pages=358–389|doi=10.1080/01419870701491937}}</ref>, поради настаните што значително влијаеле врз демографската структура на земјата, како што е [[Ерменскиот геноцид]]<ref>{{citation |title= Chapter ''The refugees question in Greece (1821–1930)'' in "''Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας''", ΟΕΔΒ (''"Topics from Modern Greek History"''). 8th edition (PDF) |publisher=Nikolaos Andriotis |year=2008}}</ref>, размената на населението помеѓу Грција и Турција, и емиграцијата на христијаните кои всушност започнале кон крајот на 19 век и се стекнале со темпото во првата четвртина од 20 век<ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://www.meforum.org/487/editors-introduction-why-a-special-issue |format=PDF|title='Editors' Introduction: Why a Special Issue?: Disappearing Christians of the Middle East|publisher=Editors' Introduction |access-date=11 June 2013|year=2001}}</ref>. Данокот на богатство на немуслиманите во 1942 година, емиграцијата на дел од турски Евреи во Израел по 1948 година, и тековниот спор на Кипар, кој ги заладил односите меѓу Турците и Грците (кулминирајќи со [[септемвриски погром|септемврискиот погром]] од 6-7 септември 1955 година), биле други важни настани кои придонеле за падот на турското немуслиманско население. Денес има повеќе од 120.000 луѓе од различни [[христијански деноминации]], што претставува помалку од 0.2 проценти од турското население<ref name="cia-rel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#tu|title=Religions|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=9 February 2013|archive-date=2018-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181220203407/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#tu|url-status=dead}}</ref>, вклучувајќи околу 80.000 ориентални православни христијани<ref name=catho>{{Наведена мрежна страница|title=Statistics by Country|url=http://www.catholic-hierarchy.org/country/sc1.html|website=catholic-hierarchy.org|access-date=18 February 2015}}</ref>, 35.000 римокатолици, 18.000 Антиохиски Грци<ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://www.bpb.de/publikationen/R1HJSB,2,0,Christen_in_der_islamischen_Welt.html |format=PDF|title=Christen in der islamischen Welt – Aus Politik und Zeitgeschichte |publisher=|access-date=11 June 2013|year=2008}}</ref> , 5.000 грчки православни<ref name=christiancentury.org>{{Наведена мрежна страница|title=Turkish Protestants still face "long path" to religious freedom|url=http://www.christiancentury.org/article/2011-03/turkish-protestants-still-face-long-path-religious-freedom|website=christiancentury.org|access-date=3 November 2014}}</ref> и помал број протестанти. Во моментов има 236 цркви отворени за обожување во Турција<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goturkey.com/Life--Culture-Religion--51538-c-en.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415000147/http://www.goturkey.com/Life--Culture-Religion--51538-c-en.html|archivedate=15 April 2009|title=Life, Culture, Religion |publisher=Official Tourism Portal of Turkey|date=15 April 2009|access-date=9 February 2013}}</ref>. ====Јудаизам==== {{Главна|Јудаизам во Турција}} [[File:GrandSynagogueEdirne (2).JPG|thumb|Големата синагога во Одрин.]] Историјата на јудаизмот во Турција започнува уште од 5 век п.н.е. кога на овие простори живееле [[Романиоти]]те. Тие изградиле антички храмови, како што се [[Синагога Сардис|Синагогата Сардис]] во Лидија и [[Синеагога во Приен|Синеагогата на Приен]]. [[Сефарди|Сефардските Евреи]], кои биле протерани од [[Пиринејскиот Полуостров]] и јужна Италија под контрола на [[Шпанско Царство|Шпанското Царство]], биле добредојдени во [[Отоманското Царство]] помеѓу крајот на 15 и средината на 16 век. И покрај емиграцијата во текот на 20 век, денешна Турција и понатаму има мало еврејско население. Во моментов има околу 26.000 Евреи во Турција, од кои најголем дел се Сефарди<ref name=science.co.il>{{Наведена мрежна страница|title=Turkish Jews – Brief History|url=https://www.science.co.il/hi/turkish/|website=science.co.il|}}</ref> At present, there are around 26,000 [[History of the Jews in Turkey|Jews in Turkey]], the vast majority of whom are Sephardi.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.americansephardifederation.org/PDF/exhibitions/Jewish_Costumes_Early_History_Jews_in_Turkey.pdf |title=An Overview of the History of the Jews in Turkey |publisher=American Sephardi Federation |access-date=11 June 2013 |year=2006 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131006160804/http://www.americansephardifederation.org/PDF/exhibitions/Jewish_Costumes_Early_History_Jews_in_Turkey.pdf |archivedate=6 October 2013 }}</ref>. ====Агностицизам и атеизам==== Според анкетата за [[Евробарометер]] во 2010 година, 94% од Турците кои учествувале во истата изјавиле дека веруваат во Бога<ref>{{наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/turkish-atheist-organisation-launches-petition-calling-for-babies-to-no-longer-be-automatically-a6727866.html|title=Independent|date=9 November 2015|website=Turkish atheist organisation launches petition calling for babies to no longer be automatically registered as Muslim.|publisher=The Independent|access-date=4 June 2016}}</ref>. Сепак, според друга анкета спроведена од КОНДА, процентот на оние кои учествувале во анкетата, 2,9% рекле дека биле атеисти<ref name="human.nl">{{Наведена мрежна страница|title=Being an Atheist in Turkey|url=http://www.human.nl/among-nonbelievers/read-more/being-an-atheist-in-turkey.html|author=Ekin Karaca|website=www.human.nl|date=3 March 2016|access-date=24 June 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701073123/http://www.human.nl/among-nonbelievers/read-more/being-an-atheist-in-turkey.html|archivedate=1 July 2016}}</ref>. Атеизмот на Турција, првата официјална атеистичка организација на Балканот, Кавказот и Блискиот Исток, била основана во 2014 година<ref name="blogs.lse.ac.uk1">{{Наведена мрежна страница|title=Beyond the Straight Path: Obstacles and Progress for Atheism in Turkey|url=http://blogs.lse.ac.uk/humanrights/2015/11/24/beyond-the-straight-path-obstacles-and-progress-for-atheism-in-turkey/|website=blogs.lse.ac.uk|access-date=2 April 2017}}</ref><ref name="turkishatheist.net1">{{Наведена мрежна страница|title=The first Atheist Association in Turkey is founded|url=http://turkishatheist.net/?p=40|website=turkishatheist.net|access-date=2 April 2017}}</ref>. ===Образование=== {{Главна|Образование во Турција}} [[File:Istanbul University campus March 2008b.JPG|thumb|left|[[Истанбулски универзитет|Истанбулскиот универзитет]] бил основан во [[1453]] година<ref name=istanbuluniversity>{{Наведена мрежна страница|title=History|url=http://www.istanbul.edu.tr/english/?p=68|website=istanbul.edu.tr|access-date=12 June 2014}}</ref>]] Министерството за национално образование е одговорно за пред-високото образование<ref name=wesed>{{Наведена мрежна страница|title=Education in Turkey|url=http://www.wes.org/ewenr/12sept/feature.htm|publisher=World Education Services|access-date=12 June 2013}}</ref>. Тос е задолжително и трае дванаесет години: четири години основно, средно и високо училиште<ref name=nyt-peg>{{Наведена мрежна страница|title=Turkey's Education Reform Bill Is About Playing Politics With Pedagogy|url=http://latitude.blogs.nytimes.com/2012/03/23/turkeys-education-reform-bill-is-about-playing-politics-with-pedagogy/|work=The New York Times|access-date=12 June 2013|date=23 March 2012}}</ref>. Помалку од половина од Турците од 25 до 34 години имаат завршено најмалку средно училиште, во споредба со просекот на [[ОЕЦД]] каде просекот е над 80 проценти<ref name=oecdind>{{Наведена мрежна страница|title=Education at a Glance: OECD Indicators 2012|url=http://www.oecd.org/edu/EAG2012%20-%20Key%20Facts%20-%20Turkey.pdf|publisher=OECD|access-date=12 June 2013}}</ref>. [[Основно образование]] во Турција се смета дека заостанува зад другите земји на ОЕЦД. Турција е рангирана на 32 место од 34 во студијата на ''ПИСА'' на [[ОЕЦД]]<ref name=nyt-peg />. Пристапот до висококвалитетно училиште во голема мера зависи од перформансите на приемен испит, до одреден степен што некои ученици започнуваат да земаат приватни часови по подучување кога имаат 10 години<ref name=WBedu>{{Наведена мрежна страница|title=Improving The Quality And Equity of Basic Education in Turkey Challenges And Options |url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2013/02/20/000333037_20130220112531/Rendered/PDF/541310SR0P107700Quality0Report02011.pdf |publisher=World Bank |access-date=12 June 2013 |page=viii |date=30 June 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016062736/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2013/02/20/000333037_20130220112531/Rendered/PDF/541310SR0P107700Quality0Report02011.pdf |archivedate=16 October 2013 }}</ref>. Вкупната стапка на писменост на возрасните во 2011 година изнесувала 94,1 процент; 97,9 проценти за мажи и 90,3 проценти за жени<ref name=unescolit>{{Наведена мрежна страница|title=National adult literacy rates (15+), youth literacy rates (15–24) and elderly literacy rates (65+)|url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=210|publisher=UNESCO Institute for Statistics|accessdate=2019-07-08|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183908/http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=210|url-status=dead}}</ref>. Од [[2017]] година во Турција има 190 универзитети<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yok.gov.tr/documents/10348274/10733291/TR%27de+Y%C3%BCksek%C3%B6%C4%9Fretim+Sistemi2.pdf/9027552a-962f-4b03-8450-3d1ff8d56ccc|title=Higher Education System in Turkey|access-date=10 April 2017|archive-date=2018-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180515222606/http://www.yok.gov.tr/documents/10348274/10733291/TR'de+Y%C3%BCksek%C3%B6%C4%9Fretim+Sistemi2.pdf/9027552a-962f-4b03-8450-3d1ff8d56ccc|url-status=dead}}</ref>. Влезот во високото образование зависи од Системот за избор и поставеност на студентите (''ÖSYS''). Во 2008 година, квотата на примени студенти била 600.000, во споредба со 1.700.000 кои го положиле високото образование во 2007 година<ref name="Group2009">{{Наведена книга|author=Oxford Business Group|title=The Report: Turkey 2009|url={{Google books |plainurl=yes |id=c1uXr3Rr7koC |page=203 }} |access-date=12 June 2013|year=2009|publisher=Oxford Business Group|isbn=978-1-902339-13-9|page=203}}</ref>. Освен за факултетите за отворено образование (''AÖF'') во [[Универзитет Анадолу|Универзитетот Анадолу]], [[Истанбулски универзитет|Истанбулскиот универзитет]] и [[Универзитет Ататурк|Универзитетот Ататурк]], влезот е регулиран од страна на националниот испит, по што дипломците од средно училиште се доделуваат на универзитетите според нивниот резултат на испитот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.educationinturkey.net/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=75|title=Guide for Foreign Students planning Education in Turkey|access-date=9 August 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712043742/http://www.educationinturkey.net/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=75|archivedate=12 July 2018}}</ref>. Според највисоките универзитетски рангови во 2012-2013, највисокиот универзитет во Турција е [[Блискоисточен технички универзитет|Техничкиот универзитет на Блискиот Исток]] (во категоријата ранг 201-225), по што следат [[Универзитет Билкент|Универзитетот Билкент]] и [[Универзитет Коч|Универзитетот Коч]] (и во опсегот од 226-250), [[Технички универзитет (Истанбул)|Истанбулскиот технички универзитет]] и [[Универзитет Богазичи|Универзитетот Богазичи]] (276-300)<ref name=therank>{{Наведена мрежна страница|title=World University Rankings 2012–2013|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/world-university-rankings/2012-13/world-ranking|work=Times Higher Education|access-date=16 June 2013}}</ref>. Сите државни и приватни универзитети се под контрола на Одборот за високо образование (''YÖK''), чиј шеф го назначува претседателот на Турција. Извршниот ред 676 од октомври 2016 година создал систем во кој покрај тоа претседателот директно ги назначува сите ректори на сите државни и приватни универзитети<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Turkish universities latest domino in Erdogan's path|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/11/turkey-erdogan-took-full-control-of-universities.html|author=Mustafa Akyol|publisher=Al-Monitor|date=7 November 2016}}</ref>. Турција е членка на Европското подрачје на високото образование и активно учествува во [[Болоњска декларација|Болоњската декларација]]<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Members: Turkey|url=http://www.ehea.info/pid34250-cid101609/turkey.html|date=10 April 2017}}</ref>. Во 2016 година, истражувањето на ''Skills Matter'' спроведено од страна на ОЕЦД ги утврдило нивоата на математика и писменост кај возрасното население во Турција на ранг 30 од вкупно 33 земји на ОЕЦД<ref>{{Наведена книга|title=Skills Matter: Further Results From the Survey ov Adult Skills|date=2015|publisher=OECD|isbn=978-92-64-25805-1|pages=46, 49|doi=10.1787/9789264258051-en|series=OECD Skills Studies}}</ref>. Во 2017 година [[теоријата на еволуцијата]] била отстранета од националната наставна програма во корист на учењето на концептот на [[џихад]]от<ref>{{наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/turkey-school-curriculum-teach-jihad-concept-drop-evolution-science-muslim-islam-a7848176.html|title=Turkey drops evolution and starts teaching jihad instead|date=19 July 2017|work=The Independent|access-date=20 July 2017|language=en-GB}}</ref>. ===Здравствена грижа=== [[File:Haydarpasa campus general.jpg|thumb|upright=1.35|Кралскиот колеџ за медицина, во моментов кампус на [[Универзитет Мармара]]]] Здравствената заштита во Турција доминира од централизиран државен систем што го води Министерството за здравство. Во [[2003]] година, владата вовела широка програма за здравствени реформи насочена кон зголемување на односот на приватното здравствено осигурување и обезбедување на здравствена заштита на поголем дел од населението. Турскиот институт за статистика објавил дека 76,3 милијарди ТЛ се потрошени за здравствена заштита во 2012 година, од кои 79,6 проценти биле покриени од страна на Институтот за социјално осигурување, а 15,4 проценти директно биле платени од страна на пациентите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/24892271.asp|title=Hürriyet: "Sağlığa 76,3 milyar lira harcandı"|access-date=9 August 2014}}</ref>. Во [[2012]] година, во Турција имало 29.960 медицински установи<ref name=TUIKmedical>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuik.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=1613|title=Turkish Statistical Institute: Number of medical institutions in Turkey|access-date=9 August 2014|archive-date=2020-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203084646/http://www.tuik.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=1613|url-status=dead}}</ref>, и во просек по еден лекар на 583 луѓе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuik.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=255|title=Turkish Statistical Institute: Number of citizens per healthcare personnel in Turkey|access-date=9 August 2014|archive-date=2020-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426204823/http://www.tuik.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=255|url-status=dead}}</ref> и 2.65 кревети на 1000 луѓе<ref name=TUIKmedical />. Во 2015 година, очекуваниот животен век изнесувал 72,6 години за мажи и 78,9 за жени, со вкупен просек од 75,8<ref>{{Наведена мрежна страница |title=World Healt Statistics 2016: Monitoring health for the SDGs Annex B: tables of health statistics by country, WHO region and globally |publisher=World Health Organization |url=http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/2016/Annex_B/en/ |date=2016 |access-date=27 June 2016}}</ref>. ==Култура== {{Главна|Култура на Турција}} [[File:Whirlingdervishes.JPG|thumb|Дервишки со нивниот традиционален танц<ref name=unesco1>{{Наведена мрежна страница|title=UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists |url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&multinational=3&display1=inscriptionID&display=maps#tabs |website=unesco.org |access-date=3 July 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715114119/http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&multinational=3&display1=inscriptionID&display=maps |archivedate=15 July 2014 }}</ref>]] Културата на Турција комбинира голема мера на разновидни и хетероген збир на елементи кои се добиени од традициите на [[Византија]], Османлиите, Европа, Блискиот Исток и Средна Азија.<ref name="TR_culture" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turks.org.uk/index.php?pid=8|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070218095819/http://www.turks.org.uk/index.php?pid=8|archivedate=18 February 2007|title=Turks – A Journey of a Thousand Years: 600–1600|author=Royal Academy of Arts|authorlink=Royal Academy of Arts|publisher=Royal Academy of Arts|access-date=12 December 2006|year=2005}}</ref>. Турција, која ја наследила османлиската држава во [[1923]] година, сè уште е трансконтинетална земја што ги спојува [[Европа]] и [[Азија]]. Нацијата била модернизирана првенствено од страна на [[Мустафа Кемал Ататурк]] почнувајќи од 1923 година. Како што тој ја трансформирал религија водена од поранешната држава во модерна национална држава со силна поделба на државата и религијата, станало соодветно зголемување во методите на уметничко изразување. Во текот на првите години на Републиката, Владата инвестираше голема количина на ресурси во ликовната уметност како што се слики, скулптури и архитектура. Ова било направено и како процес на модернизација и за создавање на културниот идентитет. Поради различните историски фактори и дефинирањето на турскиот идентитет, културата на Турција јасно ги комбинира напорите да биде модерна и западна, со желба за одржување на традиционалните верски и историски вредности<ref name="TR_culture">{{Наведена книга|author=Ibrahim Kaya|title=Social Theory and Later Modernities: The Turkish Experience|url={{Google books |plainurl=yes |id=0Iy7pJBRgjYC |page=57 }} |access-date=12 June 2013|year=2004|publisher=Liverpool University Press|isbn=978-0-85323-898-0|pages=57–58}}</ref>. ===Литература=== [[File:Namık Kemal 1878-1.1R V01-1.2.jpg|thumb|160px|left|Делата на [[Намик Кемал]] имале големо влијание врз Ататурк и други турски државници кои ја основале Турската Република<ref name="ÁgostonMasters2009-48">{{Наведена книга|author1=Gábor Ágoston|author2=Bruce Alan Masters|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|url=https://books.google.com/books?id=QjzYdCxumFcC|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-1025-7|page=48}}</ref><ref name="ShawShaw1977-260-261">{{Наведена книга|author1=Stanford J. Shaw|authorlink1=Stanford J. Shaw|author2=Ezel Kural Shaw|authorlink2=Ezel Kural Shaw|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|url=https://books.google.com/books?id=AIET_7ji7YAC&pg=PA520|volume=2|year=1977|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-29166-8|pages=260–261}}</ref>]] [[File:Orhan Pamuk 2009 Shankbone.jpg|thumb|160px|десно|[[Орхан Памук]], добитник на Нобелова награда за литература во 2006 година<ref name="NobelPrize">{{Наведена мрежна страница| url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2006/| title = The Nobel Prize in Literature 2006| accessdate = 2006-10-12}}</ref>]] Турската литература е собирањето на писмени и усни текстови составени на [[турски јазик]]. Традиционалните примери за турската народ се расказите на Караѓоз и Хаџиват, Келолан, Инџили Чавуч и Насредин Оџа, како и делата на народните поети како што се Јунус Емре и Ашик Вејсел. Книгата на Деде Коркут и епот за Королу се главните елементи на турската епска традиција во Анадолија за неколку векови. Двете основни текови на Отоманската литература биле поезија и проза. Огромното мнозинство на Диванската поезија е лирика по природа: или газели или касидеси. Имало, сепак, други општи жанрови, повеќето особено месневи, еден вид на стихова романса а со тоа на различна наративна поезија. Традицијата на Отоманската проза била исклучиво не-измислена по природа, како измислената традиција била ограничена на наративната поезија. Реформите на [[Танзимат]]от 1839-1876 довеле до промени на јазикот на пишаната литература, и воведување на претходно непознати западни жанрови, првенствено романот и расказот. Многу од писателите во периодот на Танзиматот пишувале во неколку различни жанрови истовремено: на пример, поетот Намик Кемал, исто така, го напишал важниот роман ''Будење'' во [[1876]], додека пак новинарот Шинаси е забележан за пишување, во 1860 година, првата модерна турска игра, еден чин комедија ''Брак на поетот''. Повеќето од корените на модерната турска литература биле формирани помеѓу 1896 и 1923 година. Поезијата е најдоминантна форма на книжевност во модерна Турција. Поголемиот дел од поезијата и песните на ашик / озан традицијата, што претставува речиси исклучиво усно до 19 век, останува анонимен. Има, меѓутоа, неколку познати ашици од пред тоа време, чии имиња ја преживеале несреќата заедно со своите дела: гореспоменатите Королу (16 век); Караџаолан (1606 -1689?), кој може да биде најдобро познат ашик пред 19 век ; Дадалолу (1785 -1868?), кој беше еден од последните големи ашици пред да започне традицијата да се намали донекаде кон крајот на 19 век, и неколку други. Ашиците беа во суштина минестрели кои патуваа низ Анадолија извршувршувајќи ги нивните песни на балама, мандолината-како инструмент чии парни жици се сметаат дека има симболично религиозно значење во областа на културата Алеви / Бекташката култура. И покрај падот на ашик / озан традицијата во 19 век, таа доживеа значајна преродба во 20 век благодарение на ваквите исклучителни личности како [[Ашик Вејсел Шатиролу]] (1894-1973), [[Ашик Махзуни Шериф]] (1938-2002), [[Нешет Ерташ]] (1943 -), и многу други. Во раните години на Турција, имало голем број на поетски трендови. Авторите како [[Ахмед Хасим]] и [[Јахја Кемал Бејатли]] (1884-1958) продолжиле да пишуваат важен формален стих чиј јазик претставувал продолжување на крајот на Поезијата на Отоманската традиција. Од страна на поголемиот дел од поезијата на времето, сепак, бил во духот на традицијата. Првиот радикален чекор подалеку од овој бил донесен од страна на [[Назим Хикмет Ран]], кој за време на неговото време како студент во [[Советскиот Сојуз]] била изложена модернистичката поезијата на [[Владимир Мајаковски]] и други. Друга револуција во турската поезија се случи во [[1941]] со објавувањето на мал обем во вториот стих кој претходел од есејот ''Garip''. Автори од овој период се [[Орхан Вели Каник]] (1914-1950), [[Мелих Џевдет Андај]] (1915-2002), и [[Октај Рифат]] (1914-1988). Стилот на сегашните романописци може да се проследат наназад до списанието „''Младите Пенкала''“ во отоманскиот период. ''Младите Пенкала'' била објавена во Селаник од Омер Сејфетин, Зија Гокалп и Али Џанип Јонетмен. Тие ги опфаќаат социјалните и политичките концепти од своето време со националистичка перспектива. Тие биле суштината на движењето која станало позната како „национална литература“. По 1923 година, турската книжевност станала заинтересирана за фолклорните стилови. Стилистички, на почетокот на прозата на Турција во суштина била продолжение на националното литературно движење, со преовладување на реализмот и натурализмот. Овој тренд кулминирал во романот ''Yaban'' од 1932 на Јакуп Кадри Караосманолу. Овој роман може да се смета како претходник на два тренда што наскоро се развиле: социјален реализам, и селски роман. Социјалното реалистичко движење било предводено од Саит Фаик Абасјаник. Главните писатели на традиционалниот селски роман биле Кемал Тахир, Орхан Кемал и Јашар Кемал [[Орхан Памук]] е еден од водечките турски романописци на постмодерната литература. Неговите дела се преведени на повеќе од дваесет јазици. ===Музика=== {{Главна|Музика на Турција}} [[File:Tarkan (9).jpg|thumb|160px|лево|[[Таркан]]]] [[File:Sertab Erener - 15. Radyo Boğaziçi Ödülleri (cropped).jpg|thumb|160px|десно|[[Сертаб Еренер]]]] Музиката на Турција вклучува главно [[Туркиски народи|туркиски]] елементи како и делумни влијанија од [[средноазиска музика|средноазиската фолк музика]], [[арапска музика|арапската музика]], [[грчка музика|грчката музика]], [[отоманска музика|отоманската музика]], [[персиска музика|персиската музика]] и [[балканска музика|балканската музика]], како и упатствата на модерната европска и американска популарна музика. Корените на традиционалната музика во Турција се шириле низ вековите до времето кога [[Селџуци]]те мигрирале во Анадолија и Персија во [[11 век]] и содржат елементи на турски и предтуркиски влијанија. Голем дел од својата современа популарна музика земјата ги има од почетокот на 1930-тите години<ref name="soundsofanatolia">{{Наведена книга|author=Stokes, Martin|title=Sounds of Anatolia|publisher=Penguin Books|year=2000|isbn=978-1-85828-636-5}}, pp. 396–410.</ref>. Со асимилацијата на имигрантите од различни региони, разновидноста на музички жанрови и музички инструменти, исто така, се проширило. Турција има преземено дел од документарната народна музика од етничките стилови на грчката, ерменската, албанската, полската и еврејската заедница<ref name="lesartsturcs">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lesartsturcs.com/|title=History of music in Turkey|work=Les Arts Turcs|date=1 May 1999|accessdate=2019-07-09|archive-date=2008-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509082409/http://www.lesartsturcs.com/|url-status=dead}}</ref>. Многу турски градови имаат свои локални музички сцени кои поддржуваат голем број регионални музички стилови. И покрај ова, западните музички стилови како [[поп-музика]]та и канто ја изгубиле популарноста во доцните 70-ти и 80-ти години. Таа повторно станала популарна уште од почетокот на деведесеттите години, како резултат на отворена економија и општество. Со поддршка на [[Сезен Аксу]], популарноста на поп-музиката довела до појава на неколку меѓународни поп-ѕвезди, како што се [[Таркан]] и [[Сертаб Еренер]]. Во доцните 1990-ти се појавила андерграунд музика која произвела алтернативен турски рок, електроника, хип-хоп, рап и денс музика, за кои многумина веруваат дека станале премногу комерцијални<ref name="musicscene">{{Наведена мрежна страница|url=http://tarkandeluxe.blogspot.com/2006/02/istanbul-music-scene.html|title=Istanbul Music Scene|work=Yildirim, Ali. Tarkan DeLuxe|access-date=16 May 2005}}</ref>. Турскиот народен танц е разновиден. ''[[Оро|Хора]]'' се изведува во [[Источна Тракија]], [[Зејбек]] во Егејскиот регион, јужна Мармара и Источно-Централниот регион Анадолија; ''Теке'' во регионот на Западно Средоземје; Кашик Ојунлари и Каршлама во западно-централна Анадолија, западно црноморско подрачје, регионпт Јужна Мармара и Источно Средоземје, ''Хорон'' во Централниот и Источниот Регион на Црното Море, ''Халеј'' во Источна Анадолија и Централниот регион Анадолија, и ''Бар'' во североисточниот дел на Анадолија<ref name=.ncturkishfestival.>{{Наведена мрежна страница|title=Turkish Folk Dances|url=http://www.ncturkishfestival.com/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=19&Itemid=114|work=ncturkishfestival|access-date=29 May 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090312043050/http://www.ncturkishfestival.com/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=19&Itemid=114|archivedate=12 March 2009}}</ref>. ===Архитектура=== {{Главна|Архитектура на Турција}} {{Multiple image|align=right|direction=vertical|image1=İstanbul Sirkeci Büyük Postane 1.JPG|image2=Ziraat Bankası 5.JPG|caption2=[[Истанбулска главна пошта|Главната пошта]] (1905-1909) во [[Истанбул]] и првата градба на [[Зират банка]] (1925-1929) во [[Анкара]] се меѓу примерите на [[Прво национално архитектонско движење|Неокласичната архитектура]] во почетокот на 20 век.}} [[Селџучка архитектура|Архитектурата]] на [[Селџуци]]те ги комбинира елементите и одликите на турската архитектура на Средна Азија со оние на [[персиска архитектура|персиската]], [[арапска архитектура|арапската]], [[ерменска архитектура|ерменската]] и [[Византиска архитектура|византиската архитектура]]. Преселбата селџучка во [[османлиска архитектура]] е највидлива во [[Бурса]], која била главен град на [[Отоманското Царство]] помеѓу [[1335]] до [[1413]] година. По [[Пад на Цариград (1453)|османлиското освојување на Цариград]] (Истанбул) во [[1453]] година, отоманската архитектура била значително под влијание на византиската архитектура. [[Топкапи-сарај|Палатата Топкапи]] во [[Истанбул]] е еден од најпознатите примери на класичната османлиска архитектура и била резиденција на отоманските султани околу 400 години<ref name=autogenerated2>{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1993/08/22/travel/center-of-ottoman-power.html|title=Center of Ottoman Power|work=New York Times|last=Simons|first=Marlise|access-date=4 June 2009|date=22 August 1993}}</ref>. [[Мимар Синан]] (ок.1489-1588) бил најважниот архитект на класичниот период во отоманската архитектура. Тој бил главен архитект од најмалку 374 објекти кои биле изградени во различни провинции на [[Отоманското Царство]] во [[16 век]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cadde.milliyet.com.tr/2013/12/30/HaberDetay/1656832/iSTANBUL_A_iMZASINI_ATTI|title=A list of the buildings designed by Mimar Sinan|access-date=9 August 2014}}</ref>. {{Multiple image|align=left|direction=vertical|image1=Wooden building on the Bosphorus.jpg|width1=234|image2=City of Safranbolu-111677.jpg|caption1=''Јали'' ​​на Ахмет Афиф-паша во [[Јениќој (Истанбул)|Јеникој]], Истанбул: една од 620 историски куќи на брегот долж европските и азиските брегови на босфорскиот теснец|caption2=Традиционалните куќи на [[Сафранболу]], светско наследство на УНЕСКО од [[1994]] година, се меѓу реномираните примери на отоманската архитектура.}} Од [[XVIII век]], турската архитектура паднала под влијание на европските стилови, а тоа особено може да се види во зградите на Истанбул во времето на [[Танзимат]]от, како што се палатите [[Долмабахче]], [[Палата Чираган|Чираган]], [[Палата Ферије|Ферије]], [[Беглербеговски дворец|Бејлербег]], [[Палата Ќучуксу|Ќучуксу]], [[Палата Ихламур|Ихламур]] и [[Палата Јилдиз|Јилдиз]], кои сите биле дизајнирани од членови на семејството Балијан<ref>{{Наведена книга|title=A History of Ottoman Architecture|first=Godfrey|last=Goodwin|publisher=Thames & Hudson|year=2003|isbn=978-0-500-27429-3|url=https://archive.org/details/historyofottoman0000good_u7g7}}</ref>. Османлиските ''јели'' на Босфорот исто така го одразуваат спојот меѓу класичните отомански и европски архитектонски стилови во текот на горенаведениот период. [[Прво национално архитектонско движење|Првото национално архитектонско движење]] (''Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'') во почетокот на 20 век се обидело да создаде нова архитектура, која се засновала на мотиви од селџучката и отоманската архитектура. Движењето било означено како турски неокласичен стил или национална архитектонска ренесанса<ref name="First">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.archmuseum.org/Gallery/Photo_6_1_the-search-for-identity-1st-national-architecture-movement.html |title=The Search for Identity: 1st National Architecture Movement |publisher=ArchMuseum.org |access-date=20 January 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110913161900/http://www.archmuseum.org/Gallery/Photo_6_1_the-search-for-identity-1st-national-architecture-movement.html |archivedate=13 September 2011 }}</ref>. Водечките архитекти на ова движење биле [[Ведат Тат]] (1873-1942), [[Мимар Кемаледин Бег]] (1870-1927), [[Ариф Хикмет Којуноглу]] (1888-1982) и Џулио Монгери (1873-1953)<ref name=turkisharch>{{Наведена мрежна страница|title=Turkish Architecture in the Republican Period |url=http://www.archmuseum.org/Gallery/turkish-architecture-in-the-republican-period_6.html |website=archmuseum.org |access-date=18 February 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318163506/http://www.archmuseum.org/Gallery/turkish-architecture-in-the-republican-period_6.html |archivedate=18 March 2015 }}</ref>. Значајни градби од оваа епоха се [[Истанбулска главна пошта|Големата пошта]] во Истанбул (1905-1909), [[Тајаре (апартмани)|апартманите Тајаре]] (1919-1922)<ref name="tayyare">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atelyemim.com/mimari/ramada_eng.html|title=Tayyare Apartment Building|publisher=AtelyeMim.com|access-date=2 February 2012|archive-date=2013-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617074156/http://www.atelyemim.com/mimari/ramada_eng.html|url-status=dead}}</ref>, Истанбулски Вакиф Хан (1911-1926)<ref>{{Наведено списание |url=https://www.academia.edu/7839332|publisher=Yıldız Teknik Üniversitesi-Fen Bilimleri Enstitüsü|title=XIX. Yüzyış ve XX. Yüzyıl Başı Eminönü'nde Osmanlı Büro Hanları|language=tr|access-date=27 February 2013|last1=Yaşar|first1=Ahmet}}</ref>, Државен музеј за уметност и скулптура (1927- 1930)<ref name="stateart">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-19911/ankara---state-museum-of-painting-and-sculpture.html|title=Ankara – State Museum of Painting and Sculpture|publisher=Republic of Turkey, Ministry of Culture|access-date=2 February 2012|archive-date=2012-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203081623/http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-19911/ankara---state-museum-of-painting-and-sculpture.html|url-status=dead}}</ref>, [[Етнографски музеј - Анкара|Музејот на етнографија во Анкара]] (1925-1928)<ref name="Ethnography">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-15190/ankara---ethnographical-museum.html|title=Ankara: Ethnographical Museum|publisher=Republic of Turkey, Ministry of Culture|access-date=2 February 2012|archive-date=2017-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114073110/http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-15190/ankara---ethnographical-museum.html|url-status=dead}}</ref>, првото седиште на [[Зират Банка]] во Анкара (1925-1929)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,43992/ankara---tc-ziraat-bankasi-muzesi.html|title=Belge göster|publisher=}}</ref>, првото седиште на Туркије Иш Банка (1926-1929)<ref name="işbank">{{Наведена мрежна страница|title=Türkiye İş Bankası BİNASI|url=http://www.envanter.gov.tr/anit/index/detay/37157|website=envanter.gov.tr|access-date=18 February 2015|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20150218204919/http://www.envanter.gov.tr/anit/index/detay/37157|archivedate=18 February 2015}}</ref>, [[Бебек (Истанбул)|Бебек џамија]]<ref name="bebek">{{Наведена мрежна страница|url=http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=2946 |title=Bebek Mosque |publisher=ArchNet.org |access-date=2 February 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140103011035/http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=2946 |archivedate=3 January 2014 }}</ref>, и џамија Камер Хатун<ref name="kamer">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mimarlikmuzesi.org/Gallery/Photo_29_7_1911-kamer-hatun-camisibeyoglu-istanbul.html |title=Kemer Hatun Mosque, Beyoglu, Istanbul |publisher=MimarlikMuzesi.org |access-date=2 February 2012 |language=tr |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120721010355/http://www.mimarlikmuzesi.org/Gallery/Photo_29_7_1911-kamer-hatun-camisibeyoglu-istanbul.html |archivedate=21 July 2012 }}</ref><ref name="mass">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iphs2010.com/abs/ID204.pdf|title=Mass Housing Development by a Government Agency and the Politics of Urbanization|publisher=14th International Planning History Conference submission by Nilüfer Baturayoğlu Yöney and Yıldız Salman, Istanbul Technical University Faculty of Architecture, Turkey|access-date=2 February 2012|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331224926/http://www.iphs2010.com/abs/ID204.pdf|url-status=dead}}</ref>. ===Кујна=== {{Главна|Турска кујна}} [[Податотека:Food fromTurkey.jpg|мини|десно|200п|Турски специјалитети]] Турската кујна има долга историја и во голема мера претставува наследство од [[Отоманска кујна|отоманската кујна]], која што може да биде опишана како соединување и прочистување на централно-азиските, блискоисточните, средоземните и балканските кујни.<ref>Nur İlkin - A Taste of Turkish cuisine</ref><ref>{{наведена книга |last1=Aarssen | first1=Jeroen |last2=Backus | first2=Ad |year=2000 |title=Colloquial Turkish |url=http://books.google.com/books?id=7yR_icdtJ7sC&pg=PA71&dq=cuisine&lr= |publisher=Routledge |page=71 |isbn=978-0415157469 |accessdate=15 април 2009}}</ref> Турската кујна имала влијание на овие кујни, но и на другите соседни, вклучувајќи ги и оние од [[западна Европа]]. Турците негувале различни и создале специјалтети, кои денес се познати во различни делови од светот. Турската кујна не е едноставна. Освен главните специјалитет, кои може да се најдат низ цела Турција, постојат и бројни регионални специјалитети. Кујната на регионот покрај [[Црно Море|Црното Море]] се одликува со готвење со употреба на [[пченка]] и [[сардела|сардели]]. Во југоисточниот дел од земјата, вклучувајќи ги градовите [[Шанлаурфа|Урфа]], [[Газиантеп]] и [[Адана]], карактеристични специјалитети се [[ќебап]]ите, [[мезе|мезињата]] и [[десерт]]и зготвени со тесто, како што се [[баклава]]та, [[кадаиф]]от и [[кунефе]]то. Во западните делови на Турција, каде што обилно растат маслинови дрвја, [[маслиново масло|маслиновото масло]] е главен вид на масло, кој се употребува при готвењето.<ref name="multiple">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bpe.com/food/ethnic_cusine/turkey.htm |title=Ethnic Cuisine - Turkey by Terrie Wright Chrones |accessdate=2019-07-09 |archive-date=2007-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070429005226/http://www.bpe.com/food/ethnic_cusine/turkey.htm |url-status=dead }}</ref> Кујните пак на [[Егејско Море|егејските]], [[Мраморно Море|мраморните]] и [[Средоземно Море|средоземните]] покрачја покажуваат основни одлики на [[Средоземна кујна|средоземната кујна]], поради тоа што специјалитетите од овие региони се богати со зеленчук и риба. Во средишниот дел на земјата, особено во [[Анадолија]], познати се специјалитети подготвени од тестенини, како што се [[кешкеќ]]от, [[манти]]те и [[ѓомлезе]]то. Имињата на турските специјалитети, понекогаш вклучуваат име на град или регион, било да се во или надвор од Турција, и може да се однесуваат до специфични техники или состојки користени во тој регион. На пример, разликата меѓу ќебапот Урфа и ќебапот Адана е во употребата на [[лук]] наместо [[кромид]]от и лутиот [[пипер]] којшто го содржи ќебапот. ===Спорт=== {{Главна|Спорт во Турција}} [[File:La selección turca de baloncesto tras recibir la medalla de plata.jpg|thumb|[[Кошаркарска репрезентација на Турција|Турција]] освоила сребрен медал на [[Светско првенство во кошарка 2010|Светското првенство во кошарка]] во 2010 година.]] Најпопуларниот спорт во Турција е фудбалот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allaboutturkey.com/sports.htm|title=Sports in Turkey|author=Burak Sansal|publisher=allaboutturkey.com|access-date=13 December 2006|year=2006}}</ref>. [[ФК Галатасарај|Галатасарај]] го освоил Купот на УЕФА и УЕФА Супер Купот во 2000 година<ref name=uefa.com>{{Наведена мрежна страница|title=Galatasaray AŞ|url=http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50067/profile/|website=uefa.com|access-date=10 August 2014}}</ref>. [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турската фудбалска репрезентација]] го освоила бронзениот медал на [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство]] во 2014 година, [[ФИФА Куп на конфедерации 2003|Купот на конфедерации]] во [[2003]] година и [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство]] во [[2008]] година<ref name=tff.org1>{{Наведена мрежна страница|title=Historical Achievements|url=http://www.tff.org/default.aspx?pageID=297|website=tff.org|access-date=10 August 2014}}</ref>. Други спортови, како што се [[кошарка]] и [[одбојка]], исто така се популарни. [[Кошаркарска репрезентација на Турција|Машката национална кошаркарска репрезентација]] освоила сребрен медал на [[Светско првенство во кошарка 2010|Светското првенство во кошарка]] во [[2010]] година и на [[Евробаскет 2001]], каде биле и домаќини. Кошаркарскиот тим е еден од најуспешните во [[Средоземни игри|Средоземните игри]]. Турскиот кошаркарски клуб [[КК Фенербахче|Фенербахче]] има играно во финалето на [[Евролига]]та во три последователни сезони (2016, 2017 и 2018 година), станувајќи европски шампион во [[2017]] година и биле второпласирани во [[2016]] и [[2018]] година. Друг турски кошаркарски клуб, [[КК Анадолу Ефес|Анадолу Ефес]] го освоил [[Куп на Радивој Кораџ|Купот на Радивој Кораџ]] во 1995-96 година, го освоил сребрениот медал на [[Сапорта куп|Купот Сапорта]] во 1992-93 година и освоил бронза на Евролига и Супролигата во 2000 и 2001 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.efesbasket.org/the_clup/icerik.aspx?SectionId=103 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080503203721/http://en.efesbasket.org/the_clup/icerik.aspx?SectionId=103 |archivedate=3 May 2008 |title=Historic achievements of the Efes Pilsen Basketball Team |publisher=Anadolu Efes Spor Kulübü |access-date=9 February 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.efesbasket.org/Efes-Pilsen-History/Our-Successes.aspx |title=Anadolu Efes S.K.: Our successes |access-date=9 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324184003/http://en.efesbasket.org/Efes-Pilsen-History/Our-Successes.aspx |archivedate=24 March 2012 }}</ref>. [[КК Бешикташ|Бешикташ]] победил на [[ФИБА Еврочеленџ]] 2011-12<ref name="fibaeurope.com1">{{Наведена мрежна страница|title=2012 Year in Review: EuroChallenge|url=http://www.fibaeurope.com/cid_KNce8jInH7Qj1EsyH5rjn2.compID_BYg5Rb55Jw-G5I3MZ6JB01.season_2012.coid_0fI7c4smGOQ7yoGPjRRth2.articleMode_on.html|website=fibaeurope.com|access-date=10 August 2014}}</ref>, а [[КК Галатасарај|Галатасарај]] го освоил [[УЛЕБ Еврокуп]]от 2015-16. Финалето на Европското првенство во кошарка за жени 2013-14 било одиграно помеѓу две турски тимови, Галатасарај и Фенербахче, а победил Галатасарај<ref name="fibaeurope.com2">{{Наведена мрежна страница|title=Galatasaray Lift EuroLeague Women Title|url=http://www.fibaeurope.com/euroleaguewomen/cid_-tmRPCfrIrYRSO2M5V49E1.compID_jr6ZiXqeGhMBtfq1yxqV83.roundID_9680.season_2014.gameID_9752-16-A-1.html|website=fibaeurope.com|access-date=10 August 2014}}</ref>. [[Женска кошаркарска репрезентација на Турција|Женската национална кошаркарска екипа]] освоила сребрената медал на Евробаскетот во 2011 и бронзен медал на Еуробаскет 2013. Заедно со машкиот тим, женскиот тим е еден од најуспешните на Средоземните игри. [[Женска одбојкарска репрезентација на Турција|Женската одбојкарска репрезентација]] го освоил златниот медал на Европските игри 2015, сребрен медал на Европското првенство во 2003 година, бронзениот медал на Европското првенство во 2011 година и бронзен медал на Светското првенство во 2012. Тие, исто така, освоиле повеќе медали на Средоземните игри<ref name=tvf.org.tr>{{Наведена мрежна страница|title=National Team's Activities|url=http://www.tvf.org.tr/icerik/36/|website=tvf.org.tr|access-date=10 August 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140829153101/http://www.tvf.org.tr/icerik/36/|archivedate=29 August 2014}}</ref>. Женските одбојкарски клубови, имено Фенербахче, Еџзаџибаши и Вакифбанк, освоиле бројни европски титули и медали. Фенербахче го освоил Светското првенство на ФИВБ 2010 и 2012. Застапувајќи ја Европа како победник на Лигата на шампионите на ЦЕВ 2012/2013, Вакифбанк исто така станал светски шампион со освојувањето на светското првенство во [[Флорида]] во 2013 година. Неодамна Вакифбанк го освоил и Светското првенство во женска конкуренција во ФИВБ од 2017 година<ref name=fenerbahce.org.tr>{{Наведена мрежна страница|title=Our International Achievements |url=http://www.fenerbahce.org.tr/detay.asp?ContentID=23311 |website=fenerbahce.org.tr |access-date=10 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812213716/http://www.fenerbahce.org.tr/detay.asp?ContentID=23311 |archivedate=12 August 2014 }}</ref><ref name=eczacibasisporkulubu.org.tr>{{Наведена мрежна страница|title=Women's Volleyball|url=http://www.eczacibasisporkulubu.org.tr/?goto=sol_icerik&gen_idx=39|website=eczacibasisporkulubu.org.tr|access-date=10 August 2014}}</ref><ref name=hurriyet.com.tr1>{{Наведена мрежна страница|title=Turkish volleyball teams' successes in Europe|url=http://www.hurriyet.com.tr/spor/digersporlar/22766166.asp|website=hurriyet.com.tr|access-date=10 August 2014}}</ref> и Лигата на шампионите на ЦЕВ 2017-18 по четврти пат во својата историја<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkish-womens-volleyball-team-wins-top-league-final-131424|title=Vakıfbank women claim volleyball Champions League trophy|website=Hürriyet Daily News|accessdate=10 June 2018}}</ref>. Традиционалниот национален спорт на Турција е ''yağlı güreş'' или [[Пеливански борби]], уште од отоманско време<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allaboutturkey.com/yagligures.htm|title=Oiled Wrestling|author=Burak Sansal|publisher=allaboutturkey.com|access-date=13 December 2006|year=2006}}</ref>. [[Одрин]] е домаќин на годишниот турнир за борба од 1346 година, што го прави најстариот спортски натпревар во светот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kirkpinar.com/home.php?link=history&dil=en|title=Kırkpınar Oiled Wrestling Tournament: History|publisher=Kirkpinar.com|date=21 April 2007|access-date=1 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20080801224941/http://www.kirkpinar.com/home.php?link=history&dil=en|archive-date=1 August 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Меѓународните стилови на борење што ги регулира ФИЛА, како што се борење во слободен стил и грчко-римско борење, исто така се популарни, со многубројни европски, светски и олимписки титули освоени од турските борачи, поединечно и како репрезентација<ref>{{Наведена мрежна страница|first=Christiane |last=Gegner |url=https://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbfoeldeak/start.php |title=FILA Wrestling Database |publisher=Iat.uni-leipzig.de |access-date=1 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090313024550/http://www.iat.uni-leipzig.de/datenbanken/dbwrest/start.php/ |archivedate=13 March 2009 }}</ref>. ===Медиуми и кино=== [[File:TRT World.svg|thumb|десно|''[[TRT World]]'' е меѓународна платформа за вести на Турската радиотелевизија.<ref>{{Наведена мрежна страница|title =TRT World|url=http://www.trtworld.com|website=www.trtworld.com}}</ref>]] Стотици телевизиски канали, илјадници локални и национални радио станици, неколку десетици весници, продуктивно и профитабилно национално кино и брз раст на користењето на широкопојасен интернет, ја сочинуваат многу енергичната медиумска индустрија во Турција<ref name=tesevmedya>{{Наведена мрежна страница|title=The Political Economy of the Media in Turkey: A Sectoral Analysis |url=http://www.tesev.org.tr/Upload/Publication/67e244dd-5c21-4d34-8361-4c7f3d003140/11461ENGmedya2WEB21_09_11.pdf |website=tesev.org.tr |access-date=18 February 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716153048/http://www.tesev.org.tr/Upload/Publication/67e244dd-5c21-4d34-8361-4c7f3d003140/11461ENGmedya2WEB21_09_11.pdf |archivedate=16 July 2012 }}</ref>. Во [[2003]] година, биле лиценцирани вкупно 257 телевизиски станици и 1.100 радио станици, а други работеле без дозволи. Од оние кои се лиценцирани, 16 телевизии и 36 радио станици стигнале до националната публика<ref name=cp>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Turkey.pdf Turkey country profile]. [[Конгресна библиотека]] - Федерално одделение за истражување (January 2006). ''Статијава содржи текст од овој извор, кој е во [[јавна сопственост]].''</ref>. Поголемиот дел од публиката се дели меѓу јавниот радиотелевизиски сервис ТРТ и каналите во мрежата, како што се [[Kanal D]], [[Show TV]], [[ATV (Турција)|ATV]] и [[Star TV]]. Емитувачките медиуми имаат голема застапеност бидејќи сателитските и кабелските системи се широко достапни<ref name=cp />. ''Врховниот совет на радио и телевизија'' (RTÜK) е владино тело кое ги надгледува електронските медиуми<ref name=cp />. Најпопуларни весници во земјата се: [[Поста (весник)|Поста]], [[Хуријет (весник)ж|Хуријет]], [[Созџу (весник)|Созџу]], [[Сабах (весник)|Сабах]] и [[Хабертурк (весник)|Хабертурк]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazeteciler.com/gazete-tirajlari.html|title=Gazete Tirajları 2 мај 2016 – 8 мај 2016|last=|first=|date=|publisher=|access-date=1 August 2016|work=Gazeteciler.com|archive-date=2015-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20151219145010/http://www.gazeteciler.com/gazete-tirajlari.html|url-status=dead}}</ref>. Турските телевизиски драми сè повеќе стануваат популарни надвор од границите на Турција и се меѓу највиталните извори на земјата, како во однос на профитот, така и врз односите со јавноста<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Jenna Krajeski|url=http://pulitzercenter.org/reporting/turkey-diyarbakir-kurdish-roles-soap-opera-politics-ayrilik-olmasaydi|title=Turkey: Soap Operas and Politics|publisher=Pulitzer Center|access-date=15 January 2013|date=30 March 2012|archive-date=2013-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117025311/http://pulitzercenter.org/reporting/turkey-diyarbakir-kurdish-roles-soap-opera-politics-ayrilik-olmasaydi|url-status=dead}}</ref>. По минатото десетлетие на пазарот на Блискиот Исток, турските емисии се емитувале во повеќе од десетина земји од Јужна и Средна Америка во 2016 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibtimes.com/telenovelas-turkish-dramas-why-turkeys-soap-operas-are-captivating-latin-america-2296321|title=Turkish Dramas Sweep Latin America|date=9 February 2016|access-date=1 October 2016}}</ref>. Турција денес е втор по големина светски извозник на телевизиски серии<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-worlds-second-highest-tv-series-exporter-after-us.aspx?pageID=238&nID=73478&NewsCatID=345|title=Turkey world"s second highest TV series exporter after US – Business|website=Hürriyet Daily News |access-date=14 October 2017}}</ref>. Првиот филм прикажан во [[Отоманското Царство]] бил филмот на [[Браќа Лимиер]] од [[1895]] година, ''[[Пристигање на воз на станицата во Ла Сиота]]'', кој бил прикажан во Истанбул во [[1896]] година. Првиот филм изработен од турски јазик бил документарец со наслов ''Ayastefanos'taki Rus Abidesinin Yıkılışı'' (Уривање на рускиот споменик во Сан Стефано), во режија на Фуат Узкинај, завршен во 1914 година. Првиот наративен филм, „''Шпион''“ на [[Седат Симави]], бил издаден во [[1917]] година. Првиот звучен филм во Турција бил прикажан во [[1931]] година. [[Ферзан Озпетек]], [[Нури Билге Џејлан]] и [[Јилмаз Ѓунеј]] освоиле бројни меѓународни награди како што се Златна палма и Златна мечка<ref name="turkishculture.org5">{{Наведена мрежна страница|title=TURKISH CINEMA|url=http://www.turkishculture.org/performing-arts/film/turkish-cinema-591.htm|website=www.turkishculture.org|access-date=11 February 2017}}</ref>. И покрај законските одредби, слободата на медиумите во Турција постојано се влошува од 2010 година, посебно по обидот за државен удар во јули 2016 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cpj.org/blog/2016/09/cpj-testifies-on-turkeys-press-freedom-record-afte.php|title=CPJ testifies on Turkey's press freedom record after failed coup attempt|work=[[Committee to Protect Journalists]]|date=14 September 2016|access-date=16 December 2016}}</ref>. Од [[2017]] година, најмалку 81 новинари биле затворени во Турција. Рангирањето на највисокото место во светот, од кои сите се соочуваат со обвиненија против државата, по невидената операција која вклучувала и затворање на повеќе од 100 весници<ref name="cpj.org1">{{Наведена мрежна страница|title=Turkey's crackdown propels number of journalists in jail worldwide to record high|url=https://cpj.org/reports/2016/12/journalists-jailed-record-high-turkey-crackdown.php|website=cpj.org|access-date=17 January 2017}}</ref>. Фридом хаус ги наведува турските медиуми како неслободни<ref name=freedomhouse />. Прекршувањата на медиумите, исто така, се прошируваат и на цензурата на интернетот, со што Википедија е блокирена од април 2017 година<ref>{{наведени вести|last1=Kingsley|first1=Patrick|title=Turkey Purges 4,000 More Officials, and Blocks Wikipedia|url=https://www.nytimes.com/2017/04/30/world/europe/turkey-purge-wikipedia-tv-dating-shows.html|newspaper=The New York Times|access-date=1 May 2017|date=30 April 2017}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Turkey blocks Wikipedia under law designed to protect national security|url=https://www.theguardian.com/world/2017/apr/29/turkey-blocks-wikipedia-under-law-designed-to-protect-national-security|newspaper=The Guardian|access-date=1 May 2017|date=29 April 2017}}</ref>. === Државни празници === * [[1 јануари]] - [[Нова година]] * [[23 април]] - Ден на децата * [[19 мај]] - Ден на независноста, младината и спортот * [[30 август]] - Ден на победата * [[29 октомври]] - Ден на републиката * [[Рамазан|Рамазан бајрам]], [[Курбан бајрам]] (верски празници) == Галерија == <center> <gallery> Слика:Istanbul_asv2020-02_img53_Maiden's_Tower.jpg|Девичина Кула, Босфор Слика:Skyscrapers_in_Izmir_-_Turkey.jpg|Брегот на [[Измир]]|Турски фолклор Слика:Divrigi,N-P1.jpg|Комплексот [[Дивриги џамија|Дивриги]] Слика:Alanyafromcastle.JPG|Аланија Слика:Pamukkale 32.jpg|Памуккале Selimiye_Mosque_3.JPG|[[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Едрене]] </gallery> </center> == Белешки== {{notelist-ur|30em}} == Наводи == {{наводи|2}}Turkish President Recep Tayyip Erdogan has said "Our attitude on the Armenian issue has been clear from the beginning. We will never accept the accusations of genocide == Користена литература == <!-- Please use the following templates when adding references: *{{Наведена книга |first= |last= |author2= |authorlink= |title = |edition = |publisher= |location= |year= |isbn= |url= }} *{{Наведено списание |first= |last= |authorlink= |author2= |year= |month= |title = '''REQUIRED''' |journal= |volume= |issue= |pages= |doi= |issn = |url= |accessdate= }} --> <div class="references-small"> {{Col-begin}} {{Col-break|width=50%}} ;Историја * {{Наведена книга|title=The Turks in World History|url=https://archive.org/details/turksinworldhist0000find|first=Carter Vaughn|last=Findley|publisher=Oxford University Press, USA|year=2004|isbn=0195177266}} * {{Наведена книга|title=The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire|url=https://archive.org/details/ottomancenturies0000kinr_d1b1|first=Patrick|last=Kinross|publisher=Morrow|year=1977|isbn=0688030939}} * {{Наведена книга|title=Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey|url=https://archive.org/details/ataturk0000mang_b0t1|first=Andrew|last=Mango|publisher=Overlook|year=2000|isbn=1585670111}} * {{Наведена книга|title=The Oxford History of Byzantium|first=Cyril|last=Mango|publisher=Oxford University Press, USA|year=2002|isbn=0198140983}} * {{Наведена книга|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|url=https://archive.org/details/historyofottoman00stan|first=Stanford Jay|last=Shaw|author2=Kural Shaw, Ezel|publisher=Cambridge University Press|year=1977|isbn=0521291631}} * {{Наведена книга|title=Al Hind: The Making of the Indo Islamic World, Vol. 1, Early Medieval India and the Expansion of Islam, 7th–11th Centuries|first=André|last=Wink|publisher=Brill Academic Publishers|year=1990|isbn=9004092498}} ;Политика * {{Наведена мрежна страница|title=Upsurge amidst Political Uncertainty. Nationalism in post-2004 Turkey. SWP Research Paper 2006/RP 11, October 2006|first=Ioannis N.|last=Grigoriadis|publisher=Stiftung Wissenschaft und Politik (German Institute for International and Security Affairs)|location=Berlin|format=PDF|accessdate=2007-07-31|year=2006|url=http://www.swp-berlin.org/common/get_document.php?asset_id=3380}} * {{Наведена книга|title = Turkish Politics and the Military|first=William Mathew|last=Hale|publisher=Routledge (UK)|year=1994|isbn=0415024552|url=http://books.google.com/?id=50O5kEzZ1JQC&pg=RA1-PA1&dq=Turkish+Armed+Forces#PRA1-PA154,M1}} * {{Наведена книга|title=Political Parties in Turkey|url=https://archive.org/details/isbn_9780714652740|first=Barry M.|last=Rubin|author2=Heper, Metin|publisher=Routledge (UK)|year=2002|isbn=0714652741}} ;Надворешни односи * {{Наведена книга|title=Turkish Foreign Policy In Post Cold War Era|first=İdris|last=Bal|publisher=Universal Publishers|year=2004|isbn=1581124236|url=http://books.google.com/?id=vDzjkrTDKjYC&pg=PP1&lpg=PP1&dq=turkey+cold+war}} * {{Наведена мрежна страница|title=Generating Momentum for a New Era in U.S.-Turkey Relations|first=Steven A.|last=Cook|author2=Sherwood-Randall, Elizabeth|publisher=Council on Foreign Relations|format=PDF|accessdate=2006-12-17|date=2006-06-15|url=http://www.cfr.org/content/publications/attachments/TurkeyCSR.pdf|archive-date=2020-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200409175848/http://www.cfr.org/content/publications/attachments/TurkeyCSR.pdf|url-status=dead}} * {{Наведена книга|title=Outposts and Allies: U.S. Army Logistics in the Cold War, 1945–1953|first=James A.|last=Huston|publisher=Susquehanna University Press|year=1988|isbn=0941664848|url=http://books.google.com/?id=ID4E3Lm8TsgC&pg=PA198&lpg=PA198&dq=turkey+cold+war}} * {{Наведена книга|title=Turkey and the European Union: Domestic Politics, Economic Integration, and International Dynamics|first=Barry M.|last=Rubin|author2=Çarkoǧlu, Ali|publisher=Routledge (UK)|year=2003|isbn=0714654027|url=http://books.google.com/?id=1Nxy_E8Gds4C&pg=PP1&lpg=PP1&dq=Turkey+European+Union}} {{Col-break|width=50%}} ;Географија и клима * {{Наведена мрежна страница|title=Climate of Turkey|author=Turkish State Meteorological Service|publisher=Turkish State Meteorological Service|accessdate=2006-12-27|year=2006|url=http://www.meteor.gov.tr/2006/english/eng-climateofturkey.aspx|archive-date=2007-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070110140758/http://www.meteor.gov.tr/2006/english/eng-climateofturkey.aspx|url-status=dead}} ;Економија * {{Наведена мрежна страница|title=Turkey's evolving trade integration into Pan-European markets|first=Bartolomiej|last=Kaminski|author2=Ng, Francis|publisher=World Bank|format=PDF|accessdate=2006-12-27|date=2006-05-01|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2006/05/03/000016406_20060503112446/Rendered/PDF/wps3908.pdf}} * {{Наведена книга|title=Economics and Politics of Turkish Liberalization|url=https://archive.org/details/bwb_P3-CHY-585|first=Tevfik F.|last=Nas|publisher=Lehigh University Press|year=1992|isbn=093422319X}} * {{Наведена книга|title=OECD Reviews of Regulatory Refom – Turkey: crucial support for economic recovery : 2002|author=Organisation for Economic Co-operation and Development|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development|year=2002|isbn=9264198083|url=http://books.google.com/?id=ufYU_fR7mLgC&pg=PP1&lpg=PP1&dq=Turkey}} * {{Наведена мрежна страница|title=Turkey Labor Market Study|author=World Bank|publisher=World Bank|format=PDF|accessdate=2006-12-27|year=2005|url=http://siteresources.worldbank.org/INTTURKEY/Resources/361616-1144320150009/Labor_C2.pdf}} ;Демографија * {{Наведена книга|title=Religion and Politics in Turkey|first=Ali|last=Çarkoǧlu|publisher=Routledge (UK)|year=2004|isbn=0415348315|url=http://books.google.com/?id=t5G_zw9exMQC&pg=PP1&lpg=PP1&dq=Religion+in+Turkey}} * {{Наведена книга|title=The other languages of Europe: Demographic, Sociolinguistic and Educational Perspectives|first=Guus|last=Extra|author2=Gorter, Durk|publisher=Multilingual Matters|year=2001|isbn=1853595098|url=http://books.google.com/?id=hvmy_skUPNYC&pg=RA1-PA422&lpg=RA1-PA422&dq=%22ethnic+groups+in+turkey%22}} * {{Наведена книга|title=The Alevis in Turkey: The Emergence of a Secular Islamic Tradition|first=David|last=Shankland|publisher=Routledge (UK)|year=2003|isbn=0700716068|url=http://books.google.com/?id=lFFRzTqLp6AC&pg=PP1&lpg=PP1&dq=Religion+in+Turkey}} * {{наведени вести|title=Türkiyedeki Kürtlerin Sayısı! (Number of Kurds in Turkey!)|publisher=[[Milliyet]]|date=2008-06-06|accessdate=2008-06-07|language=tr|url=http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=SonDakika&Kategori=yasam&ArticleID=873452&date=7 јуни 2008&ver=16}} ;Култура * {{Наведена книга|title=A History of Ottoman Architecture|url=https://archive.org/details/historyofottoman0000good_u7g7|first=Godfrey|last=Goodwin|publisher=Thames & Hudson|year=2003|isbn=0500274290}} * {{Наведена книга|title=Social Theory and Later Modernities: The Turkish Experience|first=İbrahim|last=Kaya|publisher=Liverpool University Press|year=2003|isbn=0853238987|url=http://books.google.com/?id=0Iy7pJBRgjYC&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Turkish+culture}} {{Col-end}} </div> == Поврзано == * [[Отоманско Царство]] * [[Кемал Ататурк]] * [[Турски јазик]] * [[Покраини во Турција]] * [[Региони во Турција]] == Надворешни врски == {{Sisterlinks|Turkey}} ;Генерални мрежни места * [http://turkey.com/ turkey.com] – Тематски повеќејазично мрежно место за Турција. * {{CIA_World_Factbook link|tu|Турција}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17988453 Профил на Турција] од [[BBC News]] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/609790/Turkey Турција] на ''[[Енциклопедија Британика]]'' * [https://web.archive.org/web/20120609183758/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/turkey.htm Турција] на ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://data.oecd.org/turkey.htm Податоци за Турција]{{Мртва_врска|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} од [[ОЕЦД]] * [http://www.oecdbetterlifeindex.org/countries/turkey/ Индекс за подобар живот на Турција] од [[ОЕЦД]] * {{Dmoz|Regional/Middle_East/Turkey}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=TR Клучни развојни предвидувања за Турција] од ''International Futures'' * {{OSM relation|174737}} ;Туристички мрежни места * {{Wikiatlas|Turkey}} * [http://www.hometurkey.com/ ''Turkey Home'' – Официјален портал на турскиот туризам] * [http://www.kultur.gov.tr/ Официјално мрежно место на Министерството за култура и туризам] * [http://whc.unesco.org/en/statesparties/tr Профил на Турција] од [[УНЕСКО]] * [http://www.lonelyplanet.com/turkey Профил на Турција] од ''[[Lonely Planet]]'' ;Владини мрежни места * [https://web.archive.org/web/20100605083710/http://www.tccb.gov.tr/pages/ Официјално мрежно место на Претседателот на Република Турција] * [http://global.tbmm.gov.tr/index.php/EN/yd/ Официјално мрежно место на Националното Собрание на Турција] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150123183903/http://global.tbmm.gov.tr/index.php/EN/yd/ |date=2015-01-23 }} ;Економски мрежни места * [http://www.ekonomi.gov.tr/ Официјално мрежно место на Министерството за економија] * [http://www.oecd.org/turkey/economic-survey-turkey.htm Економско истражување на Турција 2016] од [[ОЕЦД]] * [https://web.archive.org/web/20141117072912/http://www.bluenomics.com/data#!data/country_overview/key_indicators_1/gdp_real_total/gdp_real_total_quarterly_yoy_in_sa_wda_real%7Cchart/line$countries=turkey&sorting=list//title Макроекономски податоци од ''Turkey Online''] {{среди}} {{GeoCompass |hub = Македонија |type = ex |С = [[Црно Море]] |СЗ = {{БУГ}}<br /> {{ГРЦ}} |СИ = {{ГРУ}} |З = [[Егејско Море]] |И = {{ЕРМ}} <br /> {{АЗЕ}} <br /> {{ИРН}} |Ј = {{СИР}} <br /> [[Средоземно Море]] |ЈЗ = [[Средоземно Море]] |ЈИ = {{ИРК}} }} {{Држави на Европскиот континент}} {{Азија}} {{Турски говорни региони}} {{ЕУ}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Турција| ]] [[Категорија:Држави во Азија]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Републики]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1923 година]] 2o3nzg9yzlkdjloc96pa9y2mvtc946d Унгарски јазик 0 5536 5625563 5601406 2026-09-09T03:39:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625563 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=Унгарски јазик |nativename=Magyar |pronunciation=мaѓор [ˈmɒɟɒr̪] |states=[[Унгарија]] и делови од [[Романија]], [[Словачка]], [[Србија]], [[Украина]], [[Хрватска]], [[Австрија]] и [[Словенија]] |speakers=14,5 милиони |iso1=hu|iso2=hun|iso3=hun |familycolor=Uralic |fam1=[[Уралски јазици|Уралско]] |fam2=[[Угро-фински јазици|Угро-финско]] |fam3=[[Унгарска група на јазици|Унгарско]] |script=[[Унгарска азбука|Унгарска]] [[латиница]] |rang=57 |nation=[[Унгарија]], [[Европска Унија]],<br />[[Словенија]] (регионален јазик),<br />[[Србија]] ([[Војводина]]),<br />[[Австрија]] ([[Градиште (Австрија)|Градиште]]),<br />разни места во [[Романија]] (главно [[Трансилванија]]),<br />некои официјални права во [[Хрватска]], [[Словачка]] и [[Украина]] ([[Закарпатска област|Закарпатија]]) |агенција=[[Истражувачки институт за лингвистика при Унгарската академија на науките]] |lc1= |ld1= |ll1= |map=[[Податотека:Dist of hu lang europe mk.svg|center|мини|300п|Места во Европа каде што се зборува унгарскиот јазик.]] }} '''Унгарски јазик''' (унг. ''magyar nyelv'' {{audio|Hu-magyar_nyelv.ogg|listen}}) — [[јазик]] дел групата на [[угрофински јазици]] од фамилијата на [[уралски јазици]], неповрзан со голем дел од европските јазици. Претежно јазикот се зборува во [[Унгарија]] и од [[Унгарска дијаспора|унгарските малцинства]] во околните држави. Како мајчин, јазикот го зборуваат околу 14,5 милиони луѓе, од кои 9.5 до 10 милиони живеат во Унгарија. Два милиони говорители живеат во околните држави, поранешни територии на [[Кралство Унгарија|кралството Унгарија]]. Во соседството, најмногу [[Унгарци]] има во [[Романија]] каде има околу 1,4 милиони. Покрај Романија, унгарско малцинство има и во [[Словачка]], [[Србија]] (поточно [[Војводина]]), [[Украина]], [[Хрватска]], [[Австрија]] и [[Словенија]] и околу еден милион во остатокот од светот. == Распространетост и статус == === службен стгатус === Унгарскиот е службен јазик во [[Унгарија]], и како резултат на тоа и службен јазик во [[Европската Унија]]. Исто така, унгарскиот е еден од службените јазици во [[Војводина]] во [[Србија]] и во три општини во [[Словенија]]: [[Ходош]], [[Добровник]] и [[Лендава]], заедно со [[Словенечки јазик|словенечкиот јазик]]. Како малцински јазик е признат во [[Австрија]], [[Хрватска]], [[Романија]], [[Украина]] и во [[Словачка]]. Во Романија е службен јазик во сите општини каде унгарскиот се зборува над 20%. === Распространетост === Унгарскиот како мајчин јазик се зборува во следните држави: {|class="wikitable" !Држава!!Говорители |- |[[Унгарија]]||align="right"|10.177.223 ([http://www.nepszamlalas.hu/hun/kotetek/06/00/data/tabhun/1/load01_11_0.html попис 2001]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) |- |[[Романија]]<br /><small>([[Трансилванија]])</small>||align="right"| 1.443.970 ([http://www.insse.ro/rpl2002rezgen/17.pdf попис 2002] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070212224120/http://www.insse.ro/rpl2002rezgen/17.pdf |date=2007-02-12 }}) |- |[[Словачка]]||align="right"|520.528 ([http://www.statistics.sk/webdata/slov/scitanie/tab/tab3a.htm попис 2001] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070516175819/http://www.statistics.sk/webdata/slov/scitanie/tab/tab3a.htm |date=2007-05-16 }}) |- |[[Србија]]<br /><small>([[Војводина]])</small>||align="right"|293.299 ([http://webrzs.stat.gov.rs/Ter/epop.htm попис 2002]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) |- |[[Украина]] <br /><small>([[Закарпатска област]])</small>||align="right"|149.400 ([http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/language/ попис 2001] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041101075902/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/language/ |date=2004-11-01 }}) |- |[[САД]]||align="right"|117.973 ([http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP16&-ds_name=DEC_2000_SF3_U попис 2000]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080317020038/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP16&-ds_name=DEC_2000_SF3_U |date=2008-03-17 }}) |- |[[Канада]]||align="right"|75.555 ([http://www12.statcan.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=55670&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55430&THEME=41&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0 попис 2001] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080213074431/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/standard/themes/RetrieveProductTable.cfm?Temporal=2001&PID=55670&APATH=3&GID=431515&METH=1&PTYPE=55430&THEME=41&FOCUS=0&AID=0&PLACENAME=0&PROVINCE=0&SEARCH=0&GC=0&GK=0&VID=0&FL=0&RL=0&FREE=0 |date=2008-02-13 }}) |- |[[Израел]]||align="right"|70.000 |- |[[Австрија]] <br /><small>([[Градиште (Австрија)|Градиште]])</small>||align="right"|22.000 |- |[[Хрватска]]||align="right"|16.500 |- |[[Словенија]]<br /><small>([[Прекмурје]])</small>||align="right"|9.240 |- |'''Вкупно''' ||align=right|12-13 милиони |} :''Извор: национални пописи'' == Дијалекти == Унгарските дијалекти се: ''алфолд, западнодунавски, дунавско-тисаски, северозападен унгарски, североисточен унгарски, секели и западен унгарски дијалект''. Скоро сите дијалекти се многу слични помеѓу себе. Унгарскиот [[чанго]] дијалект се зборува во [[Романија]] во округот [[Бакау (округ)|Бакау]]. Поради изолираноста од оставатите Унгарци, овој дијалект е сличен со средновековниот унгарски јазик. == Споредба со останати угрофински јазици == {{Јазик-пример |име= Унгарски јазик |писмо= [[унгарска азбука|латиница]] |пример= Прв член од „Декларацијата за човекови права“ |текст= Minden. emberi lény szabadon születik és egyenlő méltósága és joga van. Az emberek, ésszel és lelkiismerettel bírván, egymással szemben testvéri szellemben kell hogy viseltessenek. |превод=Сите човечки суштествa се раѓaaт слободни и еднакви по достоинство и правa. Tиe се обдарени со разум и совест и требa да се однесувaaт еден кон друг во дуxот на општо човечкaтa припaдност. }} Во табелата е прикажана споредба на унгарскиот јазик со останатите угрофински јазици со македонски превод<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://en.wiktionary.org/wiki/Swadesh_lists_for_Finno-Ugric_languages |title=архивски примерок |accessdate=2009-12-26 |archive-date=2010-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102123807/http://en.wiktionary.org/wiki/Swadesh_lists_for_Finno-Ugric_languages |url-status=dead }}</ref>: {| class="wikitable" !c=hu| унгарски !c=fi| естонски !c=et| мордвински !c=04| коми-пермјачки | '''македонски<br />превод''' !i=No| # според <br />списокот свадеш !c=su| фински |- |c=hu| én (ако не е запишано,<br /> се препознава по наставката -*m) |c=et| mina |c=04| мон ''mon'' |c=05| ме ''me'' | Јас, себе, мене |c=su| 1 !i=No| minä |- |c=hu| te |c=et| sina |c=04| тон ''ton'' |c=05| тэ ''te'' | ти |i=No| 2 !c=su| sinä |- |c=hu| '''mi''' |c=et| '''meie''', '''me''' |c=04| '''минь''' ''miń'' |c=05| '''ми''' ''mi'' | ние |i=No| 4 !c=su| me |- |c=hu| '''ti''' |c=et| '''teie''', '''te''' |c=04| '''тынь''' ''tyń'' |c=05| '''ти''' ''ti'' | Вие |i=No| 5 !c=su| te |- |c=hu| ez/itt |c=et| see |c=04| те ''te'' |c=05| тайö ''tajö'' | ова/тука |i=No| 7 !c=su|tämä/täällä |- |c=hu| az/ott |c=et| too |c=04| што ''što'' |c=05| сійö ''sijö'' | тоа/таму |i=No| 8 !c=su| tuo/tuolla |- |c=hu| '''ki?''' |c=et| '''kes?''' |c=04| '''кие?''' ''kije?'' |c=05| '''коді?''' ''kodi?'' | кој? |i=No| 11 !c=su| kuka? |- |c=hu| '''mi?''' |c=et| '''mis?''' |c=04| '''мезе?''' ''meze?'' |c=05| '''мый?''' ''myj?'' | што? |i=No| 12 !c=su| mikä? |- |c=hu| egy |c=et| üks |c=04| вейке ''vejke'' |c=05| öти ''öti'' | еден |i=No| 22 !c=su| yksi |- |c=hu| '''kettő''' |c=et| '''kaks''' |c=04| '''кавто''' ''kavto'' |c=05| '''кык''' ''kyk'' | два |i=No| 23 !c=su| kaksi |- |c=hu| három |c=et| kolm |c=04| колмо ''kolmo'' |c=05| куим ''kuim'' | три |i=No| 24 !c=su| kolme |- |c=hu| '''négy''' |c=et| '''neli''' |c=04| '''ниле''' ''nile'' |c=05| '''нёль''' ''ńol'' | четири |i=No| 25 !c=su| neljä |- |c=hu| öt |c=et| viis |c=04| вете ''vete'' |c=05| вит ''vit'' | пет |i=No| 26 !c=su| viisi |- |c=hu| nej |c=et| naine |c=04| ни ''ni'' |c=05| гöтыр ''götyr'' | сопруга |i=No| 40 !c=su| vaimo |- |c=hu| anya |c=et| ema |c=04| (тиринь) ава ''(tiriń) ava'' |c=05| мам ''mam'' | мајка |i=No| 42 !c=su| äiti |- |c=hu| fa |c=et| puu |c=04| чувто ''čuvto'' |c=05| пу ''pu'' | дрво |i=No| 51 !c=su| puu |- |c=hu| '''vér''' |c=et| '''veri''' |c=04| '''верь''' ''veŕ'' |c=05| '''вир''' ''vir'' | крв |i=No| 64 !c=su| veri |- |c=hu| haj |c=et| juuksed |c=04| черь ''čeŕ'' |c=05| юрси ''jursi'' | коса |i=No| 71 !c=su| hius, hiukset |- |c=hu| fej |c=et| pea |c=04| пиле ''pile'' |c=05| пель ''pel'' | глава |i=No| 73 !c=su|pää |- |c=hu| '''szem''' |c=et| '''silm''' |c=04| '''сельме''' ''seĺme'' |c=05| '''син''' ''sin'' | око |i=No| 74 !c=su| silmä |- |c=hu| orr |c=et| nina |c=04| судо ''sudo'' |c=05| ныр ''nyr'' | нос |i=No| 75 !c=su|nenä |- |c=hu| száj |c=et| suu |c=04| курго ''kurgo'' |c=05| вом ''vom'' | уста |i=No| 76 !c=su|suu |- |c=hu| fog |c=et| hammas |c=04| пей ''pej'' |c=05| пинь ''piń'' | заб |i=No| 77 !c=su| hammas |- |c=hu| láb |c=et| jalg |c=04| пильге ''piĺge'' |c=05| кок ''kok'' |стапало |i=No| 80 !c=su| jalka |- |c=hu| '''kéz''' |c=et| '''käsi''' |c=04| '''кедь''' ''ked́'' |c=05| '''ки''' ''ki'' | рака |i=No| 83 !c=su| käsi |- |c=hu| '''szív'''/szűny |c=et| '''süda''' |c=04| '''седей''' ''sedej'' |c=05| '''сьöлöм''' ''śölöm'' | срце |i=No| 90 !c=su| sydän |- |c=hu| inni |c=et| jooma |c=04| симемс ''simems'' |c=05| юны ''juny'' | пие |i=No| 92 !c=su| juoda |- |c=hu| tudni |c=et| teadma |c=04| содамс ''sodams'' |c=05| тöдны ''tödny'' | знае |i=No| 103 !c=su| tietää |- |c=hu| élni |c=et| elama |c=04| эрямс ''eŕams'' |c=05| овны ''ovny'' | живее |i=No| 108 !c=su| elää |- |c=hu| '''víz''' |c=et| '''vesi''' |c=04| '''ведь''' ''ved́'' |c=05| '''ва''' ''va'' | вода |i=No| 150 !c=su| vesi |- |c=hu| kő |c=et| kivi |c=04| кев ''kev'' |c=05| из ''iz'' | камен |i=No| 156 !c=su| kivi |- |c=hu| ég/menny |c=et| taevas |c=04| менель ''meneĺ'' |c=05| енэж ''jenezh'' | небо |i=No| 162 !c=su| taivas |- |c=hu| szél |c=et| tuul |c=04| варма ''varma'' |c=05| тöв ''töv'' | ветер |i=No| 163 !c=su| tuuli |- |c=hu| tűz |c=et| tuli |c=04| тол ''tol'' |c=05| би ''bi'' | оган |i=No| 167 !c=su| tuli |- |c=hu| éj |c=et| öö |c=04| ве ''ve'' |c=05| вой ''voj'' | ноќ |i=No| 177 !c=su| yö |- |} == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == === Курсеви === * ''Colloquial Hungarian - The complete course for beginners''. Rounds, Carol H.; Sólyom, Erika (2002). London; New York: Routledge. ISBN 0-415-24258-4. :This book gives an introduction to the Hungarian language in 15 chapters. The dialogues are available on cassette or CDs. * ''Teach Yourself Hungarian - A complete course for beginners''. Pontifex, Zsuzsa (1993). London: Hodder & Stoughton. Chicago: NTC/Contemporary Publishing. ISBN 0-340-56286-2. :This is a complete course in spoken and written Hungarian. The course consists of 21 chapters with dialogues, culture notes, grammar and exercises. The dialogues are available on cassette. * ''Hungarolingua 1 - Magyar nyelvkönyv''. Hoffmann, István; et al. (1996). [http://www.nyariegyetem.hu/tananyag/index.php Debreceni Nyári Egyetem] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100113202736/http://www.nyariegyetem.hu/tananyag/index.php |date=2010-01-13 }}. ISBN 963-472-083-8 * ''Hungarolingua 2 - Magyar nyelvkönyv''. Hlavacska, Edit; et al. (2001). [http://www.nyariegyetem.hu/tananyag/index.php Debreceni Nyári Egyetem] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100113202736/http://www.nyariegyetem.hu/tananyag/index.php |date=2010-01-13 }}. ISBN 963-03-6698-3 * ''Hungarolingua 3 - Magyar nyelvkönyv''. Hlavacska, Edit; et al. (1999). [http://www.nyariegyetem.hu/tananyag/index.php Debreceni Nyári Egyetem] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100113202736/http://www.nyariegyetem.hu/tananyag/index.php |date=2010-01-13 }}. ISBN 963-472-083-8 :These course books were developed by the University of Debrecen Summer School program for teaching Hungarian to foreigners. The books are written completely in Hungarian. There is an accompanying 'dictionary' for each book with translations of the Hungarian vocabulary in English, German, and French. * "NTC's Hungarian and English Dictionary" by Magay and Kiss. ISBN 0-8442-4968-8 (You may be able to find a newer edition also. This one is 1996.) === Граматика === * ''A practical Hungarian grammar'' (3rd, rev. ed.). Keresztes, László (1999). Debrecen: Debreceni Nyári Egyetem. ISBN 963-472-300-4. * ''Practical Hungarian grammar: [a compact guide to the basics of Hungarian grammar]''. Törkenczy, Miklós (2002). Budapest: Corvina. ISBN 963-13-5131-9. * ''Hungarian verbs and essentials of grammar: a practical guide to the mastery of Hungarian'' (2nd ed.). Törkenczy, Miklós (1999). Budapest: Corvina; Lincolnwood, [Ill.]: Passport Books. ISBN 963-13-4778-8. * ''Hungarian: an essential grammar''. Rounds, Carol (2001). London; New York: Routledge. ISBN 0-415-22612-0. * ''Hungarian: Descriptive grammar''. Kenesei, István, Robert M. Vago, and Anna Fenyvesi (1998). London; New York: Routledge. ISBN 0-415-02139-1. * [http://www.rpi.edu/~sofkam/magyar.html Hungarian Language Learning Наводи] (including the short reviews of three of the above books) * ''Noun Declension Tables - HUNGARIAN''. Budapest: [http://www.pons.hu/index.php?action=termek&id=81 Pons]. [http://www.klett.hu/termekcsalad/250 Klett] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928153213/http://www.klett.hu/termekcsalad/250 |date=2007-09-28 }}. ISBN 978-963-9641-04-4 * ''Verb Conjugation Tables - HUNGARIAN''. Budapest: [http://www.pons.hu/index.php?action=termek&id=82 Pons]. [http://www.klett.hu/termekcsalad/253 Klett] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928153159/http://www.klett.hu/termekcsalad/253 |date=2007-09-28 }}. ISBN 978-963-9641-03-7 == Поврзано == * [[Уралски јазици]] * [[Угрофински јазици]] * [[Унгарска азбука]] == Надворешни врски == * [http://www.filolog.com/languageStrangeCake.html Унгарски - чудна торта на менито] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060421044724/http://www.filolog.com/languageStrangeCake.html |date=2006-04-21 }} - ''статија од [[Адам Надашди]]'' * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=hun Ethnologue за унгарскиот јазик] * [http://impulzus.sch.bme.hu/info/magyar.shtml Вовед во унгарскиот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041010065220/http://impulzus.sch.bme.hu/info/magyar.shtml |date=2004-10-10 }} * [http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=31&menu=004 Унгарски профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110605044626/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=31&menu=004 |date=2011-06-05 }} * [http://stp.ling.uu.se/~bea/publ/megyesi-hungarian.pdf "Унгарски јазик: кратка описна граматика"] * [http://member.melbpc.org.au/~tmajlath/form-suffix.html Список на наставки во унгарскиот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928030415/http://member.melbpc.org.au/~tmajlath/form-suffix.html |date=2007-09-28 }} * [http://www.indiana.edu/~iuihsl/homethisisoldbutgoodone.html Старата страница на Универзитетот во Индијана, Институтот за унгарски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200414134627/http://www.indiana.edu/~iuihsl/homethisisoldbutgoodone.html |date=2020-04-14 }} * [http://www.histdoc.net/sounds/hungary.html Врски помеѓу финскиот и унгарскиот јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051003214743/http://www.histdoc.net/sounds/hungary.html |date=2005-10-03 }} * [http://www.rpi.edu/~sofkam/magyar.html Наводи за учење унгарски јазик] * [http://how-to-learn-any-language.com/e/languages/hungarian/index.html Преглед на унгарскиот јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060805202844/http://how-to-learn-any-language.com/e/languages/hungarian/index.html |date=2006-08-05 }} * [http://users.tpg.com.au/etr/oldhu/halotti.html Еден од најстарите унгарски текстови] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060210154349/http://users.tpg.com.au/etr/oldhu/halotti.html |date=2006-02-10 }} * [http://inforadio.hu/listen.m3u Пренос во живо на унгарски јазик на InfoRádió] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090325104109/http://inforadio.hu/listen.m3u |date=2009-03-25 }} * [http://www.HungarianReference.com/ Граматички водич за унгарскиот јазик] * [http://www.miejipang-jpn2.net//untitled18.html Список на фрази на англиски, унгарски и јапонски јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100115101243/http://www.miejipang-jpn2.net/untitled18.html |date=2010-01-15 }} * [http://www.free-dictionary-translation.com/ Слободен речник] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170917011623/http://free-dictionary-translation.com/ |date=2017-09-17 }} * [http://www.foglar.eu/wikihu/index.php/Accueil Wikihu] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100228055718/http://www.foglar.eu/wikihu/index.php/Accueil |date=2010-02-28 }} === Енциклопедија Humana Hungarica === * [http://mek.oszk.hu/01900/01993/html/index2.html Вовед во историјата на јазикот] * [http://mek.oszk.hu/01900/01955/html/index2.html Лингвистички записи за раниот стар унгарски јазик] * [http://mek.oszk.hu/01900/01949/html/index2.html Стариот унгарски период] * [http://mek.oszk.hu/01900/01919/html/index2.html Доцниот стар унгарски јазик] * [http://mek.oszk.hu/01900/01911/html/index2.html Среден унгарски јазик] === Речници === * [http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Hungarian/ Унгарски речник]: од [http://www.websters-online-dictionary.org Webster's Dictionary] * [http://dict.sztaki.hu/english-hungarian Унгарски ↔ англиски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110626115406/http://dict.sztaki.hu/english-hungarian |date=2011-06-26 }} ) * [http://www.finnhun.com Англиски-унгарски-фински] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100420182616/http://www.finnhun.com/ |date=2010-04-20 }} * [http://www.muszaki-forditas.lap.hu Колекција на унгарски речници] * [http://www.notam02.no/~hcholm/altlang/ht/Hungarian.html Унгарски сленгови] * [http://www.dicts.info/dictlist1.php?l=Hungarian Унгарски двојазичен речник] === Online преводи === * [http://www.webforditas.hu/index.php?show=textTab&lang=english Слободен англиски->унгарски превод] * [http://www.free-dictionary-translation.com Слободен превод] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170917011623/http://free-dictionary-translation.com/ |date=2017-09-17 }} * [http://orosz-szotar.hu/ Русско-Венгерский словарь] === Курсеви === * [http://www.hungarianclasses.com Online унгарски речник] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210608220950/http://www.hungarianclasses.com./ |date=2021-06-08 }} * [http://www.personal.psu.edu/faculty/a/d/adr10/hungarian.html Унгарски курс] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210214043526/http://www.personal.psu.edu/faculty/a/d/adr10/hungarian.html |date=2021-02-14 }} * [http://www.hungarotips.com/hungarian/b/ Курс на hungarotips.com] * [http://hungary.afs.hu/hungary/study.html Учи унгарски!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100115083721/http://hungary.afs.hu/hungary/study.html |date=2010-01-15 }} * [http://www.single-serving.com/Hungarian/ Унгарски фрази] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061231064532/http://www.single-serving.com/Hungarian/ |date=2006-12-31 }} * [http://www.hungarotips.com/hungarian/ Унгарски часови - квизови, сложувачки и звучни податотеки] {{УР-јазик-никулец}} {{Navboxes |title= Јазичен статус |list= {{Уралски јазици}} {{Јазици во Србија}} {{Јазици во Хрватска}} {{Јазици во Словенија}} {{Јазици во Словачка}} {{Јазици во Чешка}} {{Јазици во Украина}} }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Унгарски јазик|*]] [[Категорија:Аглутинативни јазици]] [[Категорија:Јазици во Словачка]] [[Категорија:Јазици во Унгарија]] [[Категорија:Јазици во Украина]] [[Категорија:Јазици во Србија]] [[Категорија:Јазици во Романија]] [[Категорија:Јазици во Хрватска]] [[Категорија:Јазици во Словенија]] 3er0uw95g2lpow8pp8y3yepwupqj5rk Страшо Пинџур 0 7016 5625321 5602655 2026-09-08T13:55:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625321 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Страшо Пинџур | портрет = Straso Pingur.JPEG | px = | опис = Страшо Пинџур | родено-име = Страхил Пинџур | роден-дата = 5 март 1915 | роден-место = [[Струмица]], под окупација на [[Бугарија]]<br> (денес [[Македонија]]) | починал-дата = {{починал на и возраст|1943|01|04|1915|03|05|df=yes}} | починал-место = [[Скопје]], окупирано од [[Бугарија]]<br> (денес [[Македонија]]) | починал-причина = | националност =[[Македонец]] | познат = |татко=[[Димитар Пинџур]]|мајка=[[Менка Јанакиева]]|data1=[[Наца Пинџурова]]|lbl1=Баба}} '''Страшо Пинџур''' ({{роден на|5|март|1915}} во {{роден во|Струмица}}<ref name=":A">{{Наведена книга|title=Ваташа|last=Камчевски|first=Петре|publisher=Музеј-Галерија Кавадарци|year=2012|isbn=978-608-4621-04-1|location=Кавадарци|pages=427-429}}</ref> — [[Скопје]], [[4 јануари]] [[1943]])<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Беа, загинаа, останаа|last=Кралевски и др.|first=Боро|publisher=Историски Архив-Скопје|year=1969|isbn=|location=Скопје|pages=16-17}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Извори за ослободителната војна и револуција Том 1 Книга Прва|first=|publisher=ИНИ|year=1968|isbn=|location=Скопје|pages=422}}</ref><ref name=":1">{{Наведена книга|title=Извори за ослободителната војна и револуција Том 1 Книга втора|last=Апостолски и други|first=Михаило|publisher=ИНИ|year=1968|isbn=|location=Скопје|pages=68-70}}</ref> — [[Македонец|македонски]] комунист, учесник во [[НОБ]]. Бил прогласен за [[народен херој на Југославија]] на [[29 јули]] [[1945]] година, како еден од првите борци од Македонија кои го добиле тоа одликување (заедно со [[Мирче Ацев]], [[Стефан Наумов-Стив|Стеван Наумов-Стив]], [[Орце Николов]], [[Христијан Тодоровски-Карпош]] и [[Кузман Јосифоски-Питу|Кузман Јосифовски-Питу]]). == Животопис == === Рани години === [[Податотека:Baba-naca-pingurova.jpg|лево|мини|210x210пкс|Страшо Пинџур бил одраснат и одгледан од неговата баба [[Наца Пинџурова]].]] Страшо Пинџур е роден како '''Страхил Пинџуров''' во [[Струмица]] на [[5 март]] [[1915]] година.{{БелешкаОзнака|name=a|text=Во многу извори е запишано дека е роден во Ваташа, но тој како новороденче од 6-7 месеци, по смртта на неговиот татко (во ноември 1915), бил преселен во Ваташа, каде го одгледала неговата баба Наца Пинџурова.}} Рано останал без татко, кого не успеал ни да го запознае, така да единствена хранителка и воспитувачка останува неговата баба [[Наца Пинџурова|Наца]], на која ќе и остане приврзан до крајот на својот живот.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Ваташа|last=Камчевски|first=Петре|publisher=Музеј-Галерија Кавадарци|year=2012|isbn=978-608-4621-04-1|location=Кавадарци|pages=427-428}}</ref> По смртта на татко му [[Димитар Пинџур]], кој загинал како бугарски офицер во почетокот на [[Првата светска војна]], во борбите кај [[Криволак]], мајка му се премажила во [[Неготино]], а грижата за него ја презела баба му [[Наца Пинџурова|Наца]]. Основното училиште го завршил во [[Ваташа]], а нижа гимназија во [[Кавадарци]]. По укинувањето на голем број гимназии во Македонија, образованието го продолжил во [[Крагуевац]]. Во Крагуевачката гимназија се изградил како напреден младинец и револуционер. Овде доаѓа дошла до израз неговата творечка ерудиција. Дневникот кој го напишал во текот на [[1933]] година ги потврдува неговите способности како литерат. Покрај другото во овој дневник тој запишал:<ref name=":02" /> {{Цитатник|Јас ќе умрам млад, а гробот нема да ми се знае.|author=Страшо Пинџур}}[[Податотека:Страшо Пинџур2.jpg|мини|лево|Страшо Пинџур со студенти, членови на друштвото “Вардар“ 1936 година]]Потоа обрзованието го продолжил во [[Белград]], каде студирал право. Во Белград се вклучил во револуционерното движење и во [[1934]] година се зачленил во [[КПЈ]]. Како напреден студент, активно се вклучува во друштвото на напредните македонски студенти „Вардар“, а станал член и на Акциониот студентски одбор. Во текот на [[1938]] г. се обидува да се префрли во [[Шпанија]] и да се бори заедно со [[Интернационални бригади|Интернационалните бригади]]. Тој доаѓа до [[Прага]], но не успева да фати врска и да се враќа во Белград, поради неговата активност бил привиден во полицијата во мај 1938 и спроведен во Истражниот затвор во Ада Циганлија.<ref name=":02" /> Во летото [[1939]] г. во [[Кавадарци]], по негова иницијатива, заедно со [[Ристо Михов]] и [[Ѓошо Бојаџиев]], ја обновуваат работата на Комунистичката партија. По завршувањето на Правниот факултет неговата активност како револуционер уште повеќе се зголемува. Бил будно следен од полицијата и повторно е уапсен во истиот затвор.<ref name=":02" /> Во еден обвинителен акт е заведен дека работел како адвокатски приправник во Струмица.<ref>{{Наведена книга|title=Бугарскиот терор и отпорот во скопскиот затвор|last=Кранго|first=Дучо|publisher=Архив на Скопје|year=1986|isbn=86-80009-01-6|location=Скопје|pages=28}}</ref> Пред самата окупација, Страшо бил пуштен на слобода.<ref name=":02" /> === За време на НОВ === [[Податотека:Спомен-куќа на Страшо Пинџур во Ваташа 3.jpg|мини|200п|десно|Поглед на родната куќа на Пинџур, денес претворена во меморијален музеј и заштитена како споменик на културата]] По [[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупацијата на Македонија]], Страшо Пинџур од септември 1941 година е член на Покраинскиот воен штаб, кој има за задача да крене востание во Македонија против [[Окупација на Македонија во Втората светска војна|фашистичкиот окупатор]]. Станал член на Покраинскиот комитет како инструктор, а од јуни 1942 година бил член на [[Главен штаб на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на НОВ и ПОМ]]. Во текот на 1942 година Страшо Пинџур бил член на Покраинскиот комитет, а од јуни 1942 година член на Главниот штаб на Македонија. Есента [[1942]] бил разбиен [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|Велешкиот партизански одред „Димитар Влахов“]]. Страшо Пинџур, заедно со [[Мирче Ацев]], дошол во [[Велес]] да ја консолидираат работата на партиската организацијата.<ref name=":02" /> == Апсењето, мачењето и смртта == На [[19 декември]] [[1942]] г., тие биле провалени во куќата на [[Јован Митрев]] и биле спроведени во Обласната полициска управа во [[Скопје]]. Потоа, двајцата биле подложени на невидени [[инквизиција|инквизициони]] мерки со цел да ги извлечат бараните информации од нив од страна на бугарскиот окупатор. Мирче не проговорил ниту збор, а Страшо извикал: „Ѕверови! Јас сум Страшо Пинџур! Доста е тоа за вас!“ На [[4 јануари]] [[1943]] г., во просториите на Скопскиот областен затвор, како последица на силните измачувања, умрел Страшо Пинџур. Истата вечер, неговото тело било однесено во непознат правец и закопано на тајно место, така што до ден-денес не се знае неговиот гроб. На тој начин се остварило претскажувањето од неговиот дневник, кој го водел во [[1933]] г., каде тој запишал: „Јас ќе умрам млад, а гробот нема да ми се знае“. Сведоштвото на началникот на Обласната полиција во Скопје, [[Љубомир Јорданов]], вака го опишува мачењето на Страшо. <blockquote>''„Пинџур, освен што го кажа своето име, не сакаше ништо друго да каже. Поради тоа го тепавме. Го тепавме јас, [[Тенјо Рајков]], Илија Николов, Андон Донев, [[Тодор Маринов]]...'' ''Го тепавме со гумена палка по табаните и по целото тело, кој каде можеше, удирајќи го со клоци по грбот и стомакот, а два-трипати сме му ги ставале нозете во вода и потоа продолжувавме со тепањето. Два дена беше непрекинато тепан. Во мноrу тешка состојба беше вратен во ќелијата. Другиот ден попладне го испратив [[Тодор Маринов]] да го повика на сослушување. Тие се вратија и рекоа дека Пинџур умрел во ќелијата. Штом го рекоа тоа, отидов во ќелијата да го видам. Го најдов како лежи во пена што му избиваше од устата.''<ref name=":0"/> ''Веднаш му се јавив на началникот на службата за државна безбедност, Васил Цанков дека Пинџур умрел. Тој ме праша, како тоа умрел? Не знам, — му одговорив — Не претпоставував дека толку брзо може да умре.“''<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Судењата како последен пораз|last=Павловски|first=Јован|publisher=Полог|year=1966|location=Тетово|pages=133-137}}</ref></blockquote>Потоа агентите и полицијата се обиделе да ја сокријат смртта на Пинџур, за народот да не дознае дека бил убиен во затвор. Тогаш обласниот полициски началник Симеонов наредува трупот да се закопа некаде. Ноќта агентите Тодор Ташев и Анто Георгиев го изнеле телото на Пинџур со моторцикл, но каде го однеле или дали го фрлиле во Вардар, не се знае. Потоа Васил Цанков му наредил на агентот Јорданов заедно со агентите Ташев и Георгиев да одат во Велес, каде требало да спроведе божемна истрага околу Страшо Пинџур. Агентите на неколку километри после Велес го запреле автомобилот и истрелале рафали во ноќта. Потоа повикале полицајци од Велес кои ја затвориле и пребарувале областа каде што пукале со назнака дека бараат затвореник кој избегал, а по неуспешната потрага, се вратиле во Велес каде Јорданов телефонирал на Цанков дека Пинџур успеал да им побегне. На ова Цанков глумел дека е лут поради тоа што Пинџур се спасил.<ref name=":2" /> == Писмо од неговите соборци == Откако се расчуло за маченичката смрт на Мирче Ацев и Страшо Пинџур, нивните соброци издале леток по повод нивното убиство, во кој детално и јасно ги изразуваат нивните стремеж и борба за слобода. Ги опишуваат и нивните херојски семејства, како семејства кои се бореле за слобода на Македонија и зачувување на идеалите и патот поставен на Илинденците.<ref name=":1"/> Мал дел од писмото го опишува теророт и грозоморната слика на нивните тела:<blockquote>''На колку хиљади чесни Македонци им се дигна косата кога го видоа Мирчета во болничка мртвачница и во Прилеп кога го закопуваа со исечени прсти, со извадени нокти и искинато месо от коските. Македонските мајки, татковци и сестри виделе ногу свој синови и бракја мачени и утепани, но до ceгa вакви дзверски и нечовечно мачене немајат видено. Вака не мачеле ни турските јаничари, башибозлуци и крджалии како што мачат Хитлеровите и бугарски фашисти. Додека Пинджурот го скрија да не се гледаат неговите искршени коски, оти поучени от Мирчевиот случај, виде како за резилок стануват во очите на народот.''<ref name=":1" /></blockquote> == Одликувања == [[Податотека:Order_of_the_National_Hero_yug_1.jpg|десно|мини|246x246пкс|Орден на народен херој на Југославија]] За неговата активност во организирањето на [[Македонски народ|народот]] за борба против [[Фашизам|фашистичкиот]] окупатор, како и за неговото храбро и достоинствено движење во затворот, Страшо бил прогласен за еден од првите [[Народен херој на Македонија|народни херои во Македонија]] на [[29 јули]] 1945 година.<ref name=":02" /> Во негова чест и во чест на Мирче Ацев се испеани песните „[[s:Од борбата/ 10 песна|Ајде ќе те прашам, бре Донке]]“.<ref>Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 134.</ref> и „[[s:Од борбата/ 11 песна|Вардаре горд, подзапри]]“, а засебно за него е испеана и песната „[[s:Дувни издувни тихи вардарец|Дувни издувни тихи вардарец]]“. Во родното село Ваташа е зачувана [[Спомен-куќа на Страшо Пинџур|Спомен-куќата на Страшо Пинџур]], во која, во [[1976]] г. е поставена постојана изложба на експонати поврзани со неговиот живот. Куќата била реновирана во [[2012]] година.<ref>[http://maticanaiselenici.mk/?p=2931 Светлана Дарудова, "Страшо Пинџур во писмо открива чувства спрема Мара Нацева"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Дневник (дневен весник)|Дневник]]'', година XVIII, број 5433, петок, 4 април 2014, стр. 13.</ref> == Белешки == {{БелешкаПодножје}} == Наводи == {{наводи}} == Литература== * Петре Камчевски, „Девет тиквешки великани“, Музеј-галерија Кавадарци, Кавадарци 2009 * Петре Камчевски, „Ваташа“, Музеј-галерија Кавадарци, Кавадарци 2012 * Петре Камчевски, „Кавадаречки историски речник“, Музеј-галерија Кавадарци, Кавадарци 2010 * Диме Боев, „Кавадарци низ минатото“, Скопје, 1996 * „Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 313–317 == Надворешни врски == {{рв|Strašo Pindžur}} * [http://makedonskosonce.com/old.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce453/Tekst40.html „Македонец до крај“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211025075809/http://makedonskosonce.com/old.makedonskosonce.com/broevis/2003/sonce453/Tekst40.html |date=2021-10-25 }} * [http://www.cybermacedonia.com/bstrasop.html Биографија на Пинџур на англиски јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110218172004/http://cybermacedonia.com/bstrasop.html |date=2011-02-18 }} * [http://www.cdnh.edu.mk/multimedija2006/Kavadarci_1/Kavadarci/spomenici/straso_pindzur.htm Спомен куќата на Страшо Пинџур] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170502023849/http://www.cdnh.edu.mk/multimedija2006/Kavadarci_1/Kavadarci/spomenici/straso_pindzur.htm |date=2017-05-02 }} *[https://www.youtube.com/watch?v=HWyT8z66eQs Песна за Мирче Ацев и Страшо Пинџур — АЈДЕ ЌЕ ТЕ ПРАШАМ ДОНКЕ] {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пинџур, Страшо}} [[Категорија:Родени во 1915 година]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Починати во Скопје]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] [[Категорија:Дејци на КПЈ]] 7hhgq4qk8x7zv2t7mhstrd8tvvmg4e6 Врбица (Кочанско) 0 9009 5625394 5313243 2026-09-08T16:30:22Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ 5625394 wikitext text/x-wiki {{другиместа3|Врбица}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Врбица | слика = Поглед на Врбица.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на Врбица | општина = {{општинскигрб|Општина Чешиново-Облешево}} | регион = {{грб|Источен Регион}} | област = [[Кочанска Котлина|Кочанско Поле]] | население = 0 | година = 2021 | поштенски број = 2333 | повикувачки број = 033 | надморска височина = 430 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=54 | lat_sec=34 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=14 | lon_sec=39 | слава = [[Вознесение Христово|Спасовден]] | мрежно место = | карта = Врбица во Чешиново-Облешево.svg }} '''Врбица''' — раселено село во [[Општина Чешиново-Облешево]], во областа [[Кочанска Котлина|Кочанско Поле]], во околината на градот [[Кочани]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во [[Кочанска Котлина|Кочанското Поле]], во западниот дел на територијата на [[Општина Чешиново-Облешево]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Пробиштип]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=2 јануари 2025|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=61}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 430 метри. Од градот [[Кочани]], селото е оддалечено 19 километри.<ref name="енциклопедија" /> До селото води земјен пат, кој започнува од селото [[Соколарци]], до кое води експресниот пат Штип-Кочани ([[Автопат А3 (Македонија)|А3]]). Селото се наоѓа во подножјето на [[Осоговски Планини|Осоговските Планини]], во близина на границата на [[Кочанска Котлина|Кочанската Котлина]] кон сливот на [[Злетовска Река]]. Во минатото, во селото имало три чешми со доволно питка вода: Горна, Средна и Долна.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://search.worldcat.org/title/16745284|title=Кочанска котлина : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=90-92|date=1970|publisher=Универзитетска печатница|isbn=|location=Скопје|oclc=16745284}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Голак, Чалдар, Илица, брестак, Средни Рид, Буна Ливада, Шипок, Змијарник, Страга, Куцулица, Растово, Голема Нива, Прчево, Бочва и Падина.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на две маала: во југозападниот дел на селото е Влашко Маало, а во североисточниот дел „Бугарско“ Маало. Во првото живееле Власи, а во второто Македонци.<ref name=":0" /> == Историја == До 1875 година, селото било македонско, кога се населиле две влашки домаќинства од планината [[Грамошта]]. Од нив се намножиле останатите влашки родови.<ref name=":0" /> Власите пред да дојдат во Врбица биле сточарски номади: летото со овците го поминувале на Осогово (на местото [[Полаки|Лопен]] и [[Пониква]]), додека зиме живееле во околината на [[Солун]]. Бидејќи ова им било тешко, основачите на денешните родови Михаил и Штерјо одлучиле во Врбица да купат куќи нешто земја.<ref name=":0" /> Бидејќи Врбица се наоѓа во подножјето на Осогово, Власите и по населувањето во летниот период биле на Осогово. Така било до 1948 година.<ref name=":0" /> Во Влашкото Маало има [[црквиште]], каде се познавале ѕидови до 1 метар во 1960 година, додека во маалото со македонско население има камен крст.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 11,5 километри квадратни. На него преовладуваат пасиштата на површина од 650,8 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 479,3 хектари, додека на шумите само 20,8 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-сточарска функција.<ref name="енциклопедија" /> За време на отоманскиот период, Турците ја поседувале земјата. Како последни чифликсајбии биле Зенул-бег, Аџи Амди-бег, Рушит-ефенди, Мустафа и уште некои други. Сите живееле во [[Кочани]]. Во втората половина на {{римски|19}} век, на [[Чифлиг|чифлиците]] работеле 10 македонски домаќинства.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|278 |1953|219 |1961|213 |1971|137 |1981|48 |1991|20 |1994|19 |2002|12 |2021|0 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Врбица живееле 100 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 226.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Врбица имало 1.042 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и 90 [[Власи]].<ref name=":3">Brancoff, D.M. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, р. 132-133.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 100 [[Македонци]] и 100 [[Власи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, на пат целосно да се расели. Во 1961 година, селото броело 213 жители, додека во 1994 година бројот се намалил на само 19 жители, од кои 13 биле [[Македонци]], а шест жители [[Македонски Власи|Власи]].<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото имало 12 жители, од кои 10 [[Македонци]] и 2 [[Македонски Власи|Власи]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=2 јануари 2025}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото немало жители. Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Врбица: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" |'''1948''' |— |— |— |— |— |— |'''278''' |- style="text-align:center;" |'''1953''' |99 |82 |32 |119 |1 |1 |'''219''' |- style="text-align:center;" |'''1961''' |117 |0 |0 |— |0 |96 |'''213''' |- style="text-align:center;" |'''1971''' |96 |0 |0 |— |0 |41 |'''137''' |- style="text-align:center;" |'''1981''' |38 |0 |0 |10 |0 |0 |'''48''' |- style="text-align:center;" |'''1991''' |20 |0 |0 |0 |0 |0 |'''20''' |- style="text-align:center;" |'''1994''' |13 |0 |0 |6 |0 |0 |'''19''' |- style="text-align:center;" |'''2002''' |10 |0 |0 |2 |0 |0 |'''12''' |- style="text-align:center;" |'''2021''' |0 |0 |0 |0 |0 |0 |'''0''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Врбица е македонско-влашко село. Сите родови потекнуваат од предци кои се доселени во селото.<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1960 година, родови во селото се: * '''Македонски родови:''' ''Ѓајинци'' (3 к.) и ''Зрзовци'' (4 к.), најстар селски род. Не знаат од каде се доселени; ''Мартиновци'' (4 к.), доселени се во 1915 година од селото [[Гујновци]] кај [[Пробиштип]] и ''Бунешани'' (3 к.), доселени се во 1938 година од селото [[Бунеш]] кај [[Пробиштип]]. * '''Влашки родови:''' ''Брова'' (10 к.), доселени се во втората половина на XIX век. Овде дошле Штерјо и Зико. Биле браќа, го знаат следното родословие: Калчо (жив на 45&nbsp;г. во 1960 година) Нако-Зико. Власи наречени Брова имало и во [[Грамошта]] во [[Егејска Македонија]], па најверојатно од таму се доселени и ''Лука'' (7 к.), доселени се кога и родот Брова. Основачот на родот бил Михал Лука. Власи наречени Лука имало и во [[Крушевско]] и [[Битолско]]. === Иселеништво === Пред 1912 година, од Врбица некои Македонци се иселиле во [[Кочани]] и во [[Облешево]] (''Врбичани'', 1 к.). Има иселеници и во соседниот слив на Злетовска Река: селата [[Пишица]] и [[Жиганци]].<ref name=":0" /> Во Врбица порано имало и православни Роми, кои се иселиле во низинското село [[Долни Подлог]] (''Саздови'', 2 к. и ''Стојанкини'', 1 к.).<ref name=":0" /> Од влашкиот род Брова едно домаќинство заминало во [[Романија]] во 1938 година.<ref name=":0" /> <!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Врбица било село во [[Кочанска Каза|Кочанската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Чешиново-Облешево]], која била создадена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната [[Општина Чешиново]]. Во периодот 1962-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Кочани. Во периодот од 1955 до 1962 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Облешево. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Чешиново, во која покрај селото Врбица, се наоѓале и селата Жиганци, Лепопелци, Ново Селани, Соколарци и Чешиново. Селото повторно било дел од некогашната Општина Чешиново во периодот 1950-1952, во која влегувале селата Врбица, Жиганци, Лепопелци, Соколарци и Чешиново. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0879 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во основното училиште во селото [[Соколарци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 105 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 707 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://ep.sec.mk/election/results/electionType/local/electionYear/2021/electionRound/21/municipality/554/pollingStation/21921|title=Резултати|work=[[Државна изборна комисија]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2 јануари 2025}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|175}}</ref> * [[Под Селото (Врбица)|Под Селото]] — населба од доцноантичко време. == Редовни настани == ;Слави<ref name=":0" /> * [[Вознесение Христово|Спасовден]] — главна селска слава. <!--== Личности == ;Родени во или по потекло од Врбица == Култура и спорт ==--> == Поврзано == * [[Општина Чешиново-Облешево]] * [[Кочанска Котлина]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vrbica, Kočani|Врбица}} {{Општина Чешиново-Облешево}} [[Категорија:Врбица (Кочанско)| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кочански села]] [[Категорија:Села во Општина Чешиново-Облешево]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] konnyzkc2dsi66zcfrhpg9z1iuz9shc Радмила Шекеринска 0 10474 5625360 5623903 2026-09-08T15:42:10Z Gurther 105215 5625360 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Радмила Шекеринска | image = Radmila Shekerinska official portrait 2020 (cropped).jpg | caption = Шекеринска во 2020 година |office = [[Заменик генерален секретар на НАТО]] | leader = [[Марк Руте]] | predecessor = [[Мирча Џоана]] | term_start = 2 декември 2024 | office1 = [[Министер за одбрана на Република Македонија|Министерка за одбрана]] | president1 = [[Ѓорге Иванов]] / [[Стево Пендаровски]] | premier1 = [[Зоран Заев]] / [[Оливер Спасовски]] | term_start1 = 1 јуни 2017 | term_end1 = 17 јануари 2022 | predecessor1 = [[Зоран Јолевски]] | successor1 = [[Славјанка Петровска]] | office2 = [[Премиер на Република Македонија|Премиерка на Македонија]]<br><small>вршител на должност</small> | president2 = [[Бранко Црвенковски]] | term_start2 = 18 ноември 2004 | term_end2 = 17 декември 2004 | predecessor2 = [[Хари Костов]] | successor2 = [[Владо Бучковски]] | president3 = [[Бранко Црвенковски]] | term_start3 = 12 мај 2004 | term_end3 = 2 јуни 2004 | predecessor3 = [[Бранко Црвенковски]] | successor3 = [[Хари Костов]] | office4 = [[Влада на Македонија од 2002|Вицепремиерка за евроинтеграции]] | premier4 = [[Бранко Црвенковски]]<br>[[Хари Костов]]<br>[[Владо Бучковски]] | term_start4 = 1 ноември 2002 | term_end4 = 27 август 2006 | predecessor4. = | successor4 = [[Габриела Конеска Трајковска]] | birth_date = {{birth date and age|1972|6|10|df=y}} | birth_place = [[Скопје]], [[Социјалистичка Република Македонија|СР Македонија]], [[СФРЈ]] | death_date = | death_place = | party = [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] | spouse = [[Божидар Јанковски]] | children = 1 | alma_mater = [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]<br>[[Универзитет Тафтс]] }} '''Радмила Шекеринска Јанковска''' ({{роден на|10|јуни|1972}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонска]] [[политичар]]ка, поранешна [[Министер за одбрана на Македонија|министерка за одбрана на Република Македонија]] и [[Премиер на Македонија|премиерка]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://morm.gov.mk/?page_id=48 |title=архивски примерок |accessdate=2017-06-06 |archive-date=2020-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711001338/http://morm.gov.mk/?page_id=48 |url-status=dead }}</ref> Шекеринска на [[2 декември]] [[2024]] била назначена за заменик генерален секретар на [[НАТО]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/who_is_who_230874.htm?|title=Radmila Shekerinska, NATO Deputy Secretary General|last=NATO|work=NATO|language=en|accessdate=2025-03-18}}</ref> == Животопис == Радмила Шекеринска магистрирала на престижната школа за дипломатија и право „Флечер“ во [[Соединетите Држави]] во 2007 година. Шекеринска има дипломирано на [[Електротехнички факултет|електротехничкиот факултет]] во Скопје во 1995 година. Во текот на 1996 година, таа работела како асистент за односи со јавност во Институтот „Отворено општество Македонија“. Од 1997 до 2002, таа работела како асистент на Електротехничкиот факултет. Зборува англиски и француски јазик и исто така е автор на повеќе научни и стручни трудови од својата област. Добитник е на наградата „Глобални Водачи на Утрешнината“ што ја доделува [[Светски економски форум|Светскиот економски форум]]. == Политички функции == [[Податотека:James Mattis with Radmila Šhekerinska - 2018 (26960945637).jpg|лево|мини|Средба на Шекеринска со американскиот секретар за одбрана Џејмс Матис, за време на официјалната посета на САД во 2018 година.]] Од 1993 година, Шекеринска била избрана за член на ЦО на [[СДСМ]] во неколку мандати. Од 1995, таа била член на претседателството на ЦО на СДСМ, а во 1999 година, таа била избрана за потпретседател на ЦО на СДСМ и за меѓународен секретар на партијата. Во периодот 1995-1999 година, таа ја вршела функцијата претседател на СДММ, а во 1997 - 1998 година е и [[портпарол]] на СДСМ. Подоцна е избрана за потпретседател на Партијата, а на 5 ноември 2006 година е избрана и за претседател на Партијата. Од 1996 до 1998 година, Шекеринска била член на Советот на [[Град Скопје]]. Во 1998 година, таа била избрана за пратеник во [[Собрание на Република Македонија|Собранието на Република Македонија]]. Во овој период ги врши функциите: заменик-координатор на Пратеничката група на СДСМ, член на комисијата за надворешна политика, член на комисијата за образование и наука, член на комисијата за животна средина, млади и спорт, член на делегацијата во Интерпарламентарната унија (УПИ) и член на пратеничката група за соработка со [[Европски Парламент|Европскиот парламент]]. Во 2002 година повторно е избрана за пратеник во Собранието на Република Македонија, а од 1 ноември 2002 до 2006 година е заменик-претседател на [[Влада на Република Македонија|Владата на Република Македонија]], задолжена за Европска интеграција и Координација на странската помош. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://vlada.mk/minister/RadmilaShekerinska Радмила Шекеринска] на мрежното место на Владата на Република Северна Македонија. {{Семарх|https://web.archive.org/web/20220112172431/https://vlada.mk/minister/RadmilaShekerinska|date=12 јануари 2022}} * [https://www.mod.gov.mk/664-2/ Радмила Шекеринска Јанковска] на мрежното место на Министерството за одбрана на Република Северна Македонија. {{Семарх|https://web.archive.org/web/20220112171836/https://www.mod.gov.mk/664-2/|date=12 јануари 2022}} {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before=[[Зоран Јолевски]]}} {{s-ttl|title=[[Министер за одбрана на Македонија]]|years=2017–2022}} {{s-aft|after=[[Славјанка Петровска]]}} |- {{s-bef|before=—}} {{s-ttl|title=[[Влада на Македонија од 2002|Вицепремиер за евроинтеграции]]|years=2002–2006}} {{s-aft|after=[[Габриела Конеска Трајковска]]}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[Владо Бучковски]]}} {{s-ttl|title=Претседател на [[СДСМ]]|years=2006–2008}} {{s-aft|after=[[Зоран Заев]]}} {{S-end}} {{PremMak}} {{Мин-Одбр-Мак}} {{Влада на Македонија (2020-2024)}} {{Влада на Македонија (2017)}} {{Состав на Владата на Македонија (2002)}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шекеринска, Радмила}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Политичари од Скопје]] [[Категорија:Политичари од СДСМ]] [[Категорија:Премиери на Македонија]] [[Категорија:Вицепремиери на Македонија]] [[Категорија:Состав на Владата на Република Македонија од 2002]] [[Категорија:Состав на Владата на Република Македонија од 2004]] [[Категорија:Пратенички состав 1998-2002]] [[Категорија:Пратенички состав 2006-2008]] [[Категорија:Пратенички состав 2008-2011]] [[Категорија:Пратенички состав 2011-2014]] [[Категорија:Пратенички состав 2016-2020]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за електротехника и информациски технологии - Скопје]] ixnawux4ghbqqz7h73ag11wq92n6yq5 Свето Митрани 0 11184 5625336 5622864 2026-09-08T15:27:24Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Војвода на Македонија|Војвода на Македонија]]) и ја поврати преработката 5619031 на Bjankuloski06 5625336 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Свето Митрани | слика = Поглед во Свето Митрани 2.jpg | големина на слика = 300п | опис = Сретселото со селската црква [[Црква „Вознесение Христово“ - Свето Митрани|„Вознесение Христово“]] | општина = {{општинскигрб|Општина Крушево}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = | население = 357 | година = 2002 | поштенски број = 7524 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 640 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=19 | lat_sec=17 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=18 | lon_sec=18 | слава = | мрежно место = | карта = Свето Митрани во Општина Крушево.svg }} '''Свето Митрани''' — село во [[Општина Крушево]], во околината на градот [[Крушево]]. == Географија и местоположба == [[Податотека:Поглед во Свето Митрани.jpg|мини|300п|лево|Куќи во селото]] Селото се наоѓа во југоисточниот понизок дел на [[Општина Крушево]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Кривогаштани]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=26 декември 2021|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=266}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 640 метри. Од градот [[Крушево]] селото е оддалечено 12 километри.<ref name="енциклопедија" /> Свето Митрани се наоѓа на допирот на планинската падина на запад и котлинската рамнина на исток. Овие површини биле погодни за мештаните да го развиваат сточарството и земјоделството. Во минатото, водата за пиење се добивала од слаби извори соѕидани во чешми и од бунари.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|last2=Јован Ф.|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Бачилиште, Марин Дол, Козарница, Здравеа Нива, Солиште, Езериште, Димова Нива, Грчки Кладенец, Секулеи Колиби, Забелски Пат, Рупа, Ристеа Чешма, Голиња, Гол Присој, Бобарски Гробишта, Котлиње, Гајок, Сува Ливада, Рабачица, Чаир, Влкоа Дупка, Слепо Патче, Мајминица, Ќерамидница, Преко Ливада, Патничица, Дојчеица, Орлов Даб, Станчејца, Стеже, Дабје и Ѓупски Пат.<ref name=":0" /> Селото има збиен тип, поделено на две маала: Долно и Горно Маало. Маалата се незначително оддалечени едно од друго. Маалата понатаму се поделени на помали родовски куќи.<ref name=":0" /> == Историја == Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Прилепскиот Вилает (Vilayet-I Prilepe) под името ''Свети Димитри'' и имало 57 семејства, 3 неженети и 4 вдовици, сите христијани.<ref>Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.68</ref> Сепак, според денешното население, селото потекнува од {{римски|18}} век. Некои старини наведуваат дека селото постоело доста порано. Над селото се наоѓа црквиштето „Св. Никола“. Во 1952 година од црквата се забележувале остатоци од ѕидови, а во поново време црквата е целосно обновена. Не се знае кога црквата била срушена.<ref name=":0" /> Пред крајот на турската власт, најголемиот дел од земјата припаѓала на Али-ефенди од [[Битола]], Сали-ага од [[Дебар]], Асанчевци од [[Прилеп]] и Реџо од соседното село [[Пресил]]. По заминувањето на Турците, земјата ја продале на македонските чифчии. Во тоа време, во селото постоеле три беговски кули.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 8&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 493 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 204 хектари, а на пасиштата отпаѓаат 300 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|459 |1953|543 |1961|575 |1971|594 |1981|614 |1991|476 |1994|408 |2002|434 |2021|357 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во ''Светомитрени'' живееле 200 жители, сите [[Македонци]].<ref name=":1">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_37.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 245.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во ''Свети Митрени'' имало 232 [[Македонци]], од кои 168 под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] и 64 патријаршисти.<ref name=":2">D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.150-151.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Светомитрани'' се води како чисто македонско село во Прилепската Каза на Битолскиот Санџак со 19 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|21}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Средно Митрани е средно село по големина и е населено со македонско население. Во 1961 година селото броело 575 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 408 жители.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Свето Митрани живееле 434 жители, од кои 433 [[Македонци]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=26 декември 2021}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 357 жители, од кои 336 [[Македонци]] и 21 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|200|232|459|543|575|594|614|476|408|434|357}} === Родови === Свето Митрани е македонско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] во 1952 година родови во селото се: ''Коларовци'' (21 к.), доселени се од селото [[Вишни (село)|Вишни]] кај [[Струга]] или [[Дебар]] (сепак најверојатно струшко, тоа е единствено село со такво име во Македонија). Таму од некоја болест изумреле сите жители, освен една жена со дете. Она со детето се доселила во втората половина на XVIII век, најпрво во селото [[Врбоец]]. Родот Коларовци се намножил од споменатото дете; ''Зуљамовци'' (11 к.), гранка се од родот ''Коларовци''; ''Бакардиновци'' (6 к.), доселени се од денес албанското село [[Житоше|Горно Житоше]]; ''Тотевци'' (4 к.), доселени се од некое село во [[Тетовско]]; ''Пусовци'' (5 к.), доселени се од селото [[Бела Црква]], таму им се род ''Станковци''; ''Тинтовци'' (8 к.), ова е стар доселенички род со непознато потекло; ''Гаќерковци'' (2 к.), доселени се од некое село во [[Железник]]; ''Музевци'' (3 к.), доселени се однекаде; ''Калевци'' (1 к.), доселени се во 1905 година од селото [[Горно Дивјаци]], а таму се доселени од [[Галичник]]. Во Горно Дивјаци имаат истоимени роднини, го знаат следното родословие: Коста (жив на 82&nbsp;г. во 1950-тите) Трајко-Кале, кој се доселил од Галичник; ''Галевци'' (1 к.), доселени се од селото [[Пресил]], а таму се доселени од [[Врбјани (Прилепско)|Врбјани]]. === Иселеништво === Се знае за следниве иселеници од селото: ''Коларовци'' (6 к.) и ''Гаќерковци'' (1 к.), заминале во [[Врбоец]], ''Станковци'' (3 к.), живеат во [[Ивањевци]], ''Стојановски'' (1 к.), живеат во [[Годивле]], ''Кукевци'' (1 к.), живеат во селото [[Подвис (Прилепско)|Подвис]]. Има и други иселеници во градовите Прилеп, Битола, како и во странство.<ref name=":0" /> <ref name=":0" /> == Општествени установи == [[Податотека:Стопански објект во Свето Митрани.jpg|мини|300п|десно|Стопански објект во селото]] * [[ПУ „Св. Кирил и Методиј“ - Свето Митрани|Основно училиште „Св. Кирил и Методиј“]], подрачно петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Св. Кирил и Методиј“ - Бучин]] == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Свето Митрани било село во [[Прилепска Каза|Прилепската Каза]] на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Крушево]], која била една од ретките општини во Македонија која не била изменета при територијалната поделба во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на тогашната Општина Крушево. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Крушево. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Кривогаштани, во која покрај селото Врбоец, се наоѓале и селата Годивје, Кореница, Кривогаштани, Крушеани, Локвени, Милошево, Свето Митреви и Турско. Селото влегувало во рамки на Општина Свето Митрани во периодот 1950-1952, кога во нејзе се наоѓале селата Врбоец, Милошево, Пресил и Свето Митрани. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1199 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место е опфатено и селото [[Бирино]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 301 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 303 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=12 декември 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|200}}</ref> * [[Манастириште (Свето Митрани)|Манастириште]] — населба и некропола од доцноантичко време; и * [[Раичеица (Свето Митрани)|Раичеица]] — населба и некропола од раноантичко и хеленистичко време. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Црква „Вознесение Христово“ - Свето Митрани|Црква „Вознесение Христово“]] — главна селска црква, од 1856 година; и * [[Црква „Св. Никола“ - Свето Митрани|Црква „Св. Никола“]] — обновена црква во 1990-тите години. <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Црква „Вознесение Христово“ - Свето Митрани 13.jpg|Главната селска црква „Вознесение Христово“ Податотека:Црква „Св. Никола“ - Свето Митрани.jpg|Обновената црква „Св. Никола“ </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Свето Митрани * [[Тома Никлев]] (1860-1909) — македонски револуционер * [[Владимир Светиев]] (1945-2013) — македонски глумец <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Куќа во Свето Митрани.jpg|Стара куќа во селото Податотека:Панорама на Свето Митрани.jpg|Панорама Податотека:Поглед на Свето Митрани.jpg|Поглед на селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Пелагонија]] * [[Општина Крушево]] * [[Крушево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Sveto Mitrani}} {{Општина Крушево}} [[Категорија:Свето Митрани| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Крушевски села]] [[Категорија:Села во Општина Крушево]] lu3fz7jnkvirz01o6vyybitl9aiuyyi Непроштено 0 11760 5625362 5625201 2026-09-08T15:44:30Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-48646-48|~2026-48646-48]]) и ја поврати преработката 5623183 на ~2026-48056-92 5625362 wikitext text/x-wiki :''За други значења видете [[Непроштено (појаснување)]]'' {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Непроштено | слика = Поглед на Непроштено.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Теарце}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Полог|Долен Полог]] | население = 1.178 | година = 2021 | поштенски број = 1204 | повикувачки број = 044 | надморска височина = 520 | lat_dir=N | lat_deg=42 | lat_min=3 | lat_sec=11 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=1 | lon_sec=9 | слава = | мрежно место = | карта = Непроштено во Општина Теарце.svg }} '''Непроштено''' — село во [[Општина Теарце]], во областа [[Полог|Долен Полог]], во околината на градот [[Тетово]]. == Географија и местоположба == Село Непроштено се наоѓа во [[Долни Полог]], [[општина Теарце]], 7 километри североисточно од градот [[Тетово]]. Станува збор за ридско-планинско село кое се наоѓа во подножјето на [[Шара]], на надморска височина од 509 метри. == Историја == Во поранешно време с.&nbsp;Непроштено се викало Андреево. Но кога некој поп стигнал во Андреево да проси, пробал во сите куќи да проси но никој не му дал ниту корка леб. И тој на излезот од селото им рекол „Непростено да ви е“ и така ова село го добило името Непроштено. == Стопанство == == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1066 |1953|1148 |1961|1132 |1971|1061 |1981|1243 |1991|446 |1994|1251 |2002|1309 |2021|1178 }} Ова село се дели на два дела и тоа македонски и албански. Ги дели само мала река која се нарекува Палавица затоа што некогаш имало многу вода и го поплавила селото. Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Непроштено живееле 690 жители, од кои 580 [[Македонци]]. и 110 [[Албанци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1900, стр.210.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Непроштено имало 560 [[Македонци]], под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, стр.122-123.</ref> Според [[Афанасиј Селишчев]] во 1929 година Непроштено е центар на општина од три села и има 104 куќи со 773 жители, [[Македонци]] и [[Албанци]].<ref>Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. - София, 1929, стр.23.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија]] во 1931 година, селото имало 500 [[Македонци]] и 250 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_35_39-42_SKOPLJE_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> На пописот од 2002 година, селото имало 1.310 жители.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 1.178 жители, од кои 330 [[Македонци]], 808 [[Македонски Албанци|Албанци]], 1 [[Македонски Срби|Србин]], 5 останати и 34 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" !Година !Македонци !Албанци !Турци !Роми !Власи !Срби !Бошњаци !{{крат|Ост.|Останати}} !{{крат|б.п.|Лица без податоци}} !Вкупно |- |1948 |— |— |— |— |— |— |— |— |— |'''1.066''' |- |1953 |777 |366 |— |— |— |2 |... |3 |— |'''1.148''' |- |1961 |694 |421 |2 |... |... |2 |... |13 |— |'''1.132''' |- |1971 |507 |528 |15 |— |... |2 |... |9 |— |'''1.061''' |- |1981 |524 |711 |— |— |— |4 |... |4 |— |'''1.243''' |- |1991 |443 |— |— |— |— |3 |... |— |— |'''446''' |- |1994 |415 |835 |— |— |— |1 |... |— |— |'''1.251''' |- |2002 |405 |898 |— |— |— |2 |— |4 |— |'''1.310''' |- |2021 |330 |808 |— |— |— |1 |— |5 |34 |'''1.178''' |} === Родови === Непроштено е македонско-албанско село Според истражувањата од 1947 година, родови во селото се: '''Македонски:''' * ''Ѓурчинци (7 к.),'' '''Староседелци.''' Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство) и во [[Скопје]] (две семејства). * ''Шкуртовци (13 к.),'' '''Староседелци.''' Името го добиле по некој Дедо Стојко кој го викале Стојко Шкурто. Имаат заеднички многу стар корен со големиот српски род Калинчики од призренското село Плањане но не се знае дали са доселени од тамо во Непроштено или обратно. Имаат роднини во селото Лешок (Род Јанини, Јовановски). Имаат иселеници во [[Тетово]] (едно семејство), [[Скопје]] (три семејства) и во [[Софија]] (две семејства). Слава на родот е Св. Никола * ''Димитриовци или Попоѓои (4 к.),'' '''Староседелци.''' Имаат иселеници во [[Белград]] (едно семејство) * ''Маркуќевци (8 к.),'' '''Староседелци.''' Имаат иселеници во [[Габрово (Бугарија)|Габрово]] (едно семејство). * ''Корлевци (1 к.),'' '''Староседелци.''' Имаат иселеници во [[Бугарија]] (две семејства). * ''Мојсини (1 к.),'' '''Староседелци.''' * ''Кокеловци (2 к.),'' '''Староседелци.''' * ''Пројковци (3 к.),'' '''Староседелци.''' Имаат иселеници во [[Скопје]] (едно семејство) * ''Корупковци или Сибиновци (2 к.),'' '''Староседелци.''' Имаат иселеници во [[Софија]] (едно семејство). * ''Лалошои (10 к.),'' е лоза од свештеничкиот род Лалошои од село Лешок. Прв доселеник бил Левко,[http://spiroski.com.mk/wp-content/uploads/2015/09/Tabela-br.1-Piramida-na-Familijata-SPIROSKI-i-Rodot-LALOSOI-od-Lesok.pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201214053102/http://spiroski.com.mk/wp-content/uploads/2015/09/Tabela-br.1-Piramida-na-Familijata-SPIROSKI-i-Rodot-LALOSOI-od-Lesok.pdf |date=2020-12-14 }}, брат на поп Китан и син на Милош од големиот свештенички род Лалошои од Лешок. Лозата на Лалошои од Непроштено, во 2009 година брои ( 378) лица, кои живеат во: Напроштено,Џепчиште, Тетово, Скопје, и други места.[http://spiroski.com.mk/wp-content/uploads/2015/09/Tabela-br.2-PIRAMIDA-Familija-SPIROSKI-i-rodot-LALOSHOI.pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210302074128/http://spiroski.com.mk/wp-content/uploads/2015/09/Tabela-br.2-PIRAMIDA-Familija-SPIROSKI-i-rodot-LALOSHOI.pdf |date=2021-03-02 }} * ''Дабинчевци (6 к.)'' доселени се од [[Дебарско]]. Овде живеат од средината на XVIII век, го знаат следното родословие: Ристо (жив на 70&nbsp;г. во 1947 година) Миајл-Стаменко-Јандрија-Стојан, основачот на родот кој се доселил. Имаат иселеници во [[Белград]] (едно семејство), [[Софија]] (две семејства) и во [[Америка]] (две семејства). * ''Терзинци (23 к.)'' доселени се од соседното планинско сега албанско село [[Ѓермо]], го знаат следното родословие: Тодор (жив на 53&nbsp;г. во 1947 година) Богдан-Кочо-Гаврил, дошол таткото на Гаврил. Имаат иселеници во [[Тетово]] (две семејство), [[Скопје]] (шест семејства), [[Белград]] (едно семејство) и во [[Софија]] (едно семејство). * ''Јанковци (7 к.)'' доселени се однекаде. * ''Пачавровци (15 к.)'' доселени се од планинското село [[Брезно]]. Имаат иселеници во [[Тетово]] (две семејства) и во [[Белград]] (пет семејства). * ''Калковци (6 к.)'' доселени се од Призрен и добиле име по големото Кале Калаја над Призрен. Имале иселеници во [[Тетово]] (едно семејство, али изумрело), и во [[Романија]] (две семејства, од кои едното изумрело). * ''Бојковци (10 к.)'' доселени се од полското село [[Требош]], подалечно потекло имаат од околината на [[Гнилане]], го знаат следното родословие: Никола (жив на 55&nbsp;г. во 1947 година) Аврам-Кочо, кој се доселил од Требош. Имаат иселеници во [[Тетово]] (четири семејства), [[Скопје]] (две семејства), [[Белград]] (шест семејства) и во [[Софија]] (едно семејство). *''Петкои или Аџиини'' (495) лица во 2009 година. Родот Петкои се '''староседелци'''. Домашна слава на родот Петкои односно Аџиини е Петковден.[http://spiroski.com.mk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190424071518/http://spiroski.com.mk/ |date=2019-04-24 }}'''<br />''' Според истражувањата заклучно со 2009 година, во Непроштено, во погоре споменатите родови треба да се додаде и родот Петкои односно Аџиини. Во родот Петкои односно Аџиини од Непроштено познати се седум колена: Димо-Петруш-Цвета-Живко-Митко-Огнен-Луна. [http://spiroski.com.mk/wp-content/uploads/2015/09/Tabela-br.21-Rodot-PETKOI-od-Neprosteno.pdf]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} . Заклучно со 2009 година од родот Петкои односно Аџиини од Непроштено има 495 лица, кои живеат во: Непроштено, Џепчиште, Лешок, Тетово, Скопје, Белград, Детроит и други места. '''Албански:''' *''Садиковци (11 к.)'' најстар албански род, доселени се средината на XIX век, од северна [[Албанија]]; *''Мирселои (19 к.)'' доселени се после претходниот род исто така од северна Албанија; *''Демировци (14 к.)'' време и место на доселување како претходниот род; *''Салија (1 к.)'' доселен од [[Слатино (Тетовско)|Слатино]], подалечно потекло од с. Албанија; *''Сејдо (1 к.)'' доселен од [[Желино]], подалечно потекло од с. Албанија; *''Мислија (1 к.) и Салија (1 к.)'' доселени од некое околно село, подалечно потекло од с. Албанија.<ref>{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=Белград|pages=}}</ref> == Општествени установи == Селото има три цркви: * [[Црква „Св.Архангел Михаил“ - Непроштено|„Св.Архангел Михаил“]] * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Непроштено|„Св.Ѓорѓи“]] * [[Црква „Св. Илија“ - Непроштено]] == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 2007 и 2008 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.198 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Личности == * [[Мајкл Серафинов]] (''Michael Seraphinoff'') ([[2 февруари]] [[1946]]) – славист, писател и преведувач (син на иселеник од Непроштено)<ref>{{наведена книга|title=Македонска енциклопедија|last=|first=|date=2009|publisher=[[МАНУ]]|year=|isbn=978-608-203-024-1|edition=I|volume=2|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Јован Србиновски]] (р. 1948) – македонски инженер, металург и долгогодишен директор на [[ХЕК „Југохром“]] од [[Јегуновце]] == Култура и спорт == == Иселеништво == За време на кризата во 2001 година многу жители се иселиле од ова село, претежно во Скопје и во странство == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Теарце}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Тетовски села]] [[Категорија:Села во Општина Теарце]] [[Категорија:Непроштено| ]] qglslbj7ualnn5umoz6yc26622ms2ws Баланци 0 11775 5625591 5623935 2026-09-09T06:16:25Z Kotzaztzikli 126150 Дезинформациите се исправени. Евиденцијата на населението од тој период покажува 42 Помаци (Македонски муслимани), а не 42 Албанци. 5625591 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Баланци | слика = Поглед на Баланци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Баланци | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население =165 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=6 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=33 | lon_sec=1 | слава = | мрежно место = | карта = Баланци во Општина Центар Жупа.svg }} '''Баланци''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Потекло и значење на името == Името на селото првпат е забележано дури во {{римски|19}} век како Баланце. Името доаѓа од личното име Балан (што се поврзува со имињата Балдовин, Братислав, Братољуб, Благомир и Благољуб) или пак од романското лично име Балан плус суфиксот -ци. Како друга варијанта е дека може да е остаток од [[Старомакедонски јазик|античкиот македонски јазик]] бал(а) што означува „брезо животно“, а на [[Романски јазик|романски]] и [[албански јазик]] „бал“ означува бел.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|32}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во северозападниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]], сместено во областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=17}}</ref> Селото е ридско, сместено на надморска височина од 735 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 9 километри.<ref name="енциклопедија" /> До дел од селото води локален асфалтен пат, кој се исклучува од [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]], кој поминува низ горниот понов дел на селото. == Историја == Подрачјето на Баланци е населено уште од [[Среден век|средниот век]], за што сведочи наоѓалиштето [[Црква (Баланци)|Црква]] во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|118}}</ref> Вкупно 4 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-11|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == Атарот на селото е мошне мал и зафаќа простор од 2,9&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат шумите со површина од 156,8 [[хектар]]и, на обработливото земјиште отпаѓаат 85,9 хектари, а на пасиштата само 30,9 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, нема некоја развиена аграрна функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|414 |1953|471 |1961|579 |1971|344 |1981|368 |1991|9 |1994|359 |2002|432 |2021|165 }} Според [[Отоманско Царство|отоманските]] [[дефтер]]и од 1520-тите, во 16. села поврзани со [[Коџаџик|Кала-и Коџаџик]] (сите денешни села на [[Центар Жупа]]) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во подоцнежните години. Ова најверојатно било дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата]] на [[Македонија]] под [[Турско ропство|турска]] власт.<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Во 19 век, Баланци било село во [[Дебарски Санџак]] на [[Отоманско Царство]]. Во делото „Етнографија на вилаетите Одрин, Битола и Солун“ — објавено во [[Истанбул]] во 1878 година и засновано на статистички податоци за машкото население од 1873 година — Баланци е наведено како село со 28 домаќинства и население од 42 [[Македонци муслимани]] и 35 [[Македонци]].<ref>{{Етнография|176-177}}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Баланци живееле 295 жители, сите [[Македонски Албанци|Албанци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> На етнографската карта на Битолски вилает од 1901 година, изработена од Софиски картографски институт, Баланци е прикажано како село со 60 куќи во [[Дебарски Санџак]], населено исклучиво со [[Македонци муслимани]].<ref>[http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/e-book/Etnografska-karta-na-Bitolskiot-vilaet.pdf Етнографска карта на Битолскиот вилает (каталози на населби, забелешки и карта во четири дела)].  Скопје,&nbsp;Каламус,&nbsp;2017.&nbsp;[[:bg:Special:BookSources/9786084646235|ISBN 978-608-4646-23-5]].&nbsp;с. 47.&nbsp; {{in lang|mk}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото броело 579 жители, од кои 536 биле Турци, а 43 Албанци, а во 1994 година 359 жители, од кои 351 биле Албанци, а четири жители Турци.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Баланци, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{efn|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да земат учество (го бојкотираа) во Пописот.|name="Попис1991"}} Според пописот од 2002 година, во селото Баланци живееле 432 жители, од кои 9 [[Македонци]], 422 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 1 останат.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=21 јануари 2023}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 165 жители, од кои 149 [[Македонски Албанци|Албанци]], 4 [[Македонски Турци|Турци]] и 12 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|295|—|414{{efn|Податоците за населените места [[Оџовци]], [[Бајрамовци]] и [[Црно Боци]], согласно важечките територијални организации за време на пописите од 1948, 1953 и 1961 година, се вклучени во податоците за населеното место Баланци.|name="Пописи"}}|471{{efn|name="Пописи"}}|579{{efn|name="Пописи"}}|344|368|9{{efn|name="Попис1991"}}|359|432|165}} <!--=== Родови === === Иселеништво === == Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == [[Податотека:Џамија во Баланци.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селската џамија]] Кон крајот на {{римски|19}} век, Баланци било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Баланци, во која влегувале селата Бајрамовци, Баланци, Броштица, Голем Паирадник, Горенци, Житинени, Мал Папрадник и Пареши. Во периодот 1950-1952 година селото исто така било дел од некогашната општина Баланци. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0560 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште на селото [[Центар Жупа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 459 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 489 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-726|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121161456/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-726|archive-date=2023-01-21|dead-url=|accessdate=21 јануари 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Црква (Баланци)|Црква]] — средновековна некропола. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Баланци)|Џамија]] — главна селска џамија <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Баланци == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Баланци 01.jpg|Поглед на селото Податотека:Баланци 02.jpg|Поглед на селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{notelist}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Balanci}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Баланци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] ba4qr7bp86xfq47ia1vjg4pm1nko05v ФК Вардар 0 12682 5625584 5581512 2026-09-09T05:29:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625584 wikitext text/x-wiki {{redirect|ФК Вардар}} {{Infobox football club 2 | fullname = Фудбалски Клуб Вардар | current = ФК Вардар сезона 2025–2026 | image = | founded = {{Start date and age|df=yes|1947|7|22}} | location = [[Скопје]], [[Македонија]] | ground = [[Национална арена „Филип II Македонски“|Филип II Арена]] | capacity = 33.460 | owner = [[Комити Запад]] | chairman = {{знамеикона|Македонија}} [[Миленко Неделковски]] | manager = {{знамеикона|Македонија}} [[Гоце Седлоски]] | mgrtitle = Тренер | league = [[Прва македонска фудбалска лига]] | season = [[Прва фудбалска лига на Македонија 2025/2026|2025/26]] | position = 1. од 12 места | website = https://fkvardar.mk/ | pattern_la1 = _vardar1718h | pattern_b1 = _vardar1718h | pattern_ra1 = _vardar1718h | pattern_sh1 = _lugo1517a | pattern_so1 = _kalmar16h | leftarm1 = 000000 | body1 = hhhhh | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = FC0106 | pattern_b2 = _cdnacional1617a | pattern_sh2 = _cdnacional1617h | pattern_so2 = _kalmar16h | leftarm2 = FFFFFF | body2 = rrrrrrb | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FC0106 |Бои=Црвена и Црна|title=ФК Вардар|country={{знамеикона|Македонија}} Македонија}} {{Спортски клуб „Вардар“}} '''ФК Вардар''' — [[Република Македонија|македонски]] [[фудбал]]ски клуб од [[Скопје]] кој моментално игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Првата македонска фудбалска лига]]. Клубот игра на [[Национална арена „Филип II Македонски“|Филип II Арената]] во [[Скопје]] со моментален капацитет од 33.460. ФК Вардар е најтрофејниот и најпознатиот македонски фудбалски клуб, со освоени 11 национални првенства и 6 национални купови. [[File:FK Vardar Flag.png|thumb|261x261px|Знамето на ФК Вардар]] == Историја == [[Податотека:Decision_for_founding_of_FC_Vardar.jpg|лево|мини|Решение за основање на ФК Вардар од [[Скопје]]. Основачко собрание одржано на [[22 јули]], [[1947]] година, документот е заверен на [[28 јули]], [[1947]] година]] Фудбалски клуб со името Вардар во [[Скопје]] имало уште од [[1911]] година, тој клуб бил познат како Вардар Топаана. Според пишаните документи овој прв клуб со име Вардар со голема мака и напор се трудел да го рашири фудбалот како спорт. Со почетоците на Балканските и Првата светска војна овој клуб како и останатите згаснале. Второто појавување на клубот Вардар е во 1920 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Четири децении ФК Вардар|first=Трајко Стаматоски|publisher=ФК Вардар - Скопје|year=1988|location=Скопје|pages=}}</ref> Денешниот фудбалски клуб Вардар е формиран во [[1947]] година кога тогашните скопски фудбалски клубови (и воопшто спортски друштва) „Македонија“ и „Победа“ се соедниниле во еден клуб кој го добил името Вардар и препознатливата црвено-црна боја. Првите квалификациони натпревари Вардар ги одиграл против Слога од [[Нови Сад]], со резултати 1:1 во гости и победа од 1:0 во [[Скопје]], Вардар станува член на Првата сојузна лига на Југославија.<ref name=":0" /> За времето на сојузната лига на [[СФРЈ]] Вардар беше единствениот клуб од [[Република Македонија|Македонија]], со што своевидно претставуваше фудбалска репрезенатција на [[Република Македонија|Македонија]]. Во тие години сите млади и талентирани фудбалери од Македонија играа во Вардар. За Вардар, најуспешен период беше кога предводен од [[Дарко Панчев]] и [[Илија Најдоски]] ја освои [[Југословенска прва лига|југословенската прва лига]]. Со освојување на лигата, Вардар стана единствениот македонски фудбалски клуб кој го освоил југословенското првенство. По распаѓањето на [[Југославија]] и составувањето на македонската [[Прва Македонска фудбалска лига|Прва Лига]], Вардар беше еден од најдобрите клубови. Но, следните шест години успехот на Вардар почна да опаѓа, а успесите се враќаат под водство на тренерот [[Ѓоко Хаџиевски]], со освоени две титули во сезоните [[2001]]/[[2002|02]] односно [[2002]]/[[2003|03]]. Во сезона 2010/2011 ФК. Вардар испаѓа од прва лига, но по направеното соединување со [[ФК Миравци]] останува да се натпреварува во првата лига. == Навивачи == {{main article|Комити Запад}} Од основањето на клубот па до средината на осумдесеттите [[Македонци]]те од цела [[Република Македонија|Македонија]], [[СФРЈ]] и дијаспората навиваа за Вардар. Одењето на стадион да се гледа Вардар земало нагорна линија по освојувањето на [[Титовиот куп]] во [[1961]] година. Во [[1987]] година (4 мај) на натпреварот со [[Црвена звезда|Црвена Звезда]] на западната трибина првпат се истакнува транспарент со натпис [[Комити Запад|Комити]]. До почетокот на [[1991]] година секое македонско гратче имаше свои Комити, па на секој натпревар имаше и знамиња Комити - [[Велес]], [[Струмица]], [[Кавадарци]] па дури и [[Битола]] (сè до тепачката на натпреварот со Црвена Звезда - 1991). Од осамостојувањето [[Комити Запад]] до 1999 беа единствената вардарова навивачка група. По недоразбирањето со водството на [[Комити Запад|Комитите]] во 1999 година се оформи нова вардарова навивачка група [[Лојал Фанс]]. Денес се активни и двете групи, кои во [[2007]] година повторно се обединија под мотото "ВАРДАР - ТОА СМЕ НИЕ!!!". == Натпревари за паметење == ФК Вардар во својата историја имал многу одиграни натпревари за паметење. Меѓу многуте може да се издвои победата над белградски [[ФК Партизан]] со 5:0. Како натпревар со најмногу публика на градскиот стадион во [[Скопје]] ќе биде запаметен бараж натпреварот за пласман во првата југословенска лига со [[Трепча]] на кој стадионот беше целосно преполнет, а Вардар победи со 2:1. Натпревари за паметење се сите средби на домашен терен со големата југословенска фудбалска четворка ([[ФК Партизан|Партизан]], [[Црвена Звезда]], [[Динамо Загреб]], [[Хајдук]]) на кои стадионот се преполнуваше, а неретко доаѓало и до инциденти помеѓу навивачките групи. Во првите години од осамостојувањето на [[Република Македонија|Македонија]] за натпревари за паметење се издвојуваат мечевите со [[ФК Пелистер]]. Од најновата историја на клубот најзапаметени натпревари, а воедно и најголем успех на клубот, се во [[2003]] година кога Вардар за малку ќе се пласираше во [[Лига на шампиомни|ЛШ]]. Тоа беа средбите на домашен терен против [[ЦСКА Москва]] и [[Спарта Прага]]. ФК Вардар во својата досегашна историја има забележано 60 официјални европски натпревари во квалификациите за Лигата на шампионите, во Купот на УЕФА, во Купот на победниците на Куповите, во Интертото Купот и во Митропа Купот. На нив има забележано 14 победи, 17 ремија и 29 порази. == ФК Вардар во групната фаза на Лига Европа == Во 2017-18 во втората рунда од квалификациите на Лигата на Шампионите Вардар се падна со шведската екипа ФК Малме.Првиот натпревар заврши со резултат(1-1)кој се играше во Малме.Во вториот натпревар Вардар со (3-1) победи во Струмица и се пласираше во следната фаза од натпреварувањето со головите на Бобан Грнчаров,Тигран Барсегјан и Бобан Николов.Во третата фаза од квалификациите Вардар се падна со Данската екипа ФК Копенханген.Во Скопје победи Вардар со резултат од (1-0)со голот на Џонатан Балотели.Во вториот натпревар Вардар имаше резултат што го носеше во следната фаза т.е во плеј-офф на ЛШ,но во последните 20 минути прими два гола и резултатот беше (4-1) и беше елиминиран од Лигата на Шампионите.Но,учествувањето во Европските натпреварувања донесе учество во плеј-офот на Лига Европа каде што се паднаа со турските гиганти ФК Фенербахче.Натпреварот во Скопје заврши (2-0) со головите на Тигран Барсегјан и автоголот на Мехмет Топал,а вториот натпревар во Истанбул заврши (1-2) со победа на ФК Вардар,а головите ги постгнаа Џаба Џигаури и Никола Глигоров,со ова Вардар се пласираше во групната фаза на Лига Европа и стана првата екипа што постигнала вакво нешто.Во групната фаза на Лига Европа се падна во групата Л со екипите на Реал Сосиедад,Розенборг и Зенит Саинт Петерсбург.Во деби мечот Вардар во Скопје загуби од екипата на Зенит со резултат(0-5),исто така го загуби мечот против Розенборг(3-1)во Норвешка но првиот гол го постигна Хуан Фелипе и стана првиот стрелец за Вардар кој постигнал гол во Европско натпреварување.Во третиот меч Вардар загуби со (0-6) против Реал Сосиедад. == Настапи во европските натпреварувања == {{main article|ФК Вардар во европски фудбал}} Првиот [[УЕФА|европски]] меч на ФК Вардар бил против [[ФК Данфермлајн Атлетик]] каде што изгубил 5-0 во рамките на [[Европски куп на победниците на куповите 1961/62|Европскиот куп на победниците на куповите во сезоната 1961/62]]. [[Муарем Зеќир]] го држи рекордот за најмногу настапи во [[УЕФА|Европа]] со 21 одигран натпревар. Рекордот за најмногу постигнати голови во европските натпревари за ФК Вардар го држи Вандеир со 13 голови. Најубедливата победа во европските натпреварувања ФК Вардар ја остварил против ФК Етникос Ахна во [[Интертото куп 2004|Интертото купот во 2004 година]] остварувајќи победа од 5-1 на двата меча со тоа остварувајќи вкупен резултат од 10-2. ФК Вардар е првиот македонски фудбалски клуб што се пласирал во групна фаза на Европско натпреварување,откако ги победи Фенербахче во 2017-18 плеј-офф рундата на Лига Европа == Тренери на ФК Вардар низ историјата == * [[Благоја Павловски|Благоја Павловски - Ситното]],<ref name=":0" /> *М. Бачи,<ref name=":0" /> *[[Драган Луковски]],<ref name=":0" /> *[[Фрањо Глазер]], *[[Стеван Каранфиловиќ]], *[[Тихомир Огњанов]], *[[Петар Шулинчевски]], *[[Борис Маровиќ]], *[[Сима Вилиќ]], *[[Оскар Јазбиншек]], *[[Илеш Шпиц]], *[[Кирил Симоновски - Џина]], *[[Александар Томашевиќ]],<ref name=":0" /> *[[Хуго Рушевлјанин]],<ref name=":0" /> *[[Фрањо Пазмањ]],<ref name=":0" /> *[[Душан Варагиќ]],<ref name=":0" /> *[[Часлав Божиновски]],<ref name=":0" /> * [[Стјепан Бобек]],<ref name=":0" /> * [[Вукашин Вишњевац]],<ref name=":0" /> *[[Илија Димоски]],<ref name=":0" /> *[[Андон Дончевски]], * [[Кирил Дојчиновски]], *[[Ѓоко Хаџиевски]], * [[Ванчо Трпевски]], * [[Ѓоре Јовановски]], * [[Антал Лика]], * [[Зоран Стратев]], * [[Јане Јаневски]],<ref name=":0" /> * [[Кочо Димитровски]] * [[Илчо Ѓорѓиоски]] == Раководители на клубот == * [[Димче Беловски]] - прв претседател на друштвото ([[22 јули]], [[1947]] година - [[27 јуни]], [[1948]] година)<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://vardarfans.mk/index.php/fk_varadar/crveno-crna-istorija-site-presedateli|title=Црвено-црна историја ! Сите претседатели на ФК Вардар од 1947 до денес!|last=|first=М. Т.|work=Vardar Fans|language=en-US|accessdate=}}</ref> * [[Ангеле Божиновски]] - прв претседател на фудбалската секција ([[20 јули]], [[1947]] година - [[12 јануари]], [[1950]] година) * [[Живко Тодоровски]] - претседател на друштвото ([[12 јануари]], [[1950]] година - до средина на [[1951]] година) * [[Перо Коробар]] - претседател на клубот ([[1950]] - [[1959]] година) * [[Ристо Бужаровски]] - претседател на клубот ([[1960]] - [[18 јануари]], [[1963]] година) * [[Кочо Китановски]] - претседател на клубот ([[12 февруари]], [[1965]] година - [[1970]] година) * [[Блажо Ристоманов]] - претседател на клубот ([[1970]] - [[1976]] година) * [[Душко Ѓорѓиев]] - претседател на клубот ([[1976]] - [[1978]] година) * [[Џоџа Николовски]] - претседател на клубот ([[1978]] - [[1984]] година) * [[Ангел Симов|Проф. Д-р Ангел Симов]] - претседател на клубот ([[1984]] - [[1985]] година) * [[Стојан Чамински]] - претседател на клубот ([[1985]] - [[1988|1989]] година)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fkvardar.mk/istorija/vardarovi-legendi/stojan-chaminski|title=Стојан Чамински {{!}} ФК Вардар|work=fkvardar.mk|accessdate=}}</ref> * [[Филип Ѓурчиновски]] – претседател на клубот ([[1989]] - [[1995]] година) * [[Борче Дамев]] – претседател на клубот ([[1995]] - [[1997]] година) * [[Љубомир Чадиковски]] – претседател на клубот ([[1997]] - [[1998]] година) * [[Александар Трпевски]] – претседател на клубот ([[1998]] - [[2003]] година) * [[Драган Живковиќ]] – претседател на клубот ([[2003]] - [[2004]] година) * Периодот од [[2004]] година до [[2011]] година, во клубот се промениле повеќе претседатели: [[Борче Ристевски]], [[Васил Марковски|Васил Марковски – Циле]], [[Трифун Костовски]], [[Атанас Костовски]], [[Јордан Камчев|Орце Камчев]], [[Ванчо Шехтански]] и [[Тони Костовски]].<ref name=":1" /> * [[Зоран Шишковски]] – претседател на клубот ([[2011]] - [[20 јануари]], [[2014]] година)<ref name=":1" /> * [[Мирко Спасевски]] - претседател на клубот ([[18 јануари]], [[2014]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://old.ekipa.mk/mirko-spaseski-promoviran-na-pretsedatelskata-funtsija-vo-fk-vardar-foto/|title=Мирко Спасески промовиран на претседателската функција во ФК Вардар (ФОТО) - Екипа - Екипа|work=old.ekipa.mk|accessdate=|archive-date=2021-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517084713/http://old.ekipa.mk/mirko-spaseski-promoviran-na-pretsedatelskata-funtsija-vo-fk-vardar-foto/|url-status=dead}}</ref> - [[5 јануари]], [[2021]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sportmanija.mk/milionskiot-dolg-na-vardar-ostana-se-povlekoa-direktorite/|title=Милионскиот долг на Вардар остана, се повлекоа директорите|date=2021-01-05|work=Спорт Манија|language=mk-MK|accessdate=}}</ref>) ==Титули== * '''[[Прва македонска фудбалска лига]] (11)''': [[Прва фудбалска лига на Македонија 1992/1993|1992/93]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 1993/1994|1993/94]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 1994/1995|1994/95]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 2001/2002|2001/02]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 2002/2003|2002/03]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 2011/2012|2011/12]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 2012/2013|2012/13]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 2014/2015|2014/15]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 2015/2016|2015/16]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 2016/2017|2016/17]], [[Прва фудбалска лига на Македонија 2019/2020|2019/20]] * '''[[Фудбалски куп на Македонија|Куп на Македонија]] (6)''': [[Фудбалски куп на Македонија 1992-1993|1992/93]], [[Фудбалски куп на Македонија 1994-1995|1994/95]], [[Фудбалски куп на Македонија 1997-1998|1997/98]], [[Фудбалски куп на Македонија 1998-1999|1998/99]], [[Македонски куп во фудбал 2006-07|2006/07]], 2024/25 * '''[[Фудбалски куп на Југославија|Куп на Југославија]] (1)''': 1960/61 * '''[[Суперкуп на Македонија (фудбал)|Суперкуп на Македонија]] (2)''': 2013, [[Суперкуп на Македонија во фудбал 2015|2015]] == Рекорди == * '''Најмногу постигнати голови''': [[Андон Дончевски]] (217 голови) . * '''Најдобар просек на ефикасност''': [[Дарко Панчев]] 207 натпревари/132 гола (0,65 голови по натпревар). * '''Најмногу првенствени голови''': [[Васил Рингов]] (97 голови). * '''Најмногу првенствени голови во 1.МФЛ''': [[Саша Ќириќ]] 1992/93 (36 голови). * '''Најмногу голови во европските натпреварувања''': [[Дос Сантош Вандаир]] 2003/05 (12 голови). * '''Најмногу одиграни натпревари''': [[Кочо Димитровски]] 845 (416 првенствени), [[Методија Спасовски]] 647 (375 првенствени), [[Ѓоре Јовановски]] 486 (271 првенствен), [[Драган Мутибариќ]] 461 (256 првенствени), [[Атанас Мечкаров]] 435 (231 првенствен). * '''Најуспешен тренер''': [[Ѓоко Хаџиевски]] (5 шампионски титули и 2 национални купа). * '''Најголема победа во УЕФА натпреварувањето ''': 19/06/2004,[[Етникос Ахна]] 1-5 ФК Вардар. * '''Најмногу гледачи''': ФК Вардар - Црвена ѕвезда 1985/86 (30.000 гледачи). * '''Најмногу гледачи на меѓународни натпревари''': ФК Вардар - Бате Борисов 2012/13 (31.332 гледачи) == Играчи == ===Моментален состав=== {{updated|7 септември 2025}}<ref name=Тим>{{cite web|url=https://fcvardar.com/fk_vardar_prv_tim.html|title=ФК Вардар - Прв Тим|language=mk|date=17 March 2025|access-date=17 March 2025|publisher=fcvardar.com|archive-date=2025-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007075606/https://fcvardar.com/fk_vardar_prv_tim.html|url-status=dead}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|pos=GK|nat=MKD|name=Методија Велковски}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=MKD|name=[[Михаил Маневски]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=CRO|name=[[Мислав Матиќ]]}} {{Fs player|no=5|pos=DF|nat=MKD|name=[[Филип Најдовски]]}} {{Fs player|no=6|pos=MF|nat=MKD|name=[[Давид Бабунски]]}} {{Fs player|no=7|pos=FW|nat=UGA|name=Фахад Бајо}} {{Fs player|no=8|pos=MF|nat=CGO|name=[[Ворен Чимбембе]]}} {{Fs player|no=9|pos=FW|nat=MKD|name=Азер Омерагиќ}} {{Fs player|no=10|pos=FW|nat=BIH|name=[[Горан Закариќ]]|other=[[капитен]]}} {{Fs player|no=11|pos=MF|nat=MKD|name=[[Димитар Данев]]}} {{Fs player|no=13|pos=DF|nat=MKD|name=Андреј Мурџески}} {{Fs player|no=15|pos=MF|nat=MKD|name=Дарко Сековски}} {{Fs player|no=17|pos=FW|nat=MKD|name=Едиз Спахиу}} {{Fs player|no=18|pos=DF|nat=MKD|name=[[Ненад Мишковски]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=19|pos=FW|nat=MKD|name=Михаил Талевски}} {{Fs player|no=21|pos=DF|nat=MKD|name=Георгије Јанкулов}} {{Fs player|no=22|pos=MF|nat=MKD|name=Димитар Тодоровски}} {{Fs player|no=23|pos=MF|nat=MKD|name=[[Филип Дурански]]}} {{Fs player|no=25|pos=GK|nat=BIH|name=[[Ведран Ќосевски]]}} {{Fs player|no=26|pos=DF|nat=MKD|name=[[Мите Цикарски]]}} {{Fs player|no=29|pos=MF|nat=NGA|name=Ибрахим Олаосебикан}} {{Fs player|no=32|pos=MF|nat=ARG|name=Диего Кастењада}} {{Fs player|no=47|pos=FW|nat=UGA|name=[[Роџерс Мато]]}} {{Fs player|no=75|pos=DF|nat=SEN|name=[[Фаустин Сењор]]}} {{Fs player|no=88|pos=MF|nat=SRB|name=[[Немања Босанчиќ]]}} {{Fs player|no=90|pos=DF|nat=UGA|name=Муса Раматан}} {{Fs player|no=95|pos=GK|nat=MKD|name=[[Давор Талески]]}} {{Fs end}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ffm.com.mk/ Официјална страница на мрежно местото на ФФМ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080723182406/http://www.ffm.com.mk/ |date=2008-07-23 }} * [https://web.archive.org/web/20010512041230/http://members.tripod.com/fcvardar/ Неофицијално мрежно место за ФК Вардар] *[https://www.youtube.com/watch?v=iuGGz17zlGg&t=2s Видео документарец за почетоците на ФК Вардар] {{Прва фудбалска лига на Македонија 2016/2017}} {{Предложна група |title=Домашни титули |list={{Шампиони на Првата фудбалска лига на Македонија}}{{Македонски фудбалски куп}} }} [[Категорија:Фудбалски клубови од Прва фудбалска лига на Македонија|Вардар, Скопје]] [[Категорија:ФК Вардар| ]] [[Категорија:Појавено во 1947 година во Македонија]] 7a5ldynri46jvz7ekk1rbcmkncj4fn9 Фудбалска репрезентација на Хрватска 0 14291 5625743 5407008 2026-09-09T11:18:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625743 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за фудбалска репрезентација | Име= {{знаме|Хрватска}} | Грб= Croatia football federation.png | ФИФА Триграм= CRO | Прекар= | Сојуз= [[Фудбалски сојуз на Хрватска]] | Конфедерација= {{Conefederation UEFA}} (Европа) | Селектор= {{знамеикона|CRO}} [[Златко Далиќ]] | Капитен= [[Дарио Срна]] | Најмногу натпревари= [[Дарио Срна]] (134) | Најдобар стрелец= {{nowrap|[[Давор Шукер]] (45)}} | Домашен стадион= [[Стадион Максимир|Максимир]] | ФИФАмом = 15 (ноември 2017) | ФИФАнајв = 3 (јануари 1999) | ФИФАнајн = 125 (март 1994) | pattern_la1=_cro18H|pattern_b1=_cro18H|pattern_ra1=_cro18H|pattern_sh1=_cro18H|pattern_so1=_cro18H | leftarm1=F40000|body1=FFFFFF|rightarm1=F40000|shorts1=0A33F5|socks1=002394 | pattern_la2=_cro18A|pattern_b2=_cro18A|pattern_ra2=_cro18A|pattern_sh2=_cro18A|pattern_so2=_cro18a1 | leftarm2=000000|body2=29459B|rightarm2=000000|shorts2=000000|socks2=FF0000 | Прв меѓународен натпревар= [[Податотека:Flag of Banate of Croatia (1939-1941).svg|20px]] '''Хрватска''' 4–0 {{fb-rt|Швајцарија}} <br />([[Загреб]], [[Хрватска]]; 2 април 1940)<br> Од 1990 <br>{{fb|Хрватска}} 2-1 {{fb|САД}}<br/> ([[Загреб]], [[Хрватска]]; [[17 октомври]] [[1990]]) | Најголема победа = {{fb|Хрватска}} 7–0 {{fb-rt|Австралија}}<br />([[Загреб]], [[Хрватска]]; 6 јуни 1998)<br />{{fb|Хрватска}} 7–0 {{fb-rt|Андора}}<br />([[Загреб]], [[Хрватска]]; 7 октомври 2006) | Најлош пораз = {{fb|Шпанија}} 6–0 {{fb-rt|Хрватска}}<br />([[Елче]], [[Шпанија]]; 11 септември 2018) | Број на учества = 5 (првпат во [[1998 ФИФА Светско Првенство|1998]]) | СП првпат= | Најдобар резултат= трето место [[1998 ФИФА Светско Првенство|1998]] | Регионално првенство= [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]] | Број на учества (регионално) = 4 | Регионално првпат = во [[Европско првенство во фудбал 1996|1996]] | Најдобар резултат (регионално) = четврт-финале, [[Европско првенство во фудбал 1996|1996]], [[Европско првенство во фудбал 2008|2008]] }} '''Фудбалската репрезентација на Хрватска''' ја претставува [[Хрватска]] на меѓународните фудбалски натпреватувања и е под контрола на [[Фудбалски сојуз на Хрватска|Фудбалскиот сојуз на Хрватска]] (HNS - ''Hrvatski nogometni savez''). Формирана е [[1990]] година. Призната од страна на [[ФИФА]], фудбалската репрезентација на Хрватска во минатото одиграла деветнаесет натпревари за [[Бановина Хрватска]] и [[Независна Држава Хрватска]] во периодот помеѓу [[1940]] и [[1944]].<ref name="croatiamatches">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rsssf.com/tablesk/kroa-intres.html |title=Croatia International matches |accessdate=14. srpnja 2008|author=Kramarsic, Igor/Puric, Bojan|publisher=rsssf.com }}</ref> Првиот натпревар го одиграла на [[2 април]] [[1940]] година, кога ја победиле репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] со 4-0 во [[Загреб]]. Подоцна со приклучувањето на Хрватска во [[Југославија]] оваа репрезентација била укината и Хрватска не настапувала самостојно, туку нејзините играчи играле за [[Фудбалска репрезентација на Југославија|југословенската репрезентација]]. Со распадот на Југославија, во [[1990]] Хрватска повторно формирала репрезентација (официјалното формирање), која во [[1993]] официјално станала членка на [[ФИФА]] и на [[УЕФА]].<ref name="croathistory">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa.com/associations/association=cro/goalprogramme/index.html|title=Goal Programme - Croatian Football Federation - 2006|last=|first=|date=17. srpnja 2008|work=|publisher=FIFA.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100510135114/http://www.fifa.com/associations/association=cro/goalprogramme/index.html|archive-date=2010-05-10|dead-url=|accessdate=4. rujna 2008|url-status=dead}}</ref> Првиот официјален натпревар во рамките на денешната држава, Хрватска го одиграла на 5 јули 1992 против [[Фудбалска репрезентација на Австралија|Австралија]]. За првпат во квалификациите за едно натпреварување Хрватска учествувала во квалификациите за [[Евро 1996]] и се пласирала на ова натпреварување, стигнувајќи до четврт-финалето. Досега Хрватска има 4 настапи на [[Светско првенство во фудбал|Светските првенства]], а најдобар резултат им е третото место во [[Светско првенство во фудбал 1998|Франција 1998]]. На [[Европско првенство во фудбал|Европските првенства]] исто така досега настапила 4 пати, а најдобар резултат им е четврт-финале каде играле двапати во 1996 и [[Европско првенство во фудбал 2008|2008]]. Најголемиот број домашни натпревари хрватската репрезентација ги игра во Загреб на [[Стадион Максимир|Стадионот Максимир]]. Прекарот на репрезентацијата е ''Огнените'' или ''Коцкестите'' (по коцките во црвена и бела боја што ги имаат на дресот). ==Историја== === Период пред независноста === [[Фудбал]]от во [[Хрватска]] го донеле двајца [[Англија|англиски]] иселеници во [[Риека]] и [[Жупања]] во [[1873]] година. Во [[1896]] година бил донесе и официјалниот правилник на играта. До [[1907]] година биле формирани неколку локални фудбалски клубови.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.croatia.org/crown/articles/9353/1/In-1880-local-Croatian-young-men-began-to-play-football-in-Zupanja.html |publisher=Croatian World Network|author=Bach, N. Nenad |title=In 1880 local Croatian young men began to play football in Zupanja |date=23. studenog 2007|accessdate=6. rujna 2008}}</ref> Според официјалните исторски пишани документи на [[ФИФА]], својот прв (неофицијален) натпревар во историјата хрватската репрезентација го одиграла на 23 јуни 1907 година.<ref name="croathistory"/><ref>(чешки) [http://www.slavia.cz/zobraz.asp?t=zapasy-1907 SK Slavia Praha] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180216030621/http://www.slavia.cz/zobraz.asp?t=zapasy-1907 |date=2018-02-16 }}</ref> Пред независноста, хрватските фудбалери играле за репрезентациите на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] ([[1919]]-[[1939]]) и [[СФРЈ|Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] ([[1945]] - [[1990]]), иако периодите на политички немири биле одиграни и неколку неофицијални натпревари.<ref>Ramet 2005., str. 171</ref> [[Податотека:Croatian first team.jpg|мини|лево|thumb|250px|Слика од првиот натпревар на хрватската репрезентација против [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] на 2 април 1940.]] Во [[1940]] година [[Јозо Јакоповиќ]] како капитен ја предводел неофицијалната фудбалска репрезентација на тогашната [[Бановина Хрватска]] во четири пријателски натпревари: две против [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] и два против [[Фудбалска репрезентација на Унгарија|Унгарија]].<ref name="croatiamatches"/> Така, својот прв официјален натпревар како независна држава Хрватска го одиграла на [[2 април]] 1940 година во [[Загреб]] против Швајцарија и е завршен со победа на Хрватска од 4-0. По инвазијата на [[Сили на Оксата|Силите на Оската]] [[Хрватскиот фудбалски сојуз]] на кратко станал активен приклучувајќи и се на ФИФА на [[17 јули]] [[1941]] година под покровителство на [[Независна Држава Хрватска]]. Тогашната репрезентација чиј селектор бил [[Рудолф Хитрец]] одиграла севкупно петнаесет пријателски натпревари од кој четиринаесет како официјална членка на ФИФА.<ref name="croathistory"/><ref name="fedohist">{{Наведена мрежна страница |url=http://croatiasoccer.blog.hr/2007/09/1623284234/povijest-hrvatskog-nogometnog-saveza.html |publisher=H-R |title=Povijest Hrvatskog Nogometnog Saveza |date=25. rujna 2007|accessdate=19. августa 2008|language=hr }}</ref> Првиот официјален натпревар како членка на ФИФА, Хрватска го забележала против [[Фудбалска репрезентација на Словачка|Словачка]] на [[8 септември]] во [[Братислава]], играјќи нерешено 1-1.<ref name="croatiamatches"/> Следните натпревари се одиграле до [[1945]] година, кога Незавсна Држава Хрватска била укината и Хрватска официјално станала членка на СФРЈ со што ја загубила својата сопствена репрезентација и соработка со ФИФА.<ref name="fedohist"/> === Во состав на Југославија === {{Главна|Фудбалска репрезентација на Југославија}} Во периодот помеѓу 1945 и [[1990]] година, Хрватска се наоѓала во состав на [[СФРЈ]] и нејзините играчи настапувале за [[Фудбалска репрезентација на Југославија|југословенската репрезентација]]. Најдобрите резултати на Југославија се четвртото место на [[Светското првенство во фудбал 1962|Светското првенство 1962]] во [[Чиле]] и второто место на [[Европско првенство во фудбал 1968|Европското првенство 1968]] во [[Италија]]: и во двете финалиња (во првиот случај се работи за мало финале, натпревар за трето место), репрезентацијата била поразен од страна на домаќините. Последниот натпревар кој го одиграла репрезентацијата на Југославија со хрватски играчи во својот состав бил оној против [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] на [[16 мај]] [[1991]] година, само неколку дена пред одржувањето на [[Референдум за независност на Хрватска|хрватскиот референдум за независност]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rsssf.com/tablesj/joeg-intres90.html |publisher=rsssf.com |title=Yugoslavia National Team List of Results 1990-1999 |date= |accessdate=19. srpnja 2008}}</ref> === Официјално основање === Во текот на 1990 година иако Хрватска сè уште била во состав на Југославија веќе била обновена хрватската фудбалска репрезентација, која својот прв натпревар во поновата историја го одиграла на 17 октомври 1990 против [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]], на [[Стадион Максимир|Стадионот Максимир]] и победила со резултат 2-1.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/asanovic-intl.html |publisher=rsssf.com |title=Aljosa Asanovic - International appearances |date= |accessdate=20. srpnja 2008}}</ref> Тој натпревар бил еден од трите во кој репрезентацијата ја водел првиот официјален селектор на хрватската фудбалска репрезентација [[Дражен Јерковиќ]]. Под негово водство репрезентацијата победила уште во два натпревари пред да станат нови селектори [[Станко Поклеповиќ]] и [[Влатко Марковиќ]] кој накратко ја воделе репрезентацијата. Натпреварот против САД исто така послужил за претставување на дресовите на хрватската репрезентација. Дизајнирани со помош на шаховски коцки со [[Грб на Хрватска|грбот]] кој се наоѓа на официјалното знаме на [[Хрватска|Република Хрватска]], дресовите биле сметани за многу професионални и оригинални, и станале и еден од најпрепознатливите хрватски брендови генерално.<ref name="nacional.hr">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nacional.hr/clanak/23275/hrvatske-kocke-opet-modni-hit |title=архивски примерок |accessdate=2016-04-04 |archive-date=2012-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728160544/http://www.nacional.hr/clanak/23275/hrvatske-kocke-opet-modni-hit |url-status=dead }}</ref> Иако Хрватска сè уште била дел од СФРЈ до официјалното прогласување на независноста на [[8 октомври]] 1991 година, овој состав веќе се сметал за официјалната фудбалска репрзентација на Хрватска.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rsssf.com/tablesk/kroa-intl9095.html |publisher=rsssf.com |title=Croatia - International matches 1990-1995 |date= |accessdate=18. srpnja 2008}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/bg/features/setimes/features/2002/10/021008-SVETLA-002 |publisher=Southeast European times |title=Croatia Marks Independence Day for First Time |date= |accessdate=21. srpnja 2008 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128204748/http://www.balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/bg/features/setimes/features/2002/10/021008-SVETLA-002 |url-status=dead }}</ref> Во средината на [[1992]] година Хрватскиот фудбалски сојуз (''ХНС'') го обновил членството во ФИФА, и е примен во членството на [[УЕФА]]. ФИФА не ги признала настапите на пред независноста на Хрватска па на официјалната ранг-список на ФИФА репрезентацијата тргнала од 125-тото место.<ref name="croatiaranks">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fifa.com/associations/association=cro/ranking/gender=m/index.html |title=Croatia - FIFA World Rankings |accessdate=11. августa 2008 |author= |publisher=FIFA.com |archive-date=2012-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608133039/http://www.fifa.com/associations/association=cro/ranking/gender=m/index.html |url-status=dead }}</ref> ===Новата Хрватска ''(1994-денес)'' === За првпат во квалификациите за некое од големите натпреварувања Хрватска учествувала во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]] под водство на тогашниот селектор [[Мирослав Блажевиќ]], со што својот прв официјален натпревар (не сметајќи ги пријателските) го одиграла на [[4 септември]] [[1994]] против [[Фудбалска репрезентација на Естонија|Естонија]] во [[Талин]], победувајќи со 2-0 со два гола на [[Давор Шукер]]. Откако во квалификациите го зазеле првото место со 23 бода (колку што имала и Италија, но Хрватска имала подобра гол-разлика), хрватите како дебитанти во квалификациите се пласирале на нивниот првиот голем меѓународен настан [[Европско првенство во фудбал|Европското првенство 1996]] во [[Англија]], каде ја минале групната фаза и биле елиминирани од [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] со 2-1 во четвртфиналето. Две години подоцна, Хрватска била најпријатното изненадување на [[1998 ФИФА Светско Првенство|Светското првенство 1998]] во [[Франција]]: тие го освоиле третото место по поразот од [[Фудбалска репрезентација на Франција|домаќинот]] во полуфиналето и победата со 2-1 над [[Фудбалската репрезентација на Холандија|Холандија]] во натпреварот за третото место. Напаѓачот [[Давор Шукер]] бил најдобар стрелец на првенството со шест постигнати гола. Откако не успеала да се квалификува за [[Европско првенство во фудбал 2000|Евро 2000]], Хрватска учествувала на [[2002 ФИФА Светско Првенство|Светското првенство во 2002]] во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]], но била елиминирана уште во првиот круг иако во второто коло од групната фаза го победиле некогашниот Светски шампион [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] со 1-2. На [[Европско првенство во фудбал 2004|Европското првенство 2004]] во [[Португалија]], Хрватска го освоила третото место во својата група, со што била елиминирана (понатаму одат првите две репрезентации од секоја група) уште во првата фаза, а истото им се случило и на [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство 2006]] во [[Германија]]; притоа и на двете натпреварување не успеале да дојдат до победа во решавачките двобои со која би се пласирале понатаму ''(на Европското против Англија пораз 2-4, а на Светското одиграле 2-2 со Австралија иако Хрватска двапати во натпреварот водела)''. [[Податотека:Brazil and Croatia match at the FIFA World Cup 2014-06-12 (50).jpg|right|thumb|200px|Фудбалерите на Хрватска на Светското првенство 2014 во Бразил.]] Во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2008|Евро 2008]], Хрватска двапати ја совладала Англија со 2-0 во [[Загреб]] (во октомври [[2006]]) и со 2-3 на [[Вембли (2007)|Новиот Вембли]] во [[Лондон]] (во ноември [[2007]] година). Резултатот од вториот натпревар меѓу двете репрезентации значел елиминација за Англија, на која и бил потребен само бод, со кој би се пласирала на завршницата од турнирот.<ref>{{наведени вести|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/Primo_Piano/2007/11_ноември/21/lealtre.shtml|title=Dramma Inghilterra: fuori Passano Svezia e Turchia|author=Claudio Lenzi|editor=lagazzettadellosport.it|language=it|date=21 ноември 2007|accessdate=29 март 2015}}{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Така, Хрватска се квалификувала на натпреварувањето заедно со [[Фудбалска репрезентација на Русија|Русија]], освојувајќи дури 29 бода. Во завршницата на турнирот во [[Австрија]] и [[Швајцарија]], Хрватска стигнала до четврт-финалето против [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]], каде загубила на пенали. Елиминирана во квалификациите за [[2010 ФИФА Светско Првенство|Светското првенство 2010]], Хрватска обезбедила настап на [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]], совладувајќи ја Турција во бараж-двомечот. Нивната авантура во [[Полска]] и [[Украина]] завршила во првиот круг со една победа (против [[Фудбалска репрезентација на Ирска|Ирска]]), едно реми (со Италија) и еден пораз (во последното коло од [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]]). Напаѓачот [[Марио Манџукиќ]] бил најдобар стрелец на првенството со 3 постигнати гола, заедно со уште 5 други играчи кој постигнале исто толку.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/it/news/173/champions-league/2013/05/25/4003360/mandzukic-si-racconta-sognando-la-champions-al-bayern-grazie|title=Mandzukic si racconta sognando la Champions: "Al Bayern grazie a Magath, devo stare più attento ai gialli"|editor=goal.com|language=it|date=25 мај 2013|accessdate=28 март 2015}}</ref> Хрватска се квалификувала и за [[2014 ФИФА Светско Првенство|Светското првенство 2014]] преку уште еден бараж, овој пат против [[Фудбалска репрезентација на Исланд|Исланд]]. Во првиот натпревар на турнирот загубиле од домаќинот [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] (со резултат од 3-1), а потоа славеле убедлива победа со 4-0 над [[Фудбалска репрезентација на Камерун|Камерун]]: во одлучувачкиот натпревар за пласман во следната рунда ''коцкестите'' загубиле од [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] со 3-1, со што отпаднале за сметка на нивните соперници од Северна Америка. За време на квалификациите за ЕП 2016, каде што обезбедиле пласман како второпласирани во групата Х (зад Италија), на Хрватска и бил одземен еден бод за присуство на [[свастика]] на тревата за време на натпреварот против Италија игран на [[Стадион Пољуд|Пољуд]] во [[Сплит]]. ==Настапи на големите турнири== === Настапи на Светските првенства === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|''[[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]'' ! style="width:1%;" rowspan="25"| !colspan=6|Квалификации за <br />''[[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]'' |- !width="90"|{{Tooltip|Домаќин/Година|Домаќин/Година на одржување на турнирот}} !width="120"|{{Tooltip|Рунда|Рунда на натпреварување}} !width="30"|{{Tooltip|Поз.|Позиција на Светско превенство}} !width="30"|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width="30"|{{Tooltip|П|Победи}} !width="30"|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width="30"|{{Tooltip|З|Загубени}} !width="30"|{{Tooltip|ДГ|Дадени голови}} !width="30"|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width="30"|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width="30"|{{Tooltip|П|Победи}} !width="30"|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width="30"|{{Tooltip|З|Загубени}} !width="30"|{{Tooltip|ДГ|Дадени голови}} !width="30"|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} |- |[[Светско првенство во фудбал 1930|1930]]-[[Светско првенство во фудбал 1990|1990]]||colspan=8 align=center| Учествувале во состав на [[Фудбалска репрезентација на Југославија|СФРЈ]] || colspan=6 align=center| Учествувале во состав на [[Фудбалска репрезентација на Југославија|СФРЈ]] |- |{{знамеикона|САД}} [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]||colspan=8 align=center| Не учествувале ||colspan=6 align=center| Не учествувале |- |-bgcolor="bronze" |{{знамеикона|Франција}} [[Светско првенство во фудбал 1998|<span style="color:#FFFFFF;">1998</span>]]||<span style="color:#FFFFFF;">Трето место</span>||<span style="color:#FFFFFF;">3</span>||<span style="color:#FFFFFF;">7</span>||<span style="color:#FFFFFF;">5</span>||<span style="color:#FFFFFF;">0</span>||<span style="color:#FFFFFF;">2</span>||<span style="color:#FFFFFF;">11</span>||<span style="color:#FFFFFF;">5</span>||<span style="color:#FFFFFF;">10</span>||<span style="color:#FFFFFF;">5</span>||<span style="color:#FFFFFF;">4</span>||<span style="color:#FFFFFF;">1</span>||<span style="color:#FFFFFF;">20</span>||<span style="color:#FFFFFF;">13</span> |- |{{знамеикона|Јужна Кореја}} {{знамеикона|Јапонија}} [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]]||Групна фаза||23||3||1||0||2||2||3||8||5||3||0||15||2 |- |{{знамеикона|Германија}} [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]]||Групна фаза||22||3||0||2||1||2||3||10||7||3||0||21||5 |- |{{знамеикона|ЈАР}} [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]||colspan=8 align=center|Не се квалификувале||10||6||2||2||19||13 |- |{{знамеикона|Бразил}} [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]]||Групна фаза||19||3||1||0||2||6||6||12||6||3||3||14||9 |- |{{знамеикона|Русија}} [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]]|| rowspan="2" colspan=8 align=center| Ќе учествуваат во квалификациите || rowspan="2" colspan=6 align=center| Ќе учествуваат во квалификациите |- |-style="border-bottom:3px solid green;" |{{знамеикона|Катар}} [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] |- |colspan=2 align=center|'''Вкупно'''||'''4/20'''||'''16'''||'''7'''||'''2'''||'''7'''||'''21'''||'''17'''||'''50'''||'''29'''||'''15'''||'''6'''||'''89'''||'''42''' |} === Настапи на Европските првенства === {|class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[Европско првенство во фудбал|Европски првенства]] |- !Година !Рунда !Позиција !ОН !П !Н !З !ДГ !ПГ |- |[[Европско првенство во фудбал 1960|1960]]-[[Европско првенство во фудбал 1992|1992]] | colspan="8"|Учествувале во состав на [[Фудбалска репрезентација на Југославија|СФРЈ]] |- |{{знамеикона|Англија}} [[Европско првенство во фудбал 1996|1996]] |Четврт-финале |7-ми |4 |2 |0 |2 |5 |5 |- |{{знамеикона|Белгија}} {{знамеикона|Netherlands}} [[Европско првенство во фудбал 2000|2000]] |colspan=8|''Не се квалификувале'' |- |{{знамеикона|Португалија}} [[Европско првенство во фудбал 2004|2004]] |Групна фаза |13-ти |3 |0 |2 |1 |4 |6 |- |{{знамеикона|Австрија}} {{знамеикона|Швајцарија}} [[Европско првенство во фудбал 2008|2008]] |Четврт-финале |5-ти |4 |3 |1 |0 |5 |2 |- |style="border: 3px solid red"|{{знамеикона|Полска}} {{знамеикона|Украина}} [[Европско првенство во фудбал 2012|2012]] |Групна фаза |10-ти |3 |1 |1 |1 |4 |3 |- |{{знамеикона|Франција}} [[Европско првенство во фудбал 2016|2016]] |colspan=8|''Се квалификувале'' |- |'''Вкупно''' |'''Групна фаза''' |'''5/6''' |'''14''' |'''6''' |'''4''' |'''4''' |'''18''' |'''16''' |} ==Играчи== {{Главна|Играчи на хрватската репрезентација}} === Моментален Состав === {{nat fs g start|background=red|color=white}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[Иван Варгиќ]]|age={{birth date and age|1987|3|15|df=y}}|caps=2|goals=0|club=[[ФК Риека|Риека]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[Ловре Калиниќ]]|age={{birth date and age|1990|4|3|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук Сплит]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[Даниел Субашиќ]]|age={{birth date and age|1984|10|27|df=y}}|caps=21|goals=0|club=[[ФК Монако|Монако]]|clubnat=FRA}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[Шиме Врсаљко]]|age={{birth date and age|1992|1|10|df=y}}|caps=19|goals=0|club=[[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Иван Стриниќ]]|age={{birth date and age|1987|7|17|df=y}}|caps=35|goals=0|club=[[ФК Наполи|Наполи]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[Ведран Чорлука]]|age={{birth date and age|1986|2|5|df=y}}|caps=88|goals=4|club=[[ФК Локомотив Москва|Локомотив Москва]]|clubnat=RUS}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Тин Једвај]]|age={{birth date and age|1995|11|28|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ФК Баер Леверкузен|Баер Леверкузен]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=11|pos=DF|name=[[Дарио Срна]]|other=[[Капитен]]|age={{birth date and age|1982|5|1|df=y}}|caps=130|goals=22|club=[[ФК Шахтар Донецк|Шахтар Донецк]]|clubnat=UKR}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Гордон Шилденфелд]]|age={{birth date and age|1985|3|18|df=y}}|caps=27|goals=1|club=[[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=21|pos=DF|name=[[Домагој Вида]]|age={{birth date and age|1989|4|29|df=y}}|caps=38|goals=1|club=[[ФК Динамо Киев|Динамо Киев]]|clubnat=UKR}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[Иван Перишиќ]]|age={{birth date and age|1989|2|2|df=y}}|caps=47|goals=13|club=[[ФК Интер|Интер]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[Иван Ракитиќ]]|age={{birth date and age|1988|3|10|df=y}}|caps=76|goals=11|club=[[ФК Барселона|Барселона]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Матео Ковачиќ]]|age={{birth date and age|1994|5|6|df=y}}||caps=27|goals=1|club=[[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[Лука Модриќ]]|age={{birth date and age|1985|9|9|df=y}}|caps=90|goals=10|club=[[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Марсело Брозовиќ]]|age={{birth date and age|1992|11|16|df=y}}|caps=17|goals=4|club=[[ФК Интер|Интер]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[Анте Чориќ]]|age={{birth date and age|1997|4|14|df=y}}|caps=2|goals=0|club=[[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Марко Рог]]|age={{birth date and age|1995|7|19|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Милан Бадељ]]|age={{birth date and age|1989|2|25|df=y}}|caps=20|goals=1|club=[[ФК Фјорентина|Фјорентина]]|clubnat=ITA}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Андреј Крамариќ]]|age={{birth date and age|1991|6|19|df=y}}|caps=11|goals=4|club=[[ТСГ Хофенхајм 1899|Хофенхајм 1899]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=16|pos=FW|name=[[Никола Калиниќ]]|age={{birth date and age|1988|1|5|df=y}}|caps=29|goals=11|club=[[ФК Фјорентина|Фјорентина]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[Марио Манџукиќ]]|age={{birth date and age|1986|5|21|df=y}}|caps=66|goals=24|club=[[ФК Јувентус|Јувентус]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[Марко Пјаца]]|age={{birth date and age|1995|5|6|df=y}}|caps=8|goals=1|club=[[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]]|clubnat=CRO}} {{nat fs g player|no=22|pos=FW|name=[[Дује Чоп]]|age={{birth date and age|1990|2|1|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[ФК Малага|Малага]]|clubnat=ESP}} {{nat fs end}} === Статистика на играчите === <small>Последна промена [[4 април]] [[2016]].</small> {{легенда|#CFECEC|Активни репрезентативци|border=#AAAAAA}} ====Список на играчи со најмногу настапи==== {| class="wikitable" cellpadding="3" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !width="20"|# !width="250"|Играч !width="100"|Реп. кариера !width="80"|Број на настапи !width="80"|Број на голови !width="120"|{{Tooltip|Прв настап|Прв настап во дресот на Хрватска}} |- |- | 1 |align=left| '''[[Дарио Срна]]'''<small><ref name="Croatia - Record International Players, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/kroa-recintlp.html ''Croatia - Record International Players, rsssf.com'']; пристапено: [[11 април]] [[2014]].</ref><ref name="Dario Srna - Century of International Appearances, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/srna-intlg.html ''Дарио Срна - Century of International Appearances, rsssf.com'']; пристапено: [[11 април]] [[2014]].</ref><ref name="Darijo Srna, hns-cff.hr">[http://hns-cff.hr/players/116127/darijo-srna/ ''Дарио Срна, hns-cff.hr'']; пристапено: 11. April 2014.</ref></small> |2002-2016 |'''134''' | 22 | [[20 ноември]] [[2002]] |- | 2 |align=left| [[Стипе Плетикосa]] |1999-2014 |'''114''' | 0 | [[10 февруари]] [[1999]] |- | 3 |align=left| [[Јосип Шимуниќ]] |2001-2013 |'''105''' | 3 | [[10 ноември]] [[2001]] |- | 4 |align=left| [[Ивица Олиќ]] |2002-2015 |'''104''' | 18 | [[13 февруари]] [[2002]] |- | 5 |align=left| [[Дарио Шимиќ]] |1996-2008 |'''100''' | 3 | [[10 март]] [[1996]] |- |- style="background:#cfecec;" |6 |align=left|[[Лука Модриќ]] |2006- |'''94''' |10 |[[1 март]] [[2006]] |- |- style="background:#cfecec;" |7 |align=left|[[Ведран Чорлука]] |2006– |'''93''' |4 |[[16 август]] [[2006]] |- |8 |align=left|[[Роберт Ковач]] |1999-2009 |'''84''' |0 |[[28 април]] [[1999]] |- |9 |align=left|[[Нико Ковач]] |1996–2008 |'''83''' |14 |[[11 декември]] [[1996]] |- |- style="background:#cfecec;" |rowspan="3"|10 |align=left|[[Иван Ракитиќ]] |2007- |'''81''' |13 |[[8 септември]] [[2007]] |- |align=left|[[Роберт Јарни]] |1990-2002 |'''81''' |1 |[[22 декември]] [[1990]] |- |align=left|[[Нико Крањчар]] |2004-2013 |'''81''' |16 |[[18 август]] [[2004]] |} <small>За целосниот список појдете на [[Играчи на хрватската репрезентација#Вечна список на играчи по бројот на настапи за хрватската репрезентација|тука]].</small> <gallery> Darijo Srna 2.jpg|<div class="center"><small>[[Дарио Срна]]</small></div> StipePletikosa.jpg|<div class="center"><small>[[Стипе Плетикоса]]</small></div> Robert Kovac.jpg|<div class="center"><small>[[Роберт Ковач]]</small></div> Luka Modric - Croatia vs. Portugal, 10th June 2013.jpg|<div class="center"><small>[[Лука Модриќ]]</small></div> Niko Kranjčar.jpg|<div class="center"><small>[[Нико Крањчар]]</small></div> </gallery> ==== Список на играчи со најмногу постигнати голови ==== {| class="wikitable" cellpadding="3" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !width="20"|# !width="150"|Играч !width="100"|Реп. кариера !width="70"|Бр. голови !width="70"|Бр. настапи !width="120"|{{Tooltip|ПГПН|Просек на голови по натпревар во дресот на Хрвастка}} |- | 1 |align=left| '''[[Давор Шукер]]'''<small><ref name="Croatia - Record International Players, rsssf.com"/><ref name="Давор Шукер - Goals in International Matches, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/miscellaneous/suker-intlg.html ''Давор Шукер - Goals in International Matches, rsssf.com'']; пристапено: [[11 април]] [[2014]].</ref><ref name="Давор Шукер, hns-cff.hr">[http://hns-cff.hr/players/106351/davor-suker/ ''Давор Шукер, hns-cff.hr'']; пристапено: [[11 април]] [[2014]].</ref></small> |1990-2002 |'''45''' | 69 | 0.652 |- | 2 |align=left| [[Едуардо да Силва]] |2004-2014 |'''29''' | 64 | 0.453 |- |- style="background:#cfecec;" |3 |align=left| [[Марио Манџукиќ]] |2007- |'''28''' | 65 | 0.323 |- |4 |align=left| [[Дарио Срна]] |2002-2016 |'''22''' | 129 | 0.162 |- | 5 |align=left| [[Ивица Олиќ]] |2002-2015 |'''20''' | 104 | 0.192 |- |rowspan=2|6 |align=left| [[Нико Крањчар]] |2004-2013 |'''16''' | 81 | 0.197 |- |- style="background:#cfecec;" |align=left| [[Иван Перишиќ]] |2011- |'''16''' | 54 | 0.266 |- |8 |align=left| [[Горан Влаовиќ]] |1992-2002 |'''15''' | 52 | 0.288 |- |9 |align=left| [[Нико Ковач]] |1996-2008 |'''14''' | 83 | 0.168 |- |10 |align=left| [[Младен Петриќ]] |2001-2013 |'''13''' | 45 | 0.289 |} <small>За целосниот список појдете на [[Играчи на хрватската репрезентација#Вечна список на стрелци за хрватската репрезентација|тука]].</small> <gallery> Football against poverty 2014 - Davor Šuker.jpg|<div class="center"><small>[[Давор Шукер]]</small></div> Eduardo da Silva3.jpg|<div class="center"><small>[[Едуардо да Силва]]</small></div> Ivica Olić Bayern.jpg|<div class="center"><small>[[Ивица Олиќ]]</small></div> Mario Mandžukić Bayern.jpg|<div class="center"><small>[[Марио Манџукиќ]]</small></div> Mladen Petric.jpg|<div class="center"><small>[[Младен Петриќ]]</small></div> Primorac - Boban-Balic-cropped.jpeg|<div class="center"><small>[[Звонимир Бобан]]</small></div> </gallery> == Селектори == * [[Дражан Јерковиќ]] 1990-1991 * [[Станко Поклеповиќ]] 1992 * [[Влатко Марковиќ]] 1993 * [[Мирослав Блажевиќ]] 1994-2000 * [[Мирко Јозиќ]] 2000-2002 * [[Отто Бариќ]] 2002-2004 * [[Златко Крањчар]] 2004-2006 * [[Славен Билиќ]] 2006-2012 * [[Игор Штимац]] 2012-2013 * [[Нико Ковач]] 2013-2015 * [[Анте Чачиќ]] 2015-''денес'' == Дресови == [[Податотека:Hns-dres.jpg|thumb|right|150px|Амблемот на [[Фудбалски сојуз на Хрватска|Хрватскиот фудбалски сојуз]] на дресот на хрватската фудбалска репрезентација.]] Првиот официјален дрес на хрватската фудбалска репрезентација го дизајнирал академскиот сликар [[Мирослав Шутеј]] во [[1990]] година. Иако малку е променет откако спонзор станал [[Nike]], дресот претежно го задржал националниот идентитет. Исто така, шаховницата присутна на официјалниот [[Грб на Хрватска|грб на Република Хрватска]], како и надресот на фудбалската репрезентација се користи се почесто и на дресовите во останатите спортови - било екипни или поединачни. === Дресови низ историјата === <div style="overflow:auto"> {| |- | {{Football kit | | pattern_la=_MAS10a |pattern_b=_cro12h |pattern_ra=_MAS10a |pattern_sh= |pattern_so= _redwhiteblueborder | leftarm=e83939|body=e83939|rightarm=e83939|shorts=FFFFFF|socks=0000ff|title=1990 - Првиот коцкест дрес }} | {{Football kit | | pattern_la=_cro96h |pattern_b=_cro96h |pattern_ra=_cro96h |pattern_sh=_cro96 |pattern_so= | leftarm=e83939|body=e83939|rightarm=e83939|shorts=FFFFFF|socks=0000ff|title=1996–1997<br>Прв дрес }} | {{Football kit | | pattern_la=_cro98h |pattern_b=_cro98h|pattern_ra=_cro98h |pattern_sh=|pattern_so= | leftarm=e83939|body=e83939|rightarm=e83939|shorts=FFFFFF|socks=0000ff|title=1998–2000<br>Прв дрес }} | {{Football kit | | leftarm= 0000CD| body=FFFFFF| rightarm=0000CD| shorts=FFFFFF| socks=0000CD|title=2002–2004<br>Прв дрес | pattern_la=_whiteupper| pattern_b=_cro02h| pattern_ra=_whiteupper| pattern_so= _redwhiteblueborder }} | {{Football kit | | leftarm= FFFFFF| body=FFFFFF| rightarm=FFFFFF| shorts=FFFFFF| socks=0000CD|title=2004–2006<br>Прв дрес | pattern_la=_cro04h| pattern_b=_cro04h| pattern_ra=_cro04h| pattern_so= _redwhiteblueborder }} | {{Football kit | | leftarm= FFFFFF| body=FFFFFF| rightarm=FFFFFF| shorts=FFFFFF| socks=0000CD|title=2006–2008<br>Прв дрес | pattern_la=_redsquares| pattern_b=_redsquares| pattern_ra=_redsquares| pattern_so= _redwhiteblueborder }} | {{Football kit | | leftarm= FFFFFF| body=FFFFFF| rightarm=FFFFFF| shorts=FFFFFF| socks=0000CD|title=2008–2010<br>Прв дрес | pattern_la=_redsquares| pattern_b=_CRO08Home| pattern_ra= _redsquares| pattern_so= _redwhiteblueborder }} | {{Football kit | | leftarm= FFFFFF| body=FFFFFF| rightarm=FFFFFF| shorts=FFFFFF| socks=0000FF|title=2010–2012<br>Прв дрес | pattern_la=_cro10h| pattern_b=_cro10h| pattern_ra=_cro10h| pattern_so= _cro12a }} | {{Football kit | | leftarm= FFFFFF| body=FFFFFF| rightarm=FFFFFF| shorts=FFFFFF| socks=0000CD|title=2012–2014<br>Прв дрес | pattern_la=_cro12h| pattern_b=_cro12h| pattern_ra=_cro12h| pattern_so= _croatia2012away }} | {{Football kit | | leftarm= D90D11| body1=FFFFFF| rightarm=D90D11| shorts=FFFFFF| socks=0000CD|title=2014–2016<br>Прв дрес | pattern_la=_whiteborder| pattern_b=_croatia1415h| pattern_ra=_whiteborder| pattern_s= _croatia2014away }} | {{Football kit | | leftarm= FFFFFF| body=FFFFFF| rightarm=FFFFFF| shorts=FFFFFF| socks=FFFFFF|title=2016–<br>Прв дрес | pattern_la=_cro16h| pattern_b=_cro16h| pattern_ra=_cro16h| pattern_sh=_blue_stripes| pattern_so=_cro2016 }} |} {| |- | {{Football kit | | pattern_la= |pattern_b=_cro1940 |pattern_ra= |pattern_sh= |pattern_so= | leftarm=e83939|body=e83939|rightarm=e83939|shorts=FFFFFF|socks=0000CD|title=1940 - Првиот официјален дрес }} | {{Football kit | | pattern_la=_cro96a |pattern_b=_cro96a |pattern_ra=_cro96a |pattern_sh=_cro96 |pattern_so= | leftarm=e83939|body=e83939|rightarm=e83939|shorts=FFFFFF|socks=ffffff|title=1996–1997<br> Втор дрес }} | {{Football kit | |leftarm= 0000CD |pattern_la=_cro98a |body=0000CD |pattern_b=_cro98away|pattern_sh=| rightarm=0000CD |pattern_ra=_cro98a |shorts=0000CD |pattern_so=|socks=0000CD | title=1998–2000<br>Втор дрес }} | {{Football kit | |leftarm= 0000CD |pattern_la=_cro02a |body=0000CD |pattern_b=_cro02a |rightarm=0000CD |pattern_ra=_cro02a |shorts=0000CD |pattern_so=_redwhiteblueborder |socks=0000CD | title=2002–2004<br>Втор дрес }} | {{Football kit | |leftarm= 29459B |pattern_la=_cro04h |body=29459B |pattern_b=_cro04a |rightarm=29459B |pattern_ra=_cro04h |shorts=0000CD |pattern_so=_redwhiteblueborder |socks=0000CD | title=2004–2006<br>Втор дрес }} | {{Football kit | |leftarm= 29459B |pattern_la= |body=29459B |pattern_b= _redsquares_stripe |rightarm=29459B |pattern_ra= |shorts=29459B |pattern_so=_redwhiteblueborder |socks=29459B | title=2006–2008<br>Втор дрес }} | {{Football kit | | pattern_la= | pattern_b= _CRO08 | pattern_ra= | pattern_so=_redwhiteblueborder | leftarm= 29459B | body= 29459B | rightarm= 29459B | shorts= 29459B | socks= 29459B | title=2008–2010<br>Втор дрес }} | {{Football kit | | pattern_la= _cro10a | pattern_b= _cro10a | pattern_ra= _cro10a | pattern_so= _cro12a | leftarm= 0000CD | body= 29459B | rightarm= 0000CD | shorts= 0000CD | socks= 0000CD|title=2010–2012<br>Втор дрес }} | {{Football kit | | pattern_la= | pattern_b= _cro12a | pattern_ra= | pattern_so= _croatia2012away | leftarm= 0000CD | body= 29459B | rightarm= 0000CD | shorts= 0000CD | socks= 0000CD|title=2012–2014<br>Втор дрес }} | {{Football kit | | leftarm=0000FF| body=0000FF| rightarm=0000FF| shorts=0000FF| socks=0000FF|title=2014–2016<br>Втор дрес | pattern_la=_croatia1415a| pattern_b=_croatia1415a| pattern_ra=_croatia1415a| pattern_s= _croatia2014away }} | {{Football kit | | leftarm=| body=| rightarm=| shorts=115DB1| socks=115DB1|title=2016–<br>Втор дрес | pattern_la=_cro16a| pattern_b=_cro16a| pattern_ra=_cro16a| pattern_sh1=| pattern_so= }} |} </div> == Надворешни врски == * [http://hns-cff.hr/en/ Официјална страна] {{en}} {{hr}} * [http://www.uvijekvjerni.hr/ Официјална страна на навивачите] {{hr}} * [http://www.rsssf.com/miscellaneous/kroa-recintlp.html Хрватската репрезентација] на [[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]] <small>''(Last updated 29 March 2011)''</small> == Наводи == {{наводи}} {{UEFA teams}} [[Категорија:Фудбалот во Хрватска]] [[Категорија:Фудбалски репрезентации од Европа|Хрватска]] kjmotr75lpczfvb6plxy1lcxikckudl Стојко Стојков 0 15254 5625319 5525346 2026-09-08T13:46:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625319 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|image=Stojko Stojkov.JPG|caption=Стојков во 2019 година|name=Стојко Стојков|birth_date={{роден на и возраст|df=yes|1964|4|16}}|birth_place=[[Свети Врач]], [[НР Бугарија]]|nationality=[[Бугарија|Бугарин]]|ethnicity=[[Македонци|Македонец]]|fields=Медиевистика|workplaces=Професор на Универзитетот „Гоце Делчев“ - Штип и член надвор од работниот состав на МАНУ.|known_for=Активист и борец за човековите права на Македонците во Пиринска Македонија}} '''Стојко Иванов Стојков''' ({{роден|16|април|1974}} во {{Роден во|Свети Врач}}) — [[Бугарија|бугарски]] национален деец од [[Македонци|македонска]] [[народност]] и заштитник на правата на македонското малцинство во Бугарија,<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.narodnavolja.com/articles2013/02/txt19.asp|title=НАРОДНА ВОЛЈА|date=2019-04-04|work=web.archive.org|accessdate=2022-01-28|archive-date=2019-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404003449/http://www.narodnavolja.com/articles2013/02/txt19.asp|url-status=bot: unknown}}</ref> вонреден [[професор]] доктор на историски науки при [[Универзитет „Гоце Делчев“|Универзитетот „Гоце Делчев“]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wwwugd.academia.edu/StoykoStoykov|title=Stoyko Stoykov {{!}} University Goce Delcev - Academia.edu|work=wwwugd.academia.edu|accessdate=2022-01-29}}</ref> како и член на Претседателството на [[Комитет за византологија и медиевистика на Република Македонија|Комитетот за византологија и медиевистика на Република Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kvmrm.mk/%d1%87%d0%bb%d0%b5%d0%bd%d0%be%d0%b2%d0%b8/|title=Раководство – КВМРМ|language=en-US|accessdate=2022-01-29|archive-date=2022-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129175927/http://kvmrm.mk/%D1%87%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8/|url-status=dead}}</ref> == Животопис == Средното образование го завршил во родниот град [[Свети Врач]], [[Пиринска Македонија|пиринскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]], а потоа дипломирал историја на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] во Скопје,<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://makedonskosonce.com/45850/|title=Стојко Стојков – чувар и бранител на вистината за Македонците во Пирин {{!}} Makedonsko Sonce|last=boskowsky|language=en-US|accessdate=2022-01-29|archive-date=2022-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129175927/http://makedonskosonce.com/45850/|url-status=dead}}</ref> каде што е награден со [[Награда „Љубен Лапе“|наградата „Љубен Лапе“]] за студент по [[историја]], дипломирајќи со највисок успех во [[1997]] година. Во [[2003]] година ја одбранил својата прва дисертација во [[Скопје]] на тема од македонската средновековна историја.<ref name=":0"/> === Борец за човекови права === Тој се вклучил во организираните активности за заштита на правата на [[Македонци]]те во [[Бугарија]] во февруари [[1990]] година, на возраст од 16 години и бил еден од учесниците на првиот македонски протест во [[Софија]] во март [[1990]] година по падот на [[Комунизам|комунизмот]]. Бил член и активист на [[ОМО Илинден]] во периодот [[1990]]-[[1996]] година. Во [[1997]] година земал активно учество во процесите на обединување на македонското движење, што довело до формирање на [[ОМО Илинден - Пирин|ОМО Илинден - ПИРИН]]. Во [[2004]] година е избран за копретседател, а од [[2006]] година е копретседател на [[ОМО Илинден - Пирин|ОМО Илинден-ПИРИН]]. Бил задолжен за односи со медиумите и меѓународните односи и како таков во овој период учествувал во повеќе изјави, интервјуа, средби со странски дипломати, организации за човекови права, меѓународни комисии и политичари.<ref name=":0"/> Како претставник на [[Пирински Македонци|Македонците од Бугарија]], пратеник на [[ОМО Илинден - Пирин|ОМО Илинден - ПИРИН]] и весникот [[Народна волја|Народна Волја]], посетил повеќе земји и разговарал со многу македонски организации и Македонци во [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Канада]], [[Австралија]] и други.<ref name=":0"/> Во 2016 година во име на [[ОМО Илинден - Пирин|ОМО Илинден - ПИРИН]], одржал прес-конференција во [[Европски парламент|Европскиот парамент]], каде ги запознал со проблемите што ги имаат малцинствата во Бугарија. И со кусиот рок со кој располагале за ова излагање, успеале да добијат поддршка на 141 пратеник и да ги информираат европските депутати дека во Бугарија постои и [[Пирински Македонци|македонско малцинство]], дека има проблеми со малцинствата, дека има и една партија на која и покрај тоа што е демократска и ги исполнува сите законски услови, државата не ѝ дозволува да дејствува легално.<ref name=":2"/> === Докторска дисертација === Докторската дисертација со наслов ''„Поимите „Словени“ и „Бугари“ во Македонија и Бугарија од VII до XIII век (феномен и значење)“'' ја напишал во [[Бугарија]], а ја одбранил во [[Скопје]] на [[17 јануари]] [[2013]] година пред комисија составена од еден академик (акад.д-р [[Ѓорги Поп-Атанасов|Ѓорѓи Поп-Атанасов]]), тројца професори (проф.д-р [[Коста Аџиевски]], проф.д-р [[Александар Атанасовски]] и проф.д-р [[Бобан Петровски]]) и еден вонреден професор. Докторската дисертација на Стојко Стојков претставува значаен научен придонес во македонското средновековни студии и придонесува за расветлување на многу прашања од македонската средновековна историја (624 страници труд со преку 2500 фусноти).<ref name=":0"/> === Новинарство === Во [[2003]] година почнал да соработува со весникот ''[[Народна волја|„Народна Волја“]],'' а од април [[2007]] година станал заменик-главен уредник на овој македонски весник. Како новинар го создал и организирал објавувањето на билтенот ''[[Македонски глас (2004)|„Македонски глас“]]'' и активно учествувал во изработката на речиси сите материјали на партијата. Стојков продолжил по истиот пат и во научната и новинарската област, како и во движењето за заштита на правата на [[Пирински Македонци|Македонците во Бугарија]].<ref name=":0"/> == Статии и публикации == '''''Монографии:<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://eprints.ugd.edu.mk/view/creators/Stojkov=3AStojko=3A=3A.html|title=Items where Author is "Stojkov, Stojko" - UGD Academic Repository|work=eprints.ugd.edu.mk|accessdate=2022-01-28}}</ref>''''' * (2014) ''[https://eprints.ugd.edu.mk/11505/1/TABU%20REPRESITORIUM.pdf ТАБУ - време на страх и страдание, преследването на македонците в България по времето на комунизма (1944 - 1989)].'' * (2015) ''[https://eprints.ugd.edu.mk/14941/1/%D0%9E%D0%A1%D0%AA%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%90%20%D0%9D%D0%90%D0%94%D0%95%D0%96%D0%94%D0%90.pdf Осъдена надежда].'' * (2022) [https://eprints.ugd.edu.mk/30616/1/Nikola%20Vapcarov_2022-145mm%20x%20210mm.pdf?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAYnJpZBExc1laNTlQaE1xVzRvN3R6QXNydGMGYXBwX2lkEDIyMjAzOTE3ODgyMDA4OTIAAR770nF7yVUfEQr0IBmAURcbz-RvzvEBDE9sVzjXto_hZwn-CPxrLTcV6ELJjw_aem_rKU8DFf5eyPpVmMOZargYg Никола Вапцаров "Ние сме македонци и нашето творчество трябва да бъде в служба на македонската кауза"]. Издание на [[Македонски културен клуб "Никола Вапцаров"|Македонскиот културен клуб "Никола Вапцаров"]], Благоевград * (2024) ''Многуимените Други. Македонија - пресечна точка на Другоста на средновековниот Балкан (Идентитетски Јазли).'' Комитет за византологија и медиевистика на Република Македонија - Скопје, Скопје.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eprints.ugd.edu.mk/35333/|title=Многуимените Други. Македонија - пресечна точка на Другоста на средновековниот Балкан (Идентитетски Јазли)|last=Stojkov|first=Stojko|date=2024|work=eprints.ugd.edu.mk|language=en|accessdate=2026-01-24}}</ref> * (2025) "Табу - време на страв и страдање, прогонувањето на Македонците во Бугарија во времето на комунизмот (1944-1989)" Том I. На македонски јазик и дополнето издание со нови сведоштва и документи. Клуб Матица-Скопје.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mkd.mk/kultura/tabu-vreme-na-strav-i-stradanje-kniga-na-stojkov-za-progonuvanjeto-na-makedoncite-vo-bugarija/|title=„Табу – време на страв и страдање“ - книга на Стојков за прогонувањето на Македонците во Бугарија|last=Sasho|date=2025-05-13|work=МКД.МК|language=mk-MK|accessdate=2026-01-24}}</ref> '''''Секции во книги:<ref name=":1"/>''''' * (2021) [https://www.academia.edu/49054307/%D0%9C%D0%9D%D0%9E%D0%93%D0%A3%D0%98%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%A2%D0%95_%D0%94%D0%A0%D0%A3%D0%93%D0%98_%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90_%D0%9A%D0%90%D0%9A%D0%9E_%D0%9F%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%95%D0%A7%D0%9D%D0%90_%D0%A2%D0%9E%D0%A7%D0%9A%D0%90_%D0%9D%D0%90_%D0%94%D0%A0%D0%A3%D0%93%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%90_%D0%9D%D0%90_%D0%A1%D0%A0%D0%95%D0%94%D0%9D%D0%9E%D0%92%D0%95%D0%9A%D0%9E%D0%92%D0%9D%D0%98%D0%9E%D0%A2_%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%9D ''Многуимените други: Македонија како пресечна точка на другоста на средновековниот Балкан.'' Во: Прилози за историјата на Македонија и македонската култура.] МАНУ, Скопје, стр. 147-165. <nowiki>ISBN 978-608-203-316-7</nowiki> * (2020) [https://www.peterlang.com/document/1114353 ''Persecution of “Non-Existent”: Repression of Macedonians in Bulgaria during the Communist Period (1944 – 1989).'' Во: Macedonia & its Questions. Studies on Language and Culture in Central and Eastern Europe (34)]. Peter Lang, Berlin, pp.&nbsp;205–255. <nowiki>ISBN 978-3-631-81911-1</nowiki> * (2018) ''[https://www.researchgate.net/publication/332030709_SVETI_KLIMENT_OD_EPISKOPA_SLOVYNSKA_DO_EPISKOPOU_BOULGARIAS_TRANSFORMACIJA_VO_RAZBIRANETO_NA_KATEGORIITE_SLOVENI_I_BUGARI_VO_VIZANTISKITE_IZVORI Свети Климент: Од Епископа словýнска до επισκοπου βουλγαριασ. Трансформација во разбирањето на категориите Словени и Бугари во византиските извори.]'' Во: Милениумското зрачење на Св. Климент Охридски Скопје, 28 – 29 октомври 2016 година Скопје. МАНУ, Скопје, pp.&nbsp;219–238. ISBN 978-608-203-228-3 '''''Статии:'''''<ref name=":1"/>{{refbegin|3}} *(2024) [https://eprints.ugd.edu.mk/35989/1/Multietnichka%20konstantna%20ili%20drugo%20RIHA%202024.pdf Алтернативен империјален ентитет или нешто различно]] *(2021) За македонците се говори – с тях не се говори - Българо-македонската историческа война. Marginalia. *(2021) The continuation of communist-era totalitarian policies in the European Union: the case of Bulgaria, the Macedonian minority and Macedonia’s EU integration. Security Dialogues, 12 (1). pp.&nbsp;49–67. ISSN 1857-7172 *(2020) From ‘Nations’ to ‘Archontias’ (II) Terms ‘Sclavinia’ and ‘Sclavoarchontia’ and Incorporation of Balkan Slavs in Byzantium. Slověne, International journal of Slavic studies, 9 (2). pp.&nbsp;7–37. ISSN 2305-6754 *Butusova, Natalija and Stojkov, Stojko (2020) Subjective and objective in the national self-identification of Macedonians in Bulgaria. Balkan Social Science Review, 16. pp.&nbsp;227–245. ISSN 1857-8772 *(2019) Македонско малцинство няма и не може да има“. Докога!? (Недостигащата гледна точка). Маргиналия. *(2019) Самопризнания: Атанас Шопов за положението в Македония. Народна волја (8 - 12). p.&nbsp;10. ISSN 1310-4136 *(2019) За дебатите, блатото и догматите. Народна волја (10-11). p.&nbsp;5. ISSN 1310-4136 *(2019) Историята като палачинка. Народна волја (4-7). p.&nbsp;10. ISSN 1310-4136 *(2019) Идентитет, наука и политика: идеите за етногенеза во македонската медиевистика 1944 – 1991 (II): Интерпретација на етногенезата во трудовите на македонските медиевисти во 1970-те и 1980-те. Review of the Institute of History and Archaeology RIHA, 6 (1). ISSN 2671-3144 *(2019) Some Observations on the Appearance and Use of the Term Sclavinia in the Middle Ages. Гласник на институтот за национална историја, 63 (1-2). pp.&nbsp;33–58. ISSN 0583-4961 *(2019) The term Sclavinia in Byzantine sources:Re-examination of the chronological framework. Monumenta, 4. pp.&nbsp;413–435. ISSN 1857-999x *Stojkov, Stojko and Butusova, Natalija (2018) О проблемах гарантирования прав македонского национального меньшинства в Болгарии. Сравнительное конституционное обозрение, 124 (3). pp.&nbsp;15–32. ISSN 1812-7126 *(2018) МПЦ меѓу бермудскиот триаголник на православниот етнофилетизам и маѓепсаниот круг на очајот. Народна воля македонски вестник за теория, история, култура и изкуство. *(2018) „Склавинија“ кај Теофилакт Симоката. Историја, 53 (1). pp.&nbsp;15–40. ISSN 0579-0263 *(2018) Отрицание на отрицателите. Да погледнем истината в очите. Народна волја (4-12). p.&nbsp;10. ISSN 1310-4136 *(2018) Идентитет, наука и политика: идеите за етногенеза во македонската медиевистика 1944 – 1991. I. Развој на идеите за етногенезата од 1949 до 1970-те години. Review of the Institute of History and Archaeology RIHA, 5 (1). pp.&nbsp;42–66. ISSN 2671-3144 *(2018) Царство, етницитет, наследства, интерпретации: Самoиловото царство меѓу националните митови и научните контроверзии. 1000 години од битката на Беласица и од смртта на цар Самоил. pp.&nbsp;113–138. ISSN 978-9989-159-78-7 *Стојко Стојков и Верица Јосимовска (2017) Идеите за етногенеза на македонскиот народ пред 1944. Review of the Institute of History and Archaeology, RIHA, 4 (1). pp.&nbsp;80–93. ISSN 2671-3144 eISSN: 2671-3152 (In Press) *(2017) Планирање на минатото - сонување на иднината: народи, етногенези и политика во бугарската и македонската медиевистика. 70години институт за историја - 70 години македонска историографија. pp.&nbsp;177–216. *(2017) Свети Климент како наш и каков? Meѓународна научна конференција Климентово дело. pp.&nbsp;175–194. ISSN ISBN 978-608-244-404-8 *Josimovska, Verica and Stojkov, Stojko (2016) Organization of illegal sanitation service in Macedonia during the WWII. Review of the Institute of History and Archaeology, RIHA, 3 (1). pp.&nbsp;117–131. ISSN 2671-3144 eISSN: 2671-3152 *(2016) Изучувањето на македонската национална историја во бугарските училишта. Состојби, предизвици и перспективи во воспитанието и образованието во Република Македонија: зборник на трудови. ISSN 78-608-242-037-0 *Stojkov, Stojko and Butusova, Natalija (2016) Государственная национальная политика как гарантия национального самоопределения (на примере России и Болгарии). Современное общество и право, 23 (2). pp.&nbsp;91–99. *Стојко Стојков и Наталија Бутусова (2016) За гаранцијата на правата на македонското национално малцинство во Бугарија. Proceedings, International scientific conference Social change in the global world (2). ISSN ISBN 978-608-244-353-9 *Стојко Стојков и Верица Јосимовска (2016) Организирање на илегалната санитетска служба на територијата на Македонија в време на НОБ. Review of the Institute of History and Archaeology, RIHA, 3 (1). pp.&nbsp;117–131. ISSN 2671-3144 eISSN: 2671-3152 *Стојко Стојков и Тевдовски Љубен (2016) Некои прашања во врска со бугарскиот поход против Берзитија. Review of the Institute of History and Archaeology, RIHA , 3 (1). pp.&nbsp;90–109. ISSN 2671-3144 /e: 2671-3152 *(2016) Концепции за решавање на Македонското прашање на страните на весникот Пиринско дело (1945 – 1947). Гласник на институтот за национална историја, 1 (60). pp.&nbsp;225–248. ISSN 0583-4961 *(2016) Македонското малцинство во Бугарија од признавање кон негирање 1948 – 1989. Годишен зборник на ФОН, 6 (1). pp.&nbsp;67–86. *(2016) Јазик Словенски во старословенските текстови (IX – XIV век). Историја, Здружение на историчарите на Република Македонија, 50/51 (1). pp.&nbsp;121–146. ISSN 0579-0263 *(2015) Фикцијата на објективните критериуми против правото на самоопределување: примерот на македонското малцинство во Бугарија. Зборник на научни трудови, Втора научна меѓународна конференција Општествени промени во глобалниот свет, 03-04 септ. 2015, Штип, 2. pp.&nbsp;660–676. ISSN 978-608-244-267-9 *(2015) Македонское меньшинство в Болгарии и бессилие международной правозащитной системы. Человек в глобальном мире, материалы Международной научной конференции (Воронеж, 18–20 мая 2015 г.). ISSN ISBN 978-5-9273-2207-7 *(2015) По следите на истината или опит за прехвърляне на вината?! Makedonski glas, 35-36. pp.&nbsp;13–15. *(2015) Фалшификация или актуализация на паметта? Народна воля македонски вестник за теория, история, култура и изкуство (12-4). pp.&nbsp;10–11. *(2015) Bitola plate - dilemmas and interpretations. Самуиловата држава во историската, воено-полиитчката, духовната и културната традиција на Македонија, 2. pp.&nbsp;80–105. ISSN ISBN 978-608-65524-6-6 *(2015) Бугарскиот етнос и мултиетничка Бугарија: константа и еволуција на сфаќањата во византиските извори во X век. Гласник, 59 (1-2). pp.&nbsp;63–86. ISSN 0583-4961 *(2014) Национални мистификации – от песента до смъртта. Народна волја македонски вестник за теория, история, култура и изкуство, 12. pp.&nbsp;10–11. *(2014) Крунисувањето на Самуил за цар и митот за царот евнух. Гласник на институтот за национална историја, 58 (1-2). pp.&nbsp;73–92. ISSN 0583-4961{{refend}} == Поврзано == * [[ОМО Илинден - Пирин]] * [[Народна волја|Народна Волја]] * [[Македонски глас (2004)|Македонски Глас]] * [[Пирински Македонци|Пирински македонци]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://a1.com.mk/vesti/default.asp?VestID=65651 Стојко Стојков: Во Бугарија има многу повеќе од 5.000 Македонци] * [http://focus-news.net/?id=f4886 Стојко Стојков на бугарската Нова телевизија] * [http://maknews.com/html/articles/ristova/interview_stojko_stokov.html Разговор со Стојко Стојков] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060614004802/http://maknews.com/html/articles/ristova/interview_stojko_stokov.html |date=2006-06-14 }} * [https://www.omoilindenpirin.org/ www.omoilindenpirin.org/] - официјална веб-страна на партијата. * [https://eprints.ugd.edu.mk/31851/4/%D0%A8%D1%82%D0%BE%20%D1%82%D1%83%D0%BA%D0%B0%20%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B8%20%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BA%D0%B2%D0%B0%20%D1%81%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82.pdf Предавање за личноста на Никола Вапцаров при отварањето на Македонскиот клуб во Благоевград (27 мај 2023)] * [https://www.youtube.com/watch?v=-NF5XaU3TPc Видео интервју со Стојко Стојков (13 октомври 2023)] * [https://www.youtube.com/watch?v=_uSKenUWTDM Видео интервју со Стојко Стојков (18 ноември 2023)] * [https://www.youtube.com/watch?v=cZgDYAyQEGs Видео интервју со Стојко Стојков (16 декември 2023)] * [https://www.youtube.com/watch?v=0uzZ9asG5X0 Видео интервју со Стојко Стојков (24 февруари 2024)] * [https://www.youtube.com/watch?v=hGtvWnM11AM Видео интервју со Стојко Стојков (16 март 2024)] * [https://www.youtube.com/watch?v=YDVYPPMCP9s Видео интервју со Стојко Стојков (5 април 2024)] * [https://www.youtube.com/watch?v=bxwCzbZ78xQ Видео интервју со Стојко Стојков (19 септември 2024)] * [https://www.youtube.com/watch?v=rxp1qp7jBYs Видео интервју со Стојко Стојков (7 ноември 2024)] * [https://www.youtube.com/watch?v=VuxVzLkwEmA Видео интервју со Стојко Стојков (26 декември 2024)] * [https://www.youtube.com/watch?v=At2y2f11wa0 Видео интервју со Стојко Стојков (3 април 2025)] * [https://www.youtube.com/watch?v=rV2nkvs4aGs Видео интервју со Стојко Стојков (16 мај 2025)] * [https://www.youtube.com/watch?v=MrCmahbLC9A Видео интервју со Стојко Стојков (6 јуни 2025)] * [https://www.youtube.com/watch?v=aYqg2BUeS1I Видео интервју со Стојко Стојков (30 октомври 2025)] * [https://www.youtube.com/watch?v=4DKuaq9GsxU Видео интервју со Стојко Стојков (21 ноември 2025)] * [https://www.youtube.com/watch?v=5hWuemw0qsA Видео интервју со Стојко Стојков (22 јануари 2026)] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стојков, Стојко}} [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Професори на УГД]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Љубен Лапе“]] 1v1blh4866enzd4fubfnmpu9thfp8nm Господарот на прстените (филмска серија) 0 17093 5625483 5234800 2026-09-08T21:38:42Z Andrew012p 85224 5625483 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ringstrilogyposter.jpg|thumb|250px|Постер од целата филмска трилогија влкучувајќи ликови и сцени од сите три филмови]] {{Закосен наслов|Господарот на прстените}}'''''Господарот на прстените''''' — [[филм]]ска трилогија, работена според [[Господарот на прстените (книга)|книгите]] на [[Џ. Р. Р. Толкин]]. Серијалот се состои од следните филмови: * ''[[Господарот на прстените: Дружината на прстенот]]''. * [[Господар на прстените: Двете кули|''Господарот на прстените: Двете кули'']]. * [[Господар на прстените: Враќањето на кралот (филм)|''Господарот на прстените: Враќањето на кралот'']]. <br /> Филмкиот серијал „Господарот на прстените“ постигнал голем комерцијален успех, т.е. трите филма оствариле заработка од над милијарда долари само во [[САД]]. Исто така, филмот освоил бројни награди, како што се седумнаесетте награди „[[Оскар]]“ (од вкупно 30 номинации). Инаку, првично, улогата на [[волшебник]]от Гандалф му била понудена на [[Шон Конери]], но тој ја одбил улогата, со изговор дека не го разбира [[сценарио]]то. Инаку, ако ја прифател понудата, Конери ќе станел најплатениот глумец во историјата на филмот, бидејќи било предвидено да заработи 15% од вкупната заработка филмот, со што тој би добил 450 милиони [[долар]]и.<ref>Наташа Спирова-Серафимова, „Хари Потер заработи седум милијарди долари, а Господарот на прстените 17 оскари“, ''Антена'', број 900, 25.9.2015, стр. 10-11.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{САД-филм-никулец}} [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови]] 3ga5ts6wae5dklknvwqo6nbq70lbq9f Википедија:Селска чешма 4 20515 5625465 5624338 2026-09-08T20:55:37Z 5625465 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста. Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава. Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== * {{коментар}} - Во ред се - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:26, 26 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 09:42, 28 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам со поставените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:49, 29 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Немам што да додадам, добро е. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 11:03, 30 април 2026 (CEST) * {{Коментар}} ОК е се. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:17, 30 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 12:02, 3 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии|Категории, списоци и прегледнички кутии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 21:20 ч. на 3 maj 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Ова е последна и голема тема, која е разделена на четири статии. Со цел да не се натрупа овде со текст, ќе извадам делови од сите четири: '''Категории:''' *НЕ создавајте категорија ако во неа треба да има помалку од пет статии. *НЕ создавајте бесмислени категории. *НЕ смее категоријата да е категоризирана со истото име, односно да припаѓа самата на себе. *Категоријата е веројатно несоодветна ако одговорот на следниве прашања е „не“: ::Дали е можно да се напишат неколку пасуси или повеќе за темата на категоријата, објаснувајќи ја? ::Ако се движите до статијата во категоријата, дали ќе биде очигледно зошто е таму? Дали темата на категоријата е истакнато дискутирана во статијата? *Статијата често ќе биде категоризирана во неколку категории. Сепак, треба да бидете внимателни при категоризирањето — категориите стануваат помалку ефикасни колку повеќе од нив има во дадена статија. '''Списоци:''' *„Список на ...“ се енциклопедиски страници што се состојат од воведен дел проследен со список, евентуално подреден во потсекции. Ставките на овие списоци може да вклучуваат врски до специфични статии или други информации, и мора да бидат поткрепени со наводи како и секоја статија. *„Вградените списоци“ се списоци што се користат во статиите и ја надополнуваат содржината на статијата. Тие се вклучени во самиот текст или се додаваат во форма на табела, на пример. *Некои теми се толку широки што списокот би бил неконтролирано долг и ефикасно неодржлив. '''Прегледнички кутии / предлошки:''' *Прегледничките кутии генерално се претставени во еден од двата формати: ::Хоризонтални, поставени на дното од статиите, односно кутии за навигација ::Вертикални, често сместени во горниот десен агол од статиите, односно странични ленти или инфокутии. *Прегледничките кутии што се наоѓаат во горниот десен агол на статиите (понекогаш наречени „странична лента“ или „дел од серија“) треба да се третираат со посебно внимание, бидејќи се толку видливо прикажани за читателите. Повеќе на линковите: [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии]], [[Википедија:Категоризација]], [[Википедија:Списоци]], [[Википедија:Прегледнички предлошки]] ==== Дискусија за „категории, списоци и прегледнички кутии“ ==== * {{коментар}} - Јасно е, главно и до сега сме работеле по овие напатствија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:37, 3 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам со наведените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:02, 5 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:23, 7 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 15:16, 7 мај 2026 (CEST) *{{Коментар}} Јасно и прецизно.-<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 21:38, 10 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[Meta:User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:00, 30 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Aed == Jhon [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-26915-04|&#126;2026-26915-04]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-26915-04|разговор]]) 05:55, 4 мај 2026 (CEST) == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Поврзување на статија == Здраво. Ја креирав статијата [[16:9 (ТВ формат)]], но Wikidata ми јавува грешка за заштита и дозволи кога пробувам да ја поврзам со англиската верзија (16:9 aspect ratio). Изгледа има некој конфликт со стари меѓујазични врски. Ве молам некој од администраторите да ја поврзе рачно. [[User:Ajta|Ajta]] <small>([[User talk:Ajta|разговор]])</small> 01:05, 27 мај 2026 (CEST) :Ја поврзав без проблем. Мене не ми пријави конфликти. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 01:38, 27 мај 2026 (CEST) == Гласајте сега на изборите за U4C 2026 == <section begin="announcement-content" /> Ги замолуваме лицата со право на глас да гласаат на изборите за [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Координативен комитет за Универзалниот правилник на однесување]] 2026 (U4C 2026). Повеќе информации со проверка на подобноста, процесот на гласање, информации за кандидатите и врска до гласањето ќе најдете на [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|информативната страница на Мета]]. Гласањето завршува на 2 јуни 2026 во [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 ч. UTC]. Би ве замолиле да гласаме ако сметката ви е подобна. Исходот ќе биде познат до 14 јуни 2026 г. -- Во соработка со U4C,<section end="announcement-content" /> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 мај 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Мислења за соржини на Ризницата создадени со вештачка интелигенција == Ве покануваме да се [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|изјасните на Ризницата по прашањето за измена на правилата за содржини создадени со вештачка интелигенција]] (на англиски). Ова може да ги засегне таквите податотеки веќе подигнати на Ризницата и оние кои би се подигале во иднина. Ви благодарам. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|разговор]]) 19:11, 23 јуни 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860. Подоцна преведено од Корисник:Bjankuloski05 по барање на испраќачот.--> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:29, 25 јуни 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Sannita (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 14:24, 24 јули 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:DreamRimmer@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Употреба на некирилични имиња за брендови, компании, трговски марки итн. == Здраво на сите. Покренувам дискусија во врска со именувањето на статиите за светски брендови, компании, производители, музички групи, видеоигри, апликации, списанија, весници, автомобили и слични субјекти што во оригинал користат латиница, знаци или броеви. Македонскиот правопис од 2017 г. не наведува некои строги конкретни правила за ова дали секогаш во секој случај '''мора''' да се кирилизира или пак остави во оригинал. Имињата на одредени субјекти значително почесто се користат од релевантните и авторитетни извори во оригинално пишување на латиница (глобално така се познати и прифатени) отколку во транскрипција или превод — и Википедија (на пример Англиската) следи таква практика во насловите на статиите за ваквите предмети (за одредени прашања постојат посебни правила за именување што имаат приоритет). Конкретно, предлагам да се воспостават следниве правила: # Имиња на компании, корпорации, конкретни трговски и нетрговски организации и специфични настани (пр. [[Apple]], [[Microsoft]], [[Take-Two Interactive]], [[Samsung]], Electronic Entertainment Expo 2011, [[Sega]], [[Nintendo]]). Комично е ако, на пример, името на страницата е „Тејк-ту интерактив“. # Имиња на трговски марки, издавачки куќи и брендови (пр. [[iPhone]], [[Google Glass]], [[Kodansha]], [[Shogakukan]]). # Имиња на музички состави, музички групи, албуми, песни и композиции од современиот период (XX — XXI век) (пр. [[AC/DC]], [[Deep Purple]], [[Babymonster]]), со исклучок на оние што припаѓаат на класичната музика (навлезени се во македонскиот јазик како на пример операта „[[Травијата]]“). Ако на пример музичката група се остави во оригинал, до неа оди транскрибираното име, пр. Deep Purple ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Дип парпл''). За песните препорачувам секогаш во оригинал, на пр. песната на Кендрик Ламар, ''Swimming Pools''. # Имиња на медиуми, весници, списанија и издавачи (пр. [[CNN]], [[Die Welt]], ''[[Weekly Shonen Sunday]]'', [[TV Tokyo]], ''[[The New York Times]]''). # Имиња на видеоигри во оригинал, додека во заграда се наведува преводот на македонски јазик (пр. ''[[The Wolf Among Us]]'' ([[македонски]]: ''Волкот меѓу нас'') или соодветно општоприфатено (''официјално'') македонско име на играта доколку постои). # Имиња на веб-страници, платформи, програмски јазици и интернет-услуги што содржат броеви, специјални знаци или споени зборови (пр. [[4chan]], [[bit.ly]], [[VirusTotal]], [[eBay]], [[Windows 11]]). # Термини и називи од областа на информатичките технологии, вклучително и кратенки и акроними (пр. [[TCP/IP]], [[XMPP]], [[Linux]]). # Термини и називи од природните науки (пр. [[J/ψ-мезон]], [[SDSS J1539+0239]]). # Имиња на автомобили, производители на возила и мотори (пр. [[Toyota]], [[Hyundai]], [[Toyota Cresta]], [[Škoda]]). # Имиња на биолошки таксони што немаат утврдени македонски еквиваленти во научната литература (самостојниот превод на латинските имиња не е секогаш едноставен бидејќи често се дозволени повеќе варијанти). # Познати латински изреки, максими (пр. ''[[Ad hominem]]'', ''[[Magnum opus]]''), [[Енциклика|енциклики]] и слично. # Ако филмот, серијата, цртанот, анимацијата, [[Аниме|анимето]] или серијалот (франшизата) немаат официјален македонски наслов, препорачувам или да се остави во оригинал, или ако насловот не е двосмислен, да се преведе на македонски јазик. Некои филмови и серии, пак, се оставени во оригинал од самите македонски дистрибутери. На пример серијалот на ужасите ''[[Terrifier]]'' во Македонија е оставен во оригинал, така и насловот ќе биде на македонската Википедија. Мангата ''Dragon Ball'' нема официјален македонски превод, ама затоа пак анимето има официјална македонска синхронизација од поранешен А1, затоа насловот ќе си остане ''[[Змејска топка]]'' и така натаму. # Истото важи и за книги. Ако има официјален македонски наслов, секако тој да стои, а ако нема, да се преведе на македонски ама само ако насловот не е двосмислен (инаку ќе ги збуниме читателите со наш „обожавателски“ личен наслов, а во меѓувреме книгата можеби официјално била преведена на македонски јазик со сосема друг наслов). Овде спаѓа секаков вид книги (и [[Стрип|стрипови]], [[манга]], [[манхуа]] и [[манхва]]). За правилно изговарање на ваквите наслови, во воведниот дел на статијата препорачувам да се наведе практична транскрипција во заграда (пр. „[[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]:“). Исто така, од широко распространетите кирилични варијанти секогаш се препорачува да се прават пренасочувања кон оригиналниот наслов (на пр. [[Битлси]] → [[The Beatles]]). Меѓутоа, ако предметот на статијата има општоприфатено и распространено кирилизирано напишано име (утврдено и потврдено, на пример, на официјалната македонска веб-страница или во стручната книжевност), треба да се користи тоа. Во таков случај, пренасочувањето треба да се направи од оригиналното латинично пишување кон кириличниот наслов (на пр. [[Coca-Cola]] → [[Кока-Кола|Кока-кола]]). === Немакедонска кирилизација === Називите што во оригинал користат немакедонска кирилизација или друга словенска кирилица (на пр. Нафтна индустрија Србије), треба да се остават како што се, да се транскрибираат или преведат — во зависност од варијантата што претежно ја користат авторитетните извори на македонски јазик. Во овој случај тоа е „[[Нафтена индустрија на Србија]]“. === Особени случаи === Во особено сложени случаи, на пример поврзани со двосмисленост при изборот на јазикот од кој е потребен преносот на македонски јазик, препорачувам консултација со други уредници и соработници. Ако дефинирањето на соодветната варијанта за пренос на македонски јазик е отежнато или несигурно, најдобро е да се остави пишувањето на јазикот на '''оригиналот'''. -------------- Што мислите вие? Се согласувате ли со овие правила? --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 22:03, 14 август 2026 (CEST) === Одговори === :{{против}} - Строго против! За имиња на музички песни и музички албуми, [[Википедија:Селска_чешма#Дискусија_за_„музика“|погоре имаше дискусија]] и гласање (не знам зошто го повторуваш ова) да бидат во оригинал: :*албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. :*Но: за сè друго го користиме македонскиот правопис, кој вели дека научни кратенки и латинските имиња за флора и фауна кои се пишуваат на латиница и ја следат меѓународната биномна номенклатура (првата буква голема, и курзив, пример ''Lynx lynx'' (балкански рис)). :А за друго, и конкретно за тие што ги споменуваш: :*музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример Битлси, Ролинг стоунс, и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. :*филмови, книги, манга: насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, како што би гласел кога би се давале во Македонија, или би биле печатени. :*Туѓите имиња на брендови и компании се пишуваат со македонско писмо (кирилица) онака како што се изговараат, приспособени кон нашиот гласовен систем наместо со оригиналното латинично писмо. :[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 10:30, 15 август 2026 (CEST) == Известување за проект за картирање на земјишната покривка во С. Македонија == Во рамки на предложениот проект '''„Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data“''' ќе се изработи отворен GIS датасет за земјишната покривка во катастарските подрачја на населените места во С. Македонија. Проектот предвидува обработка на Sentinel сателитски снимки и GIS анализа за утврдување на површината и процентуалното учество на различни категории на земјишна покривка, како што се шуми, обработливо земјиште, тревни површини, урбани подрачја и водни површини. Резултатите, вклучувајќи карти, статистики и отворени геопросторни податоци, ќе бидат достапни за понатамошно користење и ќе придонесат кон подобрување на содржините на Wikipedia, Wikimedia Commons и Wikidata. Со оваа објава ја информирам заедницата за проектот. [[User:MacedonianMaps|&#91;&#91;User:Nikola0505&#124;MacedonianMaps&#93;&#93;]] <small>([[User talk:MacedonianMaps|разговор]])</small> 16:38, 17 август 2026 (CEST) :Звучи интересно, веројатно и корисно. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:26, 20 август 2026 (CEST) == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 11:09, 26 август 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Етничко потекло на Македонците на српската википедија == Еве што пишува за потекло на статија [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8 Македонци] на српската википедија:''Питање као да ли је македонска нација заиста постојала ураним 1940-их, када је комунистичка Југославија одлучила да jе призна, је тешко одговорити. Неки посматрачи тврде, да чак и у овом тренутку је било сумњиво, да ли су Словени из Македоније сматрали себе, да су националност одвојена од Бугара.[43][44][45][46][47] Након тога, како би избрисали преостала про-бугарска осећања, нове комунистичке власти су прогањали десничарске националисте са оптужбама за "про-бугарски шовинизам".[48] Дакле, чак су и левичарски политичари били затворени и оптуживани да су про-бугарски оријентисани''. Според српската википедија Македонци се бугарско потекло. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:19, 3 септември 2026 (CEST) :@[[Корисник:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]], @[[Корисник:A09|A09]], @[[Корисник:EPIC|EPIC]] impale you all on my dick. [[User:ВЕЉА МРЗИ РОМЕ|ВЕЉА МРЗИ РОМЕ]] <small>([[User talk:ВЕЉА МРЗИ РОМЕ|разговор]])</small> 14:42, 6 септември 2026 (CEST) nu0x1tqq9odixmf6ca0ql6y8ws29v2h 5625468 5625465 2026-09-08T21:01:07Z NDG 125700 Отповикано уредување на [[Special:Contributions/АЛЕКСА ЛУКИЋ ДРКА НА СВОЈУ СЕСТРУ|АЛЕКСА ЛУКИЋ ДРКА НА СВОЈУ СЕСТРУ]] ([[User talk:АЛЕКСА ЛУКИЋ ДРКА НА СВОЈУ СЕСТРУ|разговор]]), враќајќи на последната преработка на [[User:Morkoz|Morkoz]] 5624338 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста. Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава. Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== * {{коментар}} - Во ред се - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:26, 26 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 09:42, 28 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам со поставените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:49, 29 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Немам што да додадам, добро е. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 11:03, 30 април 2026 (CEST) * {{Коментар}} ОК е се. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:17, 30 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 12:02, 3 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии|Категории, списоци и прегледнички кутии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 21:20 ч. на 3 maj 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Ова е последна и голема тема, која е разделена на четири статии. Со цел да не се натрупа овде со текст, ќе извадам делови од сите четири: '''Категории:''' *НЕ создавајте категорија ако во неа треба да има помалку од пет статии. *НЕ создавајте бесмислени категории. *НЕ смее категоријата да е категоризирана со истото име, односно да припаѓа самата на себе. *Категоријата е веројатно несоодветна ако одговорот на следниве прашања е „не“: ::Дали е можно да се напишат неколку пасуси или повеќе за темата на категоријата, објаснувајќи ја? ::Ако се движите до статијата во категоријата, дали ќе биде очигледно зошто е таму? Дали темата на категоријата е истакнато дискутирана во статијата? *Статијата често ќе биде категоризирана во неколку категории. Сепак, треба да бидете внимателни при категоризирањето — категориите стануваат помалку ефикасни колку повеќе од нив има во дадена статија. '''Списоци:''' *„Список на ...“ се енциклопедиски страници што се состојат од воведен дел проследен со список, евентуално подреден во потсекции. Ставките на овие списоци може да вклучуваат врски до специфични статии или други информации, и мора да бидат поткрепени со наводи како и секоја статија. *„Вградените списоци“ се списоци што се користат во статиите и ја надополнуваат содржината на статијата. Тие се вклучени во самиот текст или се додаваат во форма на табела, на пример. *Некои теми се толку широки што списокот би бил неконтролирано долг и ефикасно неодржлив. '''Прегледнички кутии / предлошки:''' *Прегледничките кутии генерално се претставени во еден од двата формати: ::Хоризонтални, поставени на дното од статиите, односно кутии за навигација ::Вертикални, често сместени во горниот десен агол од статиите, односно странични ленти или инфокутии. *Прегледничките кутии што се наоѓаат во горниот десен агол на статиите (понекогаш наречени „странична лента“ или „дел од серија“) треба да се третираат со посебно внимание, бидејќи се толку видливо прикажани за читателите. Повеќе на линковите: [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии]], [[Википедија:Категоризација]], [[Википедија:Списоци]], [[Википедија:Прегледнички предлошки]] ==== Дискусија за „категории, списоци и прегледнички кутии“ ==== * {{коментар}} - Јасно е, главно и до сега сме работеле по овие напатствија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:37, 3 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам со наведените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:02, 5 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:23, 7 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 15:16, 7 мај 2026 (CEST) *{{Коментар}} Јасно и прецизно.-<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 21:38, 10 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[Meta:User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:00, 30 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Aed == Jhon [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-26915-04|&#126;2026-26915-04]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-26915-04|разговор]]) 05:55, 4 мај 2026 (CEST) == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Поврзување на статија == Здраво. Ја креирав статијата [[16:9 (ТВ формат)]], но Wikidata ми јавува грешка за заштита и дозволи кога пробувам да ја поврзам со англиската верзија (16:9 aspect ratio). Изгледа има некој конфликт со стари меѓујазични врски. Ве молам некој од администраторите да ја поврзе рачно. [[User:Ajta|Ajta]] <small>([[User talk:Ajta|разговор]])</small> 01:05, 27 мај 2026 (CEST) :Ја поврзав без проблем. Мене не ми пријави конфликти. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 01:38, 27 мај 2026 (CEST) == Гласајте сега на изборите за U4C 2026 == <section begin="announcement-content" /> Ги замолуваме лицата со право на глас да гласаат на изборите за [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Координативен комитет за Универзалниот правилник на однесување]] 2026 (U4C 2026). Повеќе информации со проверка на подобноста, процесот на гласање, информации за кандидатите и врска до гласањето ќе најдете на [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|информативната страница на Мета]]. Гласањето завршува на 2 јуни 2026 во [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 ч. UTC]. Би ве замолиле да гласаме ако сметката ви е подобна. Исходот ќе биде познат до 14 јуни 2026 г. -- Во соработка со U4C,<section end="announcement-content" /> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 мај 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Мислења за соржини на Ризницата создадени со вештачка интелигенција == Ве покануваме да се [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|изјасните на Ризницата по прашањето за измена на правилата за содржини создадени со вештачка интелигенција]] (на англиски). Ова може да ги засегне таквите податотеки веќе подигнати на Ризницата и оние кои би се подигале во иднина. Ви благодарам. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|разговор]]) 19:11, 23 јуни 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860. Подоцна преведено од Корисник:Bjankuloski05 по барање на испраќачот.--> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:29, 25 јуни 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Sannita (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 14:24, 24 јули 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:DreamRimmer@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Употреба на некирилични имиња за брендови, компании, трговски марки итн. == Здраво на сите. Покренувам дискусија во врска со именувањето на статиите за светски брендови, компании, производители, музички групи, видеоигри, апликации, списанија, весници, автомобили и слични субјекти што во оригинал користат латиница, знаци или броеви. Македонскиот правопис од 2017 г. не наведува некои строги конкретни правила за ова дали секогаш во секој случај '''мора''' да се кирилизира или пак остави во оригинал. Имињата на одредени субјекти значително почесто се користат од релевантните и авторитетни извори во оригинално пишување на латиница (глобално така се познати и прифатени) отколку во транскрипција или превод — и Википедија (на пример Англиската) следи таква практика во насловите на статиите за ваквите предмети (за одредени прашања постојат посебни правила за именување што имаат приоритет). Конкретно, предлагам да се воспостават следниве правила: # Имиња на компании, корпорации, конкретни трговски и нетрговски организации и специфични настани (пр. [[Apple]], [[Microsoft]], [[Take-Two Interactive]], [[Samsung]], Electronic Entertainment Expo 2011, [[Sega]], [[Nintendo]]). Комично е ако, на пример, името на страницата е „Тејк-ту интерактив“. # Имиња на трговски марки, издавачки куќи и брендови (пр. [[iPhone]], [[Google Glass]], [[Kodansha]], [[Shogakukan]]). # Имиња на музички состави, музички групи, албуми, песни и композиции од современиот период (XX — XXI век) (пр. [[AC/DC]], [[Deep Purple]], [[Babymonster]]), со исклучок на оние што припаѓаат на класичната музика (навлезени се во македонскиот јазик како на пример операта „[[Травијата]]“). Ако на пример музичката група се остави во оригинал, до неа оди транскрибираното име, пр. Deep Purple ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Дип парпл''). За песните препорачувам секогаш во оригинал, на пр. песната на Кендрик Ламар, ''Swimming Pools''. # Имиња на медиуми, весници, списанија и издавачи (пр. [[CNN]], [[Die Welt]], ''[[Weekly Shonen Sunday]]'', [[TV Tokyo]], ''[[The New York Times]]''). # Имиња на видеоигри во оригинал, додека во заграда се наведува преводот на македонски јазик (пр. ''[[The Wolf Among Us]]'' ([[македонски]]: ''Волкот меѓу нас'') или соодветно општоприфатено (''официјално'') македонско име на играта доколку постои). # Имиња на веб-страници, платформи, програмски јазици и интернет-услуги што содржат броеви, специјални знаци или споени зборови (пр. [[4chan]], [[bit.ly]], [[VirusTotal]], [[eBay]], [[Windows 11]]). # Термини и називи од областа на информатичките технологии, вклучително и кратенки и акроними (пр. [[TCP/IP]], [[XMPP]], [[Linux]]). # Термини и називи од природните науки (пр. [[J/ψ-мезон]], [[SDSS J1539+0239]]). # Имиња на автомобили, производители на возила и мотори (пр. [[Toyota]], [[Hyundai]], [[Toyota Cresta]], [[Škoda]]). # Имиња на биолошки таксони што немаат утврдени македонски еквиваленти во научната литература (самостојниот превод на латинските имиња не е секогаш едноставен бидејќи често се дозволени повеќе варијанти). # Познати латински изреки, максими (пр. ''[[Ad hominem]]'', ''[[Magnum opus]]''), [[Енциклика|енциклики]] и слично. # Ако филмот, серијата, цртанот, анимацијата, [[Аниме|анимето]] или серијалот (франшизата) немаат официјален македонски наслов, препорачувам или да се остави во оригинал, или ако насловот не е двосмислен, да се преведе на македонски јазик. Некои филмови и серии, пак, се оставени во оригинал од самите македонски дистрибутери. На пример серијалот на ужасите ''[[Terrifier]]'' во Македонија е оставен во оригинал, така и насловот ќе биде на македонската Википедија. Мангата ''Dragon Ball'' нема официјален македонски превод, ама затоа пак анимето има официјална македонска синхронизација од поранешен А1, затоа насловот ќе си остане ''[[Змејска топка]]'' и така натаму. # Истото важи и за книги. Ако има официјален македонски наслов, секако тој да стои, а ако нема, да се преведе на македонски ама само ако насловот не е двосмислен (инаку ќе ги збуниме читателите со наш „обожавателски“ личен наслов, а во меѓувреме книгата можеби официјално била преведена на македонски јазик со сосема друг наслов). Овде спаѓа секаков вид книги (и [[Стрип|стрипови]], [[манга]], [[манхуа]] и [[манхва]]). За правилно изговарање на ваквите наслови, во воведниот дел на статијата препорачувам да се наведе практична транскрипција во заграда (пр. „[[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]:“). Исто така, од широко распространетите кирилични варијанти секогаш се препорачува да се прават пренасочувања кон оригиналниот наслов (на пр. [[Битлси]] → [[The Beatles]]). Меѓутоа, ако предметот на статијата има општоприфатено и распространено кирилизирано напишано име (утврдено и потврдено, на пример, на официјалната македонска веб-страница или во стручната книжевност), треба да се користи тоа. Во таков случај, пренасочувањето треба да се направи од оригиналното латинично пишување кон кириличниот наслов (на пр. [[Coca-Cola]] → [[Кока-Кола|Кока-кола]]). === Немакедонска кирилизација === Називите што во оригинал користат немакедонска кирилизација или друга словенска кирилица (на пр. Нафтна индустрија Србије), треба да се остават како што се, да се транскрибираат или преведат — во зависност од варијантата што претежно ја користат авторитетните извори на македонски јазик. Во овој случај тоа е „[[Нафтена индустрија на Србија]]“. === Особени случаи === Во особено сложени случаи, на пример поврзани со двосмисленост при изборот на јазикот од кој е потребен преносот на македонски јазик, препорачувам консултација со други уредници и соработници. Ако дефинирањето на соодветната варијанта за пренос на македонски јазик е отежнато или несигурно, најдобро е да се остави пишувањето на јазикот на '''оригиналот'''. -------------- Што мислите вие? Се согласувате ли со овие правила? --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 22:03, 14 август 2026 (CEST) === Одговори === :{{против}} - Строго против! За имиња на музички песни и музички албуми, [[Википедија:Селска_чешма#Дискусија_за_„музика“|погоре имаше дискусија]] и гласање (не знам зошто го повторуваш ова) да бидат во оригинал: :*албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. :*Но: за сè друго го користиме македонскиот правопис, кој вели дека научни кратенки и латинските имиња за флора и фауна кои се пишуваат на латиница и ја следат меѓународната биномна номенклатура (првата буква голема, и курзив, пример ''Lynx lynx'' (балкански рис)). :А за друго, и конкретно за тие што ги споменуваш: :*музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример Битлси, Ролинг стоунс, и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. :*филмови, книги, манга: насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, како што би гласел кога би се давале во Македонија, или би биле печатени. :*Туѓите имиња на брендови и компании се пишуваат со македонско писмо (кирилица) онака како што се изговараат, приспособени кон нашиот гласовен систем наместо со оригиналното латинично писмо. :[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 10:30, 15 август 2026 (CEST) == Известување за проект за картирање на земјишната покривка во С. Македонија == Во рамки на предложениот проект '''„Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data“''' ќе се изработи отворен GIS датасет за земјишната покривка во катастарските подрачја на населените места во С. Македонија. Проектот предвидува обработка на Sentinel сателитски снимки и GIS анализа за утврдување на површината и процентуалното учество на различни категории на земјишна покривка, како што се шуми, обработливо земјиште, тревни површини, урбани подрачја и водни површини. Резултатите, вклучувајќи карти, статистики и отворени геопросторни податоци, ќе бидат достапни за понатамошно користење и ќе придонесат кон подобрување на содржините на Wikipedia, Wikimedia Commons и Wikidata. Со оваа објава ја информирам заедницата за проектот. [[User:MacedonianMaps|&#91;&#91;User:Nikola0505&#124;MacedonianMaps&#93;&#93;]] <small>([[User talk:MacedonianMaps|разговор]])</small> 16:38, 17 август 2026 (CEST) :Звучи интересно, веројатно и корисно. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:26, 20 август 2026 (CEST) == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 11:09, 26 август 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Етничко потекло на Македонците на српската википедија == Еве што пишува за потекло на статија [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8 Македонци] на српската википедија:''Питање као да ли је македонска нација заиста постојала ураним 1940-их, када је комунистичка Југославија одлучила да jе призна, је тешко одговорити. Неки посматрачи тврде, да чак и у овом тренутку је било сумњиво, да ли су Словени из Македоније сматрали себе, да су националност одвојена од Бугара.[43][44][45][46][47] Након тога, како би избрисали преостала про-бугарска осећања, нове комунистичке власти су прогањали десничарске националисте са оптужбама за "про-бугарски шовинизам".[48] Дакле, чак су и левичарски политичари били затворени и оптуживани да су про-бугарски оријентисани''. Според српската википедија Македонци се бугарско потекло. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:19, 3 септември 2026 (CEST) o8laft461sewdt89amb8zuaniu0lzic Свети Нектариј Битолски 0 22847 5625688 5404879 2026-09-09T08:04:54Z Bjankuloski06 332 додадена [[Категорија:Луѓе од Битола]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5625688 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox saint | honorific_prefix= [[Светец|Свети]] | name = Нектариј Битолски | image = Saint Nectarius from Bitola Icon 1818.jpg | imagesize = | alt = | caption = Фреска на Свети Нектариј во [[Манастир Зограф|Зографскиот манастир]] | titles = | birth_date = 1430 | birth_place = [[Битола]] | home_town = | residence = | death_date = 5 декември 1500 | death_place = [[Света Гора]] | venerated_in = | beatified_date = | beatified_place = | beatified_by = | canonized_date = | canonized_place = | canonized_by = | major_shrine = | feast_day = 5 декември | attributes = | patronage = | issues = | suppressed_date = | suppressed_by = | influences = | influenced = | tradition = | major_works = }} '''Преподобен Свети Нектариј Битолски''' — македонски [[светец]] од 15 век. ==Животопис== Нектариј е роден во [[Битола]]. Крстеното име му било Никола. Се подвизувал најпрво во манастирот [[Свети Врачи]] кај Битола, заедно со својот замонашен татко Пахомиј. Потоа преминал на [[Кареја]] на [[Света Гора]], каде што го продолжил подвигот под раководство на старците Филотеј и Дионисиј во ќелијата на Св. Архангели. Починал на [[5 декември]] [[1500]] година, која дата се зема за славење на неговиот празник по стариот црковен календар. Неговите чудотворни мошти цели, нетлени и благоухани, сè уште почиваат во истата ќелија. {{Биографија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нектариј Битолски}} [[Категорија:Македонски светци|Нектариј]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Христијански светци од 16 век]] [[Категорија:Преподобни]] [[Категорија:Луѓе од Битола]] 9ngz5zdng8w7fatv0miqnvch09pepsg Фиренца 0 24297 5625702 5595821 2026-09-09T08:57:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625702 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија Општина во Италија |name=Фиренца |image_flag=Flag of Florence.svg |istat=048017 |saint=[[Јован Крстител]] |day=24 јуни |website={{Official website|http://www.comune.firenze.it}} |imagesize=270px |image_alt= |shield_alt= |telephone= |map_alt= |map_caption= |pushpin_map=Tuscany#Italy#Europe |pushpin_map_alt= |coordinates={{coord|43|46|17|N|11|15|15|E|display=inline,title}} |coordinates_footnotes=|postal_code=50121–50145 |population_total=383083 |native_name=''Firenze'' |region=[[Тоскана]] |official_name=Comune di Firenze |image_skyline=| image_skyline = {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/3/2/1 | total_width = 290 | align = center | caption_align = center | image1 = FirenzeDec092023 01.jpg | caption1 = Панорама на Фиренца | image2 = Palazzo Pitti nel tardo pomeriggio.jpg | caption2 = [[Палацо Пити]] | image3 = Basílica de la Santa Cruz, Florencia, Italia, 2022-09-18, DD 95.jpg | caption3 = [[Санта Кроче|Санта Кроче]] | image4 = Uffizi Gallery, Florence.jpg | caption4 = [[Уфици|Галерија Уфици]] | image5 = Palacio Viejo, Florencia, Italia, 2022-09-18, DD 236-238 HDR.jpg | caption5 = [[Палацо Векио]] | image6 = Catedral, Florencia, Italia, 2022-09-19, DD 91.jpg | caption6 = [[Фирентинска катедрала]] | image7 = Panorama of the Ponte Vecchio in Florence, Italy.jpg | caption7 = [[Понте Векио]] }} |image_caption= |image_shield=FlorenceCoA.svg |image_map= |pushpin_label_position= |frazioni= |population_as_of=30 June 2016 |mayor=[[Дарио Нардела]] |mayor_party=[[Демократска Партија (Италија)|ПД - Демократска Партија, на италијански: Partito Democratico PD]]|elevation_footnotes=|elevation_m=50|area_footnotes=|area_total_km2=102.41|population_footnotes=<ref>{{cite web |url=http://demo.istat.it/bil2015/index.html |title=Bilancio demografico anno 2015 e popolazione residente al 31 dicembre; Comune: Firenze |at=Select: Italia Centrale/Toscana/Firenze/Firenze |publisher=[[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]] |accessdate=24 јануари 2021 |archive-date=2021-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213115326/http://demo.istat.it/bil2015/index.html |url-status=dead }}</ref>|area_code=055 }} '''Фиренца''' ({{langx|it|Firenze}}) е сместена во Централна [[Италија]] и е главен град на [[Тоскана|покраината Тоскана]]. Тоа е најнаселениот град во Тоскана, со 383.084 жители во 2013 година, и над 1.520.000 во нејзината метрополитанска област.<ref>Bilancio demografico anno 2013, dati [http://demo.istat.it/ ISTAT]</ref> Фиренца била центар на [[Среден век|средновековната]] [[Европа|европска]] трговија, финансии и еден од најбогатите градови од таа ера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.barnesandnoble.com/Economy-of-Renaissance-Florence/Richard-A-Goldthwaite/e/9780801889820|title=Economy of Renaissance Florence, Richard A. Goldthwaite, Book – Barnes & Noble|date=23 April 2009|publisher=Search.barnesandnoble.com|accessdate=22 January 2010|archive-date=2010-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100404082637/http://search.barnesandnoble.com/Economy-of-Renaissance-Florence/Richard-A-Goldthwaite/e/9780801889820|url-status=dead}}</ref> Според многу академици<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/tag/firenze-del-rinascimento/|title=Firenze-del-rinascimento: Documenti, foto e citazioni nell'Enciclopedia Treccani}}</ref> е родното место на [[ренесанса]]та и е наречена „[[Атина]] на [[Среден век|средниот век]]“.<ref>Spencer Baynes, L.L.D., and [[William Robertson Smith|W. Robertson Smith]], L.L.D., ''Encyclopædia Britannica''. Akron, Ohio: The Werner Company, 1907: p. 675</ref> Нејзината бурна политичка историја вклучува периоди на владеење од моќното семејство [[Медичи]] и бројни религиозни и републички револуции.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/renaissanceflore00bruc_0|title=Renaissance Florence|last=Brucker|first=Gene A.|publisher=Wiley|year=1969|isbn=978-0520046955|location=New York|page=[https://archive.org/details/renaissanceflore00bruc_0/page/23 23]|url-access=registration}}</ref> Од 1865 до 1871 година градот служел како главен град на [[Кралство Италија|Кралството Италија]] (основан во 1861 година). Фирентинскиот дијалект ја формирал основата на [[Италијански јазик|стандардниот италијански јазик]] и тој станал јазик на културата низ цела Италија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/storia-della-lingua_(Enciclopedia-dell'Italiano)/|title=storia della lingua in 'Enciclopedia dell'Italiano'|publisher=Treccani.it|accessdate=28 October 2017}}</ref> благодарение на престижот на ремек-делата од [[Данте Алигиери]], [[Франческо Петрарка]], [[Џовани Бокачо]], [[Николо Макијавели]] и Франческо Гвичардини. Градот привлекува милиони туристи годишно, а УНЕСКО го прогласил историскиот центар на Фиренца за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] во 1982 година. Градот е познат по својата култура, ренесансна уметност и архитектура и споменици. Градот исто така содржи бројни музеи и уметнички галерии, како што се [[Уфици|галеријата „Уфици“]] и „ Палацо Пити“, и сè уште има влијание во областите на уметноста, културата и политиката. Поради уметничкото и архитектонско наследство на Фиренца, ''Форбс'' го рангираше како еден од најубавите градови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/2010/01/22/paris-london-travel-lifestyle-travel-tourism-new-york-top-ten-cities.html|title=World's Most Beautiful Cities|last=Tim Kiladze|date=22 January 2010|work=Forbes|accessdate=12 April 2011}}</ref> Фиренца игра важна улога во италијанската мода, и е рангирана во првите 15 [[Престолнина на модата|модни метрополи]] на светот според Глобалниот јазичен монитор;<ref name="languagemonitor">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.languagemonitor.com/fashion-capitals/paris-towers-over-world-of-fashion-as-top-global-fashion-capital-for-2015/|title=Paris Towers Over World of Fashion as Top Global Fashion Capital for 2015|date=2017-07-06|publisher=Languagemonitor.com|accessdate=20 January 2016}}</ref> дополнително, тоа е голем национален економски центар како и туристички и индустриски центар. Во 2008 година градот имаше 17-ти највисок просечен приход во [[Италија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilsole24ore.com/speciali/redditi_comuni_08/|title=La classifica dei redditi nei comuni capoluogo di provincia|publisher=Il Sole 24 ORE|accessdate=9 October 2013|archive-date=2011-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512174557/http://www.ilsole24ore.com/speciali/redditi_comuni_08/|url-status=dead}}</ref> == Историја == [[Податотека:Colored_woodcut_town_view_of_Florence.jpg|мини|Поглед на Фиренца од Хартман Шедел, објавено во 1493 година]] [[Податотека:Поглед од кулата Џото кон куполата на Катедралата Санта Марија дел Фиоре.jpg|мини|Поглед од кулата Џото кон куполата на Катедралата Санта Марија дел Фиоре]] Фиренца води потекло од римско доба, а подоцна, по подолг период процветува како трговска и банкарска средновековна општина, е родно место на италијанската ренесанса. Таа била политички, економски и културен центар и еден од најважните градови во Европа и светот од XIV до XVI век.<ref name="britannica.com">{{наведена енциклопедија}}</ref> Јазикот што се зборувал во градот во текот на XIV век станал прифатен како модел, кој што станал [[италијански јазик]]. Благодарение на делата, особено на Тосканците [[Данте Алигиери|Данте]], [[Франческо Петрарка|Петрарка]] и [[Џовани Бокачо|Бокачо]], фирентинскиот дијалект, пред сè, локалните дијалекти, биле усвоени како основа за национален литературен јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://italian.about.com/library/weekly/aa060699a.htm|title=History of the Italian Language|publisher=italian.about.com|accessdate=28 September 2010|archive-date=2016-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528014820/http://italian.about.com/library/weekly/aa060699a.htm|url-status=dead}}</ref> Почнувајќи од доцниот [[среден век]], парите од Фиренца - во форма на златен флорин - го финансирале развојот на индустријата низ цела Европа, од [[Велика Британија]] до [[Бриж]], до [[Лион]] и [[Унгарија]]. Фирентинските банкари ги финансирале англиските кралеви за време на [[Стогодишна војна|стогодишната војна]]. Тие исто така го финансирале папството, вклучително и изградбата на нивниот [[Авињонско папство|привремен главен град Авињон]] и, по нивното враќање во Рим, реконструкцијата и ренесансното разубавување на Рим. Фиренца била дом на Медичи, едно од најважните благородни семејства во европската историја. [[Лоренцо де Медичи]] се сметал за политички и културен мозок на Италија кон крајот на 15 век. Два члена на семејството биле [[Папа|папи]] на почетокот на 16 век: [[Папа Лав X|Лав X]] и [[Папа Климент VII|Климент VII]]. [[Катерина Медичи]] се омажила за францускиот крал [[Анри II]] и, по неговата смрт во 1559 година, владеела како регент во Франција. [[Марија Медичи|Марија де Медичи се]] омажила [[Анри IV|за францускиот Анри IV]] и го родила идниот крал [[Луј XIII]]. Медичи владееле како Големи војводи од Тоскана, почнувајќи од Козимо I де Медичи во 1569 година и завршувајќи со смртта на Џан Гастоне де Медичи во 1737 година. === Римско потекло === {{Цитат во кутија|width=17em|align=Right|bgcolor=#B0C4DE|title=Историска позадина|fontsize=80%|quote=[[File:Consul et lictores.png|15px]] [[Римска Република]] 59–27 п.н.е. <br/> [[File:Vexilloid of the Roman Empire.svg|15px]] [[Римско Царство]] 27 п.н.е. – 285 н.е.<br/> [[File:Vexilloid of the Roman Empire.svg|15px]] [[Западно Римско Царство]] 285–476 <br/> {{знаменце|Odovacar Ravenna 477.jpg}} [[Одоацер|Кралството на Одоацер]] 476–493 <br/> {{знаменце|Teodorico re dei Goti (493-526).png}} [[Остроготско Кралство]] 493–553 <br/> [[File:Simple Labarum.svg|12px]] [[Византиска Империја|Источна Римска Империја]] 553–568 <br/> [[File:Corona ferrea monza (heraldry).svg|15px]] [[Кралство на Ломбардите|Ломбардско Кралство]] 570–773 <br/> [[File:Charlemagne autograph.svg|15px]] [[Каролинска Империја]] 774–797 <br/> [[File:Corona ferrea monza (heraldry).svg|15px]] [[Кралство Италија (Свето Римско Царство)|Regnum Italiae]] 797–1001 <br/> [[File:Shield and Coat of Arms of the Holy Roman Emperor (c.1200-c.1300).svg|15px]] [[Тоскански Марш]] 1002–1115 <br/> [[File:Flag of Florence.svg|15px|border]] [[Република Фиренца]] 1115–1532 <br/> [[File:Coat of arms of the Grand Duchy of Tuscany (1562-1737).svg|15px]] [[Дукатот на Фиренца]] 1532–1569 <br/> [[File:Bandiera del granducato di Toscana (1562-1737 ).png|15px|border]] [[Гранд Дукатот на Фиренца]] 1569–1801 <br/> [[File:Etrurian Kingdom and War Flag with Great Royal Coat of Arms.svg|15px|border]] [[Кралство Етрурија]] 1801–1807 <br/> [[File:Flag of France.svg|15px|border]] [[Прво Француско Кралство]] 1807–1815 <br/> [[File:Flag of the Grand Duchy of Tuscany (1840).svg|15px|border]] [[Гранд Дукатот на Тоскана]] 1815–1859 <br/> [[File:Flag of Italy.svg|15px|border]] [[Обединети Провинции на Централна Италија]] 1859–1860 <br/> [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|15px|border]] [[Кралство Италија]] 1861–1946 <br/> [[File:Flag of Italy.svg|15px|border]] [[Италијанска Република]] 1946–денес}} [[Податотека:0092_-_Wien_-_Kunsthistorisches_Museum_-_Gaius_Julius_Caesar.jpg|десно|мини| [[Гај Јулиј Цезар|Јулиј Цезар ја]] основал Фиренца во 59 година&nbsp;п.н.е.]] [[Податотека:Totila_fa_dstruggere_la_città_di_Firenze.jpg|мини| [[Готи|Готскиот]] крал Тотила ги руши ѕидовите на Фиренца во текот на готската војна : осветлување од Чиги ракописот на <nowiki><i id="mwiQ">Хрониката на Вилани</i></nowiki>]] [[Етрурци]]те во 9 - 8 век п.н.е.&nbsp;првично ја формирале малата населба Фиесоле (Faesulae на латински),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lonelyplanet.com/italy/florence/history|title=History of Florence – Lonely Planet Travel Information|last=Planet|first=Lonely|work=lonelyplanet.com|accessdate=2021-01-28|archive-date=2020-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111232926/https://www.lonelyplanet.com/italy/florence/history|url-status=dead}}</ref> која била уништена од Луциус Корнелиус Сула во 80 година&nbsp;п.н.е. во одмазда за поддршката на фракцијата популари во Рим.  Сегашниот град Фиренца е основан од [[Гај Јулиј Цезар|Јулиј Цезар]] во 59 година&nbsp;п.н.е. како населба за неговите војници ветерани и првично била именувана како ''Флуентија'', поради фактот што била изградена помеѓу две реки, која подоцна била променета во ''Флоренција'' („цветно“).<ref>Leonardo Bruni, ''History of the Florentine People'' I.1, 3</ref> Изграден е во стилот на [[воен логор]] со главните улици, ''кардо'' и ''декуманус'', пресекувајќи се на сегашната ''Пјаца дела Република'' . Сместена покрај ''Виа Касија'', главната рута помеѓу Рим и север, и во рамките на плодната долина на [[Арно (река)|Арно]], населбата брзо станала важен трговски центар. Со вековите што доаѓаат, градот доживеал бурни периоди на владеење на [[Остроготи]]те, времиња во кои градот често бил вознемируван од војување меѓу [[Остроготи]]те и [[Византија|Византијците]], што можел да предизвика пад на населението на околу 1.000 луѓе. Мирот се вратил под власта на Ломбард во 6 век. Фиренца била освоена од [[Карло Велики]] во 774 година и станала дел од Војводството Тоскана, со Лука како главен град. Населението повторно почнало да расте и трговијата напредувала. Во 854 година, Фиренца и Фиесоле биле обединети во една област.<ref>{{Наведена книга|title=Explore the World Nelles Pocket: Florence – Fiesole, Prato, Pistoia, San Gimignano, Voltera, Siena|last=Bleek|first=Ulrike|publisher=Gunter Nelles|location=Munich|pages=13}}</ref> === Втор милениум === [[Податотека:Firenze-sanminiato01.jpg|десно|мини| Базиликата Сан Минијато ал Монте]] Марграв Хуго ја избрал Фиренца за свој престој наместо Лука околу 1000 година. Златното доба на фирентинската уметност започнала од прилика тоа време. Во 1013 година започнала изградбата на базиликата Сан Минијато ал Монте. Надворешноста на црквата е преработена во [[Романска архитектура|романески стил]] помеѓу 1059 и 1128 година. Во 1100 година, Фиренца била „ Комуна “, што значи град-држава. Примарниот ресурс на градот била реката [[Арно (река)|Арно]], обезбедувајќи моќ и пристап за индустријата (главно текстилна индустрија) и пристап до Средоземното море за меѓународна трговија. Друг одличен извор на сила била нејзината работлива трговска заедница. Вештините на фирентинското трговско банкарство станале признати во Европа откако на средновековните саеми донеле решителни финансиски иновации (на пр. меници,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.economist.com/node/13484709|title=Cradle of capitalism|date=16 April 2009|work=The Economist|access-date=16 October 2016|issn=0013-0613}}</ref> двоен систем на книговодство ). Овој период, исто така, го видел затемнувањето на поранешниот моќен соперник на Фиренца [[Пиза]] (поразен од Џенова во 1284 година и потчинет од Фиренца во 1406 година), и извршување на моќта на [[Меркантилизам|трговската]] елита по анти-аристократското движење, предводено од Џано дела Бела, што резултирало во збир на закони наречени Правила на правдата (1293).<ref>{{Наведено списание|last=Peters|first=Edward|date=1995|title=The Shadowy, Violent Perimeter: Dante Enters Florentine Political Life|journal=Dante Studies, with the Annual Report of the Dante Society|pages=69–87|jstor=40166507}}</ref> === Среден век и ренесанса === ==== Подемот на Медичи ==== [[Податотека:Leonardo_da_Vinci01.jpg|мини| Статуата на [[Леонардо да Винчи]] пред [[Уфици|галеријата Уфици]]]] Во екот на демографската експанзија околу 1325 година, бројката на урбаното население можно е да изнесувала дури 120.000 жители, а бројката на руралното население околу градот веројатно била близу 300.000.<ref>{{Наведено списание|last=Day|first=W.R.|date=3 January 2012|title=The population of Florence before the Black Death: survey and synthesis|journal=Journal of Medieval History|volume=28|issue=2|pages=93–129|doi=10.1016/S0304-4181(02)00002-7}}</ref> [[Црна смрт|Црната смрт]] од 1348 година ја намалила бројката на популацијата за повеќе од половина,<ref>"[http://www.brown.edu/Departments/Italian_Studies/dweb/plague/ Decameron Web, Boccaccio, Plague]". Brown University.</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/worldofgiottoc1200eime|title=The World of Giotto: c. 1267–1337|last=Eimerl|first=Sarel|publisher=Time-Life Books|others=et al|year=1967|isbn=0-900658-15-0|page=[https://archive.org/details/worldofgiottoc1200eime/page/n187 184]|url-access=registration}}</ref> се вели дека околу 25 000 жители биле заштитени од градската индустрија за [[волна]]: во 1345 година Фиренца била сцена на обид за [[штрајк]] од волнени чешери (''циомпи''), кои во 1378 година се кренале на краток бунт против олигархиското владеење во Бунтот на Сиомпи. По нивното сузбивање, Фиренца потпаднала под власта (1382-1434) на семејство Албици, кои станале жестоки соперници на Медичи. Во 15 век, Фиренца била меѓу најголемите градови во Европа со 60.000 жители и се сметала за богата и економски успешна.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/monalisarevealed00pall/page/17|title=Mona Lisa Revealed: The True Identity of Leonardo's Model|last=Pallanti, Giuseppe|publisher=Skira|year=2006|isbn=978-88-7624-659-3|location=Florence, Italy|pages=[https://archive.org/details/monalisarevealed00pall/page/17 17, 23, 24]|url-access=registration}}</ref> [[Козимо де Медичи]] бил првиот член на семејството Медичи кој во суштина го контролирал градот позади сцената. Иако градот технички бил демократски видлив, неговата моќ доаѓала од огромната покровителна мрежа заедно со неговиот сојуз со новите имигранти, ''џенте нуова'' (нови луѓе). Фактот дека Медичи биле банкари на папата, исто така, придонел за нивно воздигнување. Козимо го наследил неговиот син [[Пјеро ди Козимо де Медичи|Пјеро]], кој наскоро потоа го наследи внукот на Козимо, [[Лоренцо де Медичи|Лоренцо]] во 1469 година. Лоренцо бил голем покровител на уметноста, нарачувајќи дела од [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]], [[Леонардо да Винчи]] и [[Сандро Ботичели|Ботичели]]. Лоренцо бил успешен поет и музичар и донел композитори и пејачи во Фиренца, вклучувајќи ги Александар Агрикола, Јоханес Гиселин и Хајнрих Исак. Според современите Фирентинци (и оттогаш), тој бил познат како „Лоренцо Величествениот“ (Лоренцо ил Магнифико). По смртта на Лоренцо де Медичи во 1492 година, го наследил неговиот син Пјеро II. Кога францускиот крал [[Шарл VIII|Шарл&nbsp;VIII]] ја нападнал [[северна Италија]], Пјеро II избрал да ѝ се спротивстави на неговата војска. Но, кога ја сфатил големината на француската војска пред портите на Пиза, морал да ги прифати понижувачките услови на францускиот крал. Ова ги натерало Фирентинците да се побунат и веднаш го протерале Пјеро II. Со неговото прогонство во 1494 година, првиот период на владеењето на Медичи завршил со обновување на републичката влада. ==== Савонарола, Макијавели и папите Медичи ==== [[File:Hanging_and_burning_of_Girolamo_Savonarola_in_Florence.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hanging_and_burning_of_Girolamo_Savonarola_in_Florence.jpg|десно|мини|{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[[Џироламо Савонарола]] изгорен на клада во 1498. [[:en:Palazzo Vecchio|Палацо Векио]] се наоѓа на центар десно.]] Во овој период, доминиканскиот фратар Џироламо Савонарола станал приор на манастирот Сан Марко во 1490 година. Тој бил познат по своите покани за покајание, осудувајќи го она што го сметал за раширен неморал и приврзаност кон материјалното богатство. Тој го пофалил прогонството на Медичи како дело на Бога, казнувајќи ги за нивната декаденција. Ја искористил можноста да ги спроведе политичките реформи што водат кон подемократско правило. Но, кога Савонарола јавно го обвинил [[Папа Александар VI|папата Александар Шести]] за корупција, му било забрането да зборува во јавност. Кога ја прекршил оваа забрана, тој бил екскомунициран. Фирентинците, уморни од неговите екстремни учења, се свртиле против него и го уапсиле. Тој бил осуден како еретик и изгорен на клада на плоштадот Пјаца дела Сињорија на 23 мај 1498 година. Втора личност со невообичаено акутен вид бил [[Николо Макијавели]], чии рецепти за регенерација на Фиренца под силно водство честопати се сметале за легитимизација на политичката експедитивност, па дури и неправилна работа. Со други зборови, Макијавели бил политички мислител, можеби најпознат по неговиот политички прирачник, насловен [[Владетелот|„Владетелот“]], што се однесува на владеењето и вршењето на власта. Нарачан од Медичи, Макијавели исто така ги напишал и фирентинските истории, историјата на градот. Флорентинците ги протерале Медичи по втор пат и повторно воспоставија република на 16 мај 1527 година. Обновени двапати со поддршка на [[Карло V (Свето Римско Царство)|царот Карло V]] и [[Папа Климент VII|папата Климент VII]] (Џулио де Медичи), Медичи во 1532 година станале наследни војводи на Фиренца, а во 1569 г. Големите војводи на Тоскана, владееле два века. Во цела Тоскана, само Република Лука (подоцна Војводство) и Кнежевството Пјомбино биле независни од Фиренца. === XVIII и XIX век === [[Податотека:Wenceslaus_Werlin-Leopold_II,_Holy_Roman_Emperor_and_his_family.jpg|мини| [[Леополд II|Леополд Втори, Светиот римски цар]] и неговото семејство. Леополд бил, од 1765 до 1790 година, Големиот војвода од Тоскана]] Истребувањето на династијата Медичи и пристапувањето на [[Франц I (Свето Римско Царство)|Франсис Стефан]], војводата од Лорен и сопруг на [[Марија Терезија|Марија Тереза од Австрија]] во 1737 година, довело до привремено вклучување на Тоскана на териториите на австриската круна. Станала територија на династијата Хабсбург-Лорен, кои биле заменети за Куќата во Бурбон-Парма во 1801 година. Од 1801 до 1807 година Фиренца била главен град на [[Наполеон Бонапарт|Наполеонската]] држава Кралство Етрурија. Бурбон-Парма биле сменети во декември 1807 година кога Тоскана беше припоена кон [[Прво Француско Царство|Франција]]. Фиренца била [[Префектура (Франција)|префектура]] на францускиот департман Арно од 1808 година до падот на [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] во 1814 година. Династијата Хабсбург-Лореин била обновена на престолот во Тоскана на [[Виенски конгрес|Конгресот во Виена,]] но конечно била расчинета во 1859 година. Тоскана станала покраина на Кралството Италија во 1861 година. Фиренца го заменила [[Торино]] како главен град на Италија во 1865 година и во обид да го модернизира градот, стариот пазар на Пјаца дел Меркато Векио и многу средновековни куќи биле срушени и заменети со поформален план за улици со понови куќи. Пјаца (прво преименувана во Пјаца [[Виктор Емануел II|Виторио Емануеле&nbsp;II]], потоа Пјаца дела Република, сегашното име) бил значително проширен и беше изграден голем триумфален лак на западниот крај. Овој развој бил непопуларна мерка и била спречена да продолжи со напорите на неколку Британци и Американци кои живеле во градот. Ден денес во близина стои музеј што потсетува на уништувањето. Вториот главен град на земјата бил заменет од Рим шест години подоцна, откако повлекувањето на француските трупи дозволило заземање на Рим . [[Податотека:SanMiniatoAlMonte-Cimetiere.jpg|мини|''Порте Санте гробишта'', место каде што се погребани важни историски лишности од Фиренца]] === ХХ век === За време на Втората светска војна, градот доживеал едногодишна германска окупација (1943–1944), како дел од Италијанската социјална република. Хитлер го прогласил за отворен град на 3 јули 1944 година кога се доближувале трупите на британската осма армија .<ref>[https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/2681509 July 3, 1944 newspaper archive]</ref> На почетокот на август, Германците што се повлекле одлучиле да ги срушат сите мостови по должината на [[Арно (река)|Арно,]] што го поврзува округот Олтрарно со остатокот од градот, што им го отежнува минувањето на трупите на 8-та армија. Сепак, во последен момент Чарлс Штајнхауслин, во тоа време конзул на 26 земји во Фиренца, го убедил германскиот генерал во Италија дека [[Понте Векио]] не треба да биде уништен поради неговата историска вредност.  Наместо тоа, исто така историска област на улици директно на југ од мостот, вклучително и дел од Коридоио Вазаријано, беше уништена со употреба на мини. Оттогаш мостовите се обновени во нивните оригинални форми користејќи што повеќе преостанати материјали, но зградите околу Понте Векио се обновени во стил комбинирајќи го стариот со модерен дизајн. Непосредно пред да ја напуштат Фиренца, бидејќи знаеле дека наскоро ќе треба да се повлечат, Германците погубиле многу борци за слобода и политички противници на улиците и плоштадите, вклучувајќи го и плоштадот Пјаца Санто Спирто. Фиренца била ослободена од новозеландските, јужноафриканските и британските трупи на 4 август 1944 година заедно со партизаните од Тосканскиот комитет за национално ослободување (CTLN). [[Сојузници во Втората светска војна|Сојузничките]] војници кои загинале возејќи ги Германците од Тоскана се закопани на гробиштата надвор од градот (Американци околу 9км јужно од градот, британските и војниците на Комонвелтот на неколку километри источно од центарот на десниот брег на Арно) . На крајот на Втората светска војна, во мај 1945 година, на Информативната и образовната гранка на американската армија било наредено да формираат странски универзитетски кампус за демобилизирани американски службеници мажи и жени во Фиренца, Италија. Првиот американски универзитет за сервисен персонал е основан во јуни 1945 година на Факултетот за аеронаутика во Фиренца, Италија. Околу 7.500 студенти-војници требало да поминат низ Универзитетот за време на неговите четиримесечни сесии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://giuniversity.wordpress.com/florence/|title=University Study Center, Florence « The GI University Project|date=2010-07-04|publisher=Giuniversity.wordpress.com|accessdate=16 November 2012}}</ref> Во ноември 1966 година, Арно поплавил делови од центарот, оштетувајќи многу уметнички богатства. Околу градот има мали плакати на ѕидовите кои забележуваат до која точка стигнале надојдените води. == Географија == [[Податотека:Florence_with_snow_cover_in_December_2009.jpg|десно|мини| Фиренца со снежна покривка во декември 2009 година]] Фиренца лежи во слив формиран од ридовите Кареџи, Фиесоле, Сетињано, Арчетри, Поџо Империјале и Белозгуардо (Фиренца). Реката [[Арно (река)|Арно]], уште три помали реки (Муњоне,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/turner-fiesole-from-the-river-mugnone-outside-of-florence-d16620|title=Fiesole from the River Mugnone outside of Florence|last=Turner|first=Joseph Mallord William|work=[[Tate]]|access-date=15 February 2020|year=1819|author-link=Joseph Mallord William Turner}}</ref> Ема и Греве) и некои потоци течат низ неа.<ref>{{Наведено списание|last=Dinelli|first=Enrico|date=January 2005|title=Sources of major and trace elements in the stream sediments of the Arno river catchment (northern Tuscany, Italy)|url=https://www.researchgate.net/figure/Map-showing-the-Arno-river-catchment-and-its-major-tributaries-the-largest-towns-and_fig1_233821084|journal=Geochemical Journal GJ|volume=39|issue=6|pages=531–545|bibcode=2005GeocJ..39..531D|citeseerx=10.1.1.605.4368|doi=10.2343/geochemj.39.531|access-date=15 February 2020|quote=Map showing the Arno river catchment and its major tributaries, the largest towns, and the sampling stations subdivided according to the sampling year. Coordinates refer to UTM32T (ED50) system.|via=[[ResearchGate]]}}</ref> === Клима === Фиренца има влажна суптропска клима (''Cfa''), со тенденција кон средоземната (''ЦСА'').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pics/kottek_et_al_2006.gif|title=World map of Köppen – Geiger Climate Classification|date=April 2006|publisher=koeppen-geiger.vu-wien.ac.at|accessdate=28 September 2010}}</ref> Има топли лета со умерени или слаби врнежи од дожд и свежи, влажни зими. Бидејќи на Фиренца ѝ недостасува преовладувачки ветер, летните температури се повисоки отколку по должината на крајбрежјето. Врнежите од дожд во лето се конвекционални, додека олеснителните врнежи доминираат во зима. Снежни метежи се случуваат скоро секоја година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tutiempo.net/clima/Firenze_Peretola/161700.htm|title=Clima en Firenze / Peretola Históricos desde 1964 hasta 2016 (METAR)|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=tutiempo.net|language=es|accessdate=29 May 2016|archive-date=2007-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223013000/http://www.tutiempo.net/clima/Firenze_Peretola/161700.htm|url-status=dead}}</ref> но честопати не резултираат во акумулација.<ref>{{Наведена книга|title=La neve a Firenze (1874–2010)|last=Borchi|first=Emilio|last2=Macii|first2=Renzo|date=2011|publisher=Pagnini Editore|isbn=978-88-8251-382-5|location=Florence|language=it|trans-title=Snow in Florence (1874–2010)}}</ref> Највисоката официјално забележана температура 42,6&nbsp;°C била на 26 јули 1983 година, а најниската -23,2&nbsp;°C била на 12 јануари 1985 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.meteoam.it/modules.php?name=elementiClima|title=MeteoAM.it! Il portale Italiano della Meteorologia|last=MeteoAM.it! Il portale Italiano della Meteorologia|date=20 May 2005|publisher=Meteoam.it|archive-url=https://web.archive.org/web/20061008190111/http://www.meteoam.it/modules.php?name=elementiClima|archive-date=8 October 2006|accessdate=22 January 2010}}</ref> {| class="wikitable mw-collapsible" style="width:100%;text-align:center;line-height:1.2em;margin-left:auto;margin-right:auto" ! colspan="14" |Климатски податоци за Фиренца |- ! Месец ! Јан ! Февруари ! Март ! Април ! Мај ! Јуни ! Јули ! Август ! Сеп ! Октомври ! Ноември ! Декември ! style="border-left-width:medium" | Година |- ! Средни дневни дневни часови | style="background:#E9E900;color:#000000;" | 9.0 | style="background:#F0F011;color:#000000;" | 10.0 | style="background:#FFFF33;color:#000000;" | 12.0 | style="background:#FFFF44;color:#000000;" | 13.0 | style="background:#FFFF66;color:#000000;" | 15.0 | style="background:#FFFF66;color:#000000;" | 15.0 | style="background:#FFFF66;color:#000000;" | 15.0 | style="background:#FFFF55;color:#000000;" | 14.0 | style="background:#FFFF33;color:#000000;" | 12.0 | style="background:#F7F722;color:#000000;" | 11.0 | style="background:#F0F011;color:#000000;" | 10.0 | style="background:#E9E900;color:#000000;" | 9.0 | style="background:#FFFF34;color:#000000;border-left-width:medium" | 12.1 |- ! Просечен ултравиолетов индекс | style="background:#289500;color:#000000;" | 1 | style="background:#289500;color:#000000;" | 2 | style="background:#f7e400;color:#000000;" | 4 | style="background:#f7e400;color:#000000;" | 5 | style="background:#f85900;color:#000000;" | 7 | style="background:#d8001d;color:#000000;" | 8 | style="background:#d8001d;color:#000000;" | 8 | style="background:#f85900;color:#000000;" | 7 | style="background:#f7e400;color:#000000;" | 5 | style="background:#f7e400;color:#000000;" | 3 | style="background:#289500;color:#000000;" | 2 | style="background:#289500;color:#000000;" | 1 | style="background:#f7e400;color:#000000;border-left-width:medium" | 4.4 |- ! colspan="14" style="background:#f8f9fa;font-weight:normal;font-size:95%;" | Извор: Временски атлас <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weather-atlas.com/en/italy/florence-climate|title=Florence, Italy – Monthly weather forecast and Climate data|publisher=Weather Atlas|accessdate=26 January 2019|archive-date=2022-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415181707/https://www.weather-atlas.com/en/italy/florence-climate|url-status=dead}}</ref> |} == Самоуправа == Законодавно тело на општината е Градскиот совет (''Consiglio Comunale''), кој е составен од 36 советници избрани на секои пет години со пропорционален систем, во контекст на изборите за градоначалници. Извршното тело е Градскиот комитет (''Giunta Comunale''), составен од 7 проценувачи, кој е номиниран и предводен од директно избраниот градоначалник. Актуелен градоначалник на Фиренца е Дарио Нардела . Општина Фиренца е поделена на пет административни населби (''Quartieri''). Секој округ е управуван од Совет (''Consigliо'') и претседател, избран во контекст на градскиот градоначалник. Урбанистичката организација се регулира со италијанскиот устав (чл. 114). Градовите имаат моќ да го советуваат градоначалникот со необврзувачки мислења за голем спектар на теми (животна средина, градежништво, јавно здравје, локални пазари) и да ги извршуваат функциите што им ги делегира Градскиот совет; покрај тоа, тие се снабдуваат со автономно основање со цел да ги финансираат локалните активности. Општините се: * Q1 - Centro storico (Историски центар); население: 67.170; * Q2 - Кампо ди Марте; население: 88.588; * Q3 - Гавинана - Галуцо; население: 40.907; * Q4 - Изолото - Лењаја; население: 66.636; * Q5 - Рифреди; население: 103.761. Со сите пет општини управува Демократската партија. Поранешниот италијански премиер (2014–2016), [[Матео Ренци]], беше градоначалник од 2009 до 2014 година. == Главни знаменитости == [[Податотека:Florence_Cathedral.jpg|мини|Катедрала Санта Марија дел Фиоре]] [[Податотека:Palazzo_Vecchio_by_nigth.jpg|лево|мини| Палацо Векио]] [[Податотека:1835_S.D.U.K._City_Map_or_Plan_of_Florence_or_Firenze,_Italy_-_Geographicus_-_Florence-SDUK-1835.jpg|лево|мини| 1835 година Градска карта на Фиренца, сè уште голема мера во границите на нејзиниот средновековен центар.]] [[Податотека:Ponte_Vecchio_Firenze.jpg|мини| [[Понте Векио]], која се протега на [[Арно (река)|реката Арно]]]] [[Податотека:Поглед кон куполата Брунелески.png|мини|Поглед кон куполата Брунелески]] Фиренца е позната како „лулка на ренесансата“ (''la culla del Rinascimento'') за своите споменици, цркви и згради. Најпознатото место на Фиренца е куполната катедрала во градот, Санта Марија дел Фиоре, позната како ''Дуомо'', чија купола била изградена од [[Филипо Брунелески]]. Блиската [[Камбанарија]] (делумно дизајнирана од Џото) и зградите на Крстилницата се исто така главни атракции. Куполата, 600 години по нејзиното завршување, сè уште е најголемата купола изградена со тула и малтер во светот.<ref>Ross King, ''Brunelleschi's Dome, The Story of the great Cathedral of Florence'', Penguin, 2001</ref> Во 1982 година, '''историскиот центар на Фиренца''' (италијански: ''centro storico di Firenze'' ) бил прогласен за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] од [[УНЕСКО]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/174|title=Historic Centre of Florence – UNESCO World Heritage Centre|last=Centre|first=UNESCO|work=whc.unesco.org|accessdate=8 July 2015}}</ref> Центарот на градот е содржан во [[Бедем|средновековните sидини]] кои биле изградени во 14 век за да го бранат градот. Во срцето на градот, на Пјаца дела Сињорија, се наоѓа Фонтаната на Нептун од Бартоломео Аманати (1563-1565), што е ремек-дело на мермерна скулптура на терминалот на сè уште функционалниот римски [[аквадукт]]. Изгледот и структурата на Фиренца на многу начини се враќаат во римската ера, каде што била дизајнирана како гарнизонска населба.<ref name="britannica.com"/> Како и да е, поголемиот дел од градот бил изграден за време на ренесансата. И покрај силното присуство на ренесансната архитектура во градот, може да се најдат траги од средновековна, [[Барокна архитектура|барокна]], [[Неокласична архитектура|неокласична]] и [[модерна архитектура]]. Палацо Векио, како и Дуомо, или градската катедрала, се двете згради кои доминираат во хоризонтот на Фиренца. Реката Арно, која го пробива стариот дел од градот, е исто така обележје во историјата на Фиренца, како и за многу од жителите што живееле таму. Историски гледано, месното население имало став на љубов и омраза кон истоимената река - што се менувал помеѓу негување на градот со трговија и уништување од поплава. [[Податотека:Cityscape_of_Florence_in_the_Night.jpg|мини|Фиренца ноќе од Пјацале Микеланџело]] [[Податотека:Palazzo_Pitti_Florence.jpg|алт=Palazzo Pitti|лево|мини| Палацо Пити]] Особено се издвојува еден од мостовите - Понте Векио (''Стариот мост''), чија највпечатлива одлика е мноштвото продавници изградени на нејзините рабови, држени од столпчиња. Мостот го носи и возвишениот коридор Вазариано што ги поврзува Уфици со резиденцијата на Медичи (Палацо Пити). Иако првичниот мост бил изграден од [[Етрурци]]те, сегашниот мост бил обновен во 14 век. Тој е единствениот недопрен мост во градот кој ја преживеал Втората светска војна. Тоа е прв пример во западниот свет на мост изграден со употреба на сегментални лакови, т.е. лакови помали од полукруг, за да се намали и односот на распон-на-пораст и бројот на столбови за да се овозможи помал товар во коритото на реката (да се биде во ова многу поуспешно од римскиот мост Алконетар). [[Податотека:Vechio_Ponte_Santa_Trinita_with_the_Oltrarno_district.jpg|мини|Понте Санта Тринита со областа Олтрарно]] Црквата Сан Лоренцо ја содржи капелата Медичи, мавзолејот на [[Медичи|семејството Медичи]] - најмоќното семејство во Фиренца од 15 до 18 век. Во близина се наоѓа галеријата Уфици, еден од најдобрите уметнички музеи во светот - основан по голема оставина од последниот член на семејството Медичи. [[Податотека:Florence_Duomo_from_Michelangelo_hill.jpg|лево|мини| Фиренца Дуомо како што се гледа од ридот Микеланџело.]] Уфици се наоѓа на аголот на Пјаца дела Сињорија, место важно за да се биде центар на граѓанскиот живот и владата на Фиренца со векови. Палацо дела Сињорија со која се соочува сè уште е дом на општинската влада. Тука беа поставени многу значајни епизоди во историјата на уметноста и политичките промени, како што се: * Во 1301 година, [[Данте Алигиери]] бил испратен во [[егзил]] од тука (запаметен со плакета на еден од ѕидовите на Уфици). * На 26 април 1478 година, Јакопо де Паци и неговите чувари се обидоа да го кренат градот против Медичи по заговорот познат како ''Ла конџура деи Паци'' ( ''Заговорот на Паци'' ), убиство на Џулијано ди Пјеро де Медичи и ранување на неговиот брат Лоренцо. Сите членови на заговорот што може да бидат приведени, биле запленети од Флорентинците и обесени од прозорците на палатата. * Во 1497 година, тоа било локацијата на Огнот на суетите поттикнат од доминиканскиот фратар и проповедник Џироламо Савонарола * На 23 мај 1498 година, истата Савонарола и двајца следбеници биле обесени и изгорени на клада. (Тркалезна плоча во земјата го означува местото каде што бил обесен) * Во 1504 година, Давид на Микеланџело (сега заменет со реплика, бидејќи оригиналот бил преместен во 1873 година во Галерија Академија ) беше инсталиран пред Палацо дела Сињорија (познат и како Палацо Векио). Лоџа деи Ланци во Пјаца дела Сињорија е локација на голем број статуи од други вајари како [[Донатело]], Џамболоња, Аманати и [[Бенвенуто Челини|Челини]], иако некои се заменети со копии за да се зачуваат оригиналите. === Споменици, музеи и верски објекти === [[Податотека:Galeri.jpg|мини|Пјацале дељи Уфици]] Фиренца содржи неколку палати и згради од различни епохи. Палацо Векио е градско собрание на Фиренца и исто така музеј на уметност. Оваа голема [[Романска архитектура|романескна]] тврдина-палата гледа на плоштадот Пјаца дела Сињорија со својата копија на статуата Давид на Микеланџело, како и галеријата со статуи во соседната Лоѓа де Ланзи . Првично наречена ''Палацо дела Сињорија'', по [[Сињорија (Фиренца)|Сигнарија од Фиренца]], владејачкото тело на [[Република Фиренца]], му беа дадени и неколку други имиња: ''Палацо дел Пополо'', ''Палацо деи Приори'' и ''Палацо Дукале'', во согласност со различната употреба на палатата во текот на својата долга историја. Зградата го стекна своето сегашно име кога престојуваше престојувалиштето на војводата Медичи преку Арно во Палацо Пити. Поврзано е со Уфици и Палацо Пити преку Коридоио Вазаријано. [[Палацо Медичи Рикарди]], дизајнирана од [[Микелоцо|Микелоцо ди Бартоломео]] за [[Козимо де Медичи|Козимо ил Векио]], од семејството Медичи, е уште едно големо здание и е изградено помеѓу 1445 и 1460 година. Тоа беше добро познато по каменото ѕидање кое вклучува рустикација и пепел. Денес е седиште на Метрополитен град Фиренца и е домаќин на музеи и библиотеката Рикардијана. Палацо Строци, пример за граѓанска архитектура со својот рустикиран камен, беше инспириран од [[Палацо Медичи Рикарди|Палацо Медичи]], но со похармонични размери. Денес палатата се користи за меѓународни изложби како што е годишното античко шоу (основано како Биенале на антикуријато во 1959 година), модни ревии и други културно-уметнички настани. Тука е и седиштето на Иституто Назионале дел Ринасименто и забележаниот Габинетто Виеусе, со библиотека и читална.Постојат неколку други забележителни места, вклучувајќи го и [[Палацо Ручелај|Палацо Ручелаи]], дизајниран од Леон Батиста Алберти помеѓу 1446 и 1451 година и погубен, барем делумно, од Бернардо Роселино ; Палацо Даванзати, во кој се наоѓа музејот на Старата фирентинска куќа; Palazzo delle Assicurazioni Generali, дизајниран во [[Неоренесанса|неоренесансен]] стил во 1871 година; палатата Спини Ферони, на плоштадот Санта Тринита, историска приватна палата од 13 век, сопственост од 1920-тите на дизајнерот на чевли Салваторе Ферагамо ; како и разни други, вклучувајќи ги Палацо Боргезе, Палацо ди Бјанка Капело, Палацо Антинори и Кралската зграда на Санта Марија Новела.<ref>Travel in Tuscany. [http://www.travelingintuscany.com/gardens/mediciriccardigarden.htm Gardens in Tuscany]. Retrieved 25 August 2020.</ref> [[Податотека:Palazzo_Pitti_Gartenfassade_Florenz.jpg|лево|мини| Палацо Пити од страната на градините Боболи]] [[Податотека:Слика во Палацо Пити (Palazzo Pitti) посветена на македонскиот крал и војсководец Александар III Македонски со натпис- "ALEXANDER MACEDO".jpg|мини|Слика во [[:it:Palazzo Pitti|Палацо Пити]] посветена на [[Македонци|македонскиот]] крал и војсководец [[Александар III Македонски]] со натпис: "ALEXANDER MACEDO"]] Фиренца содржи бројни музеи и уметнички галерии каде се чуваат некои од најважните уметнички дела во светот. Градот е еден од најдобро сочуваните ренесансни центри за уметност и архитектура во светот и има висока концентрација на уметност, архитектура и култура.<ref name="travelguide.affordabletours.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://travelguide.affordabletours.com/search/Article/guide/19/|title=Florence Art Tours, Florence Museums, Florence Architecture|last=Miner|first=Jennifer|date=2 September 2008|publisher=Travelguide.affordabletours.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100129061226/http://travelguide.affordabletours.com/search/Article/guide/19|archive-date=29 January 2010|accessdate=22 January 2010}}</ref> На ранг списокот на 15 најпосетувани италијански уметнички музеи, ⅔ се претставени од фирентински музеи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://static.touring.it/store/document/21_file.pdf|title=Touring Club Italiano – Dossier Musei 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418091007/http://static.touring.it/store/document/21_file.pdf|archive-date=18 April 2012|accessdate=12 April 2011}}</ref> Уфици е едно од овие, има многу голема колекција на меѓународна и фирентинска уметност. Галеријата е артикулирана во многу сали, каталогизирана од училишта и хронолошки редослед. Замислен од уметничките колекции на семејството Медичи низ вековите, во него се сместени уметнички дела од разни сликари и уметници. Коридорот Васари е уште една галерија, изградена што го поврзува Палацо Векио со Палатата Пити, поминувајќи покрај Уфици и над Понте Векио. Во Галерија дел Академија се наоѓа колекција на Микеланџело, вклучувајќи го и Давид . Има колекција на руски икони и дела од разни уметници и сликари. Другите музеи и галерии го вклучуваат Барџело, кој се концентрира на вајарски дела на уметници, вклучувајќи ги Донатело, Џамболоња и [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]; Палацо Пити, кој содржи дел од поранешната приватна колекција на семејството Медичи. Покрај колекцијата Медичи, галериите на палатата содржат многу дела од ренесансата, вклучително и неколку од [[Рафаел]] и [[Тицијан]], големи колекции на носии, церемонијални вагони, сребро, порцелан и галерија на модерна уметност кои датираат од 18 век. Во придружба на палатата се наоѓаат градините Боболи, детално уредени и со бројни скулптури. [[Податотека:Il_Duomo_di_Firenze.JPG|мини|Фасадата на катедралата]] [[Податотека:Cityscape_of_Florence_in_the_Night.jpg|мини|Фиренца навечер]] Постојат неколку различни цркви и верски објекти во Фиренца. Катедралата е Санта Марија дел Фиоре . Крстилницата Сан ovanовани сместена пред катедралата е украсена од бројни уметници, особено од Лоренцо Гиберти со рајските ''порти'' . Другите цркви во Фиренца ја вклучуваат базиликата Санта Марија Новела, сместена на плоштадот Санта Марија Новела (во близина на железничката станица Фиренце Санта Марија Новела) која содржи дела од Масачо, Паоло Учело, Филипино Липи и Доменико Гирландаио ; базиликата Санта Кроче, главната францисканска црква во градот, која се наоѓа на Пјаца ди Санта Кроче, околу {{Convert|800|m|ft}} југоисточно од Дуомо, и е погребно место на некои од најславните Италијанци, како што се Микеланџело, Галилео, Макијавели, Фосколо, Росини, така е познат и како Храмот на италијанските слави (Tempio dell'Itale Glorie); базиликата Сан Лоренцо, која е една од најголемите цркви во градот, сместена во центарот на главната област на пазарот во Фиренца и погребното место на сите главни членови на семејството Медичи, од Козимо ил Векио до Козимо III; Санто Спирито, во населбата Олтрарно, свртен кон плоштадот со исто име; Орсанмихеле, чија зграда беше изградена на местото на кујнската градина на манастирот Сан Микеле, сега е срушен; Сантисима Анунциата, римокатоличка базилика и мајка-црква од сервискиот ред; Оњисанти, основана по поредок на Умилијати, и е меѓу првите примери на [[Барокна архитектура|барокната архитектура]] изградена во градот; Санта Марија дел Кармин, во областа Олтрарно во Фиренца, која е локација на капелата Бранкачи, во која се наоѓаат извонредни фрески на ренесансата од Масачо и Масолино да Паникале, подоцна завршени од Филипино Липи ; капелата Медичи со статуи од Микеланџело, во Сан Лоренцо ; како и неколку други, вклучувајќи ги Санта Тринита, Сан Марко, Санта Фелисита, Бадија Фиорентина, Сан Гаетано, Сан Минијато ал Монте, Фиренца Чартерхаус и Санта Марија дел Кармин . Градот дополнително ја содржи Православната руска црква на Рождеството Христово и Големата синагога во Фиренца, изградена во 19 век. Фиренца содржи разни театри и кина. Киното Одеон во Палацо дело Строцино е едно од најстарите кина во градот. Основана е од 1920 до 1922 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cinehall.it/pagine/odeon.asp|title=Gruppo Cine Hall|publisher=Cinehall.it|accessdate=19 May 2010|archive-date=2010-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100626123813/http://www.cinehall.it/pagine/odeon.asp|url-status=dead}}</ref> во крило на Палацо дело Строцино, порано се викала ''Чинема театро Савоја'' (кино-театар Савој), но подоцна била наречена ''Одеон'' . Театро дела Пергола, сместена во центарот на градот на истоимената улица, е [[оперска куќа]] изградена во 17 век. Друг театар е Театро Комунале (или ''Театро дел Маџо Музикале Фјорентино'' ), првично изграден како амфитеатар на отворено, ''Политеама Фиорентино Виторио Емануеле'', кој беше инаугуриран на 17 мај 1862 година со продукција на ''Лучија ди Ламермур'' на [[Гаетано Доницети|Доницети]] и која седеше 6.000 луѓе. Постојат неколку други театри, како што се Салончино Кастинели, Театро Пучини, Театро Верди, Театро Голдони и Театро Николини. === Катедрала Санта Марија дел Фиоре === Фирентинската катедрала, официјално Катедралата ди Санта Марија дел Фиоре, е катедрала во Фиренца, Италија. Започнато е во 1296 година во готски стил по дизајн на [[Арнолфо ди Камбио]] и беше структурно завршен до 1436 година, со куполата дизајнирана од Филипо Брунелески. === Плоштади, улици и паркови === [[Податотека:Gilli_(Florence)_Piazza_della_Repubblica.jpg|мини|Пјаца дела Република]] [[File:Firenze_panorama_from_the_Giardino_Bardini.jpg|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Firenze_panorama_from_the_Giardino_Bardini.jpg|мини|Панорама на Фиренца, сликана од Градината Бардини]] [[Податотека:Базиликата Санта Кроче и истоимениот плоштад.jpg|мини|Базиликата Санта Кроче и истоимениот плоштад]] Освен ваквите споменици, Фиренца содржи бројни поголеми плоштади (''piazze'') и улици. Пјаца дела Република е плоштад во центарот на градот, локација на културните кафулиња и буржоаските палати. Меѓу кафулињата на плоштадот (како Caffè Gilli, Paszkowski или Hard Rock Cafè), кафулето Giubbe Rosse веќе долго време е место за средби на уметници и писатели, особено оние на [[Футуризам|футуризмот]]. Пјаца Санта Кроче е друга; доминирана од базиликата Санта Кроче, тој е правоаголен плоштад во центарот на градот каде секоја година се игра Калчо Фиорентино . Понатаму, се наоѓа плоштадот Санта Тринита, плоштад во близина на Арно, што означува крај на улицата Виа де Торнабуони . [[Податотека:Replica_of_David,_Piazza_della_Signoria,_Florence.jpg|мини|Реплика на Давид и други статуи, Пјаца дела Сињорија]] Другите плоштади вклучуваат Пјаца Сан Марко, Пјаца Санта Марија Новела, Пјаца Бекарија и Пјаца дела Либерта . Центарот дополнително содржи неколку улици. Такви се на пример: Виа Камило Кавур, еден од главните патишта на северната област на историскиот центар; Виа Гибелина, една од најдолгите улици во централна Фиренца; Виа де Калцаиоли, една од најцентралните улици на историскиот центар што ја поврзува ''Пјаца дел Дуомо'' со Пјаца дела Сињорија, навивајќи паралелно со преку Рома и ''Пјаца дела Република'' ; Виа де Торнабуони, луксузна улица во центарот на градот што оди од плоштадот Антинори до понте Санта Тринита, преку плоштадот Санта Тринита, која се одликува со присуство на модни бутици; булеварите Viali di Circonvallazione, со 6 ленти што го опкружуваат северниот дел на историскиот центар; како и други, како што се Via Roma, Via degli Speziali, Via de' Cerretani и Viale dei Colli. Фиренца содржи и разни паркови и градини. Меѓу нив се и Градините Боболи, Парко деле Кашине, Џардино Бардини и Џардино деи Семпличи . == Демографија == {{Население низ историјата|1200|29=1971|23=1936|24=321176|25=1951|26=374625|27=1961|28=436516|30=457803|21=1931|31=1981|32=448331|33=1991|34=403294|35=2001|36=356118|37=2011|22=304160|20=280133|50000|10=150864|1300|120000|1500|70000|1650|70000|1861|11=1871|19=1921|12=201138|13=1881|14=196072|15=1901|16=236635|17=1911|18=258056|38=358079}}Во 1200 година градот бил дом на 50.000 луѓе.<ref name="google">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Jx2Q4hxT5HAC|title=The Sovereign State and Its Competitors: An Analysis of Systems Change|last=Spruyt, H.|date=1996|publisher=Princeton University Press|isbn=9780691029108|page=132|access-date=27 October 2014}}</ref> До 1300 година, населението на градот било 120 000, со дополнителни 300 000 жители на [[Грофовија|Контадо]] .<ref name="google2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9aoklkGrf-8C|title=Ecologies and Economies in Medieval and Early Modern Europe: Studies in Environmental History for Richard C. Hoffmann|last=Bruce, S.G.|date=2010|publisher=Brill|isbn=9789004180079|page=48|access-date=27 October 2014}}</ref> Помеѓу 1500 и 1650 година, населението било околу 70 000.<ref name="google3">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hK-EAgAAQBAJ|title=Pre-Industrial Cities and Technology|last=Chant, C.|last2=Goodman, D.|date=2005|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781134636204|page=141|access-date=27 October 2014}}</ref><ref name="google4">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cXuCjDbxC1YC|title=Urban World History: An Economic and Geographical Perspective|last=Tellier, L.N.|date=2009|publisher=Presses de l'Universite du Quebec|isbn=9782760522091|page=311|access-date=27 October 2014}}</ref> {{На|2010|10|31}}, бројката на популацијата е 370,702, додека [[Евростат]] проценува дека 696,767 жители живеат во [[Поголеми урбани зони|урбаната околина]] на Фиренца. Метрополитанската околина на Фиренца, Прато и Пистоја, конституираат над 2000 во околина од околу {{Convert|4800|km2|0}}, дом на 1.5&nbsp;милион жители. Според проценките на Фиренца, 46.8% од популацијата е машка in 2007 и 53.2% женска. Малолетниците (деца меѓу 18 години и помала возраст) сочинуваат 14,10% од популацијата во споредба со пензионерите, кои се 25,95%. Ова е споредбено со италијанскиот просек од 18,06% малолетни и 19,94% пензионери. Просечната возраст на жител од Фиренца е 49 во споредба со италијанскиот просек од 42. Во периодот од пет години меѓу 2002 и 2007, популацијата во Фиренца пораснала за 3.22 проценти, додека Италија достигнала раст за 3.56 проценти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://demo.istat.it/bil2007/index.html|title=Statistiche demografiche ISTAT|publisher=Demo.istat.it|accessdate=5 May 2009}}</ref> [[родност|Стапката на раѓање]] на Фиренца изнесува 7.66 породувања на 1,000 жители во споредба со италијанскиот просек од 9.45 породувања. {{На|2009}}, 87.46% од популацијата се Италијанци. Околу 6000 [[Кинески странство|Кинези]] живеат во градот.<ref>[https://web.archive.org/web/20090201181239/http://www.chicagotribune.com/news/chi-090102-italy-china%2C0%2C1337042.story Chinese immigrants to Italy build no ordinary Chinatown], [[Chicago Tribune]], 1 January 2009</ref> Најголемата имигрантска група дошла од други европски земји (претежно [[Романци]] и [[Албанци]]): 3.52%, Источна Азија (претежно [[Хан (народ)|Кинези]] и [[Филипински народ|Филипинци]]): 2.17%, од Америките: 1.41%, и Северна Африка (претежно [[Мароко|Мароканци]]): 0.9%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://demo.istat.it/str2006/index.html|title=Statistiche demografiche ISTAT|publisher=Demo.istat.it|accessdate=5 May 2009}}</ref> Слично како и остатокот од Италија, повеќето од жителите во Фиренца се [[Римокатоличка црква|римокатолици]], со повеќе од 90% од населението кое припаѓа на Архиепископијата во Фиренца .<ref name="CathHierFlorence">[http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dfire.html "Archdiocese of Firenze {Florence}"] ''[[Catholic-Hierarchy.org]]''. David M. Cheney. Retrieved 7 October 2016.</ref><ref name="GCathFlorence">[http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/fire0.htm "Metropolitan Archdiocese of Firenze"] ''GCatholic.org''. Gabriel Chow. Retrieved 7 October 2016.</ref> == Економија == Туризмот е далеку најважен од сите индустрии, а најголемиот дел од фирентинската економија се потпира на парите генерирани од меѓународни пристигнувања и студенти кои студираат во градот.<ref name="britannica.com"/> Вредниот туризам во градот изнесуваше околу 2,5 евра&nbsp;милијарди во 2015 година и бројот на посетители се зголеми за 5,5% во однос на претходната година.<ref name="theflorentine.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theflorentine.net/news/2016/05/florence-economy-double-nations/|title=Economy of Florence twice the national average – The Florentine|date=27 May 2016|work=Theflorentine.net|accessdate=28 October 2017}}</ref> Во 2013 година, Фиренца беше наведена како втор најдобар светски град од страна на ''Конде Наст Травел'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edition.cnn.com/2013/10/16/travel/cn-traveler-top-cities/|title=The world best cities are...|date=16 October 2013|publisher=CNN|accessdate=17 October 2013|archive-date=2013-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020011656/http://edition.cnn.com/2013/10/16/travel/cn-traveler-top-cities|url-status=dead}}</ref> Производството и трговијата, сепак, остануваат многу важни. Фиренца е исто така 17-ти најбогат град на Италија според просечната заработка на работниците, со бројка од 23.265 евра (вкупниот приход на градот е 6.531.204.473 евра), кој доаѓа по Мантова, сепак надминувајќи го [[Болцано]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilsole24ore.com/speciali/redditi_comuni_08/|title=La classifica dei redditi nei comuni capoluogo di provincia|publisher=Il Sole 24 ORE|accessdate=19 May 2010|archive-date=2011-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512174557/http://www.ilsole24ore.com/speciali/redditi_comuni_08/|url-status=dead}}</ref> === Индустрија, трговија и услуги === Фиренца е голем производствен и трговски центар во Италија, каде што фирентинските индустриски комплекси во предградијата произведуваат секаква стока, од мебел, гумени производи, хемикалии и храна.<ref name="britannica.com"/> Сепак, традиционалните и локалните производи, како што се антиквитети, ракотворби, стакларија, кожни работи, уметнички репродукции, накит, сувенири, елаборат метал и железо, чевли, додатоци и облека од висока мода, исто така, доминираат во саемскиот сектор на економијата на Фиренца. Приходот на градот делумно се потпира на услуги, комерцијални и културни интереси, како што се годишни саеми, театарски и лирски продукции, уметнички изложби, фестивали и модни ревии, како што е Калчо Фиорентино. Тешката индустрија и машинеријата исто така учествуваат во обезбедувањето на приходи. Во Нуово Пињоне, бројни фабрики сè уште се присутни, а доминантни се малите и средните индустриски бизниси. Индустриските области Фиренца-Прато-Пистоја беа познати како „Трета Италија“ во 90-тите години на минатиот век, поради извозот на висококвалитетни добра и автомобили (особено Веспа) и просперитетот и продуктивноста на фирентинските претприемачи. Некои од овие индустрии дури се натпреваруваа со традиционалните индустриски области во [[Емилија-Ромања]] и [[Венето]] поради високиот профит и продуктивноста. Во четвртиот квартал од 2015 година, производството се зголеми за 2,4%, а извозот се зголеми за 7,2%. Водечките сектори вклучуваа машинско инженерство, мода, фармацевтика, храна и вино. Во текот на 2015 година, договорите за трајно вработување се зголемија за 48,8 проценти, поттикнати од даночното олеснување на целата територија на земјата.<ref name="theflorentine.net"/> === Туризам === [[Податотека:Florencja_Il_Porcelino_RB.jpg|лево|мини| Туристи доаѓаат на Фонтана дел Порчелино .]] Туризмот е најзначајнатата индустриска гранка во централна Фиренца. Од април до октомври, туристите се повеќе од месното население. Билетите за музеите „Уфици“ и „Академија“ редовно се распродаваат, а големи групи редовно ги полнат базиликите „ Санта Кроче“ и „ Санта Марија Новела“, обете наплаќаат за влез. Билетите за Уфици и Академија можат да се купат преку Интернет пред посетата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visitflorence.com/|title=Florence, Italy: Tourist Travel Guide for Holidays in Florence, Firenze, Italy|work=www.visitflorence.com|accessdate=28 September 2015}}</ref> Во 2010 година, читателите на списанието ''Travel + Leisure'' го рангираа градот како нивно трето омилено туристичко одредиште.<ref name="travelandleisure.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.travelandleisure.com/worldsbest/2010/cities|title=Travel + Leisure|publisher=Travelandleisure.com|accessdate=11 June 2011}}</ref> Во 2015 година, читателите на „Конде Наст Травел“ ја избраа Фиренца за најдобар град во Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cntraveler.com/galleries/2016-07-01/best-things-to-do-in-florence-italy|title=15 Best Things to Do in Florence, Italy|work=Cntraveler.com|accessdate=28 October 2017}}</ref> Студиите на „Еуромонитор Интернешнл“ заклучија дека културниот и историски ориентиран туризам генерира значително зголемени трошоци низ цела Европа. Се верува дека Фиренца има најголема концентрација на уметност (пропорционално на нејзината големина) во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://florenceart.net/studyabroad/|title=Study Abroad in Florence Italy – Florentine artisan courses for school groups|publisher=Florenceart.net|accessdate=22 January 2010|archive-date=2009-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090912181454/http://www.florenceart.net/studyabroad/|url-status=dead}}</ref> Така, [[културен туризам|културниот туризам]] е особено силен, со светски познати музеи како што се Уфици продадени над 1,93&nbsp;милиони билети во 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.italy24.ilsole24ore.com/art/arts-and-leisure/2015-08-18/museums-by-the-numbers-184743.php?uuid=AC5dGMj|title=Florence's Uffizi leading the pack in terms of visitors' numbers, after the Colosseum and Pompeii|work=Florence’s Uffizi leading the pack in terms of visitors' numbers, after the Colosseum and Pompeii|accessdate=28 October 2017|archive-date=2017-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029013500/http://www.italy24.ilsole24ore.com/art/arts-and-leisure/2015-08-18/museums-by-the-numbers-184743.php?uuid=AC5dGMj|url-status=dead}}</ref> Објектите на градскиот конгресен центар беа преструктуирани во текот на 90-тите години на минатиот век и беа домаќини на изложби, конференции, состаноци, социјални форуми, концерти и други настани цела година. [[Податотека:Restaurant_in_the_Piazza_del_Duomo,_Florence,_Italy.jpg|мини|Туристи и ресторан во Пјаца дел Дуомо]] Во 2016 година, Фиренца имала 20.588 хотелски соби во 570 објекти. Меѓународните посетители користат 75% од собите; околу 18% од нив биле од САД <ref>https://hvs.com/Print/In-Focus-Florence-Italy?id=7942</ref> Во 2014 година, градот имал 8,5&nbsp;милиони ноќевања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tourism-review.com/florence-a-record-year-for-the-tourism-industry-news4438#SFAqOL1Wp75gEeRq.99|title=Florence: A Record Year for the Tourism Industry – .TR|last=Bill.Alen@tourism-review.com|first=Bill Alen|work=Tourism-review.com|accessdate=28 October 2017}}</ref> Извештајот на „Еуромонитор“ посочува дека во 2015 година градот е рангиран на 36-тото место на најпосетување во светот, со над 4,95&nbsp;милиони пристигнувања за годинава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://go.euromonitor.com/Top-100-Cities-Destinations_Thank-You.html?aliId=115886864|title=Euromonitor International's Top City Destinations Ranking|date=2016|publisher=Euromonitor.com|accessdate=1 July 2017}}</ref> Туризмот носи приходи во Фиренца, но создава и одредени проблеми. Понте Векио, Маркетот Сан Лоренцо и Санта Марија Новела се мачат со џепчии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yourcoffeebreak.co.uk/lifestyle/26338763698/where-in-europe-are-you-most-likely-to-be-a-victim-of-pickpocketing/|title=Where in Europe are you Most Likely to be a Victim of Pickpocketing?|work=Yourcoffeebreak.co.uk|accessdate=28 October 2017}}</ref> Провинцијата Фиренца прима приближно 13&nbsp;милиони посетители годишно <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tourism-review.com/florence-a-record-year-for-the-tourism-industry-news4438|title=Florence: A Record Year for the Tourism Industry – .TR|last=Bill.Alen@tourism-review.com|first=Bill Alen|work=Tourism-review.com|accessdate=28 October 2017}}</ref> и во највисоките сезони, популарните локации може да станат пренатрупани како резултат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thelocal.it/20160718/italys-holiday-hotspots-struggling-with-too-many-tourists|title=Italian hotspots struggling with 'too many tourists'|date=18 July 2016|work=Thelocal.it|accessdate=28 October 2017}}</ref> Во 2015 година, градоначалникот Дарио Нардела изрази загриженост за посетителите кои пристигнуваат со автобуси, остануваат само неколку часа, трошат малку пари, но значително придонесуваат за пренатрупаност. „Без посета на музеј, само фотографија од плоштадот, автобусот назад и потоа за Венеција... Ние не сакаме такви туристи “, изјави тој.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/06/florence-risk-tourists-buildings|title=Florence seeks a better class of tourist to share its besieged medieval treasures|last=Kirchgaessner|first=Stephanie|date=6 December 2015|work=The Guardian|access-date=28 October 2017}}</ref> Некои туристи не го почитуваат културното наследство во градот, според Нардела. Во јуни 2017 година, тој воспостави програма за прскање на црковните чекори со вода за да ги спречи туристите да користат такви области како места за излети. Додека ги цени придобивките од туризмот, тој тврди дека има „зголемување кај оние што седат на црковните скали, јадат храна и оставаат расфрлано ѓубре“, објасни тој.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/31/florence-mayor-dario-nardella-hosepipes-basilica-santa-croce|title=Florence mayor aims to keep picnicking tourists at bay with hosepipes|last=Giuffrida|first=Angela|date=31 May 2017|work=The Guardian|access-date=28 October 2017}}</ref> За да ја зајакне продажбата на традиционална храна, градоначалникот воведе законодавство (донесено во 2016 година) според кое рестораните треба да користат типични тоскански производи и ја отфрли апликацијата на Мекдоналдс да отвори локација на плоштадот Дуомо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/florence-church-tourists-water-wet-hose-santa-croce-basilica-picnics-eating-food-italy-a7767111.html|title=Florence is hosing down monuments to deter tourists|date=1 June 2017|work=Independent.co.uk|accessdate=28 October 2017}}</ref> === Производство на храна и вино === [[Податотека:Fiaschi_of_basic_Chianti.jpg|десно|мини| ''Фијаски'' од основните Кјанти.]] Храната и виното одамна се важни за тамошното стопанство. Регионот Кјанти е сместен јужно од градот, а неговото грозје Сангиовезе фигурира не само во неговите вина Кјанти Класико, туку и во многу од неодамна развиените мешавини Супертускан. Во рок од {{Convert|32|km}} на запад е областа Кармињано, исто така дом на вкусни црвени засновани на сангиовеза. Прославената област Кјанти Руфина, географски и историски одделена од главната област Кјанти, е исто така на неколку километри источно од Фиренца. Во поново време, регионот Болгери (околу {{Convert|150|km|0}} југозападно од Фиренца) стана прочуен по своите " Супер тоскански " црвените како <nowiki><i>Sassicaia</i></nowiki> и <nowiki><i>Ornellaia</i></nowiki> .<ref name="OCW-bol">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.winepros.com.au/jsp/cda/reference/oxford_entry.jsp?entry_id=369|title=Bolgheri|last=Oxford Companion to Wine|archive-url=https://web.archive.org/web/20080808193907/https://www.winepros.com.au/jsp/cda/reference/oxford_entry.jsp?entry_id=369|archive-date=8 August 2008}}</ref> == Култура == === Уметност === [[Податотека:Sandro_Botticelli_-_La_nascita_di_Venere_-_Google_Art_Project_-_edited.jpg|лево|мини| [[Раѓањето на Венера (Ботичели)|Венера на Ботичели]], складирана во Уфици]] Фиренца беше родно место на високата ренесансна уметност, која траеше од 1450 до 1527 година. Додека средновековната уметност се фокусираше на основната приказна за Библијата, ренесансната уметност се фокусираше на натурализмот и човечките емоции.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=The Western Heritage|url=https://archive.org/details/westernheritage0000unse_z7w3|last=Kagan|first=Donald|publisher=Pearson|year=2013|isbn=9780205393923|pages=[https://archive.org/details/westernheritage0000unse_z7w3/page/296 296]}}</ref> Средновековната уметност била апстрактна, формулична и главно произведена од монаси, додека ренесансната уметност била рационална, математичка, индивидуалистичка, се состоела од линеарна перспектива и засенчување (Киароскуро) и произведена од специјалисти ( [[Леонардо да Винчи]], [[Донатело]], [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]] и [[Рафаел]] ) . Религијата беше важна, но со ова ново време дојде и хуманизацијата <ref name=":12">{{Наведена книга|title=Art Through the Ages|last=Kleiner|first=Fred|publisher=Clark Baxtor|year=2013|isbn=978-0-495-91542-3|location=Boston|pages=417, 421}}</ref><ref name=":22">{{Наведена мрежна страница|url=https://stats.lib.pdx.edu/proxy.php?url=https://search.alexanderstreet.com/view/work/bibliographic_entity&#124;video_work&#124;2361487|title=The Power of the Past with Bill Moyers: Florence|date=1990}}</ref> на религиозните фигури во уметноста, како што се Протерување од рајската градина, Еце Хомо (Бош, 1470-тите) и Мадона Дела Сеџоола ; Луѓето од оваа возраст почнаа да се разбираат себеси како човечки суштества, што се рефлектираше во уметноста. ренесансата го одбележа повторното раѓање на класичните вредности во уметноста и општеството додека луѓето ги проучувале античките мајстори на грчко-римскиот свет; Уметноста се фокусираше на реализмот наспроти идеализмот. [[Податотека:Sculptures_in_the_Loggia_dei_Lanzi.jpg|мини|Скулптури во Лоџа деи Ланци]] [[Податотека:'David'_by_Michelangelo_JBU05.JPG|лево|мини| ''Давид на'' Микеланџело]] Чимабуе и Џото, татковци на италијанското сликарство, живееле во Фиренца, како и Арнолфо и Андреа Писано, обновувачи на архитектурата и скулптурата; Брунелески, [[Донатело]] и Масачо, предците на ренесансата, Гиберти и Дела Робијас, Филипо Липи и Ангелико; Ботичели, Паоло Учело и универзалниот генијалец на Леонардо да Винчи и Микеланџело.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.learner.org/interactives/renaissance/florence_sub2.html|title=Art in Florence|publisher=learner.org|accessdate=27 September 2010|archive-date=2019-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025041411/http://www.learner.org/interactives/renaissance/florence_sub2.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://library.thinkquest.org/2838/artgal.htm|title=Renaissance Artists|publisher=library.thinkquest.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124033248/http://library.thinkquest.org/2838/artgal.htm|archive-date=24 November 2010|accessdate=28 September 2010}}</ref> Нивните дела, заедно со оние на многу други генерации уметници, се собрани во неколкуте музеи во градот: галеријата Уфици, галеријата Палатина со сликите на „Златните векови“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.virtualuffizi.com/uffizi/|title=Uffizi Gallery Florence • Uffizi Museum • Ticket Reservation|publisher=Virtualuffizi.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218221745/http://www.virtualuffizi.com/uffizi/|archive-date=18 February 2009|accessdate=5 May 2009}}</ref> Барџело со скулптурите на ренесанса, музејот на Сан Марко со дела на Фра Анџелико, Академијата, капелите на Медичи <ref>[http://www.florentine-society.ru/Medici_Chapel_Mysteries.htm Peter Barenboim, Sergey Shiyan, ''Michelangelo: Mysteries of Medici Chapel'', SLOVO, Moscow, 2006]. {{ISBN|5-85050-825-2}}</ref> Куќата на Буонароти со скулптурите на Микеланџело, следниве музеи: Бардини, Хорн, Стиберт, Романо, Корсини, Галеријата на Модерна уметност, Музејот на операта Дуомо, музејот на сребрени садови и музејот на [[Скапоцен камен|скапоцени камења]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.italyguides.it/us/florence/palace_of_bargello.htm|title=Palace of Bargello ( Bargello's Palace ), Florence Italy|date=28 October 2006|publisher=ItalyGuides.it|accessdate=5 May 2009}}</ref> Неколку споменици се наоѓаат во Фиренца: Крстилницата во Фиренца со своите мозаици; катедралата со своите скулптури, средновековните цркви со ленти со фрески; јавни, како и приватни палати: Палацо Векио, Палацо Пити, [[Палацо Медичи Рикарди]], Палацо Даванзати ; манастири, манастири, трпезарии; „Сертоза“. Во археолошкиот музеј се вклучени документи на етрурската цивилизација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.italyguides.it/us/florence/pitti_palace.htm|title=Inner court of Pitti Palace (Palazzo Pitti), Florence Italy|date=28 October 2006|publisher=ItalyGuides.it|accessdate=5 May 2009}}</ref> Всушност, градот е толку богат со уметност што некои посетители за прв пат го доживуваат Стендаловиот синдром, бидејќи за прв пат се среќаваат со неговата уметност.<ref name="ncjqkw">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.auxologia.com/index3.html|title=Auxologia: Graziella Magherini: La Sindrome di Stendhal (book)|archive-url=https://web.archive.org/web/20061012105458/http://www.auxologia.com/index3.html|archive-date=12 October 2006|accessdate=12 October 2006}} (excerpts in Italian)</ref> [[Податотека:Uffizi_Hallway.jpg|мини| [[Уфици]] се 10-тиот најпосетуван музеј на уметност во светот.]] Фирентинските архитекти како Филипо Брунелески (1377–1466) и Леон Батиста Алберти (1404–1472) биле меѓу татковците на ренесансната и на [[Неокласична архитектура|неокласичната архитектура]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.studymode.com/essays/Why-Was-Florence-Considered-Important-For-74009.html|title=Why Was Florence Considered Important For Culture And Arts? – Essay – Michellekim|publisher=StudyMode.com|accessdate=14 March 2010}}</ref> Катедралата, на врвот од куполата на Брунелески, доминира во хоризонтот на Фиренца. Фирентинците одлучиле да започнат да ја градат - кон крајот на 13 век, без дизајн за куполата. Проектот предложен од Брунелески во 14 век бил најголемиот некогаш изграден во тоа време, и првата голема купола изградена во Европа од двата големи купола во римско време - [[Пантеон (Рим)|Пантеон]] во Рим и [[Црква Света Софија (Истанбул)|Аја Софија]] во [[Цариград]]. Куполата на Санта Марија дел Фиоре останува најголемата конструкција од тули од ваков вид во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tripleman.com/index.php?showimage=737|title=The Duomo of Florence &#124; Tripleman|publisher=tripleman.com|accessdate=25 March 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brunelleschisdome.com/|title=brunelleschi's dome – Brunelleschi's Dome|publisher=Brunelleschisdome.com|accessdate=25 March 2010}}</ref> Пред него е средновековната Крстилница. Двете згради во својот украс вклучуваат премин од средниот век во ренесансата. Во последниве години, повеќето од важните уметнички дела од двете згради - и од блискиот Џото Кампаниле, се отстранети и заменети со копии. Оригиналите сега се чуваат во Музејот на Операта del ''Duomo'', веднаш на исток од катедралата. Фиренца има голем број цркви исполнети со уметност, како што се Сан Минијато ал Монте, Сан Лоренцо, Санта Марија Новела, Санта Тринита, Санта Марија дел Кармин, Санта Кроче, Санто Спирито, Анунциата, Оњисанти и многу други.<ref name="britannica.com"/> [[Податотека:Firenze.PalVecchio05.JPG|лево|мини| Палацо дела Сињорија, попознат како Палацо Векио (англиски: Стариот дворец)]] Уметниците поврзани со Фиренца се движат од Арнолфо ди Камбио и Чимабуе до Џото, Нани ди Банко и Паоло Учело; преку Лоренцо Гиберти, и Донатело и Масасио и семејството дела Робија; преку Фра Ангелико и Ботичели и Пјеро дела Франческа, и понатаму до Микеланџело и Леонардо да Винчи. Другите вклучуваат Бенвенуто Челини, Андреа дел Сарто, Беноцо Гоцоли, Доменико Гирландаио, Филипо Липи, Бернардо Буонталенти, Оркања, Полауоло, Филипино Липи, Верокио, Бронѕино, Десидерио да Сетињано, Микелоцо, Росасело, Ронселоси, Ронселоси, Роселоси, Роселоси, Росасело, Росасело, Росасело, Росасело, Роселоси, Роселоси, Роселоси, Ронселоси, Росесели, Росесои Меѓу уметниците од другите региони кои работеле во Фиренца се Рафаел, Андреа Писано, Џамболоња, Ил Содома и Питер Пол Рубенс. [[Податотека:Dome_of_Cattedrale_di_Santa_Maria_del_Fiore_(Florence).jpg|мини|Куполата на Брунелески]] Галерии со слики во Фиренца се Уфици и палатата Пити. Две врвни колекции на скулптура се наоѓаат во Барџело и во Музејот на дела на Дуомо. Тие се исполнети со творби на Донатело, Верокио, Десидерио да Сетигнано, Микеланџело и други. Академијата Галерија го има Давид на Микеланџело - можеби најпознатото уметничко дело насекаде, плус недовршени статуи на робовите Микеланџело создадени за гробот на [[Папа Јулиј II|папата Јулиј Втори]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.europe.travelonline.com/italy/region_florence.html|title=Florence, Tuscany Region, Italy – The Duomo, Statue of David, Piazza Dell Signoria|publisher=Europe.travelonline.com|accessdate=25 March 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.florence.world-guides.com/art_galleries.html|title=Florence Art Gallery: Art Galleries and Museums in Florence Area, Italy|publisher=Florence.world-guides.com|accessdate=25 March 2010|archive-date=2010-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100204060701/http://www.florence.world-guides.com/art_galleries.html|url-status=dead}}</ref> Другите знаменитости вклучуваат средновековно градско собрание, Палацо дела Сињорија (исто така познато како Палацо Векио), Археолошки музеј, Музеј на историјата на науката, Градина на Архимед, Палацо Даванзати, Музеј Стиберт, Сан Марко, капелите Медичи, Музејот на дела на Санта Кроче, Музејот на манастирот Санта Марија Новела, Зоолошкиот музеј („ Ла Спекола “), Бардини и Музејот Хорн. Постои и колекција на дела од современиот вајар, Марино Марини, во музејот именуван по него. Палатата Строци е место на специјални изложби.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.palazzostrozzi.org/Sezione.jsp?idSezione=181|title=Become a friend of Palazzo Strozzi – Fondazione Palazzo Strozzi – Firenze|publisher=Palazzostrozzi.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727162807/http://www.palazzostrozzi.org/Sezione.jsp?idSezione=181|archive-date=27 July 2011|accessdate=25 March 2010}}</ref> === Јазик === Фирентински ''(Fiorentino),'' се зборува од страна на жителите на Фиренца и неговата околина, е тоскански дијалект и непосреден јазик родител на современиот италијански јазик. Иако неговиот [[вокабулар]] и изговор се во голема мерка идентични со стандардниот италијански, разликите постојат. ''Vocabolario del fiorentino contemporaneo'' (Современ фирентински речник) открива лексички разлики од сите сфери на животот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vocabolariofiorentino.it/contenuti/introduzione|title=Vocabolario del fiorentino contemporaneo|publisher=Accademia della Crusca|language=it|trans-title=Dictionary of Contemporary Florentine|accessdate=15 October 2019}}</ref> Фiрентинците имаат многу препознатлив акцент во фонетска смисла поради таканаречената <nowiki><i>gorgia toscana</i></nowiki> ): „тврд ''c'' “ /k / помеѓу две самогласки се изговара како фрикатив {{МФАзврска|h}} сличен на англиски ''h'', така што ''дико'' „велам“ е фонетски [ˈDiːho], ''i cani'' 'кучињата' да се [iˈhaːni] . Слично на тоа, ''т'' помеѓу самогласки се изговара {{МФАзврска|θ}} на англиски ''тенки,'' и ''p'' во иста позиција е [[Двоуснена согласка|''bilabial'']] фрикативна {{МФАзврска|ɸ}} Другите одлики вклучуваат користење форма на субјунктивно расположение што последно се користи во средновековно време,  честа употреба во секојдневниот говор на современиот субјуктив и скратен изговор на [[Член (граматика)|определениот член]], {{МФАзврска|i}} наместо „ил“, предизвикувајќи дуплирање на согласката што следи, така што ''„Il cane“'' (превод: кучето), на пример, се изговара: (ik'ka:ne). Данте, Петрарка и Бокачо биле пионери во употребата на народниот јазик <ref name="florenceholidays.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.florenceholidays.com/florence-vacation-literature-in-florence.html|title=Literature in Florence, Florentine Writers and Poets|publisher=Florenceholidays.com|accessdate=25 March 2010}}</ref> наместо латинскиот јазик што се користел за повеќето книжевни дела во тоа време. === Литература === [[Податотека:Decamaron_intro.jpg|мини| Воведот на ''Декамерон'' (1350–1353) од Џовани [[Џовани Бокачо|Бокачо]] .]] И покрај тоа што латинскиот јазик бил главен јазик на дворовите и на Црквата во средниот век, писателите како Данте Алигиери <ref name="florenceholidays.com"/> и многу други го користеле својот јазик, народниот јазик на Фиренца кој потекнувал од латинскиот јазик, во составувањето на нивните најголеми дела. Најстарите литературни парчиња напишани во Фиренца одат уште во 13 век. Литературата на Фиренца целосно процветала во 14 век, кога не само Данте со својата ''[[Божествена комедија]]'' (1306–1321) и Петрарка, туку и поетите како [[Гвидо Кавалканти]] и [[Лапо Џани]] ги составиле своите најважни дела. Ремек-дело на Данте е ''Божествената комедија'', која главно се занимава со самиот поет кој прави алегорична и морална обиколка во Пеколот, Чистилиштето и конечно во Рајот, при што тој се среќава со бројни митолошки или вистински ликови на неговата возраст или порано. Прво го води римскиот поет [[Вергилиј]], чии нехристијански верувања го проколнале во Пеколот. Подоцна, му се придружува [[Божествена комедија|Беатриче]], која го води низ Небото. Во 14 век, [[Франческо Петрарка|Петрарка]] <ref name="florenceholidays">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.florenceholidays.com/florence-vacation-literature-in-florence-petrarch-boccaccio.html|title=Literature in Florence – Petrarch and Boccaccio, Florentine Writers and Poet: Petrarch and Boccaccio|publisher=Florenceholidays.com|accessdate=25 March 2010}}</ref> и [[Џовани Бокачо]] ја предводеле литературната сцена во Фиренца по смртта на Данте во 1321 година. Петрарка бил сеопфатен писател, автор и поет, но бил особено познат по својата ''[[Канцониерот|Канцониера]]'' или Книгата на песните, каде што ја искажувал својата непрестајна љубов кон Лора. Неговиот стил на пишување станал познат како ''Петрархизам'' . Бокачо бил попознат по својот ''[[Декамерон]]'', малку мрачна приказна за Фиренца за време на бубонската чума во 1350-тите, позната како [[Црна смрт]], кога некои луѓе го напуштиле разурнатиот град во изолацијата во замок и го поминале своето време раскажувајќи приказни и новели земени од средновековната и современата традиција. Сето ова е напишано во серија од 100 различни новели. Во 16 век, за време на ренесансата, Фиренца е роден град на политичкиот писател и филозоф Николо Макијавели, чии идеи за тоа како владетелите треба да управуваат со земјата, детално опишани во ''„Принцот“'', се рашириле низ европските судови и уживале трајна популарност со векови. Овие принципи станале познати како ''макијавелизам''. === Музика === [[Податотека:Teatro_della_Pergola,_Firenze_1.JPG|мини|Театарот Пергола.]] Фиренца станала музички центар за време на средниот век, музиката и изведувачките уметности што остануваат важен дел од нејзината култура. Растот на градовите во Северна Италија во 1500-тите години веројатно придонел за нејзино зголемено истакнување. За време на ренесансата, во градот постоеле четири вида музичко покровителство во однос на светата и световната музика: државна, корпоративна, црковна и приватна. Токму тука, Фирентинската Камерата се состанала во средината на 16 век и експериментирала со поставување на музички приказни за старогрчката митологија и поставување на резултатот - со други зборови, првите опери, движејќи ги тркалата не само за понатамошен развој на оперска форма, но за подоцнежните развој на одделните „класични“ форми како што се симфонијата и концертот. По 1600 година, италијанските трендови преовладувале низ Европа, до 1750 година тоа било примарен музички јазик. Жанрот на Мадригал, роден во Италија, се здобил со популарност во Велика Британија и на други места. Неколку италијански градови биле „поголеми на музичката мапа отколку што се сугерирала нивната реална големина за моќ. Фиренца, некогаш бил таков град кој доживеал фантастичен период на почетокот на XVII век на музичко-театарска иновација, вклучувајќи ги почетокот и процутот на операта.<ref name="Hanning, Barbara Russano 2010. pg. 182">.Hanning, Barbara Russano, J. Peter Burkholder, Donald Jay Grout, and Claude V. Palisca. Concise History of Western Music. New York: W.W. Norton, 2010.pg. 182.</ref> Операта била измислена во Фиренца кон крајот на 16 век кога беше премиерно изведена „ ''Дафне“'' на Јакобо Пери, опера во стилот на монодија. Операта се проширила од Фиренца низ цела Италија и на крајот во Европа. Вокалната музика во хорот исто така се здобила со нов идентитет во тоа време. На почетокот на 17 век, биле измислени две практики за пишување на музика, првата ''Стиле Антико/Прима Пратика'' и другата ''Стиле Модерно/Секунда Пратика''. Стиле Антико бил повеќе распространет во Северна Европа, а Стиле Модерно повеќе го практикувале италијанските композитори од тоа време.<ref>Grout, Donald Jay, Donald Jay Grout, and Claude V. Palisca. A History of Western Music. New York: W.W. Norton & Company, 1973.</ref> Композитори и музичари кои живееле во Фиренца биле Пјеро Строци (1550 - по 1608 година), Џулио Качини (1551–1618) и Мајк Франсис (1961–2009). Книгата на ''Џулио'' Качини ''Le Nuove Musiche'' била значајна во ''тогашната'' инструкција за техники за изведба.<ref name="Hanning, Barbara Russano 2010. pg. 182"/> Книгата прецизирала нов термин, кој се користел во 1630-тите, наречен монодија, што означувала комбинација на глас и басо континето и означувала практика на наведување на текстот на слободен, лирски, но сепак како говор. Ова би се случило додека некој инструмент, обично тип на тастатура, како што е [[чембало]], свирел и држел акорди додека пејачот ја пеел/зборувал со монодската линија.<ref>Bonds, Mark E., Etd. Kassell, Richard. A History of Music in Western Culture. Combined Volume.3rd edition. Prentice Hall, Upper Saddle River, NJ. {{ISBN|0-205-64531-3}}.</ref> === Кино === Фиренца била амбиент за бројни фантастични дела и филмови, вклучувајќи ги и романите и придружните филмови, како што се ''Светлината на плоштадот'', ''Девојчето што не можеше да каже не'', ''Калми Куори Апасионати'', ''[[Ханибал (филм)|Ханибал]]'', ''[[Соба со поглед (филм од 1985)|Соба со поглед]]'', ''[[Чај со Мусолини (филм)|Чај со Мусолини]]'', ''Девствена територија'' и ''[[Пеколот (филм)|Пеколот]]''. Во градот живеат реномирани италијански глумци и глумици, како што се [[Роберто Бенињи]], Леонардо Пиерачони и Виторија Пучини. === Видео игри === Фиренца се појавува како локација во видео игрите како што се ''Assassins Creed II .'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bachtrack.com/article-film-music-assassins-creed-kyd|title=Assassin's Creed II - The magic of the Renaissance in a video game|last=Ponce|first=Javier|date=1 May 2017|work=Bachtrack|accessdate=20 August 2019}}</ref> Република Фиренца исто така се појавува како нација за игра [[Paradox Interactive's grad strategy]] game ''Europa Universalis IV .''. === Кујна === [[Податотека:Bistecca_alla_fiorentina-01.jpg|мини|Фирентински бифтек во Фиренца]] Храната од Фиренца излегува од традицијата на селска кујна. Повеќето јадења се засноваат на месо. Целото животно традиционално било подготвено и изедено; шкембето ''(trippa)'' и желудникот (''lampredotto'') некогаш биле редовно на менито и сè уште се продаваат на храна коли стационирани низ градот. Антипасти (мезе) вклучуваат Кростини тоскани (''Crostini Toscani),'' леб исечен на кругчиња на намачкан со паштета од пилешки црн дроб, и исечено месо и сувомеснато (главно пршута и [[салама]], често се служи со диња кога во сезоната). Типичен тоскански леб, добиен со природен леван, честопати се одликува со курсеви во Фиренца, особено во неговите супи, ''риболита'' и ''папа ал помодоро'', или во салатата од леб и свеж зеленчук наречена ''панцанела,'' која се служи во летно време. ''Бистека ала фиорентина'' е голема (вообичаената големина треба да тежи околу 1,2-1,5 кг. ) - бифтек „датум“ - стек од говедско месо од кианина со коска и зготвен над врел јаглен и се служи многу ретко со својата неодамна изведена верзија - ''таliаалата'', ретко исечено говедско месо на кревет од [[рукола]], често со парчиња пармезан сирење одозгора. Повеќето од овие јадења обично се служат со локално [[маслиново масло]], исто така одличен производ што ужива светска репутација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.welcometuscany.it/special_interest/wine_food_olive_oil/olive_oil.htm|title=Tuscany italy tuscany tourists guide, travel tips extra virgin olive oil wines and foods of the most beautiful land in the world|last=welcometuscany.it|publisher=welcometuscany.it|accessdate=5 May 2009|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515191448/https://www.welcometuscany.it/special_interest/wine_food_olive_oil/olive_oil.htm|url-status=dead}}</ref> Меѓу десертите, една од најпопуларните е ''скијачата ала фиорентина'', бела торта, тоа е многу мека торта, подготвена со исклучително едноставни состојки, типична за фирентинската кујна, а особено се јаде за време на [[карневал]]от. === Истражувачка активност === [[Податотека:UNICEF_Innocenti_Research_Centre.jpg|десно|мини| Центар за истражување на УНИЦЕФ за иновации]] Истражувачките институти и универзитетските оддели се наоѓаат во областа на Фиренца и во два кампуса во Поло ди Новоли и Поло Шиентифико ди Сесто Фиорентино <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.polosci.unifi.it/mdswitch.html|title=Polo Scientifico di Sesto Fiorentino|publisher=Polosci.unifi.it|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318151234/http://www.polosci.unifi.it/mdswitch.html|archive-date=18 March 2014|accessdate=18 March 2014}}</ref> како и во Истражувачката област на Консилјо Национале деле Ричерке.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.area.fi.cnr.it/english/|title=Florence CNR Research Area|publisher=Area.fi.cnr.it|archive-url=https://web.archive.org/web/20140807030127/http://www.area.fi.cnr.it/english/|archive-date=7 August 2014|accessdate=18 March 2014}}</ref> === Наука и откритие === [[Податотека:Museo_di_Storia_Naturale_di_Firenze_-_paleontology.JPG|лево|мини| Изложба на пробосциди во Museo di Storia Naturale di Firenze, или Природонаучниот музеј во Фиренца]] Фиренца е важен научен центар со векови, особено за време на ренесансата со научниците како Леонардо да Винчи. Фирентинците биле една од движечките сили зад [[Големите географски откритија|ерата на откривањето]]. Фирентинските банкари ги финансирале Хенри морепловецот и португалските истражувачи кои биле пионери на маршрутата околу Африка до Индија и Далечниот Исток. Тоа била мапа нацртана од Фирентинецот Паоло дал Поцо Тосканели, студент на Брунелески, што ја користел [[Кристофер Колумбо]] за да им го продаде своето „претпријатие“ на шпанските монарси и што тој го користел на своето прво патување. „Проекцијата“ на Меркатор е рафинирана верзија на Тосканели, земајќи ги предвид двете Америки. [[Галилео Галилеј|Галилео]] и другите научници биле пионери во студијата за оптика, балистика, астрономија, анатомија и други научни дисциплини. Пико дела Мирандола, Леонардо Бруни, Макијавели и многу други ја поставиле основата за современо научно разбирање. === Мода === [[Податотека:Via_de_Tornabuoni_07.JPG|мини|Луксузни бутици покрај престижната фирентинска улица Виа де Торнабуони.]] До 1300 година, Фиренца станала центар на производство на текстил во Европа. Многу од богатите семејства во ренесансната Фиренца биле големи купувачи на локално произведена фина облека, а специјалистите за мода во економијата и културата на Фиренца во тој период честопати се потценуваат.<ref>Frick, Carole Collier. ''Dressing Renaissance Florence: Families, Fortunes, and Fine Clothing''. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2002.</ref> Фиренца според некои е родното место и најраниот центар на модерната (по Втората светска војна) модна индустрија во Италија. Фирентинските „сори“ од раните 1950-ти во организација на Џовани Батиста Џорџини биле настани каде што неколку италијански дизајнери учествувале во групни изложби и за првпат го привлекле меѓународното внимание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gbgiorgini.it/italianfashion.htm|title=The birth of italian fashion|publisher=Gbgiorgini.it|accessdate=7 May 2017|archive-date=2011-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016202714/http://www.gbgiorgini.it/italianfashion.htm|url-status=dead}}</ref> Фиренца служи како дом на италијанската модна компанија Салваторе Ферагамо од 1928 година. Седиштата на [[Gucci|Гучи]], [[Роберто Кавали]] и Емилио Пучи се наоѓаат во Фиренца. Другите големи играчи во модната индустрија, како што се [[Прада]] и [[Шанел]], имаат големи канцеларии и продавници во Фиренца или нејзините периферии. Главната луксузна шопинг улица во Фиренца е Виа де Торнабуони, каде што главните луксузни модни куќи и етикетите за накит, како што се [[Армани]] и [[Bulgari|Булгари]], имаат свои елегантни бутици. Виа дел Парионе и Виа Рома се други улици кои се исто така добро познати по своите врвни модни продавници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cntraveller.com/guides/europe/italy/florence/where-to-shop|title=Conde Nast Traveller's guide to shopping in Florence|publisher=Cntraveller.com|accessdate=9 October 2013|archive-date=2017-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908184516/http://www.cntraveller.com/guides/europe/italy/florence/where-to-shop|url-status=dead}}</ref> === Историски евокации === ==== ''Експлозија на количката'' ==== ''Scoppio del Carro'' („Експлозија на количката“) е прослава на [[Прва крстоносна војна|Првата крстоносна војна]]. За време на денот на Велигден, количка, која Флорентинците ја нарекуваат ''Бринделоне'' и која ја водат четири бели волови, е однесена на Пјаца дел Дуомо помеѓу крстилницата на [[Свети Јован Крстител]] (''Батистеро ди Сан Џовани'') и катедралата во Фиренца (''Санта Марија дел Фиоре''). Количката е поврзана со јаже со внатрешноста на црквата. Во близина на количката има модел на гулаб, кој, според легендата, е симбол на среќа за градот: на крајот на велигденската миса, гулабот излегува од наосот на Дуомо и го пали огнометот на количката. ==== ''Калчо Сторико (превод: Историски фудбал)'' ==== [[Податотека:Calcio_Storico_Corteo.jpg|мини|Калчо Сторико]] ''Калчо Сторико Фиорентино'' („Историски фирентински [[фудбал]] “), понекогаш ''костумот се'' нарекува ''калчо'', е традиционален спорт, кој се смета за претходник на фудбалот, иако вистинската игра наликува на рагби. Настанот потекнува од [[Среден век|средниот век]], кога најважните фирентински благородници се забавувале играјќи додека носеле светли носии. Најважниот натпревар се одиграл на 17 февруари 1530 година, за време на опсадата на Фиренца. Тој ден [[Папска Држава|папските трупи го]] опседнале градот додека Фирентинците, со презир кон непријателите, решиле да ја играат играта без оглед на ситуацијата. Играта се игра на Пјаца ди Санта Кроче. Конструирана е привремена арена, со белила и поле за играње покриено со песок. Се одржува серија на натпревари меѓу четирите тима од секоја од ''quartiere'' (населба) во Фиренца во текот на крајот на јуни и почетокот на јули.<ref>[http://www.calciostorico.it/ Calcio Storico Fiorentino (Official site)] {{it}}</ref> Постојат четири екипи: Аѕури (светлосина), Бјанки (бела), Роси (црвена) и Верди (зелена). „Аѕурите“ се од четвртина на Санта Кроче, Бјанки од четвртина на Санто Спирто, Верди се од Сан Џовани и Роси од Санта Марија Новела. === Спорт === [[Податотека:Soccer_in_Florence,_Italy,_2007.jpg|мини| [[Стадион Артемио Франки]]]] Во [[Фудбал|асоцијација,]] Фиренца е претставена од [[ФК Фјорентина]], која игра во [[Серија А]], највисоката лига на [[Фудбалот во Италија|системот]] на [[Фудбалот во Италија|италијанската фудбалска лига]]. [[ФК Фјорентина]] има освоено две шампионски титули во Италија, во 1956 и 1969 година и 6 купа на Италија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.footballhistory.org/club/fiorentina.html|title=FootballHistory.org|work=ACF Fiorentina|publisher=Martin Wahl|accessdate=10 October 2019}}</ref> од нивното формирање во 1926 година. Тие ги играат своите игри на [[Стадион Артемио Франки|стадионот „Артемио Франки“]], кој има капацитет за 47.282 гледачи. Женскиот тим на ФК Фиорентина го освои фудбалското италијанско првенство во женската асоцијација во сезоната 2016/2017. Градот е дом на Centro Tecnico Federale di Coverciano (превод: Технички Центар на Коверчано), во Коверчано, Фиренца, главниот полигон на [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентација]] и техничкиот оддел на [[Фудбалска федерација на Италија|Италијанската фудбалска федерација]] . Фиренца била избрана за домаќин на Светското првенство во велосипедизам УЦИ во 2013 година. Од 2017 година, Фиренца е застапена и во Ечеленца, највисоко ниво во системот на рагби-унијата во Италија, од страна на И Медичеи, кој е клуб основан во 2015 година со спојување на постарите одреди на И Кавалиери (од Прато) и Фиренце Рагби 1931. И Медичеи го освоив првенството во Серија А во 2016/2017 и бев промовиран во Екцеленца за сезоната 2017/2018. Рари Нант Флорентија е успешен [[ватерполо]] клуб со седиште во Фиренца; и нејзините машки и женски екипи имаат освоено неколку шампионски титули во Италија, а женските екипи имаат и европски титули во своите палмари. == Образование == [[Податотека:Rettorato_firenze,_aula_magna_02.JPG|десно|мини|220x220пкс| Аудиториум на ректоратот на Универзитетот во Фиренца]] [[Податотека:Националната библиотека Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze.jpg|мини|Националната библиотека (Biblioteca Nazionale Centrale di Firenze)]] Универзитетот во Фиренца првпат е основан во 1321 година, а бил признат од [[Папа Климент VI|папата Климент VI]] во 1349 година. Во 2019 година, над 50.000 студенти биле запишани на универзитетот. Неколку американски универзитети се домаќини на кампусот во Фиренца, вклучувајќи ги универзитетот во Њујорк, Колеџот Марист, Пепердин, Стенфорд, Држава Флорида и Вејмс Медисон. Над 8.000 американски студенти се запишани на студии во Фиренца.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aacupi.org/|title=Association of American College and University Programs in Italy|work=Association of American College and University Programs in Italy|language=en|accessdate=2019-09-22}}</ref> Приватното училиште, Чентро Макијавели, кое предава италијански јазик и култура на странци, се наоѓа во Пјаца Санто Спирито во Фиренца. == Транспорт == === Автомобили === Центарот на Фиренца е затворен за прекумерен сообраќај, иако влегуваат автобуси, такси и жители со соодветни дозволи. Оваа област обично се нарекува ZTL (''Zona Traffico Limitato''), во превод (зона за ограничен сообраќај) која е поделена на неколку под-подсекции.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.italyperfect.com/blog/the-ztl-avoid-restricted-traffic-zones-fines-in-italy.html|title=The ZTL – Avoid Restricted Traffic Zones & Fines in Italy – Italy Perfect Travel Blog|date=2015-06-16|work=Italy Perfect Travel Blog|access-date=2018-02-03|language=en-US}}</ref> Затоа, жителите на една делница ќе можат да возат само во нивниот округ, а можеби и во некои околни. Автомобилите без дозволи имаат дозвола да влезат по 7.30 часот&nbsp;попладне, или пред 7.30 часот. Правилата се менуваат за време на летото исполнето со туристи, ставајќи повеќе ограничувања за тоа каде може да се влегува и излегува.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.florence-on-line.com/maps-of-florence/florence-driving-map-ztl.html|title=Florence Driving Map, the ZTL explained : Florence on Line|work=www.florence-on-line.com|language=en|accessdate=2018-02-03}}</ref> === Автобуси === [[Податотека:Tramvia_firenze_sirio.jpg|десно|мини| Трамвај Сирио во Фиренца]] [[Податотека:Железничката станица Санта Марија Новела.jpg|мини|Железничката станица Фиренце Санта Марија Новела (италијански: Firenze Santa Maria Novella)]] [[Податотека:Firenze_-_mappa_rete_tranviaria.png|мини|Мапа на трасата на трамвајот]] Главната мрежа за јавни транзити во градот е управувана од автобуската компанија АТАФ и Ли-неа. Поединечните билети или лиценцата наречена Карта Агиле (Carta Agile) со повеќе возења, се купуваат однапред и мора да се потврдат еднаш. Овие билети можат да се користат во автобусите на АТАФ и Ли-неа, Трамвија и локалните возови од втора класа само во рамките на градските железнички станици. Билетите за воз мора да бидат потврдени пред да се качат. Главната автобуска станица е веднаш до железничката станица Санта Марија Новела. Трениталија управува со возови помеѓу железничките станици во градот и до другите одредишта низ Италија и Европа. Централната железничка станица, Санта Марија Новела, е оддалечена околу 500 м северозападно од Пјаца дел Дуомо. Постојат уште две важни станици: Кампо ди Марте и Рифреди. Позастапени се рутите Фиренца - Пиза, Фиренца - Виареџо и Фиренца-Арецо (долж главната линија до Рим). Другите локални железници ја поврзуваат Фиренца со Борго Сан Лоренцо во областа Муџело (железничка станица Фаентина) и [[Сиена]]. На долго растојание од 10 километри автобусите ги управуваат компаниите СИТА, Копит и КАП. Транзитните компании сместуваат и патници од аеродромот „Америго Веспучи“, што се наоѓа на 5 километри западно од центарот на градот и кој има закажано услуги управувани од најголемите европски превозници. === Трамвај === Во обид да се намали загадувањето на воздухот и сообраќајот на автомобили во градот, во тек е изградба на повеќелиниска трамвајска мрежа наречена ''Трамвија''. Првата линија започна со работа на 14 февруари 2010 година и ја поврзува примарната меѓуградска железничка станица во Фиренца (Санта Марија Новела) со југозападното предградие Скандичи. Оваа линија изнесува 7.4 км по должина и има 14 постојки. Изградбата на втората линија започна на 5 ноември 2011 година, изградбата била запрена поради тешкотиите на изведувачите и повторно започнала во 2014 година со отворање на новата линија на 11 февруари 2019 година. Оваа втора линија го поврзува аеродромот во Фиренца со центарот на градот. Трета линија (од Санта Марија Новела до областа Кареџи, каде се наоѓа најважните болница во Фиренца).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gestramvia.it/home.html|title=Arriva La Tramvia (in Italian)|publisher=GEST|accessdate=11 December 2011|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008000903/http://www.gestramvia.it/home.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.firenze.it/opencms/export/sites/retecivica/amm/piani_e_progetti/Tramvia.html|title=Tramvia – Il Sistema Tramviario Fiorentino|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202152941/http://www.comune.firenze.it/opencms/export/sites/retecivica/amm/piani_e_progetti/Tramvia.html|archive-date=2 February 2012|accessdate=11 December 2011}}, Tramvia page of Florence's city government web site (in Italian).</ref><ref>[[Trams in Florence]], Wikipedia article "Florence tramway"</ref> === Статистика за јавен превоз во Фиренца === Просечното време што луѓето го поминуваат патувајќи со јавен превоз во Фиренца, на пример до и од работа, во еден работен ден е 59 мин. 13% од возачите на јавен превоз возат повеќе од 2 часа секој ден. Просечното време што луѓето го чекаат на постојка или станица за јавен превоз е 14 минути, додека 22% од возачите чекаат над 20 минути во просек секој ден. Просечното растојание што луѓето обично го возат на едно патување со јавен превоз е 4,1&nbsp;км, додека 3% патуваат над 12&nbsp;км во една насока.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://moovitapp.com/insights/en/Moovit_Insights_Public_Transit_Index_Italy_Firenze-2022|title=Firenze Public Transportation Statistics|publisher=Global Public Transit Index by Moovit|accessdate=19 June 2017}} [[File:CC-BY_icon.svg|50x50пкс]] Material was copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0/|Creative Commons Attribution 4.0 International License]].</ref> === Железничка станица === [[Податотека:Воз на италијанската железничка агенција Трениталиа (Trenitalia).jpg|мини|Воз на железниците Трениталиа (Trenitalia) на станицата Санта Марија Новела]] Железничката станица Фиренце Санта Марија Новела е главната национална и меѓународна железничка станица во Фиренца и ја користат 59&nbsp;милиони луѓе секоја година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grandistazioni.it/cms/v/index.jsp?vgnextoid=84db47db3c09a110VgnVCM1000003f16f90aRCRD|title=Grandi Stazioni – Firenze S. Maria Novella|publisher=Grandistazioni.it|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509145137/http://www.grandistazioni.it/cms/v/index.jsp?vgnextoid=84db47db3c09a110VgnVCM1000003f16f90aRCRD|archive-date=9 May 2018|accessdate=22 June 2009}}</ref> Зградата, дизајнирана од Џовани Микелучи, е изградена во стил на ''италијански рационализам'' и е една од најголемите рационалистички згради во Италија. Сместено е на ''Пјаца дела Стационе'', во близина на Фортеца да Басо (ремек-дело на воената ренесансна архитектура <ref name="city-getaway">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.city-getaway.com/en/guide/informations/12/Florence|title=Florence travel information &#124; Holiday apartment near Ducati Museum|publisher=city-getaway.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027213134/http://www.city-getaway.com/en/guide/informations/12/Florence|archive-date=27 October 2014|accessdate=27 October 2014}}</ref> ) и Виали ди Чирконвалационе, и пред Базиликата на апсидата на Санта Марија Новела од каде го носи своето име . Како и бројни возови со голема брзина до големите италијански градови, Фиренца, се служат со меѓународни услуги за спиење преку ноќ до Минхен и Виена, управувани од австриските железници (ÖBB). Во тек е изградба на нова брза железничка станица и договорено е да биде во функција до 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.firenze.it/opencms/export/sites/retecivica/materiali/TAV/report_17_1-15ottobre.pdf|title=Report Quindiciale N. 17|publisher=Rete Ferroviaria Italiana|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509035906/http://www.comune.firenze.it/opencms/export/sites/retecivica/materiali/TAV/report_17_1-15ottobre.pdf|archive-date=9 May 2012|accessdate=11 December 2011}}</ref> Планирано е да се поврзе со аеродромот Веспучи, железничката станица Санта Марија Новела и со центарот на градот со втората линија на Трамвија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.firenze.it/opencms/export/sites/retecivica/materiali/tramvia/Parte_02.pdf|title=Descrizione Della Linea 2|publisher=Comune di Firenze|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509035947/http://www.comune.firenze.it/opencms/export/sites/retecivica/materiali/tramvia/Parte_02.pdf|archive-date=9 May 2012|accessdate=11 December 2011}}</ref> Архитектонските фирми Фостер+ Партнерс и Ланчиети Псалева Џиордо и сор. ја дизајнирале оваа нова железничка станица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fosterandpartners.com/Projects/1194/Default.aspx|title=Florence TAV Station|publisher=Foster + Partners|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127000151/http://www.fosterandpartners.com/Projects/1194/Default.aspx|archive-date=27 November 2011|accessdate=11 December 2011}}</ref> === Аеродром === [[Податотека:Florence_-_Peretola_(Amerigo_Vespucci)_(FLR_-_LIRQ)_AN0591245.jpg|мини|Аеродромoт во Фиренца]] Аеродромот во Фиренца, Перетола, е еден од двата главни аеродрома во регионот на Тоскана, иако не се користи многу од популарните авиокомпании. Другиот аеродром во регионот на Тоскана е меѓународниот аеродром „Галилео Галилеј“ во Пиза. === Mobike (споделување велосипед) === [[Податотека:Mobike_Lites_at_Parco_delle_Cascine,_Florence.jpg|мини|Mobikes во Парко деле Кашине, Фиренца]] Мобајк, кинеска компанија за [[Систем за изнајмување велосипеди|споделување велосипеди]], работи во Фиренца од јули 2017 година. Од 2019 година, компанијата работи со 4.000 велосипеди во Фиренца. Корисниците го скенираат QR-кодот на велосипедот користејќи ја апликацијата Мобајк и го завршуваат возењето со паркирање на работ на тротоарот. Велосипедите имаат фиксна цена од 1 € на секои 20 минути. Бидејќи Мобајк е систем за споделување на велосипеди без станици, тој не обезбедува станици, затоа велосипедите можат да бидат оставени скоро насекаде. == Меѓународни односи == === Збратимени градови === Фиренца е [[Збратимени градови|збратимена]] со:<ref name="GL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.fi.it/export/sites/retecivica/comune_firenze/relazioni_internazionali_cooperazione/gemellaggi.html|title=Gemellaggi, Patti di amicizia e di fratellanza|publisher=Comune di Firenze|language=it|accessdate=28 August 2015}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} * {{flagdeco|PSE}} [[Витлеем]], [[State of Palestine|Плестина]]<ref name=GL/><ref name="BethlehemTwinning">{{cite web|url=http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |title=Bethlehem Municipality |publisher=bethlehem-city.org |access-date=10 October 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724140854/http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |archive-date=24 July 2010 }}</ref> * {{flagdeco|HUN}} [[Будимпешта]], Унгарија<ref name=GL/> * {{flagdeco|DEU}} [[Дрезден]], Германија<ref name=GL/><ref name="Dresden">{{cite web|url=http://www.dresden.de/en/02/11/c_03.php |title=''Dresden – Partner Cities'' |publisher=Landeshauptstadt Dresden |access-date=29 December 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016001550/http://www.dresden.de/en/02/11/c_03.php |archive-date=16 October 2008 }}</ref> * {{flagdeco|GBR}} [[Единбург]], Шкотска, ОК<ref name=GL/><ref name="Edinburgh twinning">{{cite web|url=http://www.edinburgh.gov.uk/info/695/council_information_performance_and_statistics/685/european_international_and_parliamentary_relations/3 |title=Twin and Partner Cities |publisher=City of Edinburgh Council |access-date=16 January 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614133841/http://www.edinburgh.gov.uk/info/695/council_information_performance_and_statistics/685/european_international_and_parliamentary_relations/3 |archive-date=14 June 2012 }}</ref> * {{flagdeco|MAR}} [[Фез]], Мароко<ref name=GL/> * {{flagdeco|IRN}} [[Ишфан]], Иран<ref name=GL/> * {{flagdeco|DEU}} [[Калес]], Германија<ref name=GL/> * {{flagdeco|UKR}} [[Киев]], Украина<ref name=GL/> * {{flagdeco|KWT}} [[Кувајт]], Кувајт<ref name=GL/> * {{flagdeco|JPN}} [[Кјото]], Јапонија<ref name=GL/><ref name="Kyoto twinnings">{{cite web|url=http://www.city.kyoto.lg.jp/sogo/page/0000083407.html |title=Sister Cities of Kyoto City |access-date=21 January 2014 |publisher=City of Kyoto |archive-url=https://web.archive.org/web/20140121151906/http://www.city.kyoto.lg.jp/sogo/page/0000083407.html |archive-date=21 January 2014 |url-status=live}}</ref> * {{flagdeco|PRC}} [[Нанџинг]], Кина<ref name=GL/> * {{flagdeco|ISR}} [[Назарет]], Израел<ref name=GL/> * {{flagdeco|USA}} [[Филаделфија, Пенсилванија]], САД<ref name=GL/><ref>{{cite web |url=http://www.ivc.org/florence__italy |title=Florence, Italy |publisher=Ivc.org |access-date=26 June 2009 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120905180345/http://www.ivc.org/florence__italy |archive-date=5 September 2012}}</ref> * {{flagdeco|MEX}} [[Пуебла]], Мексико<ref name=GL/> * {{flagdeco|FRA}} [[Реимс]], Франција<ref name=GL/> * {{flagdeco|LAT}} [[Рига]], Латвија<ref name=GL/><ref>{{cite web|url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |title=Twin cities of Riga |publisher=[[Riga City Council]] |access-date=27 July 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204021323/http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |archive-date=4 December 2008}}</ref> * {{flagdeco|BRA}} [[Салвадор, Баија|Салвадор]], Бразил<ref name=GL/> * {{знамеикона|UZB}} [[Самарканд]], Узбекистан * {{flagdeco|AUS}} [[Сиднеј]], Австралија<ref name=GL/> * {{flagdeco|ALB}} [[Тирана]], Албанија<ref name="International relations">{{cite web|url=http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |title=Twinning Cities: International Relations (NB Florence is listed as 'Firenze') |access-date=23 June 2009 |work=Municipality of Tirana |publisher=tirana.gov.al |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111010042121/http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |archive-date=10 October 2011}}</ref> * {{flagdeco|FIN}} [[Турку]], Финска<ref name=GL/> * {{flagdeco|ESP}} [[Ваљадолид]], Шпанија<ref name=GL/> {{div col end}} == Значајни жители == [[Податотека:Santi_di_Tito_-_Niccolo_Machiavelli's_portrait_headcrop.jpg|мини| [[Николо Макијавели]]]] [[Податотека:Lorenzo_de_Medici.jpg|мини| [[Лоренцо де Медичи]]]] [[Податотека:Portrait_de_Dante.jpg|мини| [[Данте Алигиери]]]] [[Податотека:Portrait_of_Amerigo_Vespucci.jpg|мини| [[Америго Веспучи]]]] * Антонија од Фиренца, светица * Агнес од Монтепулчано, [[Светец|светица]] * Харолд Актон, автор и естет * Џон Аргиропулос, научник * [[Леон Батиста Алберти|Леоне Батиста Алберти]], полиматематичар * [[Данте Алигиери]], поет * [[Џовани Бокачо]], поет * Балдасар Бонаиути, хроничар од 14 век * [[Сандро Ботичели]], сликар * Аурелијано Брандолини, агроном и научник за соработка во развој * [[Роберт Браунинг]] и [[Елизабет Барет Браунинг]], англиски поети од 19 век * [[Филипо Брунелески]], архитект * [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]] Буонароти, вајар, сликар, автор на таванот на Систинската капела и ''Дејвид'' * Франческо Казагранде, велосипедист * [[Роберто Кавали]], моден творец * [[Карло Колоди]], писател * Енрико Ковери, моден творец * [[Донатело]], [[Вајарство|вајар]] * Оријана Фалачи, новинарка и авторка * Салваторе Ферагамо, моден творец и чевлар * Мајк Франсис (роден Франческо Пучиони), пејач и композитор * Силпа Бирасри (роден Корадо Фероци), вајар, заслужен за главната фигура на модерната уметност во Тајланд.<ref name="su">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.journal.su.ac.th/index.php/suij/article/viewFile/40/40|title=Special Note : Professor Silpa Bhirasri's Life and Works|publisher=journal.su.ac.th|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008023125/http://www.journal.su.ac.th/index.php/suij/article/viewFile/40/40|archive-date=8 October 2011|accessdate=27 October 2014}}</ref> * Семејство Фрескобалди, познати банкари и производители на вино * [[Галилео Галилеј]], италијански физичар, астроном и филозоф * Џото, сликар, вајар и архитект на почетокот на 14 век * Лоренцо Гиберти, [[Вајарство|вајар]] * Гучио Гучи, основач на етикетата [[Gucci|Гучи]] * Бруно Иноценти, вајар * Роберт Лоуел, поет * [[Николо Макијавели]], поет, филозоф и политички мислител, автор на ''[[Владетелот|„Владетелот“]]'' и ''„Дискурси“'' * Масачо, сликар * Роуз МекГован, глумица родена во Фиренца * Семејство [[Медичи]] * Џироламо Меи, историчар и хуманист * Антонио Меучи, пронаоѓач на телефонот * [[Флоренс Најтингел|Флоренс Најтингејл]], пионер на модерната медицинска сестра и статистичар * Вирџинија Олдоини, грофицата од Кастиљоне, рана фотографска уметност, таен агент и куртизана * Валерио Профондавале, [[Фландрија|фламански]] сликар * Џулио Раках (1909–1965), италијанско-израелски математичар и физичар; Вршител на должноста претседател на [[Еврејски универзитет во Ерусалим|хебрејскиот универзитет во Ерусалим]] * [[Рафаел]], сликар * Ана Сарфати, автор за деца * Џироламо Савонарола, реформатор * Адријана Серони, политичар * Џовани Спадолини, политичар * Антонио Скуарчалупи, оргулар и композитор * [[Еванџелиста Торичели|Евангелиста Торичели]], италијански физичар * Ана Тонели (околу 1763–1846), родена сликарка на портрети Фиренца кон крајот на 17 век и почетокот на 18 век.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://www.pastellists.com/Articles/TONELLI.pdf|title=Dictionary of Pastellists Before 1800|last=Jeffares|first=Neil|date=2019|edition=online}}</ref> * [[Џорџо Вазари|Џорџо Васари]], сликар, архитект и историчар * [[Америго Веспучи]], истражувач и картограф, имењак на [[Америка]] * [[Леонардо да Винчи]], полиматематичар * Лиза дел Џокондо, модел на ''[[Мона Лиза]]'' * Џорџо Антонучи, лекар, психоаналитичар и меѓународна референца за преиспитување на основата на психијатријата == Поврзано == * [[Европски Универзитетски Институт]] * [[Список на историски држави на Италија]] * [[Список на плоштади во Фиренца]] * [[:Категорија: Згради и градби во Фиренца]] == Наводи == {{Наводи}} == Литература == {{refbegin|colwidth=30em}} * Niccolò Machiavelli. ''[[Florentine Histories]]'' * {{наведена книга|title=Renaissance Florence|last=Brucker|first=Gene A.|year=1983}} * {{наведена книга|url=https://archive.org/details/societyofrenaiss00bruc|title=The Society of Renaissance Florence: A Documentary Study|last=Brucker|first=Gene A.|year=1971|url-access=registration}} * {{наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sdekGAAACAAJ|title=Travellers Florence & Tuscany, 3rd: Guides to Destinations Worldwide|last=Chamberlin|first=Russell|date=22 May 2008|publisher=Thomas Cook Publishing|isbn=978-1-84157-844-6|access-date=11 March 2010}} * Chaney, Edward (2003), ''A Traveller's Companion to Florence''. * {{наведена книга|title=The Building of Renaissance Florence: An Economic and Social History|last=Goldthwaite|first=Richard A.|year=1982}} * {{наведена книга|title=The House of Medici: Its Rise and Fall|last=Hibbert|first=Christopher|year=1999}} * {{наведена книга|url=https://archive.org/details/cityofflorencehi00lewi|title=The City of Florence: Historical Vistas and Personal Sightings|last=Lewis|first=R.W.B.|year=1996|url-access=registration}} * {{наведена книга|title=A History of Florence 1200–1575|last=Najemy|first=John|year=2006}} * {{наведена книга|url=https://archive.org/details/historyofflorenc0000sche|title=History of Florence: From the Founding of the City Through the Renaissance|last=Schevill|first=Ferdinand|year=1936|url-access=registration}} * {{наведена книга|title=Public Life in Renaissance Florence|last=Trexler|first=Richard C.|year=1991}} * Ferdinand Schevill, ''History of Florence: From the Founding of the City Through the Renaissance'' (Frederick Ungar, 1936) is the standard overall history of Florence. * {{наведена книга|url=http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|title=Florence at the Dawn of the Renaissance: Painting and Illumination, 1300–1500|last=Sciacca|first=Christine|publisher=Getty Publications|year=2012|isbn=978-1-60606-126-8|access-date=12 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920044914/http://shop.getty.edu/products/florence-at-the-dawn-of-the-renaissance-978-1606061268|archive-date=20 September 2012|url-status=dead}} {{Refend}} == Надворешни врски == * [http://www.florenceartmuseums.com/ Музеj на уметност во Фиренца] * [https://web.archive.org/web/20110515183430/http://www.glenndixon.org/Florence.html Големата ренесанса во Фиренца - Видео] * [https://whc.unesco.org/en/list/174/video Видео од УНЕСКО] [[Категорија:Универзитетски градови во Италија]] [[Категорија:Поранешни престолнини]] [[Категорија:Фиренца]] [[Категорија:Статии со микроформати hAudio]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Градови во Тоскана]] [[Категорија:Населени места основани во 1 век п.н.е.]] p7n9wdp1ud7u7anbnnk1bvwd2xx5wu8 Свети Паисиј Хилендарски 0 25219 5625407 5583011 2026-09-08T18:09:20Z Кочев 51418 /* Надворешни врски */ 5625407 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Св. Паисиj Хилендарски | портрет=20140614 Sofia 058.jpg | опис= Преродбеник и историчар од Бугарија | наставка= | роден-дата= 1722 | роден-место= [[Самоков (Бугарија)|Самоковска епархија]], [[Отоманско Царство]] | починал-дата= 1773 | починал-место= [[Асеновград]], [[Отоманско Царство]] }} '''Паисиj Хилендарски''' ([[Самоков (Бугарија)|Самоковска епархија]], [[1722]] — [[Асеновград]], [[1773]]) — истакнат преродбеник од [[Бугарија]]. Во [[бугарска историографија|бугарската историографија]] го сметаат за прв бугарски преродбеник и бугарски национален историчар со неговото дело ''„[[Историjа словенобугарска|Исторїѧ славѣноболгарскаѧ]]“'' (''Историја славјаноболгарскаја'') напишано во периодот [[1760]] — [[1762]] година. == Животопис == === Потекло === За животот на Паисиј се знае релативно малку. Се прифаќа дека е роден во [[1722]] година. За неговото родно место претендираат неколку градови и села, бидејќи самиот не напишал точно од каде е. Во својата книга Паисиј за себеси тврди дека на „''Света Гора дојде во 1745 година од'' ''самоковската епархија.''“<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Коуба|first=Мирослав|date=2013|title=Пајсиј Хилендарски и Македонија. Прилог кон проучувањето на македонско-бугарскиот преродбенски дискурс.|url=https://www.makedonikalitera.mk/images/Izvadoci/MAKEDONIKA_br.7-8.pdf|journal=Македоника|volume=3|issue=7-8|pages=72-86}}</ref> Недостигот на историски документи кои да го прецизираат родното место се надополнува од дијалектолошки анализи на јазичните специфичности на неговото дело.<ref>Цанко Живков [http://www.slovo.bg/old/rrech/212/rr20021202.htm "Родна реч" во спорот за јазикот] и родното място на Паисиј{{bg}}</ref> [[Јордан Иванов]] забележува дека Пајсиј го користи кон крајот на својата книга западнобугарскиот дијалект (самоковски, дупнички, ихтимански),<ref>{{Наведена книга|title=Български старини изъ Македония|last=Ивановъ|first=Йорданъ|publisher=Българското книжовно дружество|year=1908|location=София|pages=176-177|language=бугарски}}</ref> врз основа на кој се обидуваат тој и други бугарски истражувачи да го утврдат Паисиевиот мајчин дијалект. Врз основа на тоа, многумина лингвисти и дијалектолози се приклониле кон мнението дека јазикот на Пајсиј најмногу се доближува до самоковскиот дијалект. Важно е да се напомене дека дијалектолошката анализа не мора во сите погледи да понуди веродостојни податоци, бидејќи карактеристичните обележја на различните дијалекти се меѓусебно испреплетени, дури треба да се има предвид дека исто така јазичната ситуација во овие региони можела значително да се менува во текот на два века. Сепак, може да се каже дека во самоковската област, од каде Паисиј Хилендарски дошол на Света Гора, всушност, може да биде неговото родно место.<ref name=":0" /> Некои книжевни историчари се занимавале во оваа смисла со легендата{{efn|Според оваа легенда, попот на Кралев Двор, Цветан, имал браќа кои станале на Света Гора монаси и ги усвоиле имињата Лаврентиј и Пајсиј. Кога Цветан во Кралев дол починал, на четириесеттиот ден дошле во оваа село двајца негови браќа. Пајсиј останал во Кралев дол половина година, бидејќи бил духовник и така можел по неопходно време да го застапи починатиот Цветан. Пајсиј станал во селото еден природен и почитуван авторитет, и затоа по неговото заминување, целиот род се преименувал од поранешното име Поповци на Пајсијовци (Пајсијов).<ref name=":0" />}} која што се раскажува по генерации во селото [[Кралев дол]] (денес општина Перник) и неговата околина. Во ова село живеело семејството Паисови, кои во минатото одржувале контакти со Света Гора. Очигледно е дека името на овој род е изведено од монашко име, а не од световно. Најверојатно тоа биле т.н. гурбетчии – сезонски работници кои биле изнајмувани за ѕидарски работи, поврзани со обновување на манастирот, или за други задачи. Некои од нив останале во светогорските манастири и ги усвоиле монашките имиња. Тоа би можело да биде случај исто и на Лаврентиј, постариот брат на Пајсиј. Од оваа теорија поаѓа со своите ставови на пример Веле Кралевски, кој ја објавил во в. „Независност“ (1923 г.) и во врска со лингвистичката анализа на Јордан Иванов констатира дека токму дијалектот на Кралев Двор им одговара на спецификите на Пајсиј Хилендарски. Оваа теорија, исто така, ја застапува [[Александар Теодоров-Балан]]. За да се утврди можното родно место на Паисиј може да помогнат некои информации поврзани со неговиот брат Лаврентиј. Меѓу двајцата браќа имало дваесет години разлика, како што за тоа информира самиот Паисиј и што можеме да согледаме како веродостојна информација, иако може да претпоставуваме определено заокружење на возраста на двајцата браќа (Паисиј вели: „''И я съставих в манастира Хилендар, при игумена Лаврентия, мой'' ''роден брат от една майка и по-стар от мене; той тогава имаше 60 години, а аз - 40.''“). Во кондиките на манастирите во [[Атон]] има достапни податоци, кои покажуваат дека Лаврентиј во 1765 г., по смртта на татко си, му ја оставил својата родна куќа во Банско на Хилендарскиот манастир, каде што потоа бил основан метох.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", Издателство "Полис", София, 1999, стр. 31. {{bg}}</ref> Со оглед на тоа дека Пајсиј, според сите индикации, не го искажувал на никаков начин кон ова наследство својот став, може да се водат размислувања во две насоки: # Лаврентиј бил најстариот син (дури и ако го преминеме третиот брат Влчо, кој бил успешен трговец), па затоа имал привилегирано право за наследство на имотите на својот татко. Во оние времиња било на словенскиот Југ вообичаено дека токму најстариот син го наследувал целиот имот, со што требало да се спречи неговото распарчување меѓу неговите помлади браќа и сестри. # во врска со разликата во годините помеѓу Лаврентиј и Пајсиј, која според сите информации била дваесет години, би можело да доаѓа предвид претпоставката дека Паисиј и Лаврентиј ја имале истата мајка, како што Паисиј тоа го споменува во поговорот кон својата Историја („''в манастира Хилендар, при игумена'' ''Лаврентия, мой роден брат от една майка и по-стар от мене''“), но секој од браќата имал различен татко.<ref>Акад.Иван Снегаров [http://www.pravoslavieto.com/history/19/1883_Ivan_Snegarov/paisij_rodno_mjasto.htm "За родното място на Паисий Хилендарски"] {{bg}}</ref> Оваа претпоставка се чини логична ако се земе предвид дека за татко си Пајсиј ништо не кажува. Ова ќе ја навести исто така и натамошната насока на размислувањата за родното место на Паисиј. По смртта на таткото на Лаврентиј, мајката на двата браќа одлучила повторно да се омажи, и затоа може да се претпостави дека го напуштила Банско и отишла во куќата на својот нов сопруг некаде во „Самоковската епархија“. Допрва таму тогаш го родила својот најмлад син – т.е. Пајсиј. Според друга претпоставка, Паисиј потекнува од селото Доспеј, во близина на Самоков.<ref>[https://web.archive.org/web/20081227053630/http://www.paisii.swu.bg/doc/biblioteka/dospeiska_versia_Paisii.pdf Доспејска верзија] {{bg}}</ref><ref>[http://liternet.bg/publish19/m_deianova/istoricheski.htm Критика на кралевдолската верзија со осврт на доспејската] {{bg}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081227053615/http://www.paisii.swu.bg/doc/biblioteka/Krxgla_masa_paisii.pdf Тркалезна маса], одржана на 15 март 2007 година, Перник {{bg}}</ref> === Монашки живот и Хиландар === [[Податотека:Monastery Hilandar in 1896.jpg|лево|мини|Манастирот Хиландар]] Во [[1745]] година Паисиj станал монах во српскиот манастир [[Хиландар]] во Атон, од каде и го добил прекарот Хилендарски. Бил испраќан да патува низ [[Балкански Полуостров|Балканот]] со цел собирање на парични помошти од христијанското население. Во [[1761]] по дела на манастирот патувал до [[Сремски Карловци]] во [[Војводина]] (тогаш во [[Австриско Царство|Австриското Царство]]), каде што било седиштето на српската [[Карловачка митрополија]]. Во неjзините богати библиотеки имал можност да прочита некои од познатите во оноj период историски книги за Балканот. Враќајки се во Хилендарскиот манастир, започнал да пишува историја на бугарскиот народ. По некои конфликти внатре во монашкото братство на Хилендар се префрлил во [[Манастир Зограф|Зографскиот Манастир]], каде во [[1762]] година ја завршил својата „Историја словенобугарска“.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", Издателство "Полис", София, 1999, стр. 31-32. {{bg}}</ref> Податоците за животот на Паисиj по [[1762]] се малку и фрагментирани. Неоспорно е дека по завршувањето на историјата се вратил во Хилендарскиот манастир и за извесен период бил негов проигумен. Продолжил да патува во централноисточна Бугарија. Според интензитетот на [[Историjа словенобугарска#Преписи|преписите]] на неговата ''Историја'' може да се констатира дека многу време поминал во [[Велико Трново|трновскиот регион]]. Сигурно документирани негови посети се во реоните на [[Котел (град)|Котел]] во 1765, [[Сливен]] во 1766 и [[Солун]] во 1772. Во општ поглед станува јасно дека Пајсиј се сосредоточувал главно кон областите поврзани со традициите на бугарската државност и култура – Солун како родното место на првите словенски учители, Велико Трново како последен центар на бугарската држава пред доаѓањето на Османлиите.<ref name=":0" /> Умрел во [[1773]] во Амбелино во јужниот дел на денешниот Асеновград.<ref name="ReferenceA">Пламен Митев, "Българското Възраждане", Издателство "Полис", София, 1999, стр. 32. {{bg}}</ref> Паисиj Хилендарски е канонизиран за светец од [[Бугарска православна црква|Бугарската православна црква]] во 1962 година. == „Историја словенобугарска“ == [[Податотека:Istoriya Slavyanobolgarskaya Fair Copy.jpg|right|thumb|200px|Препис на „Историја словенобугарска“ од 18 век]] Во процесот на подготвувањето за создавање на словенобугарска историја Паисиj се запознал со некои од достапните во неговата епоха историски извори: житија на светци, летописни белешки, царски грамоти, сочиненија на [[Климент Охридски]] и [[Евтимиј Трновски]], српскиот „Родослов“, руски публикации на „Пролог“ и „Кормчаја книга“, стематографиите на [[Павел Ритер Витезовиќ]] и [[Христофор Жефарович]], а наjголемо влијание врз неговите општи идеи за историјата имале руските преводи на книгите „Дејанија церковнаја и гражданскаја“ од [[Цезар Барониј]] и „Книга историографија“ (со оригинално име „Царството на Словените“) од [[Мавро Орбини]].<ref name="ReferenceA"/> По завршувањето на книгата Паисиј продолжил да патува и сам да ја распространува. За прв зачуван препис се смета преписот од [[1765]] година, порачан од богатите граѓани на Котел и направен од [[Софрониј Врачански]]. Вториот бил направен во [[1771]] година во Самоков од [[поп Алекси]]. За тие преписи се знае дека биле препишувани директно од оригиналот на Паисиj и во негово присуство. Од периодот до крајот на 18 век се познати околу 10 ракописни преписи, а до крајот на 19 век нивниот број е повеќе од 60. Вистинска историска вредност „Историја словенобугарска“ добила во првата половина на 19 век и натаму по неjзиното прво преработено печатено издание, направено од [[Христаки Павлович]] во [[Будимпешта]] во [[1844]] година со наслов „Царственик или историја болгарска“.<ref name="ReferenceA"/> „Царственик...“, што вклучувало и некои делови од „Стематографија“ на Христофор Жефарович, а било користено како учебник по историја во преродбенските училишта.<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_1_2.htm Материали за историята на възраждането..."], Издателство "Български писател", София, 1984, стр. 75. {{bg}}</ref> Паисиj се смета за втемелувач и пропагатор на бугарското име и бугарскиот етнички карактер во Македонија.<ref>"Македонска енциклопедија", Македонска академија на науките и уметностите, Скопје, 2009, том 1, статија "Бугарското име во Македонија", стр. 222.</ref> == Политичка употреба == Неговото име често било користено за политички цели, како што е случајот со создадениот во 1927 година националистички сојуз “Отец Паисиј“, којшто подоцна ќе се изроди во нацистички, а негови членови во 1943 година ќе учествуваат во напади врз еврејски маала и ќуки.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ndt1.com/article.php/20060310154633810 |title=архивски примерок |accessdate=2009-02-16 |archive-date=2012-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305061037/http://www.ndt1.com/article.php/20060310154633810 |url-status=dead }}</ref> Нешто подоцна ќе биде искористен од Тодор Живков за неговата нова политика кон Пиринска Македонија.<ref>[http://www.sitebulgarizaedno.com/index.php?option=com_content&view=article&id=229:2011-01-25-10-15-15&catid=29:2010-04-24-09-14-13&Itemid=61 Тодор Живков и македонското прашање]</ref> == Белешки == {{notelist}} == Извори == <references/> == Надворешни врски == * [http://slovo.bg/showwork.php3?AuID=15&WorkID=92&Level=1 „Историја словенобугарска“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070516034213/http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=15&WorkID=92&Level=1 |date=2007-05-16 }}, полн текст. {{bg}} * [http://www.bnr.bg/RadioBulgaria/Emission_Bulgarian/Theme_IstoriaIReligia/Material/0311_ninov.htm Емисија на Бугарското Национално Радио „Вистината за родното место на Паисиј“]{{Мртва_врска|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.paisii.swu.bg/index.htm Проект „Четвртинка милениум Историја словенобугарска“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081225211949/http://www.paisii.swu.bg/index.htm |date=2008-12-25 }} на Југозападниот универзитет „Неофит Рилски” - Благоевград. {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Паисиј Хилендарски}} [[Категорија:Бугарски преродбеници]] [[Категорија:Светогорски монаси]] [[Категорија:Луѓе од Банско]] [[Категорија:Христијански светци од 18 век]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Родени во 1722 година]] [[Категорија:Починати во 1773 година]] [[Категорија:Починати во Асеновград]] e3yq70btnhewcjv61bql4zdqn9gr1ac Тајна ослободителна македонска организација 0 26697 5625411 4608490 2026-09-08T18:51:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625411 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Odred-TOMO.jpg|300 п|мини|десно|Дел од одредот на ТОМО на чело со Туши Кераметчиев]] '''Тајна ослободителна македонска организација''' ('''ТОМО''') — македонска организација основана на [[20 јануари]] [[1945]] година по иницијатива на [[Вангел Ајановски-Оче]], кој бил и нејзин раководител. Во раководството на организацијата влегувале: Марика Самаренова, [[Ристо Кордалов]], Туши Кераметчиев, Ташко Хаџијанов и Вангел Шармандов-Илинденски. Центар на дејност бил градот [[Воден]] со околните села. Веднаш по нејзиното создавање напредните Македонци, членови на грчката комунистичка партија - [[КПГ]] масовно ја напуштаат и влегуваат во ТОМО. А тое се [[Мирка Гинова]], Апостолаки Василев, Ристо Буковалов, Ташко Мамуровски, Ставро Камчев, Вани Калајџиев, од градот Воден повеќето македонски активисти на КПГ - Дини Кузев, Алеко Легинаров, Туши Умалиев, Перикли Паскалов, Никола Проев, Марика Самаренова, Дора Кајмакова, Велика Ајановска, Дора Поченова, Петре Шорев, Ели Родичева, Александра Бобова. Разграноци на организацијата биле создадени во неколку воденски села. {| class="wikitable collapsible collapsed" ! colspan="5" | Список на воденски села каде што дејствувале чети на ТОМО |- ! Раководители !! Село |- || Петре Тануров || [[Баово]] |- || Пена Думова || [[Владово]] |- || Петре Попов || [[Волкојанево]] |- || Бајто Трпко || [[Горно Родиво]] |- || Петре Поповски || [[Долно Родиво]] |- || Атанас Диовски || [[Кронцелево]] |- || Никола Кралевски || [[Луковец]] |- || Вангел Чобанов<br>Кољо Ќорташев<br>Панајот Божинов || [[Месимер]] |- || Илија Картовски<br>Ристо Богов || [[Острово]] |- || Иван Доков || [[Пожарско]] |- || Вани Шеретов || [[Русилово]] |- || Атанас Илиев<br>Ристо Бинов || [[Саракиново]] |- || Ставро Камчев-Лазо || [[Соботско]] |- || Гоно Јанчев || [[Тресино]] |} Истовремено со организациската мрежа е формиран и партизански одред во месноста „Гаганец“ над селото Кронцелево, а седиштето му била на [[Ниџе]]. На конференција на [[28 април]] [[1945]] година во месноста „Тупче“ меѓу Кронцелево и Волкојанево организацијата е преименувана на Народно-ослободителен фронт - [[НОФ]]. {{никулец}} == Наводи == {{наводи}} * [http://www.mn.mk/istorija/1177 Тајната Македонска Ослободителна Револуционерна Организација (ТМОРО)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160311030723/http://mn.mk/istorija/1177 |date=2016-03-11 }} * [http://www.m-p-c.org/Vesti/Abecedar_Skopje.htm Оригиналниот „Абецедар“ е во Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130819040732/http://www.m-p-c.org/Vesti/Abecedar_Skopje.htm |date=2013-08-19 }} * [http://novazora.gr/arhivi/3879 ТОМО Тајна Ослободителна Македонска Организација] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140725152356/http://novazora.gr/arhivi/3879 |date=2014-07-25 }} {{el}} [[Категорија:Историја на македонскиот народ]] [[Категорија:ТОМО]] c2ouge5ccf5ahi2ipnihl9nouswu2sx Травелинг Вилберис 0 28739 5625537 5499790 2026-09-08T23:05:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625537 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Музичар | Background = group_or_band | Name = Traveling Wilburys | Img = Traveling_Wilburys.jpg | Img_capt=Traveling Wilburys, од лево кон десно: Лаки-Бу (Дилан), Отис-Клејтон (Лин), Чарли-Т. Џуниор Мади (Пети), Нелсон-Спајк (Харисон) и Лефти (Орбисон). | Years_active = [[1988]] - [[1990]] | Origin = {{знамеикона|United States}} [[Санта Моника]], [[Калифорнија]] | Genre = [[Фолк рок]]<br />[[Рок музика|Рок]] | Label = Wilbury Records/<br />[[Браќа Ворнер]] (Warner Bros.) | Current_members = [[Џорџ Харисон|Нелсон/Спајк Вилбери]]<small> (починат)</small><br /> [[Џеф Лин|Отис/Клејтон Вилбери]]<br /> [[Боб Дилан|Лаки/Бу Вилбери]]<br />[[Том Пети|Чарли Т. Џуниор/Мади Вилбери]]<br />[[Рој Орбисон|Лефти Вилбери]]<small> (починат)</small> }} '''Травелинг Вилберис''' ([[Англиски јазик|англиски]]: '''Traveling Wilburys''', односно во буквален превод '''Патувачките Вилбери''') е [[супергрупа]] составена од [[Џорџ Харисон]], [[Џеф Лин]], [[Рој Орбисон]], [[Том Пети]] и [[Боб Дилан]]. == Историја == Се започнало со неформалната средба меѓу [[Рој Орбисон]] и [[Том Пети]], кои заедно со [[Боб Дилан]] се собрале во неговото студио во [[Санта Моника]], [[Калифорнија]] со цел да снимат песна која ќе фигурира како Б-страна на Харисоновиот сингл "This is Love". Песната која тогаш ја создаваат е "[[Handle With Care]]". Уште во истиот момент кога ја ислушуваат, членовите на продукциската куќа, сфаќаат дека песната е и повеќе од добра за да служи само како пополнувач на синглот. Музичарите пак, толку многу уживале во меѓусебната соработка што се решиле да снимат албум. Составен од песни чии автори се сите членови на групата, албумот е снимен во период од само десет дена поради тоа што [[Боб Дилан]] морал да оди на турнеја. Пуштен во продажба во 1988 година (при што самата група се претставува под разни [[псевдоним]]и - полубраќа, синови на починатиот Чарлс Траскот Вилбери Сениор), албумот ''[[Traveling Wilburys Vol. 1]]'' во 1989 година е избран за 70<sup>ти</sup> најдобар албум издаден во 80-тите, според списанието ''Rolling Stone''. Смртта на еден од членовите на групата - [[Рој Орбисон]] (на [[6 декември]] [[1988]]) ја спречува понатамошната соработка; сепак, групата продолжува и без него. Зборот "Вилбери" е сленг измислен од Харисон и Лин за време на снимањето на албумот на Џорџ ''[[Cloud Nine]]'' и тоа како алузија на елиминирањето на "грешките" при процесот на миксирање (односно "'We'll bury' (Вилбери) them in the mix"). Терминот бил случајно употребен во присуство на сите членови на групата. Харисон го предложил името "Треперувачките Вилбери" (The Trembling Wilburys) но сите се согласиле да го искористат називот "Патувачки". По првиот албум, следува синглот "Nobody's Child" кој ќе се обиде да го центрира светското внимание врз децата-сирачиња во [[Романија]]. Вториот албум, именуван ''[[Traveling Wilburys Vol. 3]]'' е издаден во октомври 1990 година. Сепак, албумот има понезабележителен успех. Неколку причини се спомнуваат за да се објасни чудниот скок од Vol. 1 до Vol. 3. Првото објаснување е дека албумот на Том Пети ''[[Full Moon Fever]]'' се смета за Vol. 2 (Џеф Лин, Џорџ Харисон и Рој Орбисон работат заедно со Пети на него), второто е дека албумот не е издаден од почит спрема починатиот Орбисон, а третото и наједноставно е дека името било обична шега. Еднаш, на едно MTV интервју Харисон ќе рече дека постоел материјал за да се издаде Vol. 2, но истиот бил украден пред сосема да се комплетира албумот. == Членови == Патувачките Вилбери на Volume 1 се: * Нелсон Вилбери - [[Џорџ Харисон]] * Отис Вилбери - [[Џеф Лин]] * Лефти Вилбери - [[Рој Орбисон]] * Чарли Т. Вилбери Џр. - [[Том Пети]] * Лаки Вилбери - [[Боб Дилан]] Патувачките Вилбери на Volume 3 се: * Спајк Вилбери - [[Џорџ Харисон]] * Клејтон Вилбери - [[Џеф Лин]] * Мади Вилбери - [[Том Пети]] * Бу Вилбери - [[Боб Дилан]] [[Џим Келтнер]], тапанарот на Вилберите, не е именуван како Вилбери; сепак дел е од нивните музички спотови. На ДВД-то издадено во 2007 година, даден му е прекарот 'Бастер Сајдбери'. == Дискографија == === Албуми === <gallery> Image:Traveling_Wilburys_-_Traveling_Wilburys_vol._1_-_Cover (Front).jpg|<center>''[[Traveling Wilburys Vol. 1]]''<br /><center>[[24 октомври]] [[1988]]<br /><center>Wilbury, Warner Bros. Image:Traveling_Wilburys_-_Traveling_Wilburys_vol.3_-_Cover_(Front).jpg|<center>''[[Traveling Wilburys Vol. 3]]''<br /><center>[[29 октомври]] [[1990]]<br /><center>Wilbury, Warner Bros. </gallery> === Синглови === <gallery> Image:Handlewill.jpg|<center>"[[Handle With Care]]"<br /><center>октомври 1988<br /><center>ВБ #21, САД #45 Image:Nocover.png|<center>"[[End Of The Line]]"<br /><center>февруари 1989<br /><center> Image:Nocover.png|<center>"[[Nobody's Child]]"<br /><center>јуни 1990<br /><center> Image:She's My Baby.jpg|<center>"[[She's My Baby]]"<br /><center>октомври 1990<br /><center> Image:Wilbury Twist.jpg|<center>"[[Wilbury Twist]]"<br /><center>март 1991<br /><center> </gallery> == Надворешни врски == * [http://www.thewilburys.com TheWilburys.com] ''Информации за Травелинг Вилберис, музички спотови и текстови'' * [http://www.travelingwilburys.com Официјалната страна на Травелинг Вилберис] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080422075851/http://www.travelingwilburys.com/theband.html |date=2008-04-22 }} * [http://www.wilburys.info Разбирливо мрежно место на обожавателите] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200616040822/http://www.wilburys.info/ |date=2020-06-16 }} * Два блога од истиот автор: [http://www.frontiernet.net/~sbacchetta/blog/ Wilbury Twist] и [http://www.travelingwilburys.blogspot.com/ Traveling Wilburys] * [http://www.vh1.com/artists/az/traveling_wilburys/artist.jhtml Травелинг Вилберис на VH1.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121016044012/http://www.vh1.com/artists/az/traveling_wilburys/artist.jhtml |date=2012-10-16 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Супергрупи]] [[Категорија:Музички групи]] [[Категорија:Американски музички групи]] [[Категорија:Музички групи основани во 1988 година]] fd5xmiivp7yox3p9a6kxd1jngjubm0k Фрејзер 0 30981 5625730 4585204 2026-09-09T10:44:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625730 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | show_name = Фрејзер | image = [[Податотека:Frasier title logo.svg|300px]] | caption = Лого | format = [[Ситком]] | picture_format = [[480i]] ([[SDTV]]) | audio_format = [[стерео]] | runtime = 24 минути | creator = [[Дејвид Енџел]]<br />Питер Кејси<br />Дејвид Ли | starring = [[Келси Грамер]]<br />[[Дејвид Хајд Пирс]]<br />[[Џон Махони]] <br /> [[Џејн Ливс]]<br />[[Пери Гилпин]] | country = {{САД}} | network = NBC‏‎ | first_aired = [[16 септември]], [[1993]] | last_aired = [[13 мај]], [[2004]] | num_episodes = 265 | imdb_id = 0106004 | tv_com_id = 70 |}} '''''Фрејзер''''' ([[англиски]]: Frasier) е популарна [[америка]]нска [[комедија]] чија главна ѕвезда е [[Келси Грамер]], во улогата на психијатарот д-р Фрејзер Крејн. Келси Грамер ја има играно оваа улога околу дваесет години. Првата средба со ликот на д-р Фрејзер Крејн била во хит серијата ''[[Кафулето „На здравје“]]'', која траела 11 сезони. По завршетокот на ''Кафулето „На здравје“'', за овој лик била направена нова серија, а таа е Фрејзер, која што исто така има 11 сезони и е трет најпопуларен т.н. „[[спин-оф]]“ на сите времиња. Серијата е создадена и продуцирана од Дејвид Енџел, Питер Кејси и Дејвид Ли, во асоцијација со [[Парамаунт]]. Ова трио исто така ја создало и ''Кафулето „На здравје“''. Серијата беше емитувана на [[Ен-Би-Си]], од [[16 септември]] [[1993]] до [[13 мај]] [[2004]], и е една од најпопуларните и најгледаните серии на сите времиња, и кај гледачите, и кај критичарите. Има освоено рекордни 39 [[Еми награди]]. == Главно дејство == [[Психијатар]]от д-р Фрејзер Крејн се враќа во својот роден град [[Сиетл]], [[Вашингтон]], по разводот со Лилит и неговиот живот во [[Бостон]] (ова е од серијата ''На здравје''). Неговите планови за нов, ергенски живот стануваат комплицирани, бидејќи со него мора да живее неговиот татко, Мартин Крејн, поранешен полицаец којшто не може сам да живее поради прострелна рана на неговата нога.На Фрејзер и на Мартин им се придружуваат Дафне Мун, терапевтот на Мартин која е ексентрична [[Велика Британија|Британка]], и кучето на Мартин, Еди. Чест посетител кај нив е помладиот брат на Фрејзер, Најлс, кој е многу сличен на Фрејзер, интелектуалец, сноб, и исто така е психијатар. Фрејзер води популарно [[радио]] [[ток шоу]] на станицата Кеј-Еј-Си-Ел 780 AM. Неговиот [[продуцент]] е Роз Дојл, жена со активен љубовен живот. Таа е поразлична од Фрејзер во вкус и темперамент, но и покрај тоа му е блиска пријателка. Многубројни шеги се развиени во текот на серијата. Едни од главните се конфликтите меѓу Фрејзер, Најлс и Мартин. Фрејзер и Најлс имаат префинет вкус, интелектуални интереси и доста високи мислења за самите себеси, додека пак нивниот татко Мартин е поспуштен на земја. Друго приказна е љубовта на Најлс према Дафне, која е сè поголема и поочигледна, иако Дафне во првите сезони тоа не го приметува. Најлс ја сака Дафне, иако е венчан со Марис, за која дознаваме само од описите на Најлс, а никогаш не ја гледаме. == Рекорди == * Серијата има освоено 39 Еми Награди за време на 11-годишното прикажување. Грамер и Пирс имаат освоено по четири. * Грамер го има глумено Фрејзер околу 20 години, што претставува еден од најдолгите ликови во историјата. Најдолг лик во целата телевизиска историја го има играно, и сè уште го игра [[Хелен Вагнер]] во [[сапуница]]та ''[[Како што се врти светот]]''. Нејзината улога на Ненси Хјуџ започнала во првата епизода на сапуницата, во [[1956]], и трае сè до денес. * Грамер накратко беше најплатениот глумец во историјата, достигнувајќи плата до 1,6 милиони долари по епизода во последните две сезони. Но, за една година, [[Реј Романо]] го престигна. == Гледаност == Ова е ранкирање на гледаноста на сезоните во [[САД]], според рејтинзите на [[Нилсен]]. {| class="wikitable" | '''Сезона''' || '''Рангирање''' |- | 1993-1994 || #7 |- | 1994-1995 || #15 |- | 1995-1996 || #11 |- | 1996-1997 || #16 |- | 1997-1998 || #10 |- | 1998-1999 || #3 |- | 1999-2000 || #6 |- | 2000-2001 || #17 |- | 2001-2002 || #14 |- | 2002-2003 || #26 |- | 2003-2004 || #35 |} == Надворешни врски == * ''[http://tviv.org/wiki/Frasier Frasier] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051225150414/http://tviv.org/wiki/Frasier |date=2005-12-25 }}'' на [[TV IV]] * [https://web.archive.org/web/20010518024617/http://www.geocities.com/hollywood/derby/3267/ The Frasier Files], обожавателска страница со транскрипти од сите епизоди * [https://web.archive.org/web/20021201075726/http://www.geocities.com/goodnightseattle Goodnight Seattle - Неофицијално мрежно место] - * ''[http://www.frasieronline.co.uk "frasier online]'' Фан страница со форум * {{imdb title|title=Frasier|id=0106004}} [[Категорија:Телевизиски серии со почеток во 1993 година]] 8oj8j0jry8qxu0dn5r98b4pznt2dtcy Господарот на прстените (појаснување) 0 31457 5625447 5234799 2026-09-08T20:31:35Z Andrew012p 85224 /* Филмови */ 5625447 wikitext text/x-wiki {{појаснување}} == Книги == * [[Господарот на прстените: Дружината на прстенот (книга)]] * [[Господарот на прстените: Двете кули (книга)]] * [[Господарот на прстените: Враќањето на Кралот (книга)]] книги напишани од [[Џ. Р. Р. Толкин]] * [[Господарот на прстените (книга)]] Општа статија за делата од трилогијата == Филмови == * [[Господарот на прстените: Дружината на прстенот]] * [[Господарот на прстените: Двете кули (филм)]] * [[Господарот на прстените: Враќањето на Кралот (филм)]] * [[Господарот на прстените (филм)]] Општа статија за филмовите од трилогијата h3mnhzskq1gbmmv6oujsvkraxbwu536 Питер Џексон 0 31795 5625484 5480874 2026-09-08T21:39:24Z Andrew012p 85224 /* Филмографија */ 5625484 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Peter Jackson01.jpg|мини|240п|Питер Џексон]] '''Питер Роберт Џексон''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Peter Robert Jackson'') ([[31 октомври]] [[1961]]) — филмски режисер од [[Нов Зеланд]], добитник на наградите „[[Оскар]]“ и „[[Златен глобус]]“. ==Животопис== ==Творештво== На почетокот на кариерата, Џексон се прославил со крвави тинејџерски [[хорор]]и и [[Комедија|комедии]]. Неговиот филм „Жив мртовец“ (''Dead Alive'') бил прогласен за најгнасен филм на сите времиња. Меѓутоа, во [[1994]] година го променил стилот и станал славен со филмот „[[Небески суштества (филм)|Небесни суштества]]“ (''Heavenly Creatures''). Филмот ја добил наградата „[[Сребрен лав]]“ на [[Венециски филмски фестивал|Венецискиот филмски фестивал]] и бил номинираб за „Оскар“ за оригинално [[сценарио]]. Овој филм бил клучен за кариерата на глумицата [[Кејт Винслет]]. Неговиот животен пат потполно се променил кога одлучил да режира серија филмови според книжевните класици: „Дружината на прстенот“, „Двете кули“ и „Враќањето на кралот“ од трилогијата „[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]“ на [[Џ. Р. Р. Толкин]]. Филмовите постигнале голем комерцијален успех, а Џексон станал еден од најплатените [[режисер]]и на денешницата. == Филмографија == * [[Кинг-Конг (филм од 2005)|Кинг-Конг]] — [[2005]] * Филмската трилогија: ** [[Господарот на прстените: Враќањето на Кралот (филм)|Господарот на прстените: Враќањето на кралот]] — [[2003]] ** [[Господарот на прстените: Двете кули (филм)|Господарот на прстените: Двете кули]] — [[2002]] ** [[Господарот на прстените: Дружината на прстенот]] — [[2001]] * [[Заборавено сребро]] (''Forgotten Silver'') — [[1997]] * [[Заплашување]] (''The Frighteners'') — [[1996]] * [[Небески суштества (филм)|Небесни суштества]] (''Heavenly Creatures'') — [[1994]] * (''Dead Alive'') — [[1993]] * [[Запознајте ги Фиблсови]] (''Meet the Feebles'') — [[1989]] * [[Лош вкус]] (''Bad Taste'') — [[1987]] == Најзначајни награди == '''Оскар''' * 2003 - Најдобар филм (Господарот на прстените: Враќањето на кралот) * 2003 - Најдобро адаптирано сценарио (Господарот на прстените: Враќањето на кралот) * 2003 - Најдобра режија (Господарот на прстените: Враќањето на кралот) '''[[БАФТА]]''' * 2001 - Најдобар филм (Господарот на прстените: Дружината на прстенот) * 2001 - Најдобра режија (Господарот на прстените: Дружината на прстенот) * 2003 - Најдобар филм (Господарот на прстените: Враќањето на кралот) '''Златен глобус''' * 2003 - Најдобра режија (Господарот на прстените: Враќањето на кралот) '''Венецијански филмски фестивал''' * 1994 - Сребрен лав (Небесни Суштества) {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Џексон, Питер}} [[Категорија:Новозеландски режисери]] [[Категорија:Луѓе од Велингтон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1961 година]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] e77ni9kro57e1mbstw3qve0aahol7cy Стојан Карастоилов 0 33906 5625314 5443745 2026-09-08T13:41:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625314 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Стојан Карастоилов | портрет=|200px]]| опис=македонски револуционер | наставка= | роден-дата= {{роден на|||1848}}| роден-место={{роден во|Старчишта}}, [[Солунски Пашалак]], [[Османлиско Царство]] | починал-дата={{починал на и возраст|df=yes|1878|11|25|1848||}}| починал-место= {{починал во|Оштава}}, [[Солунски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | }} '''Стојан Карастоилов''' или '''Стојан војвода''' — роден во [[1848]] година во [[Старчишта]], [[Драмско]] - убиен на [[25 ноември]] [[1878]], [[Оштава]]) <ref>''Енциклопедия Пирински край, том 1, Благоевград, 1995, стр. 421''</ref>. Војвода учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=д-р Стојан Киселиновски и др.|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=226}}</ref> Како ајдутски војвода дејствувал во реонот на [[Неврокоп]]ско, Драмско и Црна гора. За време на [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна (1877-1878)]] тој предводел чета и со четата дејствувал во [[Серско]] и [[Мелничко]]. По потпишувањето на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] се судрува со турски [[башибозук]] во Неврокопскиот реон, а во август истата година се префрла во [[Горна Џумаја]]. Заедно со [[Димитар Поп-Георгиев Беровски|Димитар Поп Георгиев - Беровски]] и други војводи, со 400 востаници го нападнале османлискиот гарнизон во [[Кресна]]. По успешно завршените борби и ослободените 35 села во [[Каршијак (Пиринска Македонија)|Каршијак]], откако бил основан Штабот на [[Македонско востание|Македонското востание]], на чело со началникот [[Димитар Поп-Георгиев Беровски|Димитар Беровски]], тој е избран за главен војвода и ја управувал првата чета, таканаречена ''Трухелка''. Под негово водство востанички одред поразила и заробила османлиска воена трупа кај кресненските анови на 5 - 6 октомври [[1878]] година. Избран е за главен војвода од востаничкото раководство. Со големо искуство ги раководил востаничките сили. Влегол во судир со [[Луис Војткевич]] и [[Адам Калмиков]], претставници на бугарскиот комитет „Единство“. Овој бугарски комитет го организирал неговото убиство, и на 25 ноември 1878 година го ликвидирале Стојан, како и неговите четници [[Георги Чапрашников]] и [[Јован Трендафилов]].<ref name=":0" /> == Поврзано == * [[Димитар Поп-Георгиев Беровски|Димитар Поп Георгиев - Беровски]] * [[Македонско востание]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=1&pid=3&ppid=42&tid=146 Кресненскo востание, убиството на Карастоилов] * [http://www.mn.mk/makedonski-legendi/11449 Стојан Карастоилов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210111142906/http://www.mn.mk/makedonski-legendi/11449 |date=2021-01-11 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=5PKLde4njXk Тврдокорни - Стојан Карастоилов (1848 - 1878)] * [https://mmb.org.mk/index.php/mk/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%98%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0/2016-01-28-16-45-14/%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BE-%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5 Разловечкото и Македонското (Кресненско) востание] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210111140851/https://mmb.org.mk/index.php/mk/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%98%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0/2016-01-28-16-45-14/%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BE-%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5 |date=2021-01-11 }} * [http://www.narodnavolja.com/articles2008/12/txt16.php ВОЕНИОТ АСПЕКТ НА МАКЕДОНСКОТО ВОСТАНИЕ] * [https://www.youtube.com/watch?v=MHHPzvtQ-uw Кресненско востание] {{Биографија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Карастоилов, Стојан}} [[Категорија:Македонски борци]] [[Категорија:Учесници во Македонското востание]] [[Категорија:Починати во 1878 година]] 6ud7txp5y0llqrjyy4l478rx6hc3aio Тодор Ангелевски 0 34795 5625489 5412730 2026-09-08T21:44:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625489 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Тодор Ангелевски|image_name=Todor Angelevski.jpg|роден-дата=[[4 јануари]] [[1908]]|роден-место=[[Лавци (Битолско)]]|починал-дата=[[23 јуни]] [[1943]]|починал-место=[[Лавци]], [[Битолско]]|народност=[[Македонци|Македонец]]|починал-причина=Извршил [[самоубиство]], за да не падне во рацете на [[Царство Бугарија|бугарските]] [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|фашисти]]}} '''Тодор Ангеловски''' ({{роден во|Лавци (Битолско)||}}, {{роден на|4|јануари|1909}} - {{починал во|Лавци|Битолско|}}, {{починал на|23|јуни|1943}}), меѓу народот познат како '''Тошо Даскалот''' ''(псведоним Строгов)'', бил македонски комунист, учител, борец против фашистичкиот окупатор и еден од првите учесници во [[НОВ]] во Македонија. Загинал, односно се самоубил, во борба против [[Бугарија во Втората светска војна|бугарскиот]] окупатор кај селото [[Лавци]], на [[12 јуни|23 јуни]] [[1943]] година.<ref>[https://dokumen.tips/documents/znacajni-licnosti-od-bitola.html „Значајни личности од Битола“]{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Битола, 2007, 22-23 стр.</ref> Според други извори<ref>[http://macedonianman.com/glossary/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B2] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200922232119/http://macedonianman.com/glossary/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B2 |date=2020-09-22 }}</ref> тој е роден на [[16 јули]] [[1908]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/%d0%b0%d0%bd%d0%b3%d0%b5%d0%bb%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%82%d0%be%d0%b4%d0%be%d1%80-%d0%bf%d0%b5%d1%82%d1%80%d0%b5%d0%b2/|title=АНГЕЛОВСКИ, Тодор Петрев|last=|first=|date=2018-10-23|work=Македонска Енциклопедија|language=mk-MK|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> == Животопис == Потекнува од селско занаетчиско семејство. Основното четиригодишно училиште го завршил во [[Лавци (Битолско)|Лавци]]. Потоа се запишал во Државната мешовита реална гимназија во [[Битола]], а во учебната [[1925]]/[[1926|26]] година, во Учителската школа во [[Прилеп]]. Уште како ученик во [[Учителската школа]], веќе се оформил како напреден младинец. По завршувањето на образованието учителствувал во [[Гњилане|Гњиланска]] околија ([[Србија]]), а потоа во [[Македонија]] во селата: [[Карбинци]], [[Ѓавато]] ([[1936]]/[[1937|37]] година), [[Ротино]] и [[Цапари]] ([[1940]]/[[1941|41]] година). Член на [[Сојуз на комунистите на Југославија|КПЈ]] бил од [[1939]] година.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|last=Киселиновски и др.|first=д-р Стојан|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=28}}</ref> Во [[Народноослободителната борба]] се вклучил уште во [[1941]] година. Бил организатор и активен учесник во сите значајни настани од [[НОВ|HOB]] во [[Битола]] и [[битолско]] од [[1941]] до јуни [[1943]] година. Имал голема заслуга за создавањето на битолските партизански одреди „[[Битолски партизански одред „Пелистер“|Пелистер]]“, „[[Битолско-преспански партизански одред „Даме Груев“|Даме Груев]]“, „[[Битолски партизански одред „Јане Сандански“|Јане Сандански]]“ и „[[Битолски партизански одред „Гоце Делчев“|Гоце Делчев]]“.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски и други|first=Јован|publisher=МИ-АН|year=2002|isbn=9989-613-28-1|location=Скопје|pages=20}}</ref> Бил командант на здружениот одред „[[Битолско-преспански партизански одред „Даме Груев“|Даме Груев]]“ во [[1943]] година, командант на здружените одреди „[[Битолско-преспански партизански одред „Даме Груев“|Даме Груев]]“ и „Вичо“, член на Окружниот оперативен штаб и командант на Штабот на Втората оперативна зона. За антифашистичката активност, Ангеловски од фашистичкиот окупаторски суд бил осуден на смрт во отсуство. Неговата глава била уценета со тогашни 200.000 лева. Загинал на [[23 јуни]] [[1943]] година. Опколен од [[Бугарија во Втората светска војна|бугарската]] војска и полиција, која ја запалила плевната во која се криел, за да не падне жив во рацете на окупаторите, се самоубил.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Тодор Ангеловски е главен лик во филмот „[[Македонски дел од пеколот]]“, а неговата смрт и смртта на [[Панде Кајзеро|Панде Јовчевски - Кајзеро]] е опеана во песната „[[s:Над село Лавци Битолско|Над село Лавци Битолско]]“. == Поврзано == * [[ЦОУ „Тодор Ангелевски“ - Битола]] * [[ПОУ „Тодор Ангелевски“ - Горно Оризари]] * [[Веца Ангеловска - Гудова]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Јован Кочанковски „Тодор Ангелевски - Строгов“, Битола, 1987. *Илија Јанкуловски „Светлиот лик на учителот Тодор Ангеловски-Даскалот“ *Аце Ристевски „Тодор Ангеловски-Строгов“ *Панде Ташковски „Учителот и револуционер Тодор Ангеловски – Тошо Даскалот-Строгов“ == Надворешни врски == * [https://www.apla.mk/vilaet/item/5176-na-deneshen-den-zagina-tosho-daskalot На денешен ден загина Тошо Даскалот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250122002802/https://www.apla.mk/vilaet/item/5176-na-deneshen-den-zagina-tosho-daskalot |date=2025-01-22 }} * [http://macedonianman.com/glossary/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B2 АНГЕЛОВСКИ, Тодор Петрев] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200922232119/http://macedonianman.com/glossary/%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80-%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B2 |date=2020-09-22 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангелевски, Тодор}} [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Македонски општественици]] 5i22hbs7aeg3a71f0idr0pgtu6o1gb6 Симеон Иванов - Канго 0 36478 5625432 5518573 2026-09-08T20:08:35Z Bjankuloski06 332 Јазична исправка, replaced: канцер → рак 5625432 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Симеон Иванов - Канго | Img = Kango kocani.jpg | Alias = „Канго“ (од родовскиот прекар на неговото семејство: Кангаловци од кочанското маало Доклевец) | Img_capt = Канго на настап во [[Кочани]], [[Македонија]] | Img_size = 250 | Landscape = Yes | Background = solo_singer | Birth_name = Симеон Иванов | Born = {{Birth date|1951|11|2|df=y}}<br />[[Кочани]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | Died = {{death date and age|df=yes|2018|3|26|1951|11|2}}<br /> | Instrument = [[Вокал]]и, [[гитара]] | Genre = [[Рок-музика|Рок]], рокенрол | Occupation = [[Музичар]], [[текстописец]], [[поет]], [[уметник]] | Years_active = почеток на 1970-ти - 2018 | Label = | title = | work = | publisher = | url = | accessdate = | Associated_acts = | URL = | Notable_instruments = }} '''Симеон Иванов - Канго''' (познат и само како '''Канго'''; [[2 ноември]] [[1951]], [[Кочани]] - [[26 март]] [[2018]]) — [[Македонија|македонски]] [[музика|рок - музичар]] и [[гитара|гитарист]], [[поет]], [[сликар]] и основач на културното движење „[[Мактеон]]“ кое го промовирал [[Македонци|македонскиот народ]], култура, [[Македонски јазик|јазик]], а особено античко-македонското наследство на денешниот [[македонски народ]]. Канго бил познат по својот необичен стил налик на легендарниот гитарист [[Џими Хендрикс]]. ==Животопис== Симеон Иванов е роден во [[Кочани]] на 2 ноември 1951 година, каде што го завршил основното и средното образование. Дипломирал на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|правниот факултет]] во [[Скопје]]. Симеон Иванов - Канго бил оженет и татко на три деца. Починал по тешко боледување од [[рак (болест)|рак]], на 26 март 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://arhiva.kurir.mk/scena/poznati/pochina-simeon-ivanov-kango/ |title=Почина Симеон Иванов - Канго |accessdate=2024-06-03 |archive-date=2024-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603195617/https://arhiva.kurir.mk/scena/poznati/pochina-simeon-ivanov-kango/ |url-status=dead }}</ref> ==Творештво== ===Музика=== Канго почнал да се занимава со [[рок-музика]]та во раната младост, а во [[2005]] година го прославил 40-годишниот јубилеј со концерт во [[Дом на АРМ (Скопје)|Домот на АРМ]] во [[Скопје]]. Во неговата долга музичка кариера, свирел заедно со скоро сите музичари од неговиот град и пошироката околина. Канго бил гитарист, текстописец, аранжер, [[композитор]] и продуцент на неговата истоимена група, која работела во формацијата: [[гитара]]/[[вокал]], [[бас гитара]] и [[тапани]]. Исто така, над 20 години, Канго бил сопственик на [[училиште]] за рок-музика каде го предавал своето искуство на помладите генерации. Има издадено седум музички албуми: „Воскреснување“ (1991), „Вознесување“ (1994), „Реинкарнација“ (1995) - албум со преработки на песни на легендарниот гитарист [[Џими Хендрикс]], „Вдахновение“ (1996), „Проповеди“ (1997), „Проповеди“ (1998) - компилација на најдобрите песни на Канго по повод 35-годишнината од неговата кариера, и „Откровение“ (2007). Покрај многуте концерти во [[Македонија]], Канго настапил на [[Заечарска гитаријада|Заечарската гитаријада]] во 1994 и 2001 година, а има одржано концерти во [[Нови Сад]] и во [[Белград]] (2004), како и во [[Виена]] (2004). [[File:Simeon Ivanov Kango.jpg|thumb|Симеон Иванов - Канго]] ===Поезија=== Канго е автор на четири збирки [[поезија]]: * „Воскреснување“ (1988), * „Вознесување“ (1989), * „Вдахновение“ (1990), * Поемата „Распетие“ (1997). ===Мактеон=== Со своето движење „Мактеон“, Канго организирал повеќе македонски космополитски средби, како и чествувања по повод раѓањето на [[Александар Македонски]] на наоѓалиштето [[Горно Гратче]], на планината [[Осогово]], во близината на [[Кочани]]. ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иванов, Симеон}} [[Категорија:Македонски рок-музичари]] [[Категорија:Македонски гитаристи]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Југословенски музичари]] [[Категорија:Луѓе од Кочани]] [[Категорија:Родени во 1951 година]] [[Категорија:Починати во 2018 година]] kqzp1z8tfgy8t5y9wbmbndl95d6uknc Трансформатор 0 43949 5625539 5612302 2026-09-08T23:16:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625539 wikitext text/x-wiki [[Податотека:ЕМО трансформатор.jpg|мини|десно|250п|Маслен трансформатор „[[ЕМО Охрид]]“ од 160 [[kVA]] со конзерватор]] '''Трансформатор''' — електричен уред што ја пренесува [[електрична енергија|електричната енергија]] со променливо поле од едно во друго коло, без никакви подвижни делови. Трансформаторот се состои од две (или повеќе) намотки или една намотка со повеќе изводи. Трансформаторите се користат да го зголемуваат или намалуваат напонот, да го менуваат отпорот, или да обезбедат електрична изолација помеѓу колата. Трансформаторот е еден од наједноставните електрични уреди. Неговиот основен дизајн, материјалите и принципите малку се промениле во последните 100 години, но сепак дизајнот и материјалот на трансформаторот продолжуваат да се унапредуваат. Трансформаторите се значајни за пренесување на електрична енергија со висок напон кој обезбедува заштеда во текот на преносот на поголема далечина. Најпростите трансформатори се составени од две намотки- примар и секундар. Наизменичната струја која тече низ намотките на примарот создава магнетен тек кој, преку јадрото, предизвикува индукција во намотките на секундарот. Главната примена на трансформаторите е за снабдување на енергија од електричните централи, преку преносната мрежа, до крајните потрошувачи. При овој пренос, енергијата претрпува неколку трансформации во т.н. трафостаници. ==Начела== <div style="float:right; padding:1em; margin:0 0 0 1em; width:300px; border:1px solid; background:ivory;"> {{anchor|Ideal transformer equations}} '''Идеални трансформаторски равенки''' Според Фарадеевиот закон за индукција: <math>U_\text{S} = -N_\text{S} \frac{\mathrm{d}\Phi}{\mathrm{d}t}</math> . . . (1){{efn|With turns of the winding oriented perpendicularly to the magnetic field lines, the flux is the product of the [[magnetic flux density]] and the core area, the magnetic field varying with time according to the excitation of the primary. The expression dΦ/dt, defined as the derivative of magnetic flux Φ with time t, provides a measure of rate of magnetic flux in the core and hence of EMF induced in the respective winding. The negative sign is described by Lenz's law.}} <math>U_\text{P} = -N_\text{P} \frac{\mathrm{d}\Phi}{\mathrm{d}t}</math> . . . (2) Каде <math>U</math> е [[извод|моменталниот]] [[напон]], <math>N</math> е бројот на намотки на калемот, dΦ/dt е [[извод]]от од магнетниот тек Φ низ една намотка низ калемот за време ('''''t'''''), додека пак показателите <sub>'''P'''</sub> и <sub>'''S'''</sub> се ознаки за примар и секундар. Комбинирајќи го односот од равенките 1 и 2: Односот на намотки <math>=\frac{U_\text{P}}{U_\text{S}} = \frac{-N_\text{P}}{-N_\text{S}}=a</math> . . . (3) (Забелешка: Намалувачките трансформатори имаат ''a''>1, додека пак зголемувачките трансформатори имаат ''a''<1.) Според законот за [[закон за запазување на енергијата|запазување на енергијата]], [[активна моќност|активната]], [[моќ|вкупната]] и [[реактивна моќ|реактивната]] моќ се запазени при влезот и излезот од калемите <math>S=I_\text{P} U_\text{P} = I_\text{S} U_\text{S}</math> . . . (4) Каде <math>S</math> е запазената моќност и <math>I</math> и [[електрична струја|струјата]]. Поврзувајќи ги равенките 3 и 4{{efn|Although ideal transformer's winding inductances are each infinitely high, the square root of winding inductances' ratio is equal to the turns ratio.}}<ref name="Brenner18-1">{{harvnb|Brenner|Javid|1959|loc=§18-1 Symbols and Polarity of Mutual Inductance, pp.=589–590}}</ref> се добива идеалниот трансформаторски [[идентитет]] <math>\frac{U_\text{P}}{U_\text{S}} = \frac{I_\text{S}}{I_\text{P}}=\frac{N_\text{P}}{N_\text{S}}=\sqrt{\frac{L_\text{P}}{L_\text{S}}}=a</math> . (5) Каде <math>L</math> е индуктивитетот. Според [[Омов закон|Омовиот закон]] и идеалниот трансформторски идентитет <math>Z_\text{L}=\frac{U_\text{S}}{I_\text{S}}</math> . . . (6 {{nobr|<math>Z'_\text{L} = \frac{U_\text{P}}{I_\text{P}}=\frac{aU_\text{S}}{I_\text{S}/a}=a^2\frac{U_\text{S}}{I_\text{S}}=a^2{Z_\text{L}}</math> . (7) Каде <math>Z_\text{L}</math> е секундарната импеданција. <math>Z'_\text{L}</math> е активната импеданција на напонот. }} </div> ===Идеален трансформатор=== Идеален трансформатор е теоретски, [[линеарност|линиски]] трансформатор кој нема загуби и е совршено [[взаемноиндукција|индуктивно споен]].<ref>{{harvnb|IEV 131-12-78||loc=Ideal transformer}}</ref> Совршеното спојување наведува дека имаме бесконечно висока [[Пробивност (електромагнетизам)|магнетна пробивност]] во јадрото и индукции во намотките и збир на [[магнетомоторна сила|магнетомоторната сила]] еднаков на 0.<ref name="Brenner18-6">{{harvnb|Brenner|Javid|1959|loc=§18-6 The Ideal Transformer, pp.=598–600}}</ref>{{efn|This also implies the following: Input impedance is infinite when secondary is open and zero when secondary is shorted; there is zero phase-shift through an ideal transformer; input and output power and reactive volt-ampere are each conserved; these three statements apply for any frequency above zero and periodic waveforms are conserved.<ref name="Crosby1958-145">{{harvnb|Crosby|1958|p=145}}</ref>}} [[File:Ideal transformer.svg|left|thumb|320px|Идеален трансформатор поврзан со извор U<sub>P</sub> на примарот и импеданција Z<sub>L</sub> на секундарот, каде 0 < Z<sub>L</sub> < ∞.]] [[Image:Transformer3d col3 mk.svg|left|thumb|325px|Идеален трансформатор и законот за индукција{{efn|Direction of transformer currents is according to [[Правило на десна рака#Насока поврзана со вртењето|Правило на десна рака.]]}}]] Променливата струја во примарот создава променлив магнетен тек во јадрото на трансформаторот и променливо магнетно поле во внатрешноста на секундарот. Ова променливо магнетно поле на секундарот индуцира променлива ЕМС или напон во секундарот како резултат на електромагнетната индукција. Примарот и секундарот се намотани околу јадрото ао бесконечно силна магнетна пермиабилност{{efn|Windings of real transformers are usually wound around very high permeability [[Magnetic core|ferromagnetic cores]] but can also be [[Transformer#Cores|air-core]] wound.}}за да сите магнетни текови поминуваат низ двете примарна и секундарна намотка.Со [[извор на струја]] поврзан на примарот и [[електрична импеданција|импеданција]] поврзана со секундарот, струите од трансформаторот течат во посочените насоки. (Погледајте [[трансформатор#Поларност|Поларност]].) Според [[Фарадеев закон за индукција|Фарадеевиот закон]], кога магнетниот тек поминува низ примарот и секундарот во идеален транформатор <ref name="Hameyer2-1-2">{{harvnb|Hameyer|2001|loc=§2.1.2 Second Maxwell-Equation (Faraday's Law) in Section 2 - Basics, pp. 11&ndash;12, equations 2-12 to 2-15}}</ref> напунот што се создава во секоја од намотките е пропорционален со бројот на навивките на намотките. Во секундарот напонот е одреден според Фарадеевата равенка&nbsp;1 (Погледајте ја кутијата десно). Во примарот напонот е одреден според равенката &nbsp;2.<ref name="Heathcote1998-2">{{harvnb|Heathcote|1998|pp=2–3}}</ref>. Примарната ЕМС понекогаш се нарекува [[повратна електромоторна сила|повратна ЕМС]].<ref name="Rajut (2002)">{{Наведена книга|last1=Rajput|first1=R.K.|title=Alternating current s|date=2002|publisher=Laxmi Publications|location=New Delhi|isbn=9788170082224|edition=3|url=https://books.google.com/books?id=mcT2MXb1-4wC&pg=PA107|page=107}}</ref><ref name="calvert2001">{{harvnb|Calvert|2001||}}</ref>{{efn|Section [[Leakage inductance#Leakage factor and inductance|Leakage factor and inductance]] of [[Leakage inductance]] derives a transformer equivalent in terms of various measurable inductances (winding, self, leakage, magnetizing and mutual inductances) and turns ratio, which are collectively essential to rigorous counter EMF understanding.}} Ова е во согласност со [[Ленцов закон|Ленцовиот закон]], кој гласи дека индукцијата од ЕМС секогаш се спротивставува на создавањето на каква било промена во магнетното поле. Односот меѓу напоните на намотките е правопропорционален на односот на навивките на намотката според 3-та равенка.<ref name="Winders2002-20">{{harvnb|Winders, Jr.|2002||pp=20–21}}</ref><ref name="Hameyer3-2">{{harvnb|Hameyer|2001|loc=§3.2 Definition of Transformer Ratio in Section 3 - Transformers, p. 27}}</ref>{{efn|"The turn ratio of a transformer is the ratio of the number of turns in the high-voltage winding to that in the low-voltage winding." (Common usage has evolved over time from 'turn ratio' to 'turns ratio'.)}} Но, некои извори ја користат реципрочната вредност.<ref name=Miller>{{Наведена книга|last1=Miller|first1=Wilhelm C.|author2=Robbins, Allan H. |title=Circuit analysis : theory and practice|date=2013|publisher=Cengage Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-1-1332-8100-9|page=990|edition=5|url=https://books.google.com/books?id=fdMKAAAAQBAJ&dq=turns+ratio+convention&pg=PA990|accessdate=25 September 2014}}</ref>{{efn|A step-down transformer converts a high voltage to a lower voltage while a step-up transformer converts a low voltage to a higher voltage, an [[isolation transformer]] having 1:1 turns ratio with output voltage the same as input voltage.}} Според [[закон за запазување на енергијата|законот за запазување на енергијата]], каква било импеданција поврзана на секундарот на идеалниот трансформатор ќе доведе до запазување на активната, реактивната и вкупната моќност која е во согласност со 4-та равенка. [[идентитетска функција|Идентитетот]] за идеалниот трансформатор прикажан во равенката&nbsp;5 е разумна претпоставка за вообичаениот комерцијален трансформатор, при што односот на напонот и односот на намотките е обратнопропорционален на соодветниот однос на струите. Според [[Омов закон|Омовиот закон]] и иденитетот за идеалниот трансформатор: * импеданцијата во секундарот може да се изрази со равенката&nbsp;6 * импеданцијата во примарот е изведена во равенката&nbsp;7 и е еднаква на производот на квадратот на намотките со импеданцијата на секундарот.<ref name="Flanagan1993-1">{{harvnb|Flanagan|1993|pp=1–2}}</ref><ref name="Tcheslavski (2008)">{{cite conference|last=Tcheslavski|first=Gleb V.|title=Slide 13 Impedance Transformation in Lecture 4: Transformers|book-title=ELEN 3441 Fundamentals of Power Engineering|publisher=Lamar University (TSU system member)|year=2008}}</ref> ===Реален трансформатор=== [[File:Transformer Flux.svg|right|thumb|308x308px|Протекување на текот низ трансформаторот]] ====Разлики од идеалниот трансформатор==== Моделот за идеалниот трансформатор го занемарува следниве основни гледишта за вистинските трансформатори: (а)Јадрени загуби, колективно наречени загуба на магнетизирана јачина на струја, се состојат од<ref name="Say1983">{{harvnb|Say|1983|}}</ref>: * [[Магнетно јадро|Хистерезиски]] загуби поради нелинеарен доток на напон во јадрото на трансформаторот; * [[Магнетно јадро|Вртложни]] загуби на јачината на струјата поради загревање во јадрото кои се пропорционални на квадратот на вложениот напон. (б) За разлика од идеалниот модел, намотките на реалниот трансформатор имаат отпор и индуктивност поврзани со: * [[Џулови закони|Џулови загуби]] поради отпорот во примарот и секундарот<ref name="Say1983"/> * Текот кој протекува од јадрото и поминува низ една намотка доведува само до појава на примарна и секундарна реактивна импеданција. [[File:Transformer capacitor 2.png|200px|thumb|right|Приказ на паразитскиот капацитет.]] (в)слично на [[Индуктивност|индуктор]], паразитскиот капацитет и саморезонансната појава се должат на распределбата на електричното поле. Најчесто предвид се земаат три видови на паразитски капацитет и ги имаме следниве равенки за затворените јамки<ref>L. Dalessandro, F. d. S. Cavalcante, and J. W. Kolar, "Self-Capacitance of High-Voltage Transformers," IEEE Transactions on Power Electronics, vol. 22, no. 5, pp. 2081-2092, 2007.</ref> * капацитет меѓу соседните навивки во било кој слој; * капацитетот меѓу соседните слоеви; * капацитет меѓу јадрото и соседниот слој до јадрото. Моделот на трансформаторот со капацитетот е доста сложен и ретко се користи; дури и [[Медиум:TREQCCT.jpg|еквивалентното коло на ‘вистинскиот’ трансформатор]] не го вклучува паразитскиот капацитет. Но, капацитетот може да се измери со споредување на индукцијата на отвореното коло и индукцијата на краткиот спој. ====Протекувачки тек==== Моделот на идеалниот трансформатор докажува дека целиот тек создаден од примарот ги поврзува ги поврзува сите навивки од секоја намотка, вклучувајќи го и примарот. Во практиката, дел од текот опфаќа делови надвор од намотките<ref name="McLaren1984-68">{{harvnb|McLaren|1984|pp=68–74}}</ref>. Оваквиот тек е наречен „истечен тек“ и доведува до [[протекување на индукцијата во [[сериски и паралелни кола|сериски]] со заедничките намотки на трансформаторот .<ref name="calvert2001"/> Протечениот флуџ доведува енергијата да биде алтернативно зачувана и да се испразни од магнетните полиња со секој круг на струјата. Не е директна загуба на сила, но доведува до инфериорна [[регулација на напонот]], предизвикувајќи секундарниот напон да не биде правопропорционален на примарниот напон, особено под голем товар.<ref name="McLaren1984-68"/> Па така трасформаторите најчесто се дизајнирани да имаат многу мал проток на индукција. Во некои случаи кога намерно во осмислата да на трансформаторот постои потреба за ограничување на дотокот на струја од [[краток спој|краткиот спој]] поволно е да се има зголемен проток , долги магнетни патеки, искришта, или магнетни премостувања.<ref name="calvert2001"/> Протечните трансформатори може да се користат за оптоварување за кое својствен е [[негативен отпор]], како што се [[електричен лак|електрични лакови]], [[живина ламба|живини]] и [[натриумска ламба|натриумски]] ламби и [[неонска реклама|неонски реклами]] или за безбедно справување со оптаварувања кои периодично постануваат кратки споеви, како на пример [[електролачно заварувањеж|електролачното заварување]].<ref name="Say1983-485">{{harvnb|Say|1983|p=485|}}</ref> Искриштата исто така ќе се користат кај трансформаторите за спречување на заситувањето, особено кај аудиочестотните трансформатори во кола кои имаат еднонасочно струен елемент кој се протега низ намотките <ref>{{Наведена книга|last=Terman|first=Frederick E.|title=Electronic and Radio Engineering|url=https://archive.org/details/electronicradioe0000term| edition=4 |year=1955|publisher=McGraw-Hill|location=New York|pages=[https://archive.org/details/electronicradioe0000term/page/15 15]}}</ref> . [[заситувачки реактор|Заситувачкиот реактор]] го искористува заситувањето од јадрото за да се управува променливата струја. Доколку постои протекување на индуктивноста може да се искористи и кај трансформаторите кои се сврзани паралелно. Може да се покаже дека доколку процентуалната импеданција {{efn|Percent impedance is the ratio of the voltage drop in the secondary from no load to full load; and is here represented with the variable ''Z''.<ref name="Heathcote1998-4">{{harvnb|Heathcote|1998|p=4}}</ref> It can be shown that if the percent impedance. In some texts, ''Z'' is used for absolute impedance instead.}} и придружниот протекувачки однос од реактансата и отпорот во намотките (''X''/''R'') за два трансформатори кои хипотетички се подеднакво исти. Овие трансформатори ќе ја споделуваат моќноста пропорционално на нивните соодветни волт-амперски каратеристики(пр. 500&nbsp;[[киловолт-ампер|kVA]] паралелно сврзан со 1.000&nbsp;kVA, па така поголемиот трансфорамтор ќе може да издржи двојно поголема струја). Но, толеранцијата на имеданцијата на комерцијалните трансформатори е значителна. исто така, Z импеданцијата и односот X/R на трансформатори со различен променлив капацитет, па така за 1.000&nbsp;kVA и 500&nbsp;kVA вредностите се ''Z'' ≈ 5.75%, ''X''/''R'' ≈ 3.75 и ''Z'' ≈ 5%, ''X''/''R'' ≈ 4.75.<ref name="Knowlton6-97">{{harvnb|Knowlton|1949|loc=§6-97 Nomenclature for Parallel Operation, pp. 585-586}}</ref> ====Еквивалентно коло==== {{Поврзано|Индукционен мотор#Штаинметцово еквивалентно коло|l1=Штаинметцово еквивалентно коло}} Разгледувајќи ја шемата, физикото однесување на практичниот трансформатор може да се прикаже со модел на [[еквивалентно коло]], кое може да вклучува идеален трансформатор.<ref name="daniels1985-47">{{harvnb|Daniels|1985|pp=47–49}}</ref> Џуловите загуби и протекувачките реактанции во намотките се претставени со следните серирски сврзани јамчести импеданции на моделот: * Примар : ''R''<sub>P</sub>, ''X''<sub>P</sub> * секундар: ''R''<sub>S</sub>, ''X''<sub>S</sub>. Во нормалниот тек на претворањето на еквивалентното коло, ''R''<sub>S</sub> и''X''<sub>S</sub> во практиката е обично наречено приамарна страна со множење на овие импеданции според квадратот од односот бројот на навивките.(''N''<sub>P</sub>/''N''<sub>S</sub>)<sup>&nbsp;2</sup>&nbsp;=&nbsp;a<sup>2</sup>. [[Image:TREQCCT.jpg|thumb|500px|Еквивалентно коло на реален трансформатор]] Загуба во јадрото и реактанцата е претставена со следниве премостувани имеданци на моделот: * Јадрени загуби: ''R''<sub>C</sub> * Магнетизирачка реактанса : ''X''<sub>M</sub>. ''R''<sub>C</sub> и ''X''<sub>M</sub> збирно се наречени ''магнетизирачка гранка'' на моделот. Јадрените загуби се предизвикани најчесто од хистерзисот и ефектите на вртложните струи во јадрото се пропорционални на квадратот на јадрениот тек при определена честота.<ref name="Say1983-142">{{harvnb|Say|1983|pp=142–143|}}</ref> Конечната пермеабилност на јадрото побарува магнетизирачка струја ''I''<sub>M</sub> за да се одржи заедничкиот тек во јадрото. Магнетизирачката струја е во фаза со текот, односот помеѓу двете се нелинеарни поради заситувачките ефекти. Но, сите импеданци од прикажаното еквивалентното коло по дефиниција се линеарни и нелинеарни ефекти не се типично рефлектираниво еквивалентните кола на трансформаторот.<ref name="Say1983-142"/>. Со [[синусоиден]] извор, јадрениот тек поместен од ЕМС за агол од&nbsp;90°. Секундарот е отворено коло , при што струјата на магнетизирачката гранка ''I''<sub>0</sub> е еднаква на трансформаторската неоптоварена струја.<ref name="daniels1985-47"/> [[File:Instrument Transformer.jpg|thumb|right|223x223px|Инструментален трансформатор,со поларизаторска точка и Х1 ознаки на страничниот терминал LV]] Добиениот модел, иако понекогаш именуван како „точнo“ еквиваленто коло засновано на [[линеарност|линиски]] претпоставки, се задржуваат бројни приближности .<ref name="daniels1985-47"/> Анализата се поедноставува со препоставување дека импеданцата на магнетизирачките гранки е релативно висока и ја релоцира гранката на лево од примарната импеданца. Ова воведува грешка но дозволува комбинација на примарни и секундарни отпори и реактанти од просто собирање на две сериски импеданци. Импеданцијата на еквивалентното коло и односот на параметрите на трансформаторот можа да бидат изведеде од следните тестови: [[пасивен мод]], {{efn|A standardized open-circuit or unloaded transformer test called the [[Epstein frame]] can also be used for the characterization of magnetic properties of soft magnetic materials including especially electrical steels.<ref>[http://webstore.iec.ch/webstore/webstore.nsf/mysearchajax?Openform&key=60404-2&sorting=&start=1&onglet=1 IEC Std 60404-2 Magnetic Materials &ndash; Part 2: Methods of Measurement of the Magnetic Properties . . .]</ref>}} [[мод на краток спој]],мод на отпор на намотки, и мод на однос на трансформатор. ===Равенка на ЕМС на трансформатор=== {{anchor|Сеопшта равенка за ЕМС на трансформатор}} Ако текот во јадрото е само [[синусоиден]], односот помеѓу било која намотка и нејзиниот [[квадратна средина|квадратно средичен]] напон ''E''<sub>rms</sub> на намотката , и честотата на изворот ''f'', бројот на намотки ''N'', површината на пресекот на јадрото ''a'' во m<sup>2</sup> и максималната густина на магнетниот тек ''B''<sub>max</sub> во Wb/m<sup>2</sup> или T (тесли) е дадена со сеопштата равенка за ЕМС:<ref name="Say1983"/><ref name="universalppts">{{harvnb|Universalppts||loc=EMF equations of a single phase transformer}}</ref> <math> E_\text{rms} = {\frac {2 \pi f N a B_\text{max}} {\sqrt{2}}} \approx 4.44 f N a B_\text{max}</math> Ако текот не содржи [[аликвотни тонови]] следните равенки може да се искористат за '''полуцикличниот просечен напон''' ''E''<sub>avg</sub> од кој било бранов облик: <math> E_\text{avg}= 4 f N a B_\text{max} \!</math> ==Основни трансформаторски параметри и изведба== ===Поларност=== [[поларност (заемна индуктивност)|Точкестата конвенција]] честопати се користи за шеми на трансформатори, плочи или крајни ознаки за да ја дефинира релативната поларност на намотките на трансформаторот. Моменталното зголемување на јачината на струјата која влегува во крајот на „точката“ на примарот индуцира позитивен поларен напон кој излегува од крајот на „точката“ на секундарот. <ref name="Ula2005">{{harvnb|Parker|Ula|Webb|2005|loc=172, 1017; §2.5.5 Transformers & §10.1.3 The Ideal Transformer}}</ref><ref name="Kothari2010">{{harvnb|Kothari|Nagrath|2010|loc=p. 73, §3.7 Transformer Testing in Chapter 3 Transformers}}</ref><ref name="Brenner18-6-589">{{harvnb|Brenner|Javid|1959|loc=§18-6 The Ideal Transformer, p.=589}}</ref>{{efn|ANSI/IEEE Standard C57.13 defines polarity in terms of the relative instantaneous directions of the currents entering the primary terminals and leaving the secondary terminals during most of each half cycle, the word 'instantaneous' differentiating from say phasor current.<ref name="Crompton (ND)">{{Наведена мрежна страница|title=Polarity Markings on Instrument Transformers|url=http://www.cromptonusa.com/Polarity%20on%20Transformers.pdf|accessdate=13 April 2013|archive-date=2016-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603232545/http://www.cromptonusa.com/Polarity%20on%20Transformers.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="ANSI/IEEE C57.13">{{Наведена книга|title=ANSI/IEEE C57.13, ANS Requirements for Instrument Transformers|year=1978 |url=http://ieeexplore.ieee.org/servlet/opac?punumber=2654|publisher=IEEE|location=New York, N.Y.|isbn=0-7381-4299-9|page=4 (§3.26)}} (superseded, 1993)</ref>}}{{efn|Transformer polarity can also be identified by terminal markings H0,H1,H2... on primary terminals and X1,X2, (and Y1,Y2, Z1,Z2,Z3... if windings are available) on secondary terminals. Each letter prefix designates a different winding and each numeral designates a termination or tap on each winding. The designated terminals H1,X1, (and Y1, Z1 if available) indicate same instantaneous polarities for each winding as in the dot convention.<ref name="GE Digital (ND)">{{Наведена мрежна страница|title=Connections - Polarity|url=http://www.gedigitalenergy.com/products/buyersguide/ct_sc.pdf|accessdate=13 April 2013}}</ref>}}{{efn|When a voltage transformer is operated with sinusoidal voltages in its normal frequency range and power level the voltage polarity at the output dot is the same (plus minus a few degrees) as the voltage polarity at the input dot.}} Трофазни трансформатори користени во системи за електрична струја имаат плоча со име која укажува на фазните односи меѓу нивните терминал. Ова може да биде во облик на шема на [[комплексна амплитуда]] или користејќи азбучнобројчен код да се покаже типот на внатрешна вреска за секоја намотка. ===Честотен ефект=== Електромоторната сила на трансформатор со одреден тек се зголемува со честотата.<ref name="Say1983"/> При работење на високи честоти, трансформаторите можат да бидат физички покомпактни бидејќи јадрото може да префрли повеќе сила без да постигне заситување и потребни се помалку навивки за да се постигне истата импеданса. Но, својствата како јадрена загуба и спроведувачки [[скин ефект]] исто така се зголемува со честотата. Воената опрема применува 400&nbsp;Hz извори на енергија кои ги намалуваат тежините на јадрото и намотката.<ref>{{Наведена мрежна страница | title = 400 Hz Electrical Systems | work = Aerospaceweb.org | url = http://www.aerospaceweb.org/question/electronics/q0219.shtml | accessdate = May 21, 2007}}</ref> Спротивно, честотите користени за [[железничка електрификација|системи на железничка електрификација]] биле многу пониски (пр. 16.7&nbsp;Hz и 25&nbsp;Hz) отколку нормалните употребувани честоти (50–60&nbsp;Hz) за историски причини поврзаниглавно со границите на раните [[влечни мотори]] . [[File:Power Transformer Over-Excitation.gif|thumb|Power transformer over-excitation condition caused by decreased frequency; flux (green), iron core's magnetic characteristics (red) and magnetizing current (blue).]] Управувањето на трансформатор на својот дизајниран напон но поголема честота отколку што е наменет ќе доведе до намалена магнетизирачка струја. На пониска честота магнетизирачката струја ќе се зголеми. Управување на голем трансформатор на различна честота од дизајнираната ќе бара оценување на напони, загуби и ладење за да воспостави дали безбедната работа е практична. На пример, на трансформаторите може да им е потребно да имаат вградено „ волти на херц“ над исцрпеност, [[заштитен релеј|релеи]] за да го заштитат трансформаторот од преголем напон при високи честоти. ==Изведба== ===Јадро === Трансформатори со затворени јадра се конструирани во „јадрен облик“ или „оклопен облик“. Кога намотките го обиколуваат јадрото, трансформаторот е во јадрен облик; кога намотките се обиколени од јадрото, трансформаторот е во „оклопен облик“.<ref name="Del Vecchio2002-10"/><ref name="cform">{{harvnb|IEV 421-01-07||loc=Core-form transformer}}</ref><ref name="sform">{{harvnb|IEV 421-01-09||loc=Shell-form transformer}}</ref> Оклопниот облик може да биде попреовладувачки отколку јадрениот облик за дистрибуција на распределбени трансформаторски примени бидејќи е полесно да се мести јадрото околу намотките.<ref name="Del Vecchio2002-10">{{harvnb|Del Vecchio|Poulin|Feghali|Shah|2002|pp=10–11, Fig. 1.8}}</ref> Дизајнот на јадрениот облик има тенденција да биде поекономично па така попреовладувачко отколку дизајнот на оклопниот облик за високо напонски трансформаторски примени на долниот крај од нивниот напон додека пак моќноста се движи помалку или еднакво , номинално, 230&nbsp;kV или 75&nbsp;MVA) На повисок напон и моќност , трансформаторите со оклопен облик имаат тенденција да бида попреовладувачки .<ref name="Del Vecchio2002-10"/><ref name="Knowlton6-41">{{harvnb|Knowlton|1949|loc=§6-41 The characteristic features, p. 562}}</ref><ref name="HRTSG (2005)">{{Наведена мрежна страница|author=Hydroelectric Research and Technical Services Group|title=Transformers: Basics, Maintenance, and Diagnostics|url=http://permanent.access.gpo.gov/lps113746/Trnsfrmr.pdf|publisher=U.S. Dept. of the Interior, Bureau of Reclamation|accessdate=Mar 27, 2012|page=12}}</ref><ref name="US Army Corps of Engineers1994">{{harvnb|US Army Corps of Engineers|1994|loc=EM 1110-2-3006, Chapter 4 Power Transformers, p=4-1}}</ref> Дизајнот на оклопниот дизајн е претпочитан за многу високнапон и високи MVA намени бидејќи, иакотреба повеќе интензивен напор за да се произведе , трансформатори со оклопен облик се карактеристични за тоа што имаа подобар однос на kVA спрема тежина, подобри одлики на јачина на краток спој и поголема отпорност на оштетување на премини.<ref name="US Army Corps of Engineers1994"/> ===Намотки=== [[Image:Transformer-hightolow smaller.jpg|thumb|right|250px|Намотките се обично концентрично распоредени за да се минимизира губењето на текот.]] [[Image:transformer min stray field geometry.svg|thumb|left|250px|Пресек на намотките на трансформатор.]] Трансформаторите со висока честота кои работат со десетици до стотици килохерци, често имаат намотки направени од испреплетена [[лицнеста жица]] за да се намалат загубите од површинскиот и ефектот на близина.<ref name="dixon">{{Cite conference | first = Lloyd| last = Dixon| book-title = Magnetics Design Handbook| title = Power Transformer Design| url = http://focus.ti.com/lit/ml/slup126/slup126.pdf| year=2001| publisher = Texas Instruments}}</ref> Големите енергетски трансформатори исто така користат повеќенаменски проводници, зашто инаку неуниформниот пренос на струја би постоел во намотки со висока струја дури и на честоти со ниска моќност.<ref name="CEGB1982"/> Секое влакно е поединечно изолирано, а тие се распоредени така што во одредени точки во намотката или низ целата намотка, секој дел зазема различни релативни позиции во целиот проводник. Преносот се изедначува со струјата која протекува во секое влакно од проводникот и ги намалува загубите на струја во самата намотка. Овој проводник е исто така пофлексибилен од цврст проводник со иста величина, помагајќи во производството.<ref name="CEGB1982"/> За да се подобри високочестотниот одѕив, намотките на сигналните трансформатори го намалуваат истекувањето на индукцијата и залутаниот капацитет. Калемите се поделени на делови, а тие делови се испреплетуваат со деловите на другата намотка. Трансформаторите со честота на моќност за нагодување на напонот можат да имаат „славини“ на средните точки на намотката, обично на страната со поголем напон. Славините можат рачно да се поврзат или пак да се обезбеди рачен или автоматски прекинувач за смена на славините. Автоматски уреди за полнење наизменична струја се користат во преносот или дистрибуцијата на електрична енергија, за опрема како што се трансформери на [[електролачни печки]] или за автоматски регулатори на напонот за чувствителни товари. Аудиочестотните трансформатори, кои се користат за пренос на аудио кај [[мегафон]]ите, имаат славини кои дозволуваат нагодување на импедансата на секој звучник. Трансформер со централна славина често се користи во излезната фаза од [[засилувачот]] на аудио моќноста во потисни кола. Модулационите трансформатори во [[амплитудна модулација|АМ]] предавателите се многу слични. Системите за изолација на сувиот тип трансформери со намотки можат да бидат или стандардни конструкции на „дип-енд-бејк“ со отворен калем или дизајни со повисок квалитет кои вклучуваат [[вакуум|импрегнација на вакуумски притисок]] (ВПИ), [[вакуум|вакуумско инкапсулирање на притисокот]] (ВПЕ) и процеси на инкапсулација на калемот.<ref name="Lane (2007)">{{Наведена мрежна страница|last=Lane|first=Keith (2007)|title=The Basics of Large Dry-Type Transformers|date=June 2007 |url=http://ecmweb.com/content/basics-large-dry-type-transformers|publisher=EC&M|accessdate=29 January 2013}}</ref> Во ВПИ процесот, се користи комбинација на топлина, вакуум и притисок за темелно запечатување, врзување и елиминирање на вовлечените воздушни празнини во слојот премачкан со смола за изолација на слоевите од [[полиестер]], на тој начин зголемувајќи го отпорот кон короната. ВПЕ намотките се слични на ВПИ намотките, но обезбедуваат поголема заштита од влијанијата на животната средина, како што се вода, нечистотија или корозија, користејќи повеќекратни премачкувања, вклучувајќи го завршниот епоксиден слој.<ref name="Heathcote1998-720">{{harvnb|Heathcote|1998|pp=720–723}}</ref> {{среди}} Што се однесува на фотографијата погоре на која се прикажани пресеците на намотките на трансформатор: [[електричен спроводник|Спроводниот материјал]] кој се користи за намотките зависи од употребата, но во сите случаи поединечните вртежи мораат да бидат електрично изолирани еден од друг за да се осигура дека струјата минува низ секој од нив.<ref name="Dixon (1997)">{{Наведено списание|last=Dixon|first=L.H. Jr.|url=http://focus.ti.com/lit/ml/slup197/slup197.pdf| title=Eddy Current Losses in Transformer Windings|year=1997|publisher=Texas Instrument|pages=R2–1–to–R2–10}}</ref> За сигналните и трансформаторите со мала моќност, каде што струите се ниски и потенцијалната разлика помеѓу соседните вртежи е мала, калемите се често намотани со [[емајлирана жица|емајлирана магнетна жица]], како што е [[Форвар]] жицата. Трансформаторите со поголема моќност кои работат на високи напони, можат да бидат намотани со спроводници со правоаголни ленти од бакарна изолација, изолирани со хартија потопена во нафта и со блокови даски.<ref name="CEGB1982">{{harvnb|CEGB|1982||}}</ref> :Легенда :'''Бела''': воздух, течност или друг изолатор во комбинација со лак, хартија или друга изолација на калем. :'''Зелена спирала''': [[Електротехнички челик|зрнест силициумски челик]]. :'''Црна''': Примарна намотка (алуминиум или бакар). :'''Црвена''': Секундарна намотка (алуминиум или бакар). {{среди}} ===Ладење=== [[Image:Drehstromtransformater im Schnitt Hochspannung.jpg|thumb|180px|right|Пресек на трансформатор потопен во течност. Резервоарот на врвот обезбедува изолација на течноста до атмосфера како ниво на ладење на течноста и температурни промени. Ѕидовите и перките ја обезбедуваат потребната рамнотежа на топлинска енергија.]] Правило е очекуваниот животен век на електричната изолација да е преполовен за секое зголемување од 7&nbsp;°C до 10&nbsp;°C во [[Работна температура|работната температура]] (на пример примената на [[Арениусова равенка]]).<ref name="Harlow2004-3">{{harvnb|Harlow|2004|loc=§3.4.8 in Section 3.4 Load and Thermal Performance by Robert F. Tillman in Chapter 3 Ancillary Topics}}</ref><ref name="Walling2007">{{harvnb|Walling|May 2007||}}</ref><ref name="Kimberly (web)">{{Наведена мрежна страница|last=Kimberly|first=E.E.|title=Permissible Temperatures for Insulation|url=http://www.vias.org/kimberlyee/ee_14_11.html|accessdate=12 February 2013}}</ref>{{efn|The life expectancy halving rule holds more narrowly when the increase is between about 7&nbsp;°C to 8&nbsp;°C in the case of transformer winding cellulose insulation.}} Малите трансформатори од сув тип и трансформаторите потопени во течност често се самооладуваат од природна конвенција и [[Зрачење|зрачна]] топлотна дисипација.<ref name="dttransfo">{{harvnb|IEV 421-01-16||loc=Dry-type transformer}}</ref><ref name="litransfo">{{harvnb|IEV 421-01-16||loc=Liquid-immersed transformer}}</ref> Како што се зголемуваат нивоата на моќност, трансформаторите често се ладат со воздушно ладење, присилено маслено ладење, ладење со вода или комбинација на овие.<ref name="Pansini1999-32">{{harvnb|Pansini|1999|p=32}}</ref> Големите трансформатори се наполнети со [[трансформаторно масло]] што истовремено ги лади и изолира намотките.<ref name="willis2004">{{harvnb|Willis|2004|p=403}}</ref> Трансформаторното масло е високо рафинирано [[минерално масло]] што ги лади намотките и изолацијата циркулирајќи во трансформаторскиот резервоар. Минералното масло и [[Електрична изолациона хартија|хартиениот]] изолационен систем темелно се истражени и користени повеќе од 100 години. Приближно 50% од енергетските трансформатори ќе преживеат 50 години користење, а просечната старост на неуспешните енергетски трансформатори е од 10 до 15 години. Околу 30% од неуспехот на енергетските трансформатори е поради изолација и преоптоварување.<ref name="Hartley (2003)">{{cite conference|last=Hartley|first=William H. (2003)|title=Analysis of Transformer Failures|url=http://www.bplglobal.net/eng/knowledge-center/download.aspx?id=191|conference=36th Annual Conference of the International Association of Engineering Insurers|accessdate=30 January 2013|page=7 (fig. 6)|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020185815/http://www.bplglobal.net/eng/knowledge-center/download.aspx?id=191|archivedate=20 October 2013}}</ref><ref name="Hartley (~2011)">{{Наведена мрежна страница|last=Hartley|first=William H. (~2011)|title=An Analysis of Transformer Failures, Part 1 – 1988 through 1997|url=http://www.hsb.com/TheLocomotive/AnAnalysisOfTransformerFailuresPart1.aspx|publisher=The Locomotive|accessdate=30 January 2013|archive-date=2018-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175745/http://www.hsb.com/TheLocomotive/AnAnalysisOfTransformerFailuresPart1.aspx|url-status=dead}}</ref> Продолжената работа на повишена температура ги намалува изолационите својства на изолацијата на намотките и диелектричното разладувачко средство, што не само што го намалува животот на трансформаторот, но исто така може да води до негово катастрофално откажување.<ref name="Harlow2004-3"/> Со голем број на емпириски истражувања како водичи, тестирањето на трансформаторското масло, вклучувајќи ја анализата на разреден гас, обезбедува важни информации за одржувањето. Ова ја истакнува потребата за следење, моделирање, предвидување и управување со условите на температурна изолација на маслото под различни, евентуално тешки услови на преоптоварување.<ref name="Prevost (2006)">{{Наведена мрежна страница|last=Prevost|first=Thomas A.|title=Estimation of Insulation Life Based on a Dual Temperature Aging Model|url=http://www.weidmann-solutions.cn/huiyi/Seminar%202006%20New%20Mexico/2006prevostpaperyes.pdf|publisher=Weidmann|accessdate=Mar 30, 2012|page=1|date=Nov 2006|display-authors=etal|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161020230009/http://www.weidmann-solutions.cn/huiyi/Seminar%202006%20New%20Mexico/2006prevostpaperyes.pdf|archivedate=2016-10-20}}</ref><ref name="Sen2011">{{harvnb|Sen|Feb 2011|loc=PSERC Pub. 11-02}}</ref> Регулациите кај градењето во многу јурисдикции бараат трансформаторите наполнети со течност во затворен простор да користат или диелектрични течности што се помалку запалливи од маслото или да бидат вградени во огноотпорни простории.<ref name="De Keulenaer2001"/> Сувите трансформери со воздушно сушење, можат да бидат поекономични, таму каде што ја намалуваат цената на огноотпорна трансформаторска просторија. Резервоарот на трансформаторите исполнети со течнот, често имаат радијатори со помош на кои циркулира разладувачката течност со природна конвекција или перки. Некои големи трансформатори имаат електрични фенови за воздушно присилено ладење, пумпи за присилено ладење со течност или имаат [[разменувачи на топлина]] за ладење со вода.<ref name="willis2004"/> Трансформаторите потопени во масло можат да бидат опремени со [[Бухолцов релеј|Бухолцовиот релеј]], кој, зависно од јачината на акумулацијата на гасот поради внатрешно искривување, се користи за да го алармира или деенергизира трансформаторот.<ref name="Harlow2004-2"/> Изолациите на трансформаторите потопени во масло обично вклучуваат мерки за заштита од оган, како што се ѕидови, задржување на масло и противпожарни апарати. [[Полихлоронираните бифенили]] имаат својства кои во минатото ја фаворизирале нивната употреба како [[диелектрично разладувачко средство]], но грижите за нивната [[Перзистентски органски загадувач|одржливост во околината]] довеле до широка забрана за нивна употреба.<ref>{{Наведена мрежна страница| authorlink = [[Agency for Toxic Substances and Disease Registry]]| title = ASTDR ToxFAQs for Polychlorinated Biphenyls| year = 2001| url = http://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tf.asp?id=140&tid=26| accessdate = June 10, 2007}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Денес, нетоксични, стабилни и масла засновани на [[силициум]] или [[флуоројаглероводород]]и можат да се користат кога трошоците за огноотпорна течност ги надминува трошоците за градење на трансформаторски свод.<ref name="De Keulenaer2001"/><ref name="Kulkarni2004-2">{{harvnb|Kulkarni|Khaparde|2004|pp=2–3}}</ref> ПЦБ-овите за нова опрема биле забранети во 1981 и во 2000 за употреба во постоечката опрема во Велика Британија.<ref name="AFBI (2011)">{{cite conference|last=AFBI|title=9. Contaminants|book-title=State of the Seas Report|year=2011|publisher=Agri-Food and Biosciences Institute & Northern Ireland Environment Agency|isbn=978-1-907053-20-7|id=Unknown ID 9977|page=71|url=http://www.afbini.gov.uk/sots-contaminants.pdf|access-date=2018-06-08|archive-date=2014-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512215858/http://www.afbini.gov.uk/sots-contaminants.pdf|url-status=dead}}</ref> Законите донесени во Канада помеѓу 1977 и 1985 во суштина ја забранува употребата на ПЦБ во произведените или увезените трансформатори по 1980 година.<ref>{{Наведена книга | last= McDonald|first= C. J.|author2=Tourangeau, R. E.| title=PCBs, Question and Answer Guide Concerning Polychlorinated Biphenyls| publisher=Government of Canada: Environment Canada Department | year=1986| isbn=0-662-14595-X| url=https://www.ec.gc.ca/Publications/C7F1F416-C632-4D11-BDD4-C823690C2651/PCBsQuestionandAnswerGuideConcerningPolychlorinatedBiphenyls.pdf | accessdate=Nov 7, 2007}}</ref> Некои трансформатори, наместо да се исполнети со течност, нивните намотки се затворени во запечатени резервоари под притисок и се ладени со гас на [[азот]] или [[сулфур хексафлуорид]].<ref name="Kulkarni2004-2"/> Експерименталните енергетски трансформатори во опсегот од 500 до 1.000&nbsp;kVA се изградени од намотки со [[Течен азот|течни азотни]] или [[Течен хелиум|хелиумови]] [[Суперспроводници|суперспроводнички]] намотки, што ја намалува загубата на намотки, без да влијае врз загубите на јадрото.<ref name="Mehta (1997)">{{Наведено списание|last=Mehta|first=S.P.|author2=Aversa, N.|author3=Walker, M.S.|title=Transforming Transformers [Superconducting windings]|journal=IEEE Spectrum|date=Jul 1997|volume=34|issue=7|pages=43–49|doi=10.1109/6.609815|url=http://www.superpower-inc.com/files/T141+IEEE+Spectrum+XFR.pdf|accessdate=14 November 2012}}</ref><ref name="Pansini1999-66">{{harvnb|Pansini|1999|pp=66–67}}</ref> ===Сушење на изолацијата=== Правењето трансформатори засновани на нафта бара изолацијата која ги покрива намотките темелно да се исуши преостанатата влага од додавањето нафта. Сушењето се одвива во фабрика, а може да се бара и како теренски сервис. Сушењето може да се врши со циркулација на топол воздух околу јадрото, со циркулација на надворешно загреано трансформаторско јадро или со сушење со пареа (ВПД), каде испарен растворувач ја пренесува топлината со кондензација на калемот и јадрото. Кај ВПД процесите најчесто се користи керозинот како течност за размена на топлината. Покрај намалувањето на влагата во изолацијата, керозинот дејствува како средство за чистење кое ја чисти прашината и нечистотијата од изолационите површини. Споредено со конвенционалниот процес на сушење со топол воздух, сушењето со пареа го намалува времето на сушење од 40% до 50%.<ref>{{Наведена книга|last1=Saha|first1=Tapan Kumar|last2=Purkait|first2=Prithwiraj|title=Transformer Ageing: Monitoring and Estimation Techniques|date=2017|publisher=Wiley-IEEE Press|isbn=978-1-119-23996-3}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Vacuum Transformer Drying - Hot Air Transformer Drying & Vapor-Phase Transformer Drying|url=http://www.hering-vpt.com/products/vacuum-transformer-drying/|website=HERING VPT}}</ref> За малите трансформатори се користи отпорно загревање со инјектирање на струја во намотките. Загревањето може многу добро да се да се контролира и е енергетски ефикасно. Методот е наречен нискочестотно загревање (ЛФХ), зашто струјата што се користи е на многу помала честота од онаа на електричната мрежа, која обично е 50 или 60&nbsp;Hz. Помалата честота го намалува ефектот на индукција, па потребниот напон може да биде намален.<ref name=Fink1978>{{harvnb|Fink|Beatty|1978|pp=10–38 through 10–40}}</ref> ЛФХ методот на сушење е исто така корисен за сервис или поправка на постари трансформатори.<ref name=Figueroa>{{Наведена мрежна страница|last=Figueroa|first=Elisa|title=Low Frequency Heating Field Dry-Out of a 750 MVA 500 kV Auto Transformer|url=http://www.electricity-today.com/et/issue0109/transformer_field_dry-out.pdf|publisher=Electricity Today|date=Jan–Feb 2009|accessdate=Feb 28, 2012|display-authors=etal|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107034201/http://www.electricity-today.com/et/issue0109/transformer_field_dry-out.pdf|archivedate=2012-01-07}}</ref> ===Чашки=== Поголемите трансформатори имаат високонапонски изолациони чашки направени од полимери или порцелан. Една голема чашка може да биде комплексна структура, бидејќи мора да обесбеди внимателна контрола на [[Градиент на електрично поле|градиентот на електричното поле]] без да му дозволи на трансформаторот да пропушти масло.<ref name="Ryan2004-416">{{harvnb|Ryan|2004|pp=416–417}}</ref> == Видови трансформатори == Според намената постојат мноштво од најразлични видови трансформатори, од кои најважни се следниве: * Енергетски трансформатори за пренос и распределба (дистрибуција) на електрична енергија во еден ЕЕС при различни напони и струи. Во зависност од намената и местото на приклучување во ЕЕС, може да бидат: блок–трансформатори, трансформатори за пренос со напон над 500 kV и дистрибутивни трансформатори; * [[Автотрансформатор]]и за прилагодување на напонот во релативно мали граници, при поврзување на ЕЕС со различни напонски нивоа, за континуална регулација на напонот, или за пуштање во работа на мотори за наизменична струја; * Исправувачки трансформатори, неопходен составен дел на статичките енергетски преобразувачи, и тоа пред сè на: исправувачите за преобразување на наизменичната струја во еднонасочна, и изменувачите, во кои преобразувањето е во обратна насока т.е. еднонасочната струја се преобразува во наизменична; * Испитни трансформатори за високонапонски испитувања на различни уреди; * Специјални енергетски трансформатори, како што се трансформаторите за заварување или за напојување на печки во електротермиските металуршки постројки; * Мерни трансформатори, за вклучување во различни мерни шеми за мерење на напони и струи ва ЕЕС, според тоа разликуваме напонски и струјни мерни трансформатори; * Микротрансформатори, за примена во радио, видео, аудио и електронските уреди; Постојат многу други специјални видови трансформатори. == Номинални големини == Сите големини со кои се определува номиналниот режим на работа се номинални големини. Номинален режим на работа на трансформаторот е режим кој е дефиниран со податоците наведени на плочката (табличка) од производителот, која мора да биде цврсто и трајно фиксирана на видливо место. Под номинални големини се подразбираат: * Број на фази; * Номинална моќност е моќноста во [[киловолт-ампер]]и (kVA, кВА) и се однесува на моќноста на секундарните (излезни) краеви од трансформаторот; * Номинален примарен напон, во kV или [V], е напонот на кој се приклучува влезната намотка на трансформаторот; * Номинален секундарен напон, во [kV] или [V], е напонот на краевите на излезната намотка во празен од на трансформаторот, при номинален напон на краевите на примарната намотка; * Номинални струи на трансформаторот, примарна и секундарна, обично во [A], што соодветствуваат на номиналната моќност и номиналните напони, примарен и секундарен соодветно; * Номинална честота е честотата со која работи трансформаторот и вообичаено, за наши услови е f=50 [Hz]; * Шема и група на соединување на намотките кај повеќефазните трансформатори; * Напон на куса врска, обично во % или неговата релативна вредност, кој ги определува падовите на напон во намотките на оптоварениот трансформатор; Може да се наведат и други дополнителни податоци во зависност од трансформаторот. Примената на трансформаторите е мошне широка, почнувајќи од пренос и дистрибуција на електрична енергија, потоа преку трансформација на напони и струи во разни индустриски постројки, до примена во радиотехниката, техника на врски, автоматика, телемеханика, мерна техника, итн. Во зависност од областа на примена и намената на трансформаторот, номиналната моќност и напоните се движат во многу широки граници: од неколку [V], па сè до неколку стотини [kV]. Денес, најголемите трансформатори се со моќности од ред на големина неколку илјади [MVA] и за напони од 400 [kV]. ==Примена== [[File:Transformer-Limestone-Generating-Station.JPG|200px|thumb|right|Трансформатор во [[Станица за генерирање варовник|станицата за генерирање варовник]] во [[Манитоба]], [[Канада]]]] Зашто високите напони што ги има во жиците се значително поголеми од она што е потребно во домот, трансформаторите исто така во голема мера се користат кај [[електрични производи|електричните производи]] за да се намали напонот на напојување до ниво коешто ќе биде погодно за ниските напонски кола што ги содржат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucsusa.org/clean-energy/how-electricity-grid-works|title=How the Electricity Grid Works|access-date=2016-09-23}}</ref> Трансформаторот исто така електрично го изолира крајниот корисник од контакт со напонот на напојување. Трансформаторите се користат за да се зголеми напонот пред пренесување електрична енергија на големи растојанија преку [[Жица|жици]]. Жиците имаат [[Електричен отпор|отпор]] кој губи енергија преку џулево загревање со брзина која одговара на квадратот на струјата. Со претворање на моќ во поголем напон, трансформаторите овозможуваат економски пренос на моќ и дистрибуција. Последично, трансформаторите ја обликуваа [[Електрична индустрија|индустријата за снабдување со електрична енергија]].<ref name="Heathcote1998-1">{{harvnb|Heathcote|1998|p=1}}</ref> Вкупната, освен мал дел од светската електрична енергија, има поминато низа трансформатори за да дојде до потрошувачот.<ref name="nailen"/> Сигналните и аудио трансформатори се користат за спарување на [[Засилувач на звук|засилувачи]] и за да се поврзат уреди како што се [[микрофон]]и и [[снимач]]и на влезот на засилувачите. Аудио трансформаторите им дозволија на [[телефон]]ските кола да водат [[Хибриден калем|двонасочен разговор]] преку еден пар жици.[[Балун]] трансформаторот претвора сигнал кој се однесува до земјата во сигнал кој има [[Балансирана линија|балансиран напон до земја]], како што е помеѓу надворешни кабли и внатрешни кола. Трансформаторите направени според медицински стандарди ги изолираат корисниците од еднонасочната струја. Овие можат да се сретнат во комбинација со болничките кревети, стоматолошките столчиња и друга медицинска лабораториска опрема.<ref name=":0" /> {{breakafterimages}} [[File:Vermogentransformator 1.GIF|200px|200px|thumb|center|Шематски приказ на голем енергетски нафтен трансформатор]] ==Историја== ===Откривање на индукција=== [[Image:Induction experiment.png|thumb|right|270px|Фарадеев експеримент со индукција помеѓу калеми од жици<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=JzBAAAAAYAAJ&pg=PA285| last=Poyser| first=Arthur William|year=1892|title=Magnetism and Electricity: A Manual for Students in Advanced Classes| location=London and New York|publisher= Longmans, Green, & Co.| page= 285, fig. 248}}</ref>]] [[Електромагнетна индукција|Електромагнетната индукција]], принципот на работа на трансформаторот, е откриена од [[Мајкл Фарадеј]] во 1831, [[Џозеф Хенри]] во 1832 и други.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Brief History of Electromagnetism|url=http://web.hep.uiuc.edu/home/serrede/P435/Lecture_Notes/A_Brief_History_of_Electromagnetism.pdf}}</ref><ref>{{наведена енциклопедија|encyclopedia=Smithsonian Institution Archives|title=Electromagnetism|url=http://siarchives.si.edu/history/exhibits/henry/electromagnetism}}</ref><ref name="MacPhersonRC">{{Наведена книга|first=Ryan C.|last=MacPherson, Ph.D.|title="Joseph Henry: The Rise of an American scientist"|url=http://www.ryancmacpherson.com/publications/3-book-reviews/49-joseph-henry-the-rise-of-an-american-scientist.html}}</ref><ref name="Guarnieri2013-56">{{harvnb|Guarnieri|2013|pp=56–59}}</ref> Врската помеѓу ЕМС и магнетниот тек е претставена со равенката позната како [[Фарадеев закон за индукција]]: :<math> |\mathcal{E}| = \left|{{\mathrm{d}\Phi_\text{B}} \over \mathrm{d}t}\right|</math>. каде <math>|\mathcal{E}|</math> е магнитудата на ЕМС во волти, а Φ<sub>B</sub> е магнетниот тек низ колото претставен во [[Вебер (единица)|вебери]].<ref name="Chow171">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=dpnpMhw1zo8C&pg=PA171|last= Chow|first= Tai L. |year=2006|title=Introduction to Electromagnetic Theory: A Modern Perspective| location=Sudbury, Mass.| publisher=Jones and Bartlett Publishers| page= 171| isbn=0-7637-3827-1}}</ref> Фарадеј извел експерименти за индукција помеѓу калеми од жица, вклучувајќи намотување пар намотки околу железен прстен, на тој начин создавајќи го првиот трансформатор со [[Тор (геометрија)|тороидно]] затворено јадро.<ref name="Guarnieri2013-56"/><ref>{{Наведено списание|last=Faraday|first=Michael|year=1834|title=Experimental Researches on Electricity, 7th Series|authorlink=Michael Faraday|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society|volume=124|pages=77–122|doi=10.1098/rstl.1834.0008|url=https://archive.org/details/philtrans08694360}}</ref> Сепак, тој применил само самостојни пулсови на струја во неговиот трансформатор и никогаш не го открил односот помеѓу вртежите и ЕМС во намотките. [[Image:Induktionsapparat hg.jpg|thumb|left|Индукционен калем, 1900, Бременхафен, Германија]] ===Индукционен калем=== {{поврзано|Индукционен калем}} [[Image:Faradays transformer.png|thumb|right|Фарадеев прстенест трансформатор]] Првиот тип на трансформатор кој широко се применувал бил [[Индукционен калем|индукциониот калем]] или индукторот, изумен од страна на [[Николас Калан]] од [[Мејнут Колеџ|колеџот Мејнут]], Ирска во 1836 година.<ref name="Guarnieri2013-56"/> Тој бил еден од првите истражувачи кои сфатиле дека колку повеќе вртежи има секундарот во однос на примарот, толку поголема ќе биде индуцираната секундарна ЕМС. Индукторите се развиле од напорите на научниците и иноваторите да добијат поголем напон од батериите. Зашто батериите произведуваат [[еднонасочна струја]] наместо наизменична, индукционите калеми се потпираат на вибрирачкиот [[електричен контакт]] што редовно ја прекинува струјата во примарот за да ја создаде промената на текот потребна за индукција. Помеѓу 1830-тите и 1870-тите, напорите да се направат подобри индуктори пополека ги откриле основните принципи на трансформаторите. ===Првите трансформатори на наизменична струја=== До 1870-тите биле достапни ефикасни [[Електричен генератор|генератори]] кои произведувале [[наизменична струја]] и е утврдено дека наизменичната струја може да го напојува индукциониот калем без [[прекинувач]]. Во 1876, рускиот инженер [[Павел Јаблочков]] изумил<ref name=Yablochkov1876>{{harvnb|Yablochkov|1876|loc=FR Pat. 115793, p=248}}</ref><ref name=SMI1791>{{harvnb|Subject-Matter Index|1883|p=248}}</ref> систем за осветлување заснован врз сет на индукциони калеми, каде примарните намотки биле поврзани со извор на наизменична струја. Секундарните намотки можеле да бидат поврзани со неколку [[Јаблочкова свеќа|„електрични свеќи“]] (лачни лампи) од негов сопствен дизајн.<ref name=maglab>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/museum/stanleytransformer.html|title=Stanley Transformer|publisher=[[Los Alamos National Laboratory]]; [[University of Florida]]|accessdate=Jan 9, 2009|archive-date=2015-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150103053406/http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/museum/stanleytransformer.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=fonveille>{{Наведено списание|url=https://books.google.com/?id=ksa-S7C8dT8C&pg=RA2-PA283|page=283|journal=Nature (Journal)|issue=534|volume=21|title=Gas and Electricity in Paris|date=Jan 22, 1880|last=De Fonveille|first=W. |accessdate=Jan 9, 2009|bibcode=1880Natur..21..282D|doi=10.1038/021282b0}}</ref> Калемите на Јаблочков претежно функционирале како трансформатори.<ref name="maglab"/> Во 1878, [[Ганз фабрика|фабриката Ганз]] во Будимпешта, Унгарија, започнала произведување на опрема за електрично осветлување и до 1883, вградила над педесет системи во Австроунгарија. Нивните системи со наизменична струја користеле лачни лампи, генератори и друга опрема.<ref name="Guarnieri2013-56"/><ref name=Hughes1993-95>{{harvnb|Hughes|1993|pp=95–96}}</ref> [[Луциен Гаулард]] и Џон Диксон Гибс, во Лондон 1882 година, станале првите кои изложиле уред со отворено железно јадро наречено „секундарен генератор“, а потоа ја продале идејата на [[Вестингхаус]] компанијата во САД.<ref name="allan">{{Наведено списание | last = Allan | first=D.J.| title = Power Transformers – The Second Century | journal = Power Engineering Journal|date=Jan 1991|volume=5|issue=1|pages=5–14|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/61984 | doi = 10.1049/pe:19910004}}</ref> Исто така го изложиле изумот во Торино, Италија во 1884, каде што бил прилагоден на систем за електрично осветлување.<ref name=Uppenborn1889>{{harvnb|Uppenborn|1889|pp=35–41}}</ref> ===Првични сериски кола на трансформаторска распределба=== Индукционите калеми со отворени магнетни кола се неефикасни во преносот на енергија до [[Електричен потрошувач|потрошувачите]]. До околу 1880, парадигмата за пренесување на назименична струја од високонапонско напојување до нисконапонски потрошувач била сериско коло. Трансформерите со отворено јадро со опсег од приближно 1:1 биле сериски поврзани со нивните примари за да се овозможи користење на висок напон за пренос, воведувајќи им низок напон на лампите. Маната на овој метод била таа што исклучувањето на една лампа или друг електричен уред ќе влијае врз напонот кој им се испорачува на сите други уреди во истото коло. Многу прилагодливи трансформаторски дизајни биле претставени да ја надокнадат оваа проблематична одлика на сериското коло, вклучувајќи ги и оние методи на прилагодување на јадрото или заобиколување на магнетиниот тек околу делови на калемот..<ref name=Uppenborn1889/> Ефикасни и практични дизјани на трансформатори не се појавиле до 1880-тите, но за една деценија, трансформаторите ќе бидат инструменти во [[Војна на струите|Војната на струите]], па по победата на наизменичната струја над еднонасочната, останува во доминантна позиција од тогаш.<ref name="Coltman1988">{{harvnb|Coltman|Jan 1988|pp=86–95}}</ref> [[Image:Trafo1885.jpg|thumb|right|225px|Школка на трансформатор, скица на Апенборн за опишување на патентите на ЗБД инженерите од 1885.<ref name=Uppenborn1889/>]] [[Image:DBZ trafo.jpg|thumb|225px|left|Форма на јадро, напред; форма на школка, позади. Најрани примероци на високоефективни константно-потенцијални трансформатори дизајнирани од ЗБД, произведени во фабриката Ганз, 1885.]] [[Image:ZBD team.jpg|right|thumb|ЗБД тимот составен од [[Кароли Зиперновски]], [[Ото Блати]] и [[Микса Дери]]]] [[Image:StanleyTransformer.png|thumb|left|225px|Стенлиевиот дизајн за прилагодлив индукционен калем со отворено јадро, 1886<ref name=Stanley1886>{{harvnb|Stanley|1886|loc=US Pat. 349 311}}</ref>]] ===Трансформатори со затворено јадро и паралелна енергетска распределба=== Во есента 1884, [[Кароли Зиперновски]], [[Ото Блати]] и [[Микса Дери]] (ЗБД), три инженери кои се поврзуваат со фабриката Ганз, забележале дека уредите со отворено јадро се непрактични поради нивната неспособност сигурно да го регулираат напонот.<ref name=Hughes1993-95/> Кај нивните заеднички патенти од 1885 за нови трансформатори (подоцна наречени ЗБД трансформатори), опишале два дизајна со затворени магнетни кола каде бакарните намотки биле или а) намотани околу железно прстенесто јадро од жица или б)&nbsp;обиколени од јадро од железна жица.<ref name=Uppenborn1889/> Двата дизајна биле првите примени на двете основни конструкции на трансформатори, сè уште во употреба до денешен ден, кои како класа можат да се наречат како или форма на јадро или форма на школка (или пак алтернативно, тип на јадро или тип на школка) како а) или б), соодветно (види фотографии).<ref name="Del Vecchio2002-10"/><ref name="Knowlton6-41"/><ref name="Guarnieri2013-56"/><ref name="Természet Világa">{{Наведена мрежна страница|last=Károly|first=Simonyi|title=The Faraday Law With a Magnetic Ohm's Law|url=http://www.termeszetvilaga.hu/kulonsz/k011/46.html|publisher=Természet Világa|accessdate=Mar 1, 2012}}</ref><ref name="Lucas (2000)">{{Наведена мрежна страница|last=Lucas|first=J.R.|title=Historical Development of the Transformer|url=http://www.elect.mrt.ac.lk/Transformer_history_2000.pdf|publisher=IEE Sri Lanka Centre|accessdate=Mar 1, 2012}}</ref> Фабриката Ганз во есента 1884, исто така направила испорака на првите пет високоефективни трансформери на наизменична струја во светот, меѓу кои првиот од уредите е испорачан на 16 септември 1884.<ref name="Halacsy1961">{{harvnb|Halacsy|Von Fuchs|April 1961|pp=121–125}}</ref> Оваа прва единица е произведена со следниве спецификации: 1.400 W, 40&nbsp;Hz, 120:72 V, 11.6:19.4 A, опсег 1.67:1, еднофазна, форма на школка.<ref name="Halacsy1961"/> Кај двата дизајна, магнетниот тек кој ги поврзува примарот и секундарот, патува речиси целосно во внтрешноста на границите на железното јадро, без намерно да поминува низ воздух. Новите трансформатори биле 3,4 пати поефикасни отколку биполарните уреди со отворено јадро на Гаулард и Гибс.<ref name=Jeszenszky>{{Наведена мрежна страница|last=Jeszenszky|first=Sándor|title=Electrostatics and Electrodynamics at Pest University in the Mid-19th Century|url=http://ppp.unipv.it/Collana/Pages/Libri/Saggi/Volta%20and%20the%20History%20of%20Electricity/V%26H%20Sect2/V%26H%20175-182.pdf|publisher=[[University of Pavia]]|accessdate=Mar 3, 2012|archive-date=2022-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627060208/http://ppp.unipv.it/Collana/Pages/Libri/Saggi/Volta%20and%20the%20History%20of%20Electricity/V%26H%20Sect2/V%26H%20175-182.pdf|url-status=dead}}</ref> Патентите на ЗБД вклучувале две други значајни и меѓусебно поврзани иновации: една се однесува на користењето на паралелно поврзување наместо сериско, а другата на трансформаторите со способност за висок опсег вртежи, така што напонот на мрежата за напојување може да биде многу поголем (на почетокот од 1.400 до 2.000 V) отколку напонот на потрошувачите (100 V посакувани на почетокот).<ref name="Ideal (2008)">{{Наведена мрежна страница|title=Hungarian Inventors and Their Inventions|url=http://www.institutoideal.org/conteudo_eng.php?&sys=biblioteca_eng&arquivo=1&artigo=94&ano=2008|publisher=Institute for Developing Alternative Energy in Latin America|accessdate=Mar 3, 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120322223457/http://www.institutoideal.org/conteudo_eng.php?&sys=biblioteca_eng&arquivo=1&artigo=94&ano=2008|archivedate=2012-03-22}}</ref><ref name=BUTE-OMIKK-BlathyOtto>{{Наведена мрежна страница|title=Bláthy, Ottó Titusz|url=http://www.omikk.bme.hu/archivum/angol/htm/blathy_o.htm|publisher=Budapest University of Technology and Economics, National Technical Information Centre and Library|accessdate=Feb 29, 2012}}</ref> Кога се вградиле во паралелно поврзани електрични системи за дистрибуција, трансформаторите со затворено јадро конечно направиле да биде технички и економски возможно да се обезбедува електрична енергија за осветлување во домот, на работа и јавни места.<ref name="Bláthy_HPO">{{Наведена мрежна страница|title=Bláthy, Ottó Titusz (1860–1939)|url=http://www.hpo.hu/English/feltalalok/blathy.html|publisher=Hungarian Patent Office|accessdate=Jan 29, 2004|archive-date=2010-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20101202031830/http://www.hpo.hu/English/feltalalok/blathy.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{harvnb|Zipernowsky|Déri|Bláthy|1886|loc=US Patent 352 105}}</ref> Блати го предложил користењето на затоврени јадра, Зиперновски ја предложил употребата на паралелно шунтово поврзување, а Дери ги изведувал експериментите.<ref name="Smil">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=w3Mh7qQRM-IC&dq=ZBD+transformer&pg=PA71|last=Smil|first=Vaclav|title=Creating the Twentieth Century: Technical Innovations of 1867—1914 and Their Lasting Impact|location=Oxford |publisher=Oxford University Press|year=2005|page=71|isbn=978-0-19-803774-3}}</ref> Трансформаторите денес се дизајнирани според принципите откриени од овие тројца инженери. Тие исто така го популаризирале зборот „трансформатор“, за да се опише уред за промена на ЕМС на струјата,<ref name="Bláthy_HPO"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kfki.hu/~aznagy/lecture/lecture.htm|last=Nagy|first=Árpád Zoltán|title=Lecture to Mark the 100th Anniversary of the Discovery of the Electron in 1897 (preliminary text)|location=Budapest|date=Oct 11, 1996|accessdate=July 9, 2009|archive-date=2012-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20121125115109/http://www.kfki.hu/~aznagy/lecture/lecture.htm}}</ref> иако терминот веќе се употребувал од 1882.<ref>{{Наведена книга|title = Oxford English Dictionary|url = https://archive.org/details/oxfordenglishdic0000unse_a3t6|edition=2|year=1989|publisher=Oxford University Press}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qt8JAAAAIAAJ| last=Hospitalier|first=Édouard|year= 1882|title=The Modern Applications of Electricity|translator= Julius Maier|location=New York|publisher=D. Appleton & Co.|page=103}}</ref> Во 1886, ЗБД инженерите дизајнирале,а фабриката Фанз ја испорачала електричната опрема за првата [[електрана]] во светот, што користеле генератори за наизменична струја, за напојување на паралелно поврзаните заеднички електрични мрежи.<ref>{{Наведена мрежна страница| url=http://www.iec.ch/cgi-bin/tl_to_htm.pl?section=technology&item=144| title=Ottó Bláthy, Miksa Déri, Károly Zipernowsky| publisher=IEC Techline| accessdate=Apr 16, 2010| url-status=dead| archiveurl=https://web.archive.org/web/20101206042832/http://www.iec.ch/cgi-bin/tl_to_htm.pl?section=technology&item=144| archivedate=2010-12-06}}</ref> Иако [[Џорџ Вестингхаус]] ги купил патентите на Гаулард и Гибс во 1885, компанијата [[Едисон електрик лајт]] држела опција на американските права за ЗБД трансформаторите, барајќи Вестингхаус да се занимава со алтернативни дизајни на истите принципи. Тој му ја доделил задачата за развивање уред за комерцијална употреба во САД на [[Вилијам Стенли]].<ref name="Skrabec">{{Наведена книга|last=Skrabec|first=Quentin R.|title=George Westinghouse: Gentle Genius|publisher=Algora Publishing|year=2007|page=102|isbn=978-0-87586-508-9|url=https://books.google.com/books?id=C3GYdiFM41oC&pg=PA102}}</ref> Стенлиевиот прв патентиран дизајн бил за идукционен калем со единечни јадра од меко железо и прилагодувачки празнини за регулација на присутната ЕМС во секундарната намотка.<ref name="Stanley1886"/> Овој дизајн<ref name="Coltman2002">{{harvnb|Coltman|Jan-Feb 2002}}</ref> првпат бил комерцијално употребен во 1886 во САД,<ref name="IEC History">{{Наведена книга |author = International Electrotechnical Commission |authorlink = International Electrotechnical Commission |title = Otto Blathy, Miksa Déri, Károly Zipernowsky |work = IEC History |url = http://www.iec.ch/cgi-bin/tl_to_htm.pl?section=technology&item=144 |accessdate = May 17, 2007 |url-status=dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101206042832/http://www.iec.ch/cgi-bin/tl_to_htm.pl?section=technology&item=144 |archivedate = December 6, 2010 }}</ref> но Вестингхаус бил одлучен да го подобри Стенлиевиот дизајн и, за разлика од ЗБД типот, да го направи лесен и евтин за производство.<ref name="Coltman2002"/> Вестингхаус, Стенли и соработниците набрзо развиле јадра полесни за изработка, кои се состоеле од многу тенки плочи во форма на буквата „Е“, изолирани со тенки листови хартија или друг изолационен материјал, така што да може намотаните бакарни калеми да се потиснат на своето место, а правите железни плочи да се легнат за да се создаде затворено магнетно коло. Вестингхаус аплицирал за патент за новиот евтин дизајн во декември 1886; апликацијата е прифатена во јули 1887.<ref name="Smil"/><ref>{{harvnb|Westinghouse|1887|loc=US Patent 366 362}}</ref> ===Други рани трансформаторски дизајни=== Во 1889 рускиот инженер [[Михаил Доливо-Доброволски]] го развил првиот [[Трифазна електрична струја|трифазен]] трансформатор во [[Алгемајне Електриситетз-Гезелшафт]] ('General Electricity Company') во Германија.<ref>{{Наведена книга|last=Neidhöfer|first= Gerhard|others=In collaboration with VDE "History of Electrical Engineering" Committee|location= Berlin | isbn= 978-3-8007-3115-2|url=http://d-nb.info/990964361|title=Michael von Dolivo-Dobrowolsky and Three-Phase: The Beginnings of Modern e Technology and Power Supply |language=de|year=2008|publisher=VDE-Verl.|edition=2}}</ref> Во 1891, [[Никола Тесла]] изумил [[Теслин трансформатор]], со воздушно јадро и двојнонасочен резонантен трансформатор кој произведува многу [[висок напон]] на висока честота.<ref name="PBS">{{Наведена мрежна страница|last=Uth|first=Robert|title=Tesla Coil|date=Dec 12, 2000|work=Tesla: Master of Lightning|publisher=PBS.org|url=https://www.pbs.org/tesla/ins/lab_tescoil.html|accessdate=May 20, 2008}}</ref><ref>{{harvnb|Tesla|1891|loc=US Patent 454 622}}</ref> Аудиочестотните трансформатори биле користени во раните експерименти при развојот на [[телефон]]от. == Поврзано == ==Белешки== {{белешки}} ==Наводи== {{Reflist|30em}} ==Литератиура== * {{Наведена книга|editor-last=Beeman|editor-first=Donald|title=Industrial Power Systems Handbook|year=1955|publisher=McGraw-Hill}} * {{Наведена мрежна страница| last = Calvert| first = James| title = Inside Transformers| publisher = University of Denver| year = 2001| url = http://www.du.edu/~jcalvert/tech/transfor.htm| accessdate = May 19, 2007| url-status=dead| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070509111407/http://www.du.edu/~jcalvert/tech/transfor.htm| archivedate = May 9, 2007}} * {{Наведено списание | last = Coltman | first = J. W. | title = The Transformer | url = https://archive.org/details/sim_scientific-american_1988-01_258_1/page/86 | journal= Scientific American | pages = 86–95 |osti=6851152 |date=Jan 1988| volume = 258 | doi = 10.1038/scientificamerican0188-86 }} * {{Наведено списание|last=Coltman|first=J.W.|title=The Transformer [Historical Overview]|journal=Industry Applications Magazine, IEEE|date=Jan–Feb 2002|volume=8|issue=1|pages=8–15|doi=10.1109/2943.974352|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/974352|accessdate=Feb 29, 2012}} * {{cite conference|last2=Javid|first2=Mansour|last1=Brenner|first1=Egon|title=Chapter 18&ndash;Circuits with Magnetic Coupling|book-title=Analysis of Electric Circuits|year=1959|publisher=McGraw-Hill|pages=586–622|url=https://books.google.com/books/about/Analysis_of_electric_circuits.html?id=V4FrAAAAMAAJ&redir_esc=y }} * {{Наведена книга | last=CEGB | first=(Central Electricity Generating Board) | title=Modern Power Station Practice | publisher=Pergamon | year=1982 | isbn=0-08-016436-6 }} * {{Наведено списание|last1=Crosby|first1=D.|title=The Ideal Transformer|journal=IRE Transactions on Circuit.Theory|date=1958|volume=5|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/1086447|issue=2|page=145|doi=10.1109/TCT.1958.1086447}} * {{Наведена книга | last=Daniels | first= A.R. | title=Introduction to Electrical Machines |publisher=Macmillan | year=1985 | isbn=0-333-19627-9 }} * {{Наведено списание|last1=De Keulenaer|first1=Hans|last2=Chapman|first2=David|last3=Fassbinder|first3=Stefan|last4=McDermott|first4=Mike|title=The Scope for Energy Saving in the EU through the Use of Energy-Efficient Electricity Distribution Transformers|url=http://www.cired.net/publications/cired2001/4_27.pdf|accessdate=10 July 2014|publisher=Institution of Engineering and Technology|year=2001|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125721/http://www.cired.net/publications/cired2001/4_27.pdf|url-status=dead}} * {{Наведена книга|last1=Del Vecchio|first1=Robert M.|last2=Poulin|first2=Bertrand|last3=Feghali|first3=Pierre T.M.|last4=Shah|first4=Dilipkumar |last5=Ahuja|first5=Rajendra|title=Transformer Design Principles: With Applications to Core-Form Power Transformers|year=2002|publisher=CRC Press|location=Boca Raton|isbn=90-5699-703-3|url=https://books.google.com/books?id=Lzjs0LNHhVYC}} * {{Наведена книга|editor-last1=Fink|editor-first1= Donald G.|editor-last2=Beatty|editor-first2=H. Wayne|year=1978|title=Standard Handbook for Electrical Engineers|edition=11|publisher= McGraw Hill|isbn=978-0-07-020974-9 }} * {{Наведена книга | last = Flanagan | first = William M. | title = Handbook of Transformer Design & Applications | url = https://archive.org/details/handbookoftransf0000flan | publisher = McGraw-Hill | year = 1993 | edition=2 | isbn = 0-07-021291-0 }} * {{Наведена книга | last = Gottlieb | first = Irving | title = Practical Transformer Handbook: for Electronics, Radio and Communications Engineers | publisher = Elsevier | year = 1998 | isbn = 0-7506-3992-X | url=https://books.google.com/books?id=HFFo2TNIu88C }} * {{Наведено списание|last=Guarnieri|first=M.|year=2013|title=Who Invented the Transformer?|journal=IEEE Industrial Electronics Magazine|volume=7|issue=4|pages=56–59|doi= 10.1109/MIE.2013.2283834}} * {{Наведено списание|last=Halacsy|first=A. A.|author2=Von Fuchs, G. H. | title=Transformer Invented 75 Years Ago|journal=IEEE Transactions of the American Institute of Electrical Engineers|date=April 1961|volume=80|issue=3|pages=121–125|doi=10.1109/AIEEPAS.1961.4500994|url=http://ieeexplore.ieee.org/search/freesearchresult.jsp?newsearch=true&queryText=10.1109%2FAIEEPAS.1961.4500994&x=29&y=16|accessdate=Feb 29, 2012}} * {{Наведена книга|last=Hameyer|first=Kay|title=Electrical Machines I: Basics, Design, Function, Operation|publisher=RWTH Aachen University Institute of Electrical Machines|year=2001}} * {{Наведена книга |last=Hammond |first=John Winthrop |title=Men and Volts: The Story of General Electric |year=1941 |url=https://archive.org/details/menandvoltsstory00hammrich |publisher=J.B. Lippincott Company |pages=see esp. 106–107, 178, 238 }} * {{cite conference | first = James | last = Harlow | title = Electric Power Transformer Engineering | publisher = CRC Press | year = 2004 | isbn = 0-8493-1704-5 | url = ftp://180.211.120.110/02%20Electrical%20Engineering%20Department/E%20Books/Electric%20Power%20Transformer%20Engineering.pdf }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Наведена книга | url = https://books.google.com/books?id=g07Q9M4agp4C&pg=PA96 | last = Hughes | first = Thomas P. | title = Networks of Power: Electrification in Western Society, 1880-1930 | publisher = The Johns Hopkins University Press | location = Baltimore | year = 1993 | page = 96 | accessdate = Sep 9, 2009 | isbn = 0-8018-2873-2 }} * {{Наведена книга | first = Martin | last = Heathcote | title = J & P Transformer Book | edition= 12 | publisher = Newnes | year = 1998 | isbn = 0-7506-1158-8 | url=https://books.google.com/books?id=paPKsOXn5FMC }} * {{Наведена книга|author=Subject-Matter Index|title=Subject-Matter Index of Patents for Inventions (Brevets D'Invention) Granted in France from 1791 to 1876 Inclusive|location=Washington|year=1883|pages=248|url=https://archive.org/stream/cu31924021895739#page/n261/mode/2up}} * {{Наведена книга | last=Hindmarsh | first=John | title=Electrical Machines and Their Applications | url=https://archive.org/details/electricalmachin0000hind | edition=4 | publisher=Pergamon | year=1977 | location=Exeter | isbn=0-08-030573-3 }} * {{Наведена книга|editor-last=Knowlton|editor-first=A.E. |title=Standard Handbook for Electrical Engineers|url=https://archive.org/details/standardhandbook0000arch|edition=8|year=1949|publisher=McGraw-Hill|page=see esp. Section 6 Transformers, etc, pp. 547–644}} * {{Наведена книга|first1=D.P.|last1=Kothari|last2=Nagrath|first2=I.J.|title=Electric Machines|year=2010|publisher=Tata McGraw-Hill|isbn=978-0-07-069967-0|url=https://books.google.com/books?id=fR1rNJhBbmcC&pg=PA73|edition=4}} * {{Наведена книга | last1 = Kulkarni | first1 = S.V. | last2= Khaparde | first2=S.A. | title = Transformer Engineering: Design and Practice | publisher = CRC Press | year = 2004 | isbn = 0-8247-5653-3 | url=https://books.google.com/books?id=qy4QT0BlV0MC }} * {{Наведена книга | last = McLaren | first = Peter | title = Elementary Electric Power and Machines | publisher = Ellis Horwood | year = 1984 | isbn = 0-470-20057-X }} * {{cite conference | last = McLyman | first = Colonel William | book-title = Transformer and Inductor Design Handbook | title = Chapter 3 | publisher = CRC | year = 2004 | isbn = 0-8247-5393-3 | url=https://books.google.com/?id=s_iMztIS8y4C }} * {{Наведена книга | first = Anthony | last = Pansini | title = Electrical Transformers and Power Equipment | publisher = CRC Press | year = 1999 | isbn = 0-88173-311-3 | url=https://books.google.com/books?id=f77zWwA3oS4C }} * {{cite conference|last1=Parker|first1=M. R|last2=Ula|first2=S.|last3=Webb|first3=W. E.|editor-first=Jerry C.|editor-last=Whitaker|book-title=The Electronics Handbook|title=§2.5.5 'Transformers' & §10.1.3 'The Ideal Transformer'|year=2005|publisher=Taylor & Francis|isbn=0-8493-1889-0|pages=172, 1017|url=https://books.google.com/books?id=FdSQSAC3_EwC&pg=PA1017|edition=2}} * {{Наведена книга | last = Ryan | first = H.M. | title = High Voltage Engineering and Testing | year = 2004 | publisher = CRC Press | isbn=0-85296-775-6 | url=https://books.google.com/books?id=Jg1xA65n56oC&dq=High+Voltage+Engineering+and+Testing&pg=PA7 }} * {{Наведена книга | last = Say | first = M.G. | title = Alternating Current Machines | url = https://archive.org/details/alternatingcurre0000saym_b7n3 | edition=5 | publisher = Pitman | year = 1983 | location = London | isbn = 0-273-01969-4 }} * {{Наведена книга|date=Feb 2011|last=Sen|first=P.K.|display-authors=etal|title=PSERC Pub. 11-02 Transformer Overloading and Assessment of Loss-of-Life for Liquid-Filled Transformers|url=http://www.pserc.wisc.edu/documents/publications/reports/2011_reports/Sen_T-25_Final_Report_Feb_2011.pdf|publisher=Power Systems Engineering Research Center, Arizona State University|accessdate=11 January 2013|archive-date=2014-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040854/http://www.pserc.wisc.edu/documents/publications/reports/2011_reports/Sen_T-25_Final_Report_Feb_2011.pdf|url-status=dead}} * {{Наведена мрежна страница|last=Stanley|first=William Jr.|url=http://www.google.com/patents?vid=349611|title=Induction Coil|publisher=US Patent 349 311, issue date - 21 Sept 1886|year=1886|accessdate=July 13, 2009}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO1&Sect2=HITOFF&d=PALL&p=1&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsrchnum.htm&r=1&f=G&l=50&s1=0454622.PN.&OS=PN/0454622&RS=PN/0454622|last=Tesla|first=Nikola|title=System of Electrical Lighting|publisher=US Patent 454 622, issue date 23 June 1891|year=1891|accessdate=2018-06-04|archive-date=2019-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190115075850/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO1&Sect2=HITOFF&d=PALL&p=1&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsrchnum.htm&r=1&f=G&l=50&s1=0454622.PN.&OS=PN/0454622&RS=PN/0454622|url-status=dead}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historyoftransfo00upperich|last=Uppenborn|first=F. J.|title=History of the Transformer|publisher=E. & F. N. Spon|location=London|year=1889|pages=35–41}} * {{cite conference|title=EM 1110-2-3006 Engineering and Design &ndash; Hydroelectric Power Plants Electrical Design|book-title=Chapter 4 Power Transformers |year=1994|author=US Army Corps of Engineers|page=4-1|url=https://archive.org/details/U.S._Army_Corps_of_Engineers_Engineering_and_Design_Hydroelectric_Power_Plants_E}} * {{cite conference|last=Walling|first=Reigh|author2=Shattuck|author3=G. Bruce|title=Distribution Transformer Thermal Behaviour and Aging in Local-Delivery Distribution Systems|conference=19th International Conference on Electricity Distribution|date=May 2007|volume=Paper 0720|url=http://www.gepower.com.cindmz.gecompany.com/prod_serv/plants_td/en/downloads/cired_dist_transformer.pdf|accessdate=11 February 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140512214930/http://www.gepower.com.cindmz.gecompany.com/prod_serv/plants_td/en/downloads/cired_dist_transformer.pdf|archivedate=12 May 2014}} * {{Наведена мрежна страница|last=Westinghouse|first=George Jr.|url=http://www.google.com/patents/about?id=NmRDAAAAEBAJ&dq=366362|title=Electrical Converter|publisher=US Patent 366 362, issue date 12 July 1887|year=1887}} * {{Наведена книга | last = Willis | first = H. Lee | title = Power Distribution Planning Reference Book | url = https://archive.org/details/powerdistributio0000will | publisher = CRC Press | year = 2004 | page = [https://archive.org/details/powerdistributio0000will/page/403 403] | isbn = 0-8247-4875-1 }} * {{Наведена книга | last = Winders Jr. | first = John J. | title = Power Transformer Principles and Applications | publisher = CRC | year = 2002 | isbn = 0-8247-0766-4 |url=https://books.google.com/books?id=Sf1ppwGI6uYC }} * {{Наведена мрежна страница | last = Yablochkov | first = Pavel | title = Disposition de courants, destinée à l'éclairage par la lumière électrique | publisher= FR Patent 6266706, issue dater 30 Nov 1876 | year = 1876 }} * {{Наведена мрежна страница|last1=Zipernowsky|first1=K.|last2=Déri|first2=M.|last3= Bláthy|first3=O.T. |url=http://www.freepatentsonline.com/0352105.pdf|title=Induction Coil|publisher=US Patent 352 105, issued 2 Nov 1886|accessdate=July 8, 2009|year=1886}} == Надворешни врски == {{рв|Transformers|Трансформатори}} {{Wikibooks|School Science|How to make a transformer|Како да направиш трансформатор}} '''Општи врски''': * [http://www.elkor.net/pdfs/AN0305-Current_Transformers.pdf Introduction to Current Transformers] * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=gSCA1bSFCDk|last=Universalppts|title=EMF equations of a single phase transformer|website=[[YouTube]] |date=2013-06-14 }} * [http://www.phy.hk/wiki/englishhtm/Transformer.htm Transformer (Interactive Java applet)], 'Physics is fun' by Chui-king Ng * [https://www.youtube.com/watch?v=XRb1RKbv0LM (Video) Power transformer inrush current (damping)] from YouTube * [https://www.youtube.com/watch?v=7Meu7SxBDPk (Video) Power transformer over-excitation (damping)] from YouTube * [http://www.allaboutcircuits.com/vol_2/chpt_10/6.html Three-phase transformer circuits] from All About Circuits * [http://www.transformerscommittee.org/info/Bibliographybooks.pdf Bibliography of Transformer Books] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101226101341/http://www.transformerscommittee.org/info/Bibliographybooks.pdf |date=2010-12-26 }} by P.M. Balma, from IEEE Transformer Committee * [http://new.abb.com/docs/librariesprovider27/default-document-library/abb_transfo_handbk.pdf?sfvrsn=2 Transformer Handbook] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170116181834/http://new.abb.com/docs/librariesprovider27/default-document-library/abb_transfo_handbk.pdf?sfvrsn=2 |date=2017-01-16 }}, 212 pages * [[:de:Einschalten des Transformators|Einschalten des Transformators]]. German Wikipedia article about transformer inrush current at switch on (in German). * [http://www.learnengineering.org/2014/11/Transformer-Working-Power-and-Electrical.html learnengineering.org How does a Transformer work ? ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180118010519/http://www.learnengineering.org/2014/11/Transformer-Working-Power-and-Electrical.html |date=2018-01-18 }} {{пстк}} '''ИЕК врски [http://www.electropedia.org/ Electropedia]''': {{пст}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 421-03-13|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=421-03-13|title=Concentric windings}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 421-01-07|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=421-01-07|title=Core-type transformer (Deprecated)}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 421-01-16|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=421-01-16|title=Dry-type transformer}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 131-12-78|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=131-12-78|title=Ideal transformer}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 421-01-14|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=421-01-14|title=Liquid-immersed transformer}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 121-12-59|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=121-12-59|title=Magnetic saturation}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV Area: 421|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/index?openform&part=421|title=Power transformers and reactors}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 421-03-06|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=421-03-06|title=Primary winding}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 421-03-14|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=421-03-14|title=Sandwich winding}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 421-03-07|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=421-03-07|title=Secondary winding}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 421-01-09|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=421-01-09|title=Shell-type transformer (Deprecated)}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 815-16-12|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=815-16-12|title=Toroidal transformer}} *{{Наведена мрежна страница|last=IEV 811-36-02|url=http://www.electropedia.org/iev/iev.nsf/display?openform&ievref=811-36-02|title=Traction transformer}} {{пстк}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Трансформатори| ]] [[Категорија:Електрични елементи]] [[Категорија:Електромагнетизам]] [[Категорија:Електроника]] [[Категорија:Британски пронајдоци]] [[Категорија:Електротехника]] 6qqxbc3r5ltyinzzbrwlfawam3d1r21 Евровизија 1956 0 44141 5625331 5624486 2026-09-08T15:15:24Z BT405 9277 5625331 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизија 1956 | year = 1956 | image = ESC 1956 logo.svg | size = 250 | alt = Лого на Евровизискиот натпревар 1956 | venue = [[Teatro Kursaal]] | city = [[Лугано]] | country = [[Швајцарија]] | presenter = [[Лохенгрин Филипељо]] | musdirector = [[Фернандо Паџи]] | director = [[Франко Мараци]] | president = [[Ролф Либерман]] | organiser = [[Европска радиодифузна унија|Европската радиодифузна унија (ЕБУ)]] | host = [[Швајцарска радиодифузна корпорација|SRG SSR]]<br />[[Радио Свицера Италијана|RSI]] | entries = 14 | debuting = {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]]<br> {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]]<br> {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]]<br> {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] <br> {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]]<br> {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] <br> {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | map = ESC 1956 Map.svg | vote = Двочлени жирија од секоја земја; секој член ја оценувал секоја песна со оценка од 1 до 10 | winner = „Refrain“ |date=24 мај 1956|next=1957|website=https://eurovision.tv|url=https://eurovision.tv|green=1}} '''Евровизискиот натпревар 1956''' бил првото издание на [[Евровизија|Евровизискиот натпревар за песна]], одржано на 24 мај 1956 година во [[Лугано]], [[Швајцарија]]. Натпреварот се одржал во [[Teatro Kursaal]], а водител бил [[Лохенгрин Филипељо]]. Организатор била [[Европска радиодифузна унија|Европската радиодифузна унија]] (ЕБУ), а домаќин бил швајцарскиот радиодифузер [[Радио Свицера Италијана|RSI]] во име на [[Швајцарска радиодифузна корпорација|SRG SSR]]. Натпреварот бил создаден под силно влијание на италијанскиот [[Фестивал Санремо]]. Идејата за европски телевизиски музички натпревар била развиена во рамките на ЕБУ, а правилата и структурата биле усвоени во 1955 година. == Место на одржување == Првиот Евровизиски натпревар се одржал во [[Teatro Kursaal]] во [[Лугано]]. Објектот бил казино и поранешен театар, сместен покрај [[Луганско Езеро]], со капацитет од околу 700 места. Швајцарија била избрана за домаќин и поради својата централна географска положба во Европа, што било поволно за тогашниот директен прекуграничен телевизиски пренос. == Учесници == На првиот натпревар учествувале седум земји. Според тогашните правила, секоја земја испратила по '''две песни''', па биле изведени вкупно 14 песни. 1956 година останува единственото издание во кое секоја земја имала право на две песни. {| class="wikitable sortable" ! Бр. ! Земја ! Изведувач ! Песна ! Јазик |- | 1 | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | [[Џети Перл]] | ''De vogels van Holland'' | холандски |- | 2 | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | [[Лис Асија]] | ''Das alte Karussell'' | германски |- | 3 | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | [[Фуд Леклерк]] | ''Messieurs les noyés de la Seine'' | француски |- | 4 | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | [[Валтер Андреас Шварц]] | ''Im Wartesaal zum großen Glück'' | германски |- | 5 | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | [[Матје Алтери]] | ''Le Temps perdu'' | француски |- | 6 | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | [[Мишел Арно]] | ''Ne crois pas'' | француски |- | 7 | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | [[Франка Раимонди]] | ''Aprite le finestre'' | италијански |- | 8 | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | [[Кори Брокен]] | ''Voorgoed voorbij'' | холандски |- | 9 | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | [[Лис Асија]] | '''''Refrain''''' | француски |- | 10 | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | [[Мони Марк]] | ''Le Plus Beau Jour de ma vie'' | француски |- | 11 | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | [[Фреди Квин]] | ''So geht das jede Nacht'' | германски |- | 12 | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | [[Дани Доберсон]] | ''Il est là'' | француски |- | 13 | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | [[Мишел Арно]] | ''Les Amants de minuit'' | француски |- | 14 | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | [[Тонина Ториели]] | ''Amami se vuoi'' | италијански |} == Гласање == Гласањето во 1956 година било различно од системите што биле воведени во подоцнежните изданија. Секоја земја имала жири составено од двајца членови. Секој член на жирито тајно ја оценувал секоја од 14-те песни со оценка од 1 до 10. За разлика од подоцнежните правила, членовите на жирито можеле да гласаат и за песната што ја претставувала нивната сопствена земја. Жирито на Луксембург не присуствувало во Лугано, па двајца швајцарски членови на жирито гласале во негово име. === Резултати === Целосните резултати од гласањето на Евровизија 1956 '''не се зачувани'''. На крајот од натпреварот бил објавен само победникот, додека бодовите и пласманите на останатите песни не биле соопштени. Целосната табела со гласовите никогаш не била објавена. {| class="wikitable" ! Пласман ! Земја ! Изведувач ! Песна ! Бодови |- | '''1''' | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | [[Лис Асија]] | '''''Refrain''''' | '''Непознато''' |} Победничката песна била '''„Refrain“''' од [[Лис Асија]], со која [[Швајцарија]] станала првата победничка земја во историјата на Евровизија. == Победник == {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] победила со песната '''„Refrain“''', изведена од [[Лис Асија]]. Музиката ја напишал [[Жео Вумар]], а текстот [[Емил Гардаз]]. По објавувањето на победникот, Лис Асија ја извела песната повторно. Во текот на повторната изведба таа била видно возбудена и побарала оркестарот да започне одново. == Продукција == Натпреварот бил емитуван во живо преку телевизиската мрежа Евровизија и преку радио. Бидејќи се работело за еден од првите големи прекугранични телевизиски преноси, техничката организација била важен дел од проектот. Швајцарија била погодна за домаќин поради нејзината централна положба во Европа. На натпреварот учествувал оркестар под раководство на музичкиот директор [[Фернандо Паџи]]. == Емитување и зачувани снимки == Натпреварот бил емитуван во живо преку мрежата Евровизија и преку радио во повеќе европски земји. Не е позната целосна зачувана видеоснимка од натпреварот. Зачувана е видеоснимка од повторната изведба на победничката песна, додека најголемиот дел од аудиоснимката на преносот е зачуван. == Наследство == Евровизија 1956 останала единственото издание во кое секоја земја имала по две песни. Таа била и единствената Евровизија на која гласањето било тајно, а жирито можело да гласа за претставникот на сопствената земја. == Наводи == <references /> {{Navigation | templateName = Евровизија | header = [[Евровизија]] | body = [[Евровизија 1956|1956]] · [[Евровизија 1957|1957]] · [[Евровизија 1958|1958]] · [[Евровизија 1959|1959]] · [[Евровизија 1960|1960]] · [[Евровизија 1961|1961]] · [[Евровизија 1962|1962]] · [[Евровизија 1963|1963]] · [[Евровизија 1964|1964]] · [[Евровизија 1965|1965]] · [[Евровизија 1966|1966]] · [[Евровизија 1967|1967]] · [[Евровизија 1968|1968]] · [[Евровизија 1969|1969]] · [[Евровизија 1970|1970]] · [[Евровизија 1971|1971]] · [[Евровизија 1972|1972]] · [[Евровизија 1973|1973]] · [[Евровизија 1974|1974]] · [[Евровизија 1975|1975]] · [[Евровизија 1976|1976]] · [[Евровизија 1977|1977]] · [[Евровизија 1978|1978]] · [[Евровизија 1979|1979]] · [[Евровизија 1980|1980]] · [[Евровизија 1981|1981]] · [[Евровизија 1982|1982]] · [[Евровизија 1983|1983]] · [[Евровизија 1984|1984]] · [[Евровизија 1985|1985]] · [[Евровизија 1986|1986]] · [[Евровизија 1987|1987]] · [[Евровизија 1988|1988]] · [[Евровизија 1989|1989]] · [[Евровизија 1990|1990]] · [[Евровизија 1991|1991]] · [[Евровизија 1992|1992]] · [[Евровизија 1993|1993]] · [[Евровизија 1994|1994]] · [[Евровизија 1995|1995]] · [[Евровизија 1996|1996]] · [[Евровизија 1997|1997]] · [[Евровизија 1998|1998]] · [[Евровизија 1999|1999]] · <s>[[Евровизија 2020|2020]]</s> · [[Евровизија 2021|2021]] · [[Евровизија 2022|2022]] · [[Евровизија 2023|2023]] · [[Евровизија 2024|2024]] · [[Евровизија 2025|2025]] · [[Евровизија 2026|2026]] · ''[[Евровизија 2027|2027]]'' }} hef39e4lgpfmrkhr4x3gsyg5wfv7du9 Студена војна 0 45684 5625324 5381007 2026-09-08T14:34:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625324 wikitext text/x-wiki {{Историја на студената војна}} '''Студена војна''' — период на конфликти, тензија и натпревар помеѓу [[САД]] и [[СССР]] и нивните сојузници од времето по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] до раните 1990-ти. Во текот на овој период, соперништвото помеѓу двете [[велесила|велесили]] се одвивал на повеќе полиња: воени сојузи, идеологија, психологија, шпиунажа, технолошка надмоќ, освојување на вселената, огромни трошоци за одбрана, огромни конвенционални и јадрени воени потенцијали, и многу посредни војни. Иако никогаш не дошло до непосреден воен судир меѓу двете велесили САД и СССР, во текот на половина век постојано се зголемувале воените сили и политичките борби за поддршка ширум светот, при што и обете страни настојувале да ја обезбедат поддршката од останатите земји. Војната се нарекува „студена“ поради отсуството на вакви непосредни судири, колку и поради „заладеноста“ на односите помеѓу земјите во блоковите. Така во еден период, речиси сите земји во светот биле или сојузници, или поддржувачи на една од двете велесили. Неколкупати доаѓало до тензии кои се заканувале да прераснат во нова светска војна: [[Блокадата на Берлин]] во (1948-49.), [[Корејска војна|Корејската војна]] (1950-53.), [[Виетнамска војна|Виетнамската војна]] (1959-75.), [[Кубанска криза|Кубанската криза]] со јадрени проектили (1962.) и [[Советско-Авганистанска војна|Советско-Авганистанската војна]] (1979-89.). Студената војна завршила во доцните 1980-ти, кога претседателите [[Михаил Горбачов]] од СССР и [[Роналд Реган]] од САД одржале низа состаноци на кои постигнале договор за меѓусебна толеранција, намалување на воените потенцијали и прекинување на непријателствата. == Почетоци на Студената војна == [[Податотека:Europe-blocs-49-89x4 mk.svg|thumb|right|300px|Блоковската поделеност на светот во текот на Студената војна.]] Иако повеќето историчари сметаат дека Студената војна започнала по Втората светска војна, нејзините корени веројатно се наоѓаат во непријателствата помеѓу Советскиот Сојуз и Западот кои започнале уште од времето на Првата светска војна, во текот на [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] кога СССР се појавиле како голема комунистичка сила. Идеолошкиот судир помеѓу капитализмот и комунизмот започнал уште тогаш, бидејќи САД ја поддржувале царската опција во Русија, не се согласувале со истапувањето на Русија од војната преку мировниот договор со Германија, и не го признавале СССР до 1933.<ref name = "Gaddis">[[John Lewis Gaddis]], ''Russia, the Soviet Union, and the United States'' An Interpretive History''. 1990, p. 57</ref><ref name = "Halliday">Fred Halliday, "Cold War" ''The Oxford Companion to the Politics of the World'', 2e. Joel Krieger, ed. Oxford University Press Inc. 2001.</ref><ref name = "LaFeber 1991">[[Walter LaFeber]], "Cold War." ''A Reader's Companion to American History'', Eric Foner and John A. Garrraty, eds. Houghton Mifflin Company, 1991.</ref> Во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Советите длабоко се сомневале дека Англо-Американците оставиле на нив да го носат најголемиот товар на војната и да се вклучат само на крајот за да влијаат на мировните договори, и поради тоа ја одложувале [[Инвазија на Нормандија|инвазијата на Нормандија]].<ref>Gaddis 1990, pp. 151-153</ref> Без оглед дали тоа било вистина, меѓусебната недоверба довела до силни струења на тензија и непријателство помеѓу сојузничките сили. Постоело и силно несогласување помеѓу сојузниците како треба да изгледа Европа по војната. Постоеле и несогласувања околу тоа како да се воспостават заеднички системи за безбедност по војната. Американските водачи сметале дека доколку се воспостават влади и пазари по примерот на САД, земјите ќе можат да ги решаваат споровите преку меѓународните организации, додека советските водачи сметале дека безбедноста е поврзана со контрола на просторот. Ова второво делумно било резултат на бројните напади на терироријата СССР во последните 150 години.<ref>Gaddis 1990, p. 156</ref><ref>Gaddis 1990, p. 176</ref><ref>Id.</ref> [[Податотека:Yalta summit 1945 with Churchill, Roosevelt, Stalin.jpg|right|180px|thumb|Винстон Черчил, Франклин Делано Рузвелт и Јосиф Висарионович Сталин (седат, од лево на десно) на конференцијата во Јалта, СССР, 1945.]] На [[Конференција на Јалта|Конференцијата на Јалта]] во февруари 1945, сојузниците се обиделе да договорат рамка за повоената безбедност, без да постигнат цврст договор. Со крајот на војната, исходот бил дека САД делотворно ја имале освоено Западна Европа, додека СССР - Источна. Во окупираната Германија биле воспоставени окупациони зони. На Конференцијата во Потсдам во јули 1945 се појавиле сериозни разлики околу идниот развој на Германија и Источна Европа.<ref name = "Byrd">Peter Byrd, "Cold War" ''The Concise Oxford Dictionary of Politics''. Ed. Iain McLean and Alistair McMillan. Oxford University Press, 2003.</ref> [[Хари Труман|Труман]] го информирал [[Јосиф Висарионович Сталин|Сталин]] дека САД поседуваат силна бомба каква што до тогаш никогаш не постоела ниту била употребена. Труман не му кажал на Сталин дека станува збор за атомска бомба. Сталин на ова реагирал со смирен тон како да станува збор за само уште едно најобично смртоносно оружје со тоа што рекол дека му е мило за постоењето на таа бомба и се надева дека САД ќе ја искористат, по што Труман им рекол на своите советници дека Сталин се однесувал како да не го разбрал.<ref>{{cite web | url=http://thoughtsonmilitaryhistory.wordpress.com/2007/11/09/why-did-truman-drop-the-bomb/ | title=Private Site }}</ref> Една недела по ова, атомските бомби фрлени на Хирошима и Нагасаки довеле до понатамошен конфликт помеѓу СССР и САД. Кратко по бомбардирањата, Сталин протестирал до американците дека им понудиле мало влијание во Јапонија.<ref>LaFeber 2002, p. 28</ref> По ова Труман и неговиот кабинет дознале дека советските разузнавачки служби одамна имале уфрлено свои шпиони во американската воена индустрија, во американскиот воен врв, односно во самиот Пентагон по што станало јасно дека Сталин многу поодамна знаел за атомската бомба уште пред Труман да му каже. Гневот од недовербата помеѓу Сојузниците и брзото јадрено вооружување на Советскиот Сојуз благодарејќи на информациите до коишто дошла советската воена индустрија и советскиот воен врв преку шпионите поставени во САД од страна на советските разузнавачки служби се сметаат како главен повод за почетокот на Студената војна. Во 1946 Черчил говорел за железната завеса која се спушта помеѓу Западот и Истокот, и повикал на Англо-Американски сојуз против Советите:<ref name = "Schmitz">David F. Schmitz, "Cold War (1945–91): Causes" ''The Oxford Companion to American Military History''. John Whiteclay Chambers II, ed., Oxford University Press 1999.</ref> {{cquote|Од [[Шчеќин]] на [[Балтичко Море|Балтичкото Море]] до [[Трст]] на [[Јадран]]от преку континентот се спушта „железна завеса“. Зад таа линија лежат сите главни градови на старите држави на Средна и Источна Европа. [[Варшава]], [[Берлин]], [[Прага]], [[Виена]], [[Будимпешта]], [[Белград]], [[Букурешт]] и [[Софија]] - сите овие славни градови и нивното население лежат во она што морам да го наречам Советска сфера, и сите се подложни, на еден или друг начин, не само на советското влијание, туку и на високо ниво на контрола од [[Москва]].}} Черчил исто така се смета како еден од првичните иницијатори на Студената војна, особено бидејќи тој прв го употребил изразот "студена војна", а исто така и бил гневен на САД, особено на претседателот Франклин Делано Рузвелт, бидејќи Рузвелт се трудел да организира тајни состаноци со Сталин иако до тие состаноци никогаш не дошло. Черчил постојано му говорел на Рузвелт дека по Втората светска војна, Сталин и Советскиот Сојуз ќе имаат најголема добивка во Европа поради големите успеси на Црвената Армија, но Рузвелт му велел дека залудно "бара непријатели таму каде што ги нема". Ова се смета и како еден од основните мотиви поради коишто Черчил во 1946 ги применил изразите "железна завеса" и "студена војна". == 1947-1953 == [[Податотека:Cold war europe military alliances map en.png|thumb|right|180px|Воените сили во Европа.]] Во повоениот период, обете велесили настојувале да заземат што е можно подобри позиции преку помагањето и создавањето сојузи со држави во Европа, Азија и Африка. Во 1947 САД направиле реорганизација на одбранбениот систем: било формирано Министерството за одбрана, Централната Разузнавачка Агенција ([[ЦИА]]) и Националниот Совет за Безбедност. Овие три тела подоцна го понеле главниот товар во Студената војна. На повоена Европа и' била потребна голема помош за обновата, и САД и СССР се натпреварувале да ги придобијат разурнатите земји. САД решиле дека и покрај военото непријателство, мораат да и' помогнат на разурнатата Германија, бидејќи таа била важен индустриски фактор околу кој се вртела економијата на поголемиот дел од Европа<ref>[http://www.usip.org/pubs/peaceworks/pwks49.pdf Ray Salvatore Jennings "The Road Ahead: Lessons in Nation Building from Japan, Germany, and Afghanistan for Postwar Iraq] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20031223120803/http://www.usip.org/pubs/peaceworks/pwks49.pdf |date=2003-12-23 }} May 2003, Peaceworks No. 49 pg.15</ref>. САД го развиле и тнр. [[Маршалов план]] како механизам за економска помош. Советите пак, го формирале КОМЕКОН - советот за меѓусебна економска помош. Покрај тоа, САД финансиски ги помогнале демократските сили во Италија на изборите во 1948 за да ја победат силната Комунистичка партија на Италија. Исто така, финансиски, со 400 милиони долари, ги помогнале и Грчките ројалисти во Граѓанската војна во Грција во борбата против комунистите, кои пак ги поддржувала [[СФРЈ|Титова Југославија]] (Ројалистите ова го искористиле за да извршат [[Грчка граѓанска војна|геноцид врз Македонците]] кои биле на страната на комунистите и протерале стотици илјади [[Егејци|Македонци]] од [[Егејска Македонија]]).<ref name = "LaFeber 1991" /> Со помагањето на Грција, САД направиле преседан со кој и подоцна помагале анти-комунистички режими, без оглед колку тие биле репресивни и корумпирани.<ref name = "LaFeber 1991" /> Во 1949 Советите извршиле јадрена проба, и станале рамноправна воена сила со САД во поглед на јадреното вооружување. СССР склучиле сојуз со [[Народна Република Кина]], веднаш откако во 1949 на власт дошле комунистите кои го победиле [[Куоминтанг]]от помаган од САД. Во 1949 САД и нивните сојузници го формирале воениот сојуз [[НАТО]]. Окупационите зони на Франција, Британија и САД во Германија биле обединети во Западна Германија. За возврат, Советите својата окупациона зона ја формирале како држава - [[Германска Демократска Република]]. САД склучиле сојуз со [[Јапонија]] во 1950, и договориле поставување на бројни воени бази на подолг период во Тихиот Океан и во Јапонија. Во 1950 започнала [[Корејска војна|Корејската војна]] во која Кина и СССР го помагале Северот, а САД истовариле војници кои го помагале Југот. Војната завршила во 1953 со поделба на територијата на Кореја која трае до денес. == 1953-1962 == Во 1953. во САД дошло до смена на власта по изборот на Ајзенхауер за претседател. Истата година, Сталин умрел и за премиер на СССР бил избран [[Никита Хрушчов]]. Со тоа некои од доктрините на Студената војна се промениле, но тензиите и понатаму останале. Во САД, сенаторот [[Џозеф МекКарти]] водел вистински лов на вештерки против осомничените комунисти на високи позиции во САД. Како противтежа на НАТО, Советите и нивните сојузници го формирале [[Варшавски договор|Варшавскиот пакт]] во 1955. Во текот на 1950-тите голем број поранешни колонии на империјалните сили од Европа (главно Британија, Франција и Холандија) започнале движења за независност, откако нивните колонизатори поради последиците од војната повеќе не биле во можност да ги контролираат. И САД и СССР со најразлични средства настојувале да ги искористат овие движења и да ги насочат кон капитализам односно комунизам, како нпр. во Иран, Гватемала, Индокина и Филипините.<ref name = "Hobsbawm">[[Eric Hobsbawm]], ''The Age of Extremes: A History of the World, 1914-1991''. Vintage Books, 1991</ref> Националистите во многу пост-колонијални земји биле непријателски настроени кон Западот, поради долгогодишното колонијално ропство.<ref>Hobsbawm 1991, p. 227</ref> Како резултат на притисокот од велесилите, многу земји од Јужна Америка, Азија и Африка решиле да останат надвор од блоковската поделеност. Со конференциите во Бандунг во 1955. и во Белград во 1961. го формирале [[Движење на неврзаните|Движењето на неврзаните]]. И [[Југославија]] била еден од основачите на Движењето, а претседателот [[Тито]] бил првиот Генерален секретар на Движењето. Во 1956. рамнотежата помеѓу блоковите ја нарушила [[Унгарија]] кога таму избило демократско движење за истапување од источниот блок, кое било брзо задушено од останатите членки на Варшавскиот пакт со воена интервенција. Во 1957. СССР го лансирале [[Спутник]] - првиот вештачки сателит околу Земјата, и со тоа започнала трката за превласт во вселената. Во 1961. бил подигнат [[Берлинскиот ѕид]], со кој комунистите сакале да го спречат пребегнувањето на источните Германци во Западен Берлин. Двете велесили дошле на граница на јадрена војна во 1962. Советите, кои го поддржувале [[Фидел Кастро]] на [[Куба]] уште од 1959., започнале со поставување на ракети со јадрени боеви глави на Куба. САД преку шпионски снимки дознале за ова, и, поради опасноста од јадрена закана во непосредна близина до американското копно, воспоставиле поморска блокада на Куба. Дошло до блиска средба на воените бродови на САД и СССР, но Советите се откажале од намерата и ги повлекле ракетите од Куба.<ref name = "Calhoun">"Cold War," ''Dictionary of the Social Sciences''. Craig Calhoun, ed. Oxford University Press. 2002.</ref> За возврат, САД се согласиле да ги повлечат своите ракети од Турција. Кубанската криза покажала дека ниедна од велесилите не е подготвена да го употреби јадреното оружје против другата, поради веројатноста за меѓусебно целосно уништување. Најважната последица од оваа криза биле чекорите кон постепено јадрено разоружување и подобрување на односите.<ref name = "Palmowski">Jan Palmowski, "Cold War" ''A Dictionary of Contemporary World History''. Oxford University Press, 2003.</ref> == 1962-1979 == [[Виетнамска војна|Виетнамската војна]] го одбележала овој период, во кој САД со непосредно воено присуство од околу 575.000 војници се обиделе да го поддржат Јужен Виетнам во борбата против комунистичкиот Северен Виетнам. САД испратиле војници во 1965, а војната завршила во 1975 со целосно повлекување на САД и освојување на териториите на Јужен Виетнам од страна на комунистите од Демократска Република Виетнам. Во 1968 година демократското движење [[Прашка пролет]] во Чехословачка било уште еден тест за хомогеноста на Источниот блок, кое било задушено со воена интервенција. Поради економските проблеми што обете велесили ги имале во раните 1970-ти - САД од војната во Виетнам, а СССР од внатрешниот економски систем, дошло до преговори за опуштање на меѓусебните односи (детант) и ограничување на вооружувањето, што било крунисано во 1975 со потпишувањето на Хелсиншките договори. Кон релаксацијата придонесувала и појавата на повеќе нови центри на влијание: Западна Европа и Јапонија полека ги достигнале по економската моќ САД, а Неврзаните и [[ОПЕК]] станале значајни политички фактори. Но, оваа релаксација на односите се покажала краткотрајна: со Арапско-Израелската војна од 1973, превратот во Чиле од 1973, војната во Ангола од 1975, Иранската револуција и Никарагванската револуција од 1979, како и [[Советско-Авганистанска војна|инвазијата на СССР во Авганистан во 1979]], повторно на сцена стапиле спротивставените интереси. == 1979-1985 == Во периодот на власта на [[Роналд Реган]] во САД и [[Маргарет Тачер]] во Велика Британија од 1980, на сцена повторно стапило целосно заладување на односите. Реган потрошил 2,2 трилиони долари за одбрана во осумте години владеење. Воената потрошувачка, комбинирана со наследените структурни економски проблеми од 1970-тите, ги преобразиле САД од најголем заемодавач во најголем должник во светот.<ref name = "LaFeber 1991" /> Реган поставил и крстосувачки ракети во Европа, како и експериментален систем од проектили за уривање на Советски ракети во лет наречен „војна на ѕвездите“. Во 1981. Реган воспоставил и економски санкции како протест за задушувањето на движењето „Солидарност“ во Полска. Во 1983 Реган се вмешал во [[Израелско-либанска војна од 1982 година|Либанската граѓанска војна]], извршил инвазија на Гранада, ја бомбардирал Либија и ги поддржал бунтовниците против комунистичкиот режим во Никарагва.<ref name = "Reagan">"Ronald Reagan," ''A Reader's Companion to American History'' Houghton Mifflin Company, 1991.</ref> Во меѓувреме, Советите, кои имале испратено преку 100.000 војници во Авганистан, трпеле огромни воени и економски загуби од војната во Авганистан, кајшто САД ги поддржувале муслиманските герилци (кои подоцна прераснале во [[Ал Каеда]]). == Крајот на Студената војна == До раните 1980-ти Советските вооружени сили биле најголеми во светот по бројот на војници, по бројот и видовите на оружје, како и по големината на воено-индустриската база.<ref name = "Odom">William E. Odom, ''The Collapse of the Soviet Military'', Yale University Press, 1998, p. 1.</ref> Потрошувачката во одбраната изнесувала 25% од БДП, на штета на вложувањата во инфраструктурата и потрошувачките добра.<ref name="LaFeber 2002, 332">LaFeber 2002, 332</ref>. [[Податотека:Reagan and Gorbachev signing.jpg|thumb|300px|right|Реган и Горбачов во [[Белата куќа]] го потпишуваат Договорот за елиминација на ракетите од краток и среден дострел, 1987.]] Кога [[Михаил Горбачов]] дошол на власт во 1985, стапката на економски пораст во СССР била близу 0%, најмногу како резултат на падот на цената на нафтата, која правела 60% од вкупните приходи на земјата од извоз.<ref name="LaFeber 2002, 332"/><ref>LaFaber 2002, 331-333</ref> За да ја спаси економијата од колапс, Горбачов објавил агенда за брзи промени, наречена „Перестројка“. Покрај тоа, приморан да ја намали потрошувачката во трката во вооружување со Западот, започнал преговори со САД за намалување на воените потенцијали и направил низа отстапки кон Западот. Во 1989. Советите се повлекле од [[Авганистан]]. Во декември 1989 Горбачов и Џорџ Буш постариот на самитот на [[Малта]] објавиле крај на Студената војна.<ref>"Cold War," ''A Dictionary of World History''. Oxford University Press, 2000. Oxford Reference Online. Oxford University Press.</ref> До тогаш веќе и сојузниците на СССР слабееле - комунистичките режими во Источна Европа биле на заминување, а новите демократски власти биле повеќе заинтересирани за сојузништво со Западот отколку со СССР. И во самиот СССР, најпрво комунистичката власт била принудена да го напушти монополот на власта по 73 години во 1990, а потоа се распаднал веќе во следната 1991 на 15 независни држави. И покрај брзиот и релативно мирен крај, Студената војна била водена по огромна глобална цена во период од преку 4 децении. Ја чинеле САД околу 8 трилиони долари во воени трошоци, и животот на близу 100.000 американски војници загинати во [[Корејска војна|Кореја]] и [[Виетнамска војна|Виетнам]].<ref>LaFeber 2002, p. 1</ref> Советите платиле уште повеќе во воени трошоци. Војните во југоисточна Азија, како и другите поттикнувани граѓански и герилски војни ширум светот, однеле милиони животи на месното население. Крајот на Студената војна им овозможил на обете страни да ги намалат трошоците за одбраната, но и тоа не било без економски последици: во СССР, на пример, барем 20% од работната сила била вработена во воената индустрија.<ref name = "Aslund">Anders Åslund, "How small is the Soviet National Income?" in Henry S. Rowen and Charles Wolf, Jr., eds., ''The Impoverished Superpower: Perestroika and the Soviet Military Burden'' (San Francisco: Institute for Contemporary Studies, 1990), p. 49.</ref> Нејзиното згаснување значело милиони невработени и огромни структурни економски проблеми, поголеми и од они на САД и Германија во [[Големата криза од 1929]].<ref name = "Nolan">Peter Nolan, ''China's Rise, Russia's Fall''. Macmillan Press, 1995. pp. 17–18.</ref> Наследството од Студената војна и понатаму ги обликува светските односи. Победата во Студената војна ја зацврсти улогата на САД како повоена глобална економска, политичка и воена сила. Веќе до 1989, САД биле во воени сојузи со 50 земји, а 1,5 милиони војници на САД биле распоредени во 117 земји.<ref name = "Calhoun" /> Студената војна исто така ја зацврсти потребата од огромен воено-индустриски комплекс во САД.<ref name = "Calhoun" /> Во некои од земјите од третиот свет кои биле под контрола на СССР се појавиле силни етнички, политички и социјални тензии кои резултирале и со конфликти, војни и бегалци.<ref name = "Marshall">Monty G. Marshall and Ted Gurr, ''Peace and Conflict 2005'' (Center for Systemic Peace: 2006, online at [http://www.cidcm.umd.edu/inscr/PC05print.pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070315020106/http://www.cidcm.umd.edu/inscr/PC05print.pdf |date=2007-03-15 }}</ref> == Македонија во Студената војна == === Прогонот на Македонците од Егејска Македонија === Во 1947. Британската влада објавила дека поради финансиски тешкотии не може повеќе да го финансира Грчкиот монархиски воен режим во неговата [[Грчка граѓанска војна|граѓанска војна]] против комунистите. Наместо да го сметаат овој конфликт за внатрешно прашање на Грција, клучните луѓе во владата на САД го толкувале како советско масло; напротив, Сталин, во договор со Черчил, воопшто не се мешал во конфликтот, а комунистите помошта ја добивале од Тито.<ref name="LaFeber 1991" /> Државниот секретар на САД Дин Ачесон го обвинил Советскиот Сојуз за заговор против Грчките ројалисти во обид да го прошири влијанието до [[Средоземје]]то (што бил долгорочен сон на Русија, види: [[Сан-Стефански договор]]. Така во март 1947. Труман објавил дека „политика на САД е да ги помагаат слободните народи кои се опираат на обиди за потчинување од вооружени малцинства или од надворешни притисоци“. Труман наменил (за тоа време огромни) 400 милиони долари за помош на ројалистите во Грција. За да го убеди републиканскиот Конгрес да гласа за оваа помош (Труман бил демократ), тој ја претставил ситуацијата во Грција како борба помеѓу слободниот народ и тоталитарните режими.<ref name = "LaFeber 1991" /> Ова бил еден од зачетоците на Студената војна. Со оваа одлука на САД, Македонците во Грција, кои се бореле на страната на комунистите, се нашле во нерамноправна борба која завршила трагично за нив: стотици илјади биле протерани од фашизоидната ројалистичка војска, им било одречено државјанството и правото на имотот, и во следните децении Грција се обидела да избрише секаква трага од нивното постоење.<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Greek_Civil_War Граѓанската војна во Грција - Википедија на англиски]</ref><ref>Richard Clogg, ''A Concise History of Greece'', Cambridge University Press, 1992, p. 141.</ref><ref>[http://daccessdds.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/051/07/IMG/NR005107.pdf Резолуции на ОН за враќање на бегалците]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Прогонот на Македонските водачи по 1948 === Во 1948. дошло до разидување на Тито и Сталин, чија основа било одбивањето на Тито да ја приклучи Југославија кон [[Коминтерна]]та. Ова било во контекст на иницијативите на СССР за наметнување на влијание и контрола врз социјалистичките земји од Средна и Источна Европа. Во Македонија, многу од комунистичките и државните водачи биле приврзаници или симпатизери на СССР, каде некои од нив поминале и период на школување или егзил. Некои од Македонските политички водачи отворено застанале на страната на Сталин. Овој момент бил искористен од политичките противници за да ги денунцираат како непријатели на Тито дури и оние што не биле на страната на [[Информбиро]]то. Сето тоа довело до исклучување од политичкиот живот и до судења и затворања за предавништво на многумина проминентни Македонци: од 22-члениот состав на [[Президиумот на АСНОМ]], најмалку 8 завршиле во затвор (повеќето на тешка робија на [[Голи Оток]]) и уште неколку биле отстранети од органите на власта. Со ова дошло до обезглавување на Македонското политичко раководство, особено што голем број од отстранетите водачи биле со граѓанско потекло и социјал-демократско политичко уверување и се залагале за независна и обединета Македонија. === Македонија и Неврзаните === Во подоцнежниот период на Студената војна, Македонија профитирала од неутралната позиција на Југославија помеѓу блоковите и од водачката позиција на Југославија помеѓу [[Движење на неврзаните|Неврзаните]]. Во 1960-тите и 1970-тите години пазарите на Западот, Истокот и на Неврзаните биле отворени за фирмите и професионалците од Македонија. Многу наши фирми и граѓани работеле во странство, особено во Источно-Европските и Неврзаните земји{{Fact|date=Март 2008}}. === Македонија по крајот на Студената војна === Југославија се нашла во тешка економска состојба по распадот на блоковскиот систем бидејќи нејзиното стратешко значење опаднало. Поради ова, како и поради нарушувањето на балансот на интереси внатре во земјата, дошло до распад на Југославија проследен со крвави граѓански војни. Македонија имала огромни економски тешкотии во преструктурирањето на економијата и трговијата, како и етнички тензии; дел од тие последици се чувствуваат и денес. == Дали Студената војна навистина е завршена == За мнозинството земји во светот Студената војна завршила со распадот на Советскиот Сојуз и на Варшавскиот Пакт и со уривањето на Берлинскиот ѕид и обединувањето на источна и западна Германија во една држава. Но по терористичките напади на 11 септември 2001 во САД, американската окупација на Авганистан и Ирак, светските велесили, особено САД и Русија повторно инвестираат сè повеќе и повеќе во своето вооружување. Иако сега за сега само на хартија се прават подготовки за јадрено разоружување, останатиот вид на вооружување добива на технолошка брзина и финансии. Во септември 2007 Русија успешно ја има тестирано најголемата [[вакуумска бомба]] во светот "Татко на сите бомби", помоќна од американската "Мајка на сите бомби". Светската економска криза од 2008 остави зад себеси милиони луѓе низ светот без работа, а американската економија, руската економија, како и европските и сите останати економии во светот претрпеа огромни загуби. Ова многу експерти го сметаат како фитил за почеток на [[Втора студена војна]]. Многумина велат дека таа е почната уште во 1999 со [[НАТО-во бомбардирање на СР Југославија|бомбардирањата на СР Југославија од страна на НАТО]]. Некои велат дека Студената војна никогаш не заврши, туку дека на кратко е прекината со таканаречен привремен 10 годишен "прекин на огнот", во текот на 1990-те. Војната против тероризмот од страна на коалицијата предводена од страна на САД се смета како прв тест за подготвеноста на западните сили за војување во 21-от век. 9 дневната Јужноосетиска војна во Грузија која што се одвиваше од 7 август до 16 август 2008 се смета како прв тест за подготвеноста на руските сили за војување во 21-от век. Кина се очекува до крајот на првата половина на 21-от век да биде водечка светска сила, економски, воено и технолошки, иако веќе од 2009 очите од земјите низ целиот свет се вперени во неа, а не во САД и во европските земји за спас од последиците од економската криза од 2008. Исто така се поставува прашањето: "Зошто НАТО сè уште постои ?", бидејќи првичната цел на НАТО поради која што беше основан, бранењето на некомунистичките земји од комунизмот заврши успешно. Некои експерти велат дека земјите-членки на НАТО се свесни дека Студената војна никогаш не заврши, туку дека само се сменија имињата на завојуваните страни и бојното поле и дека затоа НАТО сè уште постои. Со брзата победа на Русија во 9 дневната војна во Грузија во 2008, Русија ги демонстрираше својата воена моќ и своето влијание, што на големо ги загрижи земјите-членки на НАТО, бидејќи Грузија е претендент за полноправно членство во НАТО, а нејзината армија се смета како пример за професионална НАТО-армија. == Втора студена војна == {{Главна|Втора студена војна}} Прашањето за постоеење на [[Втора студена војна]] (наречена и „Нова студена војна“) во стручната јавност се поставува почнувајќи од 2014 г. со засиленото политичкото и економско соперништво меѓу [[САД]] и [[ЕУ]] од една и [[Русија]] и нејзините истомисленици од друга.<ref>{{нмс |url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2014/03/04/welcome_to_cold_war_ii|title=Welcome to Cold War II|date=March 4, 2014 |accessdate=10 November 2014 |publisher=Foreign Policy}}</ref> Ова особено зело голем замав по [[Кримска криза|припојувањето на Крим кон Русија]], интервенцијата во Украина и меѓународните санкции кон Русија што произлегле од тоа. == Поврзано == * [[Втора студена војна]] * [[Втора светска војна]] * [[НАТО]] * [[Варшавски пакт]] * [[Неврзани земји]] == Наводи == == Надворешни врски == {{sisterlinks|Cold War}} ;Архива * [http://www.osaarchivum.org/guide/ Архива „Отворено општество“ во Будимпешта] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110511130424/http://www.osaarchivum.org/guide/ |date=2011-05-11 }} * [http://www.cybertrn.demon.co.uk Архива на цивилната одбрана на Обединетото Кралство] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081222065026/http://www.cybertrn.demon.co.uk/ |date=2008-12-22 }} * [http://www.conelrad.com/ CONELRAD Студената војна во популарната култура] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200729202943/http://www.conelrad.com/ |date=2020-07-29 }} * [http://archives.cbc.ca/IDD-1-71-274/conflict_war/cold_war/ CBC Digital Archives{{ndash}} Култура на студената војна: Страв од нукеарна војна] * [http://www.cwihp.org Проекти за меѓународната историја на стуидената војна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210219000630/http://www.cwihp.org/ |date=2021-02-19 }} * [http://coldwarfiles.org Документи за студената војна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080918203432/http://coldwarfiles.org/ |date=2008-09-18 }} * [http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/ CNN за Студената војна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081217154418/http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/ |date=2008-12-17 }} ;Библиографија * [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=issues/Arms+Race Библиографија за трката на армиите] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060203121815/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=issues%2FArms+Race |date=2006-02-03 }} * [http://en.citizendium.org/wiki/Cold_War%2C_Bibliography Бинлиографија на ''Citizendium''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090822044939/http://en.citizendium.org/wiki/Cold_War%2C_Bibliography |date=2009-08-22 }} ;Вести * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/themes/world_politics/cold_war/default.stm Видео и аудио вестио за Студената војна] {{Студена војна}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Студена војна|*]] [[Категорија:Војни на САД]] [[Категорија:Глобални судири]] rmgjbe7kip2j303u37yzwavgdmchsa3 КК Работнички 0 46983 5625356 5623824 2026-09-08T15:39:52Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-47928-31|~2026-47928-31]]) и ја поврати преработката 5573649 на Gurther 5625356 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија кошаркарски клуб | боја1 = | боја2 = | име = КК Работнички | лого = KK Rabotnicki.jpg | големина =120px | цело име = Кошаркарски Клуб Работнички | основан = {{Start date and age|1946}} | историја = | распаднат = | сала = [[Спортска сала Градски Парк|Градски Парк]] | капацитет = 1,400 | локација = [[Скопје]] | бои = црвена и бела<br />{{color box|red}} {{color box|white}} | претседател = Ристо Гапиќ | тренер = [[Владимир Мирковски]] |сопственик = [[Општина Центар]] | титули = '''15'''&nbsp;Прва&nbsp;кошаркарска&nbsp;лига<br />'''10''' Куп на Македонија<br />'''2''' Суперкуп на Македонија | лига = [[Прва македонска кошаркарска лига|Прва лига мажи]] | сезона = [[Прва македонска кошаркарска лига 2018/19|2018/19]] | позиција = Вицепрвак | повлечени_броеви = [[Благоја Георгиевски|13]] | вебместо = [http://kkrabotnicki.mk kkrabotnicki.mk] | h_pattern_b=_redcollar|h_body=white|h_shorts=white|h_pattern_s=_whitesides | a_pattern_b=_thinwhitesides|a_body=CC0000|a_shorts=CC0000|a_pattern_s=_whitesides }} {| class="infobox" style="font-size: 88%; width: 22em; text-align: center" ! colspan=3 style="font-size: 125%; background-color: #00529F; color: #FFFFFF" | <center>Активни оддели на [[Железничко спортско друштво Работнички|ЖСД&nbsp;Работнички]]</center> |- ! [[Image:Football pictogram.svg|30px]] ! [[Image:Basketball pictogram.svg|30px]] ! [[Image:Handball pictogram.svg|30px]] |- ! [[ФК Работнички|Фудбал]] ! Кошарка ! [[РК Работнички|Ракомет]] |} '''КК „Работнички“''' — [[Македонија|македонски]] [[кошарка]]рски клуб од [[Скопје]]. Клубот е освојувач на 15 [[Прва македонска кошаркарска лига|Првенствени]]-титули, десет [[Куп на Македонија во кошарка|Куп]]-титули, како и две [[Суперкуп на Македонија во кошарка|Суперкуп]]-титули. Домашен терен на клубот е салата [[Спортска сала Градски Парк|Градски парк]]. Од постоењето на КК Работнички до денес низ овој Клуб продефилирале голем број кошаркари кои, секој на свој начин, дале придонес во развивањето на кошаркарскиот спорт во Македонија и влијаеле на успехот на КК Работнички. ==Историја== ===Почетоци=== Кошаркарскиот клуб Работнички бил основан во 1946 како дел од "ЖСД Работнички" и е најстар кошаркарски клуб во [[Македонија]]. Работнички е основан благодарение на Славко Матовски кој "собрал" група млади ентузијасти и ги подучувал за тајните на овој спорт. На 2 и 3 август 1946 година, било одржано [[Македонска републичка кошаркарска лига|Првото кошаркарско првенство]] во Македонија, на изменет терен на [[Национална арена „Филип II Македонски“|Градскиот стадион Скопје]], кое всушност служело за квалификафии за [[Прва југословенска кошаркарска лига|Југословенска кошаркарска лига]] за сезоната 1946. Тоа првенство било во рамките на Вториот фискултурен слет и тогаш учествувале кошаркарските клубови [[КК Македонија|Македонија]] (за нецела година, по соединувањето на неколкуте спортски друштва, клубот бил преобликуван во [[КК Вардар|Вардар]]), Работнички, Ванчо Прке од [[Штип]]. Тогаш Работнички го победил Ванчо Прке со 30:8. На последниот натпревар Работнички загубил од Македонија со 30:18 и со тоа Македонија се стекнала со право да биде учесник во втората сезона (прва сезона со клубови) на елитната лига. За Работнички тогаш настапувале Славко Матовски, Драган Лукоски - Аџија, Трајан Ивановски, Борис Анастасов, Атанас Радевски, Војче Димитровски, Илија Ќовкаров и др.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://ekipa.mk/sportski-vremeplov-kosharka-na-fudbalski-teren/ |title=Спортски времеплов: Кошарка на фудбалски терен |author=Миодраг Мицковиќ |publisher=ekipa.mk преку web.archive.org |date=25 март 2020 |accessdate=25 март 2020 |archive-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325215508/https://ekipa.mk/sportski-vremeplov-kosharka-na-fudbalski-teren/ |url-status=bot: unknown }}</ref> Од основањето на клубот повеќе години машката екипа на Работнички биле и Никола Матовски, Лазаревиќ, Христовски, Стојановски, Димовски, Стефан и Тошо Тодоровски, Димовски, Атанасовски. По станувањето на вицепрвак во 1946, Работнички потоа освоил седум Првенства на [[НР Македонија|Македонија]] (1947, 1948, 1949, 1950, 1951, 1952 и 1953 година). Во 1953 година му успеало да се пласира во елитната Југословенска кошаркарска лига. Работнички се натпреварувал во Првата сојузна лига – Исток, но само една сезона. Од тоа време вреди да се напомни и третото место на Државното младинско првенство во 1957 година. ===1960-ти и 1970-ти=== Се раѓала нова генерација (Књазев, Фишиќ, Н.Матовски, Дрнков, Мастен, Мировски, Лечиќ…) која го освоила [[Македонска републичка кошаркарска лига|Првенството]] на [[СР Македонија|Македонија]] по 8-ми пат во 1961 година и дури во 1964 година се изборила за правото да членува повторно во елитната [[Прва југословенска кошаркарска лига|Прва сојузна лига]]. Во Првата сојузна југословенска кошаркарска лига, екипата на Работнички играла постојано од 1965 година до распаѓањето на [[Југославија]]. Од 1963 година до 1970 година за репрезентацијата на поранешна Југославија настапувале [[Јанко Луковски|Ј. Луковски]] и С. Андоновски, а во периодот од 1970 до 1977 година: Боцевски, [[Драган Радосављевиќ|Радосављевиќ]], [[Благоја Георгиевски|Георгиевски]], Ковачевиќ и Радуловиќ, а воедно Благоја Георгиевски е еден од најистакнатите спортисти на Македонија и еден од ретките македонски спортисти кој ја носи највисоката спортска титула – заслужен спортист на поранешна Југославија. Во сезоната 1975-1976 година стигнал до полуфиналето на Европскиот Куп на Победниците на Куповите. Работнички ја поминал сезоната 1978/79 во Втората југословенска лига и тогаш станал првак, додека следната сезона, Работнички се вратил во Првата југословенска лига. Таа сезона 1979/80, шеф на стручниот штаб бил [[Лазар Лечиќ]], а главен тренер бил [[Александар Књазев]]. [[Капитен]] на екипата бил [[Јанко Луковски]]. Останати играчи биле [[Благоја Георгиевски]], Стеван Гешовски, Делчо Станинов<ref>{{cite AV media |people= |last= |first= |date=1979 |title=Prilog za KK Rabotnicki pred pocetok na sezonata 79/80 (1979) |trans-title= |url=https://www.youtube.com/watch?v=QeX5mS1Ub3c |format= |work= |type= |language= |location=[[Скопје]] |publisher=[[ТВ Скопје]], канал Skopsky Fandango на Youtube |time= |access-date=21 март 2025}}</ref> ===Под спонзорство на Годел=== По отцепувањето од [[Југославија]], дошло и до распаѓање на [[Прва југословенска кошаркарска лига|Првата]] и [[Втора југословенска кошаркарска лига|Втората југословенска кошаркарска лига]], а кошаркарските клубови од [[Македонија|Републиката]] своите натпревари ги продолжиле во рамките на самата Република. За државното [[Прва македонска кошаркарска лига|Првенство]] во 1992/93 од двете кошаркарски лиги – Исток и Запад, првите четири екипи од двете групи го обезбедиле учеството во Првата мак-партнер кошаркарска лига. Од оформувањето на Првата лига (1992) па сè до 2000 година, клубот настапувал како Годел Работнички, под покровителство на кожарското [[претпријатие]] "Годел", клубот освоил седум Првенствени титули во 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, како и три [[Куп на Македонија во кошарка|Куп]] титули во 1993, 1994, 1998 година. Во сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 1999/00|1999/00]], за првпат откога постоела македонската [[Прва македонска кошаркарска лига|Прва лига]], тимот не освоил титула, бидејќи во финалето загубил од [[гостивар]]ски [[КК Гостивар|Никол Ферт]], урнувајќи го митот за непобедливиот "џин". ===Ерата на Фершпед=== Во сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2000/01|2000/01]], Работнички бил без генерален спонзор, но тоа не го спречило да го освои [[Прва македонска кошаркарска лига|Првенството]]. За [[Прва македонска кошаркарска лига 2001/02|следната сезона]], како нов спонзор на клубот дошол „[[Фершпед]]“. Истата сезона, Фершпед Работнички повторно го освоил Првенството, во финалето против [[КК Куманово|Куманово]]. Во сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2002/03|2002/03]], Фершпед Работнички во лигашкото финале го победил [[КК Струмица 2005|Поло Трејд]], додека во [[Куп на Македонија во кошарка 2003|Купот 2003]] го победил [[КК МЗТ Скопје|МЗТ Аеродром]]. Во сезоната 2003/04, Фершпед повторно ја освоил двојната круна, против МЗТ во [[Прва македонска кошаркарска лига 2003/04|Првенството]], и против [[КК Неметали Огражден|Неметали Огражден]] во [[Куп на Македонија во кошарка 2004|Купот]]. Во истата сезона, во Јужната конференција на ФИБА Европа Купот, Работнички станал вицепрвак. Сезоните [[Прва македонска кошаркарска лига 2004/05|2004/05]] и [[Прва македонска кошаркарска лига 2005/06|2005/06]], минале во знак на соперништвото со [[КК Вардар|Вардар]]. За овие две сезони, двете екипи ги играле сите финалиња од Лигата и [[Куп на Македонија во кошарка|Купот]], сите во полза на Фершпед Работнички. Следната сезона во [[Прва македонска кошаркарска лига 2006/07|Лигата]], Работнички станал вицепрвак, губејќи во финалето од [[КК Струмица 2005|Струмица 2005]], додека во [[Куп на Македонија во кошарка 2007|Купот 2007]] стигнал до финалето. Клубот добил вајлд карта за учество во [[АБА лига|Јадранската лига]] за сезоната 2007/08, но подоцна го откажал учеството.<ref>[http://star.vest.com.mk/default.asp?id=133071&idg=7&idb=2029&rubrika=Sport Фершпед Работнички ќе игра во Јадранска лига]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} vest.com.mk 24 март 2007</ref> Во сезоната 2007/08, Работнички стигнал до полуфиналето во [[Прва македонска кошаркарска лига 2007/08|Првенството]] и [[Куп на Македонија во кошарка 2008|Купот]]. Во сезоната 2008/09, Фершпед Работнички го освоил домашното [[Прва македонска кошаркарска лига 2008/09|Првенство]], во [[2008/09 БИБЛ сезона|Балканската лига]] станал вицепрвак, додека во [[Куп на Македонија во кошарка 2009|Купот]] стигнал до полуфиналето. ===Доскорешни сезони=== Од сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2009/10|2009/10]], Работнички останал без генерален спонзор. Во домашното [[Прва македонска кошаркарска лига|Првенство]] завршил на шестото место во Супер лигата, а во [[Куп на Македонија во кошарка 2010|Купот 2010]] до четвртфиналето. Во [[2009/10 БИБЛ сезона|Балканската лига]] опстоил само до првата фаза на натпреварувањето. Во сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2010/11|2010/2011]], нов генерален спонзор на клубот бил "КУБУС", при што бил освоен [[Куп на Македонија во кошарка 2011|Купот 2011]], додека во Првенството било освоено второто место, но по две сезони, спонзорот си заминал. Од сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2011/12|2011/2012]], главен спонзор на клубот е [[Општина Центар]] и за сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2012/13|2012/2013]], кошаркарскиот клуб Работнички се трансформирал во [[Акционерско друштво]].<ref>[http://ams.gov.mk/odnosi-so-javnosta/soopstenija/94-registar-ad-sportski-profesionalni-klubovi Регистар на професионални спортски клубови трансформирани во акционерски друштва] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140729162711/http://www.ams.gov.mk/odnosi-so-javnosta/soopstenija/94-registar-ad-sportski-profesionalni-klubovi |date=2014-07-29 }} ams.gov.mk 17 септември 2012</ref> Во сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2013/14|2013/14]], Работнички го освоил второто место во Првенството. За следната сезона, Работнички го освоил [[Куп на Македонија во кошарка 2015|Купот на Македонија 2015]]. Во Првенството [[Прва македонска кошаркарска лига 2014/15|2014/2015]], Работнички бил елиминиран во полуфиналето од [[КК Куманово|Куманово 2009]].<ref>[http://ekipa.mk/kumanovo-go-sredi-rabotnichki-sleden-e-mzt-skopje/ Работнички на колена, Куманово е во финалето!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150525231559/http://ekipa.mk/kumanovo-go-sredi-rabotnichki-sleden-e-mzt-skopje/ |date=2015-05-25 }} ekipa.mk 24 мај 2015</ref><ref>[http://sportmedia.mk/tsentartsi-izgorea-kumanovo-go-zgazi-rabotnichki-i-se-izbori-za-vtora-shansa-za-prva-titula-foto/#1 Центарци „изгореа“: Куманово го „згази“ Работнички и се избори за втора шанса за прва титула!] sportmedia.mk 24 мај 2015</ref> Во 2015 година, Работнички се натпреварувал во обновениот [[Суперкуп на Македонија во кошарка|Суперкуп]], станувајќи вицепрвак во тоа [[Суперкуп на Македонија во кошарка 2015|издание]]. Истата сезона стигнал до четврфиналето во [[Прва македонска кошаркарска лига 2015/16|Првенството]] и [[Куп на Македонија во кошарка 2015|Купот]]. Работнички сезоната 2016/17, стигнал до полуфиналето во [[Куп на Македонија во кошарка 2017|Купот 2017]] и [[Прва македонска кошаркарска лига 2016/17|Првенството]]. Во сезоната 2017/18, Работнички бил вицепрвак во [[Куп на Македонија во кошарка 2018|Купот 2018]], додека во [[Прва македонска кошаркарска лига 2017/18|Првенството]], по пауза од девет години, Работнички повторно бил првак. Клубот станал првиот клуб кој стигнал до десеттата титула во Купот, откако го освоил [[Куп на Македонија во кошарка 2019|изданието 2019]]. Подоцна во јуни, Работнички бил поразен во финалето на [[Прва македонска кошаркарска лига 2018/19|Првенството]]. ==Повлечени броеви== Поради смртта на [[Благоја Георгиевски]], играч на Работнички од 1968 до 1984 година и синоним на македонската кошарка во времето на [[СФРЈ|СФР Југославија]], Работнички го повлекол број 13 од употреба во клупските дресови.<ref>{{наведени вести |title=Во чест на Буштур, Работнички го повлекува дресот со број 13 |url=https://sportmedia.mk/2020/01/31/%d0%b2%d0%be-%d1%87%d0%b5%d1%81%d1%82-%d0%bd%d0%b0-%d0%b1%d1%83%d1%88%d1%82%d1%83%d1%80-%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%bd%d0%b8%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%b3%d0%be-%d0%bf%d0%be%d0%b2%d0%bb%d0%b5%d0%ba/ |accessdate=1 февруари 2020 |publisher=sportmedia.mk преку web.archive.org |date=31 јануари 2020 |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131234727/https://sportmedia.mk/2020/01/31/%d0%b2%d0%be-%d1%87%d0%b5%d1%81%d1%82-%d0%bd%d0%b0-%d0%b1%d1%83%d1%88%d1%82%d1%83%d1%80-%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%bd%d0%b8%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%b3%d0%be-%d0%bf%d0%be%d0%b2%d0%bb%d0%b5%d0%ba/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ==Постигнувања== *[[Прва македонска кошаркарска лига]] (15): 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2009, 2018 *[[Куп на Македонија во кошарка|Куп на Македонија]] (10): 1993, 1994, 1998, 2003, 2004, 2005, 2006, 2011, 2015, 2019 *[[Суперкуп на Македонија во кошарка|Суперкуп на Македонија]] (2): 2001, 2011 *Прва Б југословенска кошаркарска лига (2): 1985, 1991 *[[БИБЛ|БИБЛ лига]]: вицепрвак 2009 *Куп на победниците на куповите: полуфинале 1976 *ФИБА Еврокуп Челенџ - Јужна Конференција: вицепрвак 2004 == Сезона 2020/2021 == {{Главна|КК Работнички сезона 2020/21}} Составот на Работнички за сезоната 2020/2021 {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" width="930px" align:text="center" |----- ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| број ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| име ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| висина<br />(см) ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| позиција ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| години ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| националност ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| пристигнал <br />во (година) ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| претходен клуб |- |align="center"|11||[[Кирил Николовски]] ([[Капитен|к.]])||align="center"|210||align="center"|[[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]]<br />/ [[Центар (кошарка)|Центар]]||align="center"|32||{{МКД}}|| align="center"|2017 ||[[КК Карпош Соколи|Карпош Соколи]] |- |align="center"|15||[[Љубомир Младеновски]]||align="center"|207||align="center"|[[Центар (кошарка)|Центар]] ||align="center"|25||{{МКД}}|| align="center"|2019 || [[КК МЗТ Скопје|МЗТ Аеродром]] |- |align="center"| ||[[Димитар Караџовски]] ||align="center"|190||align="center"|[[Бек (кошарка)|Бек]]||align="center"|36||{{МКД}}|| align="center"|2021 || [[КК Кожув|Кожув]] |- |align="center"|10||[[Марјан Младеновиќ]]||align="center"|180||align="center"|[[Организатор на игра|Разигрувач]]||align="center"|33||{{МКД}}|| align="center"|2020 || [[КК Куманово|Куманово 2009]] |- |align="center"|4||Петар Бошалески|| || ||align="center"|16||{{МКД}}|| align="center"|2020|| |- |align="center"| ||Филип Георгиевски|| || ||align="center"|17||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"| ||Карло Блажевски|| || ||align="center"|17||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"| ||Паоло Блажевски|| || ||align="center"|17||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"| ||Горазд Величковски|| || ||align="center"|17||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"|25||[[Виктор Ефремовски]] ([[Капитен|зам. к.]])||align="center"|191 ||align="center"|[[Крило (кошарка)|Крило]]||align="center"|22||{{МКД}}|| align="center"|2015 || [[КК Вардар|Вардар]] |- |align="center"|14||Василиј Србиноски|| || ||align="center"|16||{{МКД}}|| align="center"|2020|| |- |align="center"|35||Андреј Шошкиќ|| || ||align="center"|16||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"|23||Лука Јанкоски|| || ||align="center"|20||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"|32||Дамиер Питс||align="center"|177||align="center"|[[Организатор на игра|Разигрувач]]||align="center"|31||{{САД}}|| align="center"|2020 || Шопрон {{знамеикона|УНГ}} |- |align="center"|24||Филип Бундовиќ||align="center"|206||align="center"|[[Центар (кошарка)|Центар]] /<br />[[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]]||align="center"|27|| {{ХРВ}} || align="center"|2021 ||Цибона {{знамеикона|ХРВ}} |- |align="center"|9||Мирко Мулалиќ||align="center"|194||align="center"|[[Бек (кошарка)|Бек]]||align="center"|33||{{СЛО}}|| align="center"|2021 || Цедевита Олимпија {{знамеикона|СЛО}} |- |align="center"|0||Рајнер Торнтон||align="center"|201||align="center"|[[Бек (кошарка)|Бек]] /<br />[[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]]||align="center"|23|| {{САД}} || align="center"|2021 ||Мемфис Хасл {{знамеикона|САД}} |- |align="center"|7||Иван Аска||align="center"|201||align="center"|[[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]]||align="center"|30|| {{VIR}} || align="center"|2021 || Хапоел Хевел {{знамеикона|ИЗР}} |-} {{col-end}} Извор: [https://kfsm.mk/codeframe/view/page/players?team=%D0%A0%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%20%D0%B0%D0%B4&gender=male&category=%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%80%D0%B8&competition=%D0%9F%D1%80%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%20%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B8 Кошаркарска федерација на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201104095020/https://kfsm.mk/codeframe/view/page/players?team=%D0%A0%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%20%D0%B0%D0%B4&gender=male&category=%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%80%D0%B8&competition=%D0%9F%D1%80%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%20%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B8 |date=2020-11-04 }} [http://basketball.eurobasket.com/team/FYR-Macedonia/KK-Rabotnicki-AD-Skopje/616?page=1 eurobasket.com] ==Меѓународни натпреварувања== {{Главна|КК Работнички во меѓународните натпреварувања}} {{col-begin}} {{col-2}} {| class=wikitable style="text-align:center" !width=15|Сезона !Натпреварување !width=20|Достигнување !width=20|Поб !width=20|Пор |- |1973 ||ФИБА Корач Куп || Групна фаза<sup>1</sup> || 0 || 0 |- |1975/76 ||ФИБА Европски Куп на<br />Победниците на Куповите || Полуфинале || 4 || 4 |- |1993/94 ||ФИБА Европска Лига || Шестнаестинафинале || 2 || 2 |- |1993/94 ||ФИБА Европски Куп || Групна фаза || 2 || 8 |- |1994/95 ||ФИБА Европска Лига || Прва рунда || 1 || 1 |- |1995/96 ||ФИБА Европска Лига || Прва рунда || 1 || 1 |- |1996/97 ||ФИБА ЕвроКуп || Групна фаза || 1 || 9 |- |1997/98 ||ФИБА ЕвроКуп || Групна фаза || 0 || 10 |- |1999/00 ||ФИБА Сапорта Куп || Групна фаза || 1 || 9 |- |2000/01 ||ФИБА Корач Куп || Прва рунда || 0 || 2<sup>2</sup> |- |2002/03 ||ФИБА Европа Куп на Шампиони<br />(Јужна Конференција) || Групна фаза || 1 || 9 |- |2003/04 ||ФИБА Европа Куп<br />(Јужна Конференција) || Вицепрвак || 5 || 3 |- |2004/05 ||ФИБА Европа Лига || Групна фаза || 2 || 10 |- |[[2008/09 БИБЛ сезона|2008/09]] ||[[БИБЛ|Балканска Лига]] || Вицепрвак || 7 || 5 |- |[[2009/10 БИБЛ сезона|2009/10]] ||[[БИБЛ|Балканска Лига]] || Групна фаза || 1 || 7 |- |2017/18 ||ФИБА Европа Куп || Прва ква. рунда || 0 || 2 |} {{col-2}} {| class=wikitable style="text-align:center" !Натпреварување !width=20|Сез !width=20|Нат !width=20|Поб !width=20|Пор |- |Европска Лига / '''Евролига''' || 3 || 8 || 4 || 4 |- |''Европски КПК / Европски Куп'' /<br />''ЕвроКуп / Сапорта Куп'' || 5 || 48 || 8 || 40 |- |''Европа Лига'' / ''ЕвроЧеленџ'' || 1 || 12 || 2 || 10 |- |'''Европа Куп''' || 1 || 2 || 0 || 2 |- |''Корач Куп'' || 2<sup>1</sup> || 2 || 0 || 2<sup>2</sup> |- |''Европа Куп на Шампиони'' /<br />''Европа Куп'' || 2 || 18 || 6 || 12 |- |'''[[БИБЛ|Балканска Лига]]''' || 2 || 20 || 8 || 12 |} <sup>1</sup><small> Работнички првично бил избран во групата, но потоа се повлекол од натпреварувањето.</small> <sup>2</sup><small> Реванш натпреварот завршил со резултат од 70:70. Немало потреба да се потреба да се игра продолжение бидејќи вкупниот резултат од двата натпревари одел во полза на противникот на Работнички.</small> *<small> Со задебелените букви се постоечките натпреварувања.</small> *<small> Со косите букви се непостоечките натпреварувања.</small> {{col-end}} ==Поважни кошаркарски имиња== {{col-begin}} {{col-3}} *{{знамеикона|МКД}} [[Делчо Станинов]] * {{знамеикона|МКД}} [[Перо Антиќ]] * {{знамеикона|МКД}} [[Перо Блажевски]] * {{знамеикона|МКД}} Горан Веселиновски * {{знамеикона|МКД}} Влатко Владичевски * {{знамеикона|МКД}} [[Благоја Георгиевски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Тодор Гечевски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Златко Гоцевски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Јорданчо Давитков]] * {{знамеикона|МКД}} Горан Димитријевиќ * {{знамеикона|МКД}} Александар Димитровски * {{знамеикона|МКД}} [[Ивица Димчевски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Марин Докузовски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Марјан Ѓуров]] * {{знамеикона|МКД}} [[Стојан Ѓуроски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Владо Илиевски]] * {{знамеикона|МКД}}{{знамеикона|АВС}} Благој Јанев * {{знамеикона|МКД}} [[Марјан Јанески]] * {{знамеикона|МКД}} Александар Књазев * {{знамеикона|МКД}} Ѓорѓи Књазев * {{знамеикона|МКД}} [[Бојан Крстевски]] * {{знамеикона|МКД}} Лазар Лечиќ * {{знамеикона|МКД}} Никола Матовски * {{знамеикона|МКД}} Славко Матовски * {{знамеикона|МКД}} [[Димитар Мираковски]] {{col-3}} * {{знамеикона|МКД}} [[Игор Михајловски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Петар Наумоски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Кирил Николовски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Јане Петровски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Емил Рајковиќ]] * {{знамеикона|МКД}} [[Горан Самарџиев]] * {{знамеикона|МКД}}{{знамеикона|СРБ}} [[Тони Симиќ]] * {{знамеикона|МКД}} [[Марко Симоновски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Дарко Соколов]] * {{знамеикона|МКД}} [[Марјан Србиновски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Врбица Стефанов]] * {{знамеикона|МКД}} [[Ристе Стефанов]] * {{знамеикона|МКД}} [[Огнен Стојановски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Диме Тасовски]] * {{знамеикона|МКД}}{{знамеикона|БиХ}} Енес Хаџибулиќ * {{знамеикона|МКД}} [[Ѓорѓи Чековски]] * {{знамеикона|САД}} Морис Блендинг * {{знамеикона|САД}} Гери Вер * {{знамеикона|САД}} Антонио Вичи * {{знамеикона|САД}} Маркус Гинјард * {{знамеикона|САД}} Лемир Голдваер * {{знамеикона|САД}} Брендон Кол * {{знамеикона|САД}} Вилијам Колмен * {{знамеикона|САД}} Пол Колбертсон * {{знамеикона|САД}} Расел Робинсон * {{знамеикона|САД}} Рони Рос * {{знамеикона|САД}} Кашиф Хамид * {{знамеикона|САД}} Вернанд Холинс * {{знамеикона|САД}} Џон Шарпер {{col-3}} * {{знамеикона|КАН}} Николас Вигинс * {{знамеикона|ЈУГ}}{{знамеикона|СРБ}} [[Драган Радосављевиќ]] * {{знамеикона|Црна Гора}} Игор Бијелиќ * {{знамеикона|СРБ}} Срѓан Божиќ * {{знамеикона|СРБ}} Немања Јелесијевиќ * {{знамеикона|СРБ}} Ѓорѓе Јовановиќ * {{знамеикона|СРБ}} Предраг Јоксимовиќ * {{знамеикона|СРБ}} Душан Кнежевиќ * {{знамеикона|СРБ}} Ненад Мишановиќ * {{знамеикона|СРБ}} Лука Павичевиќ * {{знамеикона|СРБ}} Миљан Павковиќ * {{знамеикона|СРБ}} Милош Павловиќ * {{знамеикона|СРБ}} [[Владимир Филиповиќ]] * {{знамеикона|СРБ}} Филип Шунтурлиќ * {{знамеикона|БиХ}}{{знамеикона|СРБ}} Горан Икониќ * {{знамеикона|БиХ}}{{знамеикона|СРБ}} Милан Милошевиќ * {{знамеикона|БиХ}}{{знамеикона|ХРВ}} Бариша Красиќ * {{знамеикона|БУГ}} Чавдар Костов * {{знамеикона|ШВЕ}} Руди Мбемба * {{знамеикона|ТУР}} Бора Пачун {{col-end}} <small>Извор:[http://basketball.eurobasket.com/team/FYR-Macedonia/KK_Rabotnicki_AD_Skopje/616?Page=4 eurobasket.com]</small> == Поврзано == * [[Прва македонска кошаркарска лига]] * [[Куп на Македонија во кошарка|Куп на Македонија]] * [[Суперкуп на Македонија во кошарка|Суперкуп на Македонија]] * [[Македонска кошаркарска федерација]] * [[Спорт во Скопје]] * [[Кошарка во Македонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://kkrabotnicki.mk/index.php Мрежно место на КК Работнички] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150916195011/http://www.kkrabotnicki.mk/index.php |date=2015-09-16 }} * [http://www.eurobasket.com/team.asp?Cntry=MKD&Team=616 Профил на КК Работнички на eurobasket.com] * [http://www.basketball.org.mk/?ItemID=74C68197EFB3DA40A1E596F4A38E4CB0 Профил на КК Работнички на страницата на КФМ] {{Кошаркарска прва лига 2019/2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Работнички}} [[Категорија:КК Работнички| ]] 2vjg0k6upehc9i5aq0snkv1dvjlli5e ФК Скопје 0 49372 5625358 5623826 2026-09-08T15:40:39Z Gurther 105215 5625358 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=септември 2026}}{{Инфокутија фудбалски клуб| име = ФК Скопје|ФК_Скопје лого = [[Image:FK Skopje Logo.png|180px]]| целосно име = Фудбалски клуб Скопје | основан = {{Start date and age|1960}} | терен = [[Стадион Железарница]] | капацитет = 3,000 | претседател = Томе Треневски | тренер = Славчо Георгиевски| лига = II Македонска фудбалска лига | сезона = 2023/24 | позиција = 9. од 16 места }} '''ФК Скопје''' — [[Република Македонија|македонски]] [[фудбал]]ски тим од [[Автокоманда]] кој моментално игра во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората македонска фудбалска лига]]. Клубот игра на стадионот „[[Стадион Железарница|Железарница]]“. == Историја == ФК Скопје бил оформен во 1960 година, со соединување на двата скопски клуба, попознатиот ФК Металец и ФК Индустријалец. Со тоа настанува ФК МИК (Металска Индустрија Кале), кој подоцна се преименувал во ФК Скопје. Како ФК МИК две сезони настапувал во [[Втора југословенска фудбалска лига|Втората југословенска лига - Исток]] (во која играле клубови од [[СР Македонија|Македонија]], [[СР Србија|Србија]] и [[СР Црна Гора|Црна Гора]]), а во првата сезона го освоил 6-тото место. ФК Скопје бил член и на [[Прва македонска фудбалска лига|Првата македонска фудбалска лига]], во која играл четири сезони, сезоните 1997/98, 1998/99 и 2010/11, 2022/23 {{наводи}} == Навивачи == Навивачката група на ФК Скопје, се популарните Пирати, кои главно доаѓаат од скопската населба [[Автокоманда]] и Ќерамидница. Пирати Скопје се вратија во втората половина во сезоната 25/26. Главен ривал на Пирати се Комити запад. {{Прва фудбалска лига на Македонија 2010/2011}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Втора фудбалска лига на Македонија|Скопје]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Скопје|Скопје]] [[Категорија:ФК Скопје| ]] [[Категорија:Појавено во 1960 година во Македонија]] 4b6uwfeo2gqfrnczyvml9pjd380ly52 Тускарори 0 53852 5625549 5145321 2026-09-09T02:12:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625549 wikitext text/x-wiki {{Етничка група |група= Тускарора<br />Ska-ru'-reⁿ <br /> Tuscarora |слика = [[Податотека:Tuscarora lang.png|300px|Tuscarora language]] |вкупен= 75,000+ |региони= Оригинално потекло од [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и [[Северна Каролина]] |регион1= {{flagcountry|United States}}&nbsp;<small>([[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]])</small> |регион2= {{flagcountry|United States}}&nbsp;<small>([[Северна Каролина]])</small> |поп1= |ref1 = |регион3= {{flagcountry|Canada}}&nbsp;<small>([[Онтарио]])</small> |религии= '''Kai'hwi'io''', '''Kanoh'hon'io''', '''Kahni'kwi'io''', [[Христијанство]], [[Лонгхаус]], [[Хендсм Лејк]], други индијански религии |јазици= [[англиски јазик|англиски]], [[тускарорски јазик|тускарорски]] |поврзани= [[Сенека (народ)|Сенека]], [[Онондага]], [[Кајуга]], [[Онајди]], [[Мохавк]], други [[Ирокези]], [[Лумбе]], [[Мехерин]] }} '''Tускарора''' (''Ska-ru'-reⁿ'').-е племе и племенски сојуз на [[Северна Америка|северноамериканските]] [[Ирокези]] кои се наоѓале до десеттите години на [[XVIII век]] на подрачјето на реките [[Нуз]], [[Роаноке]], [[Тар (река)|Тар]] и [[Памлико]]. == Историја == Тускарора се состоеле од 3 племиња и тоа: '''Ka'te'nu'a'ka'''', „''народ од потопеното борово дрво''“;''' Akawantca'ka'''' (знечењето не е сигурно); и '''Skaru'reⁿ''', „''собирачи на коноп''“ или самите Тускарора. Сите овие племиња живееле на подрачјето на денешна [[Северна Каролина]], каде според [[Џон Лоусон]] имале 15 'градови'. Во [[1711]] Тускароранците почнуваат да војуваат со новодојдените белци, бидејќи сметале дека тие им ја уништуваат шумата. Војната траела до [[1713]] кога се и поразени и принудени да заминат во Њујорк каде би биле под заштита на Ирокезите. Во [[1722]] се примерни како шесто племе во [[Ирокези|ирокеската]] лига, која тогаш се нарекла '''Шест Нации''' (''Six Nations''). денес живеат во резервоарот на Тускарора во Њујорк каде ги има околу 2.000. И во [[Онтарио]], [[Канада]] се на број околу 1.200. == Села == Анаока, Чунанетс, Кохунче, Конаухкаре, Контахнах (во близина на устието на реката Нуз), котечни (на спротивната страна од брегот на Нус ос Форт Барнвел), Корам, Корутра, Харука, Харутавакви, кента, Кентануска, Наурхеге Хеохерока (во округот Грин), Нонавхарице, Нурсурука, Уносура, Таскви, Тонарука, Торнинте, Тоснеок. Окухнерунт (на реката Памлико, можеби во близина на Гринвил, во округот Пит), Унанаухан. == Организација == Тускароранците имале поделба по кланови кои опфаќале и 2 братства. Припадниците од истото братство де нарекувале браќа, а од спротивното братство ронини. Во Моргановото време постоеле 8 кланови. Прва Фратрија * Клан: 1, Bear (Мечката). 2, Beaver (Дабарот). 3, Great Turtle (Големата желка). 4, Eel (Јагулата). Втора Фратрија * Клан: — 5, Gray Wolf (Сивиот Волк). 6, Yellow Wolf (Жолтиот волк). 7, Little Turtle (Малата желка). 8. Snipe (Штуката). [[Податотека:Chief pelers tuscarora tribe.jpg|thumb|300px|right|Поглавицата Пелерс]] == Познати Тускароранци == * [[Ава Гарднер]] <ref>[http://www.hud.gov/offices/pih/ih/codetalk/onap/celebrities.cfm HUD CodeTalk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090306075327/http://www.hud.gov/offices/pih/ih/codetalk/onap/celebrities.cfm |date=2009-03-06 }} Celebrities of Native American Heritage</ref>. == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.everyculture.com/North-America/Tuscarora.html Tuscarora] * [http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/tuscarora/tuscarorahist.htm Tuscarora Indian Tribe History] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130620110140/http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/tuscarora/tuscarorahist.htm |date=2013-06-20 }} * [http://www.co.jones.nc.us/Indian.htm The Tuscarora Indians] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070408213408/http://www.co.jones.nc.us/Indian.htm |date=2007-04-08 }} * [http://www.rootsweb.com/~ncbertie/tscnews.htm The Tuscarora Indian War] {{Ирокези}} [[Категорија:Ирокези]] [[Категорија:Староседелски народи во Северна Америка]] [[Категорија:Народи во САД]] [[Категорија:Народи во Канада]] oj4shnfa9ves9nx61m8pqu2x6e69gk9 Волф Ошлис 0 65239 5625335 5622741 2026-09-08T15:25:56Z Gurther 105215 5625335 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}[[Податотека:Savo Kostadinovski Wolf Oschlies.jpg|мини|244x244пкс|Волф Ошлис со македонскиот писател [[Саво Костадиновски]]]] '''Волф Ошлис''' ({{langx|de|Wolf Oschlies}}) е [[македонист]], политички научник, [[новинар]] и експерт за [[Источна Европа]]. Роден е во [[1941]] година во [[Кенигсберг]], Источна [[Прусија]], од 1945 [[Калининград]], [[Советски Сојуз]], од 1991 [[Русија]], (почина 18 август 2026 година). Студирал [[славистика]] на универзитетот во [[Хамбург]]. Од [[1973]] се вработил во Центарот за аналитика во германската сојузна влада. Исто така работел и во „Институтот за источнонаучни и меѓународни студии“ во [[Келн]]. Од [[1977]] до [[2006]] работел и предавал како професор на Универзитетот во Гиcен. Денес е публицист за Источна Европа и пишува редовно за мрежниот весник „Евроазиски Магазин“ (''Eurasisches Magazin'') и „Пруски алгемајне цајтунг“ (''Preussische Allgemeine Zeitung''). == Творештво == Постојано објавува статии посветени на Македонија. Проф. д-р Волф Ошлис е соавтор на првиот „Учебник по македонски јазик“ (со [[Вера Боиќ]]) објавен надвор од границите на поранешна [[Југославија]] (1984, преобјавен во 1996 и во 2007 година). Автор е на неколку книги објавени во Германија, меѓу кои „Македонија 2001–2004: Воен дневник од една мирна земја“ (2004), на студијата „Македонија“ во серијата „Студии за земји“ (2004), како и книга за [[Мајка Терeза]] (2009). Ошлис, меѓу другото, досега превел и повеќе дела од македонската книжевност на германски јазик, меѓу кои и „[[За македонцките работи]]“ (2012) на [[Крсте П. Мисирков]]. Тој е редовен учесник на Летната школа и на научниот собир на Семинарот за македонски јазик, литература и култура во [[Охрид]], на научни собири, организирани во Република Македонија, но учествувал и на славистички собири во светот, каде што настапувал и со реферати на македонистички теми. Тој е и почесен доктор на науки на [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] во Скопје, добитник на наградите „Духовен воин“ и Златно перо за превод на книгата „За македонцките работи“. 2012 Ошлис доби признание „Пријател на Република Македонија“ за неговата поддршка за промоција и афирмација на македонскиот јазик, литература и култура во светот.<ref>[http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=81712841413&id=16&setIzdanie=22658 Волф Ошлис]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: Ќе останам пријател на мојата Македонија!, Новa Македонија, 17.8.2012</ref> Ошлис ја добива наградата за остварување во областа на публицистиката на 21 декември 2013 година во Собранието на Република Македонија.<ref>[http://www.telegraf.mk/aktuelno/makedonija/77407-volf-oslis-i-paca-lazarova-se-dobitnici-na-nagradata-mito-hadzi-vasilev-jasmin Волф Ошлис и Паца Лазарова]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} се добитници на наградата „Мито Хаџи Василев-Јасмин“, Telegraf Mk, 21 декември 2013.</ref> == Публикации == * ''Lehrbuch der makedonischen Sprache in 50 Lektionen'' ("Учебник по македонски јазик"), Verlag Sagner, München, 2007. ISBN 978-3-87690-983-7 * ''Mutter Teresa – Die Jugend in Skopje'' (Mајка Терeза - jyносттa во Скопје). Wieser Verlag, Klagenfurt/Celovec 2009, ISBN 978-3-85129-828-4 * [http://mk.wikisource.org/wiki/Волф_Ошлис/_Проблемот_на_јазикот_на_Македонците_во_трудовите_на_раната_германска_македонистика "Волф Ошлис] Проблемот на јазикот на Македонците во трудовите на раната германска македонистика" (Wikisource) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://loza.mk/2012/11/prof-dr-wolf-oschlies/ Македонистот Волф Ошлис] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121203061727/http://loza.mk/2012/11/prof-dr-wolf-oschlies/ |date=2012-12-03 }} , 29 Ноември 2012. * [http://cooltura.mk/?p=20818 „Гермакедонија“ книга од Волф Ошлис], 19.12.2012. * [http://www.skopje.diplo.de Германската амбасада во Скопје]: Наградата за публицистика за проф. д-р Волф Ошлис * [http://www.mn.mk/kultura/6624-Volf-Oslis--golem-makedonski-patriot Волф Ошлис] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305012055/http://www.mn.mk/kultura/6624-Volf-Oslis--golem-makedonski-patriot |date=2016-03-05 }}: голем македонски патриот, Македонска нација, 16.8.2012 * [http://www.dw.de/волф-ошлис-и-македонија-љубов-на-прв-поглед/a-16183191 Волф Ошлис и Македонија] - љубов на прв поглед, Deutsche Welle, 22.8.2012. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Германски слависти]] [[Категорија:Германски македонисти]] [[Категорија:Родени во 1941 година]] 75vkbb1jju0nz212frpxy3m53biozt5 Корисник:Vekip8 2 69349 5625744 3979737 2026-09-09T11:22:38Z Bjankuloski06 332 5625744 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="center;" |{{Корисник mk}} |{{Корисник fr-5}} |{{Корисник en-4}} |- |{{Корисник pl-1}} |{{Корисник sh-2}} |{{Корисник es-1}} |- |{{Корисник ВикиПроект Квалитетни статии}} |<div style="float: right; border:solid black 1px; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style="width: 238px; background: lightgrey;" | style="width: 45px; height: 45px; background:lightgrey; text-align: center; font-size: 14pt; color: black;" | '''[[Слика:Wikipedia-logo.png|34px]]''' | style="font-size: 8pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black;" | Овој корисник е член на '''македонската википедија''' од '''28 октомври 2008'''. |}</div> |<div style="float:left;border:solid green 1px;margin-left:1px;margin-right:10px;margin-top:1px;margin-bottom:1px;"> {| cellspacing="0" style="width:238px;background:green;" | style="width:45px;height:45px;background:#d7f0ff;text-align:center;font-size:14pt;" | [[Слика:Irish clover.jpg|45px]] | style="font-size:8pt;text-align:center;padding:4pt;line-height:1.25em;" | '''Корисникот е [[Биологија|<span style="color: white">биолог</span>]]'''. |}</div> |- |<div style="float:left;border:solid black 1px;margin-left:1px;margin-right:10px;margin-top:1px;margin-bottom:1px;"> {| cellspacing="0" style="width:238px;background:black;" | style="width:45px;height:45px;background:black;text-align:center;font-size:14pt;" | [[Слика:Antialiased.png|45px]] | style="font-size:8pt;text-align:center;padding:4pt;line-height:1.25em;" | <span style="color: white">'''Овој корисник слуша [[Ска|<span style="color: white">СКА</span>]]'''</span>. |}</div> |<div style="float:left;border:darkred 1px;margin-left:1px;margin-right:10px;margin-top:1px;margin-bottom:1px;"> {| cellspacing="0" style="width:238px;background:darkred;" | style="width:45px;height:45px;background:darkred;text-align:center;font-size:14pt;" | [[Слика:Copas para brindar con una bruja lou.jpg|45px]] | style="font-size:8pt;text-align:center;padding:4pt;line-height:1.25em;" | <span style="color: white">'''Овој корисник е</span> [[Енолог|<span style="color: white">енолог</span>]]'''. |}</div> |<div style="float:left;border:grey 1px;margin-left:1px;margin-right:10px;margin-top:1px;margin-bottom:1px;"> {| cellspacing="0" style="width:238px;background:lightgray;" | style="width:45px;height:45px;background:lightgray;text-align:center;font-size:14pt;" | [[Слика:Dartboard unlabeled.svg|45px]] | style="font-size:8pt;text-align:center;padding:4pt;line-height:1.25em;" | '''Корисникот се релаксира играјќи [[пикадо]]'''. |}</div> |} ==Придонеси (135)== * '''Зоологија (131)''': ** '''''Мечки (34)''''': [[Американска црна мечка]], [[Гризли]], [[Евроазиска кафеава мечка]], [[Кафеава мечка]], [[Малајска мечка]], [[Очилна мечка]], [[Тромава мечка]], [[Азиска црна мечка]], [[Џиновска панда]], [[Џуџеста панда]], [[Сиријска кафеава мечка]], [[Тибетска сина мечка]], [[Хималајска кафеава мечка]], [[Пештерска мечка]], [[Формозанска црна мечка]], [[Тромава мечка од Шри Ланка]], [[Пештерска мечка од Флорида]], [[Arctodus simus]], [[Ursus americanus cinnamomum]], [[Јапонска црна мечка]], [[Ursus thibetanus laniger]], [[Белуџистанска црна мечка]], [[Атласка мечка]], [[Мексиканско Гризли]], [[Ursus inopinatus]], [[Ursus americanus carlottae]], [[Кермодова мечка]], [[Бергманова мечка]], [[Гоби мечка]], [[Сибирска кафеава мечка]], [[Апенинска кафеава мечка]], [[Амурска кафеава мечка]], [[Кафеава мечка од Камчатка]], [[Кодиак]] ** '''''Нилски коњи (14)''''': [[Hippopotamidae]], [[Choeropsis]], [[Пигмејски нилски коњ]], [[Мадагаскарски пигмејски нилски коњ]], [[Европски нилски коњ]], [[Критски џуџест нилски коњ]], '''[[Нилски коњ]]'''[[Image:Golden star.svg|17px]], [[Кипарски џуџест нилски коњ]], [[Малтешки нилски коњ]], [[Сицилијански нилски коњ]], [[Hippopotamus gorgops]], [[Hippopotamus laloumena]], [[Мадагаскарски нилски коњ]], [[Hexaprotodon]]‎ ** '''''Крокодиловидни (34)''''': [[Крокодил]], [[Crocodylus]], [[Џуџест крокодил]], [[Сијамски крокодил]], [[Индијски крокодил]], [[Филипински крокодил]], [[Новогвинејски крокодил]], [[Американски крокодил]], [[Ориноко крокодил]], [[Мексикански крокодил]], [[Кубански крокодил]], [[Африкански крокодил]], [[Слатководен крокодил]], [[Морски крокодил]], [[Нилски крокодил]], '''[[Крокодиловидни]]'''[[Image:Golden star.svg|17px]], [[Gavialidae]], [[Лажен гавијал]], [[Гавијал]], [[Alligatoridae]], [[Caimaninae]], [[Paleosuchus]], [[Шнејдеров кајман]], [[Caiman]], [[Јакаре кајман]], [[Очилен кајман]], [[Широко-муцест кајман]], [[Црн кајман]], [[Alligatorinae]], [[Алигатор]], [[Кинески алигатор]], [[Американски алигатор]], [[Густав (крокодил)|Густав]] ** '''''Носорози (13)''''': '''[[Носорог]]'''[[Image:Golden star.svg|17px]], [[Rhinoceros]], [[Dicerorhinus]], [[Црн носорог]], [[Источен црн носорог]], [[Западен црн носорог]], [[Јужнозападен црн носорог]], [[Јужноцентрален црн носорог]], [[Бел носорог]], [[Северен бел носорог‎]], [[Суматрански носорог]], [[Индиски носорог]], [[Јавански носорог]] ** '''''Мачки (36)''''': [[Pantherinae]], [[Снежен леопард]], [[Големи мачки]], [[Neofelis]], [[Борнејски облачен леопард]], [[Облачен леопард]], [[Формозански облачен леопард]], [[Panthera]], [[Јагуар]], '''[[Леопард]]'''[[Image:Golden star.svg|17px]], [[Индокинески леопард]], [[Јавански леопард]], [[Индиски леопард]], [[Амурски леопард]], [[Севернокинески леопард]], [[Африкански леопард]], [[Леопард од Шри Ланка]], [[Арапски леопард]], [[Персиски леопард]], [[Занзибарски леопард]], [[Берберски леопард]], [[Синајски леопард]], [[Панар леопард]], [[Леопардот од Рудрапрајаг]], [[Леопардот од централните провинции]], [[Леопардот од Гумалапур]], [[Леопардот од ридовите Јелагири]], [[Анадолски леопард]], '''[[Тигар]]'''[[Image:Golden star.svg|17px]], [[Бенгалски тигар]], [[Индокинески тигар]], [[Малајски тигар]], [[Суматрански тигар]], [[Јужнокинески тигар]], [[Тринилски тигар]], [[Балиски тигар]] * '''Микробиологија (1)''': [[Вибрион]] * '''Биологија (2)''': [[Автотроф]], [[Розети (зоологија)]] * '''Разно (1)''': [[Бордо]] ===Дополнувања (2)=== [[Пластид]], [[Мечка]] ===Шаблони=== [[Шаблон:Мечки]], [[Шаблон:Кафеава мечка]], [[Шаблон:Нилски коњ]], [[Шаблон:Крокодил]], [[Шаблон:Непарнокопитни]], [[Шаблон:Црн носорог]], [[Шаблон:Пантери]], [[Шаблон:Леопард]], [[Шаблон:Префектури на регионите во Франција]], [[Шаблон:Тигар]] ==Награди =D == {| align="right" style="float:right; width:13%; background:gold; color:black; margin-left:5px; border:3px solid #ed2e3e; text-align:center; padding:5px;" |[[Image:Makari the Tiger.jpg|150px]] |- |<center>[[User:Raso mk|'''Рашо''']] ти праќа една мала</center> |- |<span style=text-decoration:blink;>'''<big>тигарска награда</big>'''</span> |} <!------------------------ОВДЕ ПОЧНУВА КОДОТ НА НАГРАДАТА------------------------> {| style="border: 1px solid gray; background-color: AntiqueWhite;" |rowspan="2" valign="middle" | [[Image:Bearbarnstar.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Барнстар за мечки ;)''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Мислам дека заслужуваш едно признание за сите статии со мечките. Ова е и мотивација за да ги потполниш сите останати статии. Браво и продолжи со добрата работа :) [[Корисник:Brainmachine|Brainmachine]]<sup>[[Разговор со корисник:Brainmachine|wtf?]]</sup> 19:39, 17 ноември 2008 (UTC) |} <!------------------------ОВДЕ ЗАВРШУВА КОДОТ НА НАГРАДАТА------------------------> {| style="border: 1px dotted gray; background-color: Cyan;" |rowspan="2" valign="middle" | [[Image:Црна мечка со златна круна.jpg|60px|border]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Сајбермедал: Црна мечка со златна круна''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Здраво Векипејт, <br> Ти ја доделувам оваа награда за темелноста и квалитетот во пишувањето на статиите за мечките. <br> Поздрав и само напред! --[[User:Crnorizec|Црноризец]] <small>([[User talk:Crnorizec|разговор]])</small> 11:02, 30 ноември 2008 (UTC) |- |} [[fr:Utilisateur:Vekip8]] [[en:User:Vekip8]] 49ko9uwq8rza12u5iyktzs9l3gourtt Неофит Рилски 0 73618 5625406 5609464 2026-09-08T18:02:58Z Кочев 51418 /* Надворешни врски */ 5625406 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Неофит Рилски | портрет=Neofit Rilski by Ivan Karastoyanov.jpg | опис=педагог и научник од Бугарија | наставка= | роден-дата=[[1793]] | роден-место=[[Банско (град)|Банско]], [[Отоманско Царство]] | починал-дата={{починал на|4|јануари|1881}} | починал-место=[[Рилски манастир]], [[Кнежевство Бугарија]] }} '''Неофит Рилски''' (световно име '''Никола Поппетров Бенин'''; 1793 – 4 јануари 1881) — една од најзначајните фигури во [[Бугарска преродба|бугарската преродба]], познат како „''патријарх на бугарските учители и книжевници''“ според чешкиот историчар [[Константин Јиречек]]. Тој бил [[монах]], [[педагог]], преведувач и автор на првата бугарска граматика, како и основоположник на новобугарското световно образование.<ref>Стилиян Чилингиров, [http://www.liternet.bg/publish10/schilingirov/nrilski.htm "Неофит Рилски"], Библиотека "Български писатели" под ред. на М. Арнаудов, том I, Издателство "Факел", София, 1929.</ref><ref>Академик Иван Радев, [http://liternet.bg/publish2/ivanradev/n_rilski.htm "Йеромонах Неофит Рилски - от личността към делото му], в "Литература в дискусия", II, съст. Елена Тачева, Роман Хаджикосев, Албена Вачева, Варна, LiterNet, 2006.</ref> Неговиот придонес кон просветата, книжевноста и развојот на бугарскиот јазик е огромен, играјќи клучна улога во културното и национално будење на Бугарите во XIX век. == Биографија == === Рани години === Неофит Рилски е роден во 1793 година во [[Банско (град)|Банско]], Османска Империја (според некои извори, годината може да е 1790, а местото – село Бања, Разлошко). Потекнувал од скромно семејство, а неговите родители биле сиромашни, но побожни луѓе. Од мали нозе покажувал интерес кон учењето и уметноста, особено кон иконописот. На млада возраст, Никола се приклучил кон монашкиот живот во [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]], каде го добил името Неофит. Таму се образовал и се запознал со црковните книги и традициите, што подоцна имало големо влијание врз неговата работа. === Образование и монашки живот === Во Рилскиот манастир, Неофит се стекнал со основно образование, изучувајќи црковнословенски јазик и литургија. Неговиот талент за уметност го довел до занимавање со иконопис, а подоцна и до изучување на грчкиот јазик, кој бил клучен за интелектуалниот живот во Османската Империја во тоа време. Бил испратен да го продолжи своето образование во [[Мелник]], познат во тие години по своето познато грчко училиште. Тука, во периодот 1821—1828, учел кај учителот Адам Запекос од [[Мецово]].<ref>{{Наведено списание|last=Владов|first=Владимир|date=2008|title=Гръцко-български просветни връзки и отношения (краят на ХVIII ­ първата половина на ХIХ век)|url=https://journals.uni-vt.bg/getarticle.aspx?aid=2005&type=.pdf|journal=Балканите - език, история, култура|volume=1|pages=123}}</ref> Подоцна продолжил да се образува во други грчки образовни центри. Овие искуства му овозможиле да стекне широка ерудиција, што подоцна ја искористил за развој на бугарското образование. === Просветна дејност === [[Податотека:BASA-GB-453-4-23-28-Gabrovo (cropped) 07.jpg|мини|Скица на [[Априловска гимназија|првото бугарско училиште]] во [[Габрово (Бугарија)|Габрово]], отворено во 1835 год.]] Неофит Рилски е познат по воведувањето на [[Метод на Бел-Ланкастер|заемната метода]] во бугарското образование, систем што го презел од западноевропските образовни практики. Во 1835 година, тој станал прв учител во новоотвореното световно [[Априловска гимназија|училиште во Габрово]] — првата модерна бугарска училишна институција, каде за првпат започнал да предава на бугарски јазик, наместо на грчки, што било револуционерен чекор за времето. [[Податотека:Neofit-Rilsi-Bulgarian-Grammer-Book-Cover.jpg|лево|мини|318x318пкс|''Болгарска грамматіка''. Крагуевац (1835).]] Неговата работа како учител не се ограничувала само на предавање. Тој бил и автор на учебници, а во 1835 година во [[Крагуевац]], [[Кнежевство Србија|Србија]] ја објавил „''Болгарска граматика''“, првиот систематизиран труд за бугарскиот јазик. Ова дело било од огромно значење, бидејќи поставило основа за стандардизација на јазикот и неговото користење во образованието и книжевноста. Ги напишал и учебникот за начелниот курс "''Взаимоучителни таблици''", првиот бугарски учебник по Берт-Ланкастеровиот педагошки метод "Краснописание", издаден во 1837-а, и "Зборник на бугарскиот јазик, изтолкуван од црковно-словенски и грчки јазик" во 1875-а. Во 1840 го издал и првиот новобугарски превод на [[Нов завет|Новиот завет]] со името "Нов'j завет господа нашего Иисуса Христа сега новопреведенн'j от Славенскаго на Болгарскиj јаз'ик". Ова училиште станало модел за многу други во земјата. Подоцна, во 1839 година, основал училиште и во [[Копривштица]], каде продолжил да ја развива својата методика. Во периодот од 1848 до 1852 година бил професор по [[црковнословенски јазик]] во [[Богословија на Халки|Патријаршиската богословска школа]] на Халки, реномирана високошколска установа во Цариградската патријаршија. === Рилски манастир и подоцнежни години (1852–1881) === [[Податотека:Neofit Rilski grave-rila monastery.JPG|мини|Гробот на Неофит Рилски во Рилскиот манастир]] По својата учителска дејност, Неофит се вратил во Рилскиот манастир, каде останал до крајот на животот. Таму продолжил да работи како духовник, преведувач и книжевен деец. Манастирот станал центар на бугарската култура и образование, благодарение на неговите напори. Неофит бил и талентиран иконописец. Неговите икони, создадени во традицијата на Банската уметничка школа, се зачувани во Рилскиот манастир и други цркви. Неофит Рилски починал на 4 јануари 1881 година во Рилскиот манастир. Тој останал симбол на бугарското просветителство. Неговото име го носат бројни училишта, улици и институции во Бугарија. Рилскиот манастир, каде тој поминал голем дел од животот, денес е светско културно наследство под заштита на УНЕСКО, делумно благодарение на неговите напори за зачувување на бугарската култура. == Дела == * [[c:File:Neofit_Rilski_-_Bolgarska_Gramatika_(1835).pdf|''Болгарска грамматіка''.]] Крагуевац (1835) * [http://books.google.com/books?id=9cw9AAAAYAAJ&dq=intitle%3Akratkoe&pg=PR1#v=onepage&q&f=false ''Краткое и ꙗсное изложеніе за раздѣленїето, начертанїето, именованїето и произношенїето на писмената и правила за срицанїето, просодїата и слогат и за правото чтенїе на греческия ꙗзык''.] Белград (1835) * {{ cite book |url= https://archive.org/details/novyzavietgospo00neofgoog |title= Новый Завет Господа нашего Иисуса Христа. Сега ново преведенный от славенский на болгарский язык от Неофита, иеромонаха Рылца Издание трето |edition = 3 |place= Лондон |year= 1859 |publisher= В. Ватсъ }} * [http://strumski.com/biblioteka/?id=1142 ''Службы съ Житиемъ преподабнагω и богоноснагω оца нашегω Iωанна Рылскаго чωдотворца''], Белград, 1836 г. * Словар на българския език, изтълкуван на църковнославянски и гръцки език. А – Благоизправляю. Цариград, 1875. * [http://strumski.com/biblioteka/?id=2672 ''Приложение при главното мое завещание сиреч дополнение к нему, написано во 1876-е лето Марта 1-й''], Рилски Манастир, 15 декември 1880 година == Извори == <references /> == Надворешни врски == * [http://bansko.net/muzei_neofit_rilski Куќа-музеj на Неофит Рилски (Бенина куќа) во Банско] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бугарски преродбеници]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] [[Категорија:Погребани во Рилскиот манастир]] [[Категорија:Луѓе од Банско]] ex0m0pd9pks6d6l3hf07ue0ktgxc72t Универзитет „Гоце Делчев“ 0 99679 5625577 5558808 2026-09-09T03:54:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625577 wikitext text/x-wiki {{Универзитет |image =[[Податотека:Грб_на_Универзитетот_Гоце_Делчев.png|150п]] |name = Универзитет „Гоце Делчев“ |established = 2007 |staff= |rector= Проф. д-р [[Дејан Мираковски]] |faculty=13 |city= [[Штип]] |country= [[Република Македонија]] |campus= |students= >19.000 |type = [[државен универзитет|државен]] |website= [http://www.ugd.edu.mk/ www.ugd.edu.mk] }} '''Универзитетот „Гоце Делчев“ – Штип''' ― државен универзитет, рангиран на второто место на списокот на државни универзитети во државата.<ref>[http://www.shanghairanking.com/Macedonian_HEIs_Ranking/Macedonian-HEIs-Ranking-2013-2014.html Academic Ranking of World Universities (ARWU) - Macedonian HEIs Ranking 2013-2014]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Како млада и енергична високообразовна институција која постојано ги следи интересите на младата популација, како и најновите светски економски, индустриски и технолошки трендови создаде извонредни можности за високо образование. Дипломите на Универзитетот „Гоце Делчев“ – Штип се меѓународно признати и се сигурна потврда за влез на домашниот и меѓународен пазар на трудот. Универзитетот „Гоце Делчев“ – Штип интегрира 13 факултети, организирани во 3 универзитетски кампуси. Наставата се изведува во наставни центри кои се дисперзирани во 12 града во Македонија. 19.000 студенти веќе го препознаа Универзитетот „Гоце Делчев“ – Штип, како одлична можност за својот академски раст.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/ugd/zaugd |title=Матична страница на Универзитетот „Гоце Делчев“ - „За Универзитетот“ |accessdate=2013-03-04 |archive-date=2014-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140208181350/http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/ugd/zaugd |url-status=dead }}</ref> ==Историјат== {{Рангирање на високообразовните институции во Република Македонија|state=collapsed}} [[Податотека:Школото во кое учителствувал Гоце Делчев во Штип9.jpg|мини|Зградата на ректоратот.]] '''Универзитетот „Гоце Делчев“''' е основан од страна на Собранието на [[Република Македонија]] на [[27 март]] [[2007]] г., кога се слави и патрониот празник на Универзитетот. Универзитетот „Гоце Делчев“ е сместен во 12 македонски градови: [[Штип]], [[Струмица]], [[Кочани]], [[Радовиш]], [[Пробиштип]], [[Виница]], [[Свети Николе]], [[Гевгелија]], [[Кавадарци]], [[Прилеп]], [[Скопје]] и [[Берово]]. Првата конститутивна седница на Универзитетскиот сенат е одржана на 28.06.2007 г., во амфитеатарот на Педагошкиот факултет и Факултетот за рударство, геологија и политехника. Во присуство на државниот секретар за образование г. Перо Стојановски и дел од членовите на матичната комисија на Универзитетот „Гоце Делчев“, претставници од студентите, професори и асистенти, како и граѓани на град Штип, Универзитетскиот сенат донесе едногласна одлука за избор на ректор на универзитетот да биде [[Саша Митрев|проф. д-р Саша Митрев]] редовен професор на Земјоделскиот факултет. Во 2015 г. е наследен од проф. д-р. [[Блажо Боев]] од Факултетот за природно-технички науки. Во првата студиска година се запишаа 1.300 студенти на 7 факултети и една висока школа и тоа: [[Правен факултет - Кочани|Правен факултет]], [[Економски факултет Штип|Економски факултет]], [[Педагошки факултет - Штип|Педагошки факултет]] (денес преименуван во Факултет за образовни науки), [[Факултет за природни и технички науки - Штип|Факултет за рударство геологија и политехника]], [[Земјоделски факултет - Штип|Земјоделски факултет]], [[Факултет за информатика - Штип|Факултет за информатика]], [[Факултет за музичка уметност - Штип|Факултет за музичка уметност]] и [[Факултет за медицински науки - Штип|Висока здравствена школа]]. Од студиската година 2008/09 г., во состав на Универзитетот се и 6 (шест) нови факултети: [[Факултет за медицински науки - Штип|Факултет за медицински науки]], [[Филолошки факултет - Штип|Филолошки факултет]], [[Електротехнички факултет - Радовиш|Електротехнички факултет]], [[Машински факултет - Виница|Машински факултет]], [[Технолошко-технички факултет - Пробиштип|Технолошко-технички факултет]] и [[Факултет за туризам и бизнис логистика - Гевгелија|Факултет за туризам и бизнис логистика]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/ugd/zaugd/istorija |title=Матична страница на Универзитет „Гоце Делчев“ - „Историја“ |accessdate=2013-03-04 |archive-date=2013-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024174825/http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/ugd/zaugd/istorija |url-status=dead }}</ref> ==Организација и организациони единици== Универзитетот, согласно со [[Статут]]от (Универзитетски гласник 09/2009), е највисока автономна јавна високообразовна, научна, односно уметничка установа, што го обезбедува единството во вршењето и развојот на високото образование, науката, уметноста и стручноста, и непосредно преку своите единици од различни студиски подрачја пренесува сознанија од повеќе научни, односно уметнички подрачја и дисциплини. Во неговиот состав влегуваат јавни факултети, т.е. единици кои вршат високообразовна и научноистражувачка дејност во сите степени на високото образование. ===Факултети=== На Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип се организираат универзитетски стручни студии од прв, втор и трет циклус. Единици во состав на Универзитетот се<ref>[http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/fakulteti Матична страница страница на Универзитетот „Гоце Делчев“ - „Факултети“]</ref>: # [[Факултет за образовни науки - Штип|Факултет за образовни науки]] – декан проф. д-р [[Никола Смилков]] # [[Факултет за природни и технички науки - Штип|Факултет за природни и технички науки]] – декан проф. [[Зоран Панов]] # [[Земјоделски факултет - Штип|Земјоделски факултет]] – декан проф. д-р [[Илија Каров]] # [[Факултет за информатика - Штип|Факултет за информатика]] – декан проф. д-р [[Цвета Мартиновска]] # [[Економски факултет Штип|Економски факултет]] – декан проф. д-р [[Ристо Фотов]] # [[Правен факултет - Кочани|Правен факултет]] – декан проф. д-р [[Јован Ананиев]] # [[Факултет за музичка уметност - Штип|Факултет за музичка уметност]] – Проф. д-р [[Илчо Јованов]] # [[Факултет за медицински науки - Штип|Факултет за медицински науки]] – декан проф. д-р [[Бистра Ангеловска]] # [[Факултет за туризам и бизнис логистика - Гевгелија|Факултет за туризам и бизнис логистика]] – декан доц. д-р [[Нако Ташков]] # [[Филолошки факултет - Штип|Филолошки факултет]] – декан доц. д-р [[Јованка Денкова]] # [[Електротехнички факултет - Радовиш|Електротехнички факултет]] – декан доц. д-р [[Татјана Атанасова Пачемска]] # [[Технолошко-технички факултет - Пробиштип|Технолошко-технички факултет]] – декан доц. д-р [[Винета Сребренкоска]] # [[Машински факултет - Виница|Машински факултет]] – декан доц. д-р [[Дејан Мираковски]] Покрај овие единици се организираат и: катедри, оддели, институти, центри<ref>[http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/centri Матична страница на Универзитет „Гоце Делчев“ - „Центри“]</ref>, лаборатории, библиотеки и други внатрешни организациони единици, како што се: ===Центри=== * [[Универзитетски културен центар]]; * [[Универзитетски спортски центар]]; * [[Центар за односи со јавноста]]; * [[Центар за доживотно учење]]; * [[Центар за електронско учење]]; * [[Центар за обезбедување на квалитет]]; * [[Центар за меѓууниверзитетска соработка]]; * [[ИТ центар]]; * [[Канцеларија за кариера]]; * [[Алумни клуб]]; ===Институти=== * [[Институт за историја и археологија]]; * Институт за гастрономија, исхрана и диететика. ===Други внатрешни организациони единици=== * [[Универзитетска библиотека]]; '''Ректоратот''' односно седиштето на Универзитетот, каде се сместени највисоките раководни тела, се наоѓа во Штип. Органи на Универзитетот се: Универзитетски сенат, ректор и Ректорска управа. Универзитетскиот сенат го избираат [[ректор]]от и проректорите на Универзитетот. [[Ректор]]от ја води седницата на Универзитетскиот сенат. Проректорите учествуваат во работата на Сенатот, без право на глас. Универзитетскиот сенат донесува Статут на Универзитетот, одлучува за наставната, научната, уметничката и високостручната дејност. Исто така, Сенатот ги усвојува студиските програми на факултетите и ги утврдува научните, односно уметничките области. [[Ректор]]от како раководен орган на Универзитетот го застапува Универзитетот во земјава и странство, ја води меѓународната соработка на Универзитетот и иницира соработка со други универзитети во земјава и во странство. Ректорската управа ја сочинуваат: [[ректор]]от, проректорите, деканите на факултетите, директорите на високите стручни школи и еден претставник на студентите од Сојузот на студентите на Универзитетот. Во работата на Ректорската управа учествува и генералниот секретар на Универзитетот, без право на одлучување. Со Ректорската управа раководи [[ректор]]от. [[Ректор]] на универзитетот од 2022 година е Проф. д-р Дејан Мираковски, по проф.д-р [[Блажо Боев]], кој го наследил [[Саша Митрев]] во 2015 г.<ref>{{наведени вести|url=http://kurir.mk/makedonija/vesti/200917-Stipskiot-univerzitet-Goce-Delcev-ima-nov-rektor|title=Штипскиот универзитет „Гоце Делчев“ има нов ректор|date=18 мај 2015|work=Курир|accessdate=18 мај 2015}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Покрај [[ректор]]от, како раководен орган, Универзитетот има и два '''проректори''' <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/ugd/zaugd/prorektori |title=Матична страница на Универзитет „Гоце Делчев“ - „Проректори“ |accessdate=2013-03-04 |archive-date=2013-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130301005854/http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/ugd/zaugd/prorektori |url-status=dead }}</ref>: * проректор за настава и студенти - проф. Мишко Џидров, * Проректор за развој, инвестиција и одржување - проф. Дејан Мираковски. Вкупниот број на вработени на Универзитетот „Гоце Делчев“ во [[Штип]] изнесува 438. ==Симболи<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/ugd/zaugd/simboli |title=Матична страница на Универзитетот „Гоце Делчев“ - „Симболи“ |accessdate=2013-03-04 |archive-date=2013-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313164253/http://ugd.edu.mk/index.php/mk/ugd/zaugd/simboli |url-status=dead }}</ref>== ===Грб на Универзитетот=== [[Податотека:Грб_на_Универзитетот_Гоце_Делчев.png|мини|120п|алт=Грб на Универзитетот Гоце Делчев|Грб на Универзитетот „Гоце Делчев“]] Грбот на Универзитетот е со тркалезна форма. Во средината е училиштето во Ново Село - Штип, каде што Гоце Делчев учителствувал (Ректорат на Универзитетот „Гоце Делчев“ - Штип), во горниот дел од кругот е испишан текстот: Универзитет „Гоце Делчев“, а во долниот дел: Штип. Со грбот, знамето и химната се претставуваат Универзитетот и единиците на Универзитетот. Грбот на Универзитетот се употребува на знамето, дипломите, плакетите, признанијата, меморандумите, изданијата на Универзитетот, како и на пригодни ковани пари, што се издаваат по повод јубилејни прослави на Универзитетот и друго. ===Знаме на Универзитетот=== [[Податотека:Знаме_на_Универзитетот_Гоце_Делчев.jpg|мини|120п|алт=Знаме на Универзитетот Гоце Делчев|Знаме на Универзитетот Гоце Делчев]] Знамето на Универзитетот е во правоаголна форма, во бордо боја, со златно-жолти реси на рабовите. Во средината е грбот на Универзитетот во златно-жолта боја. Во долниот дел од знамето, во два реда по неговата должина пишува: „Јас го разбирам светот, единствено, како поле за културен натпревар меѓу народите“. Знамето на Универзитетот стои постојано истакнато на објектот на Ректоратот на Универзитетот. Знамето на Универзитетот се истакнува пред објектите на единиците и пред објектите на придружните членки на Универзитетот, по повод патронатот на Универзитетот, прослави, свечености и други активности, кои се од значење за Универзитетот, а може да се истакне и при одржување на меѓународни универзитетски средби, натпревари и други собири во согласност со правилата и практиката на одржувањето на тие собири, како и при спортски натпревари и други спортски активности на Универзитетот. ===Универзитетски инсигнии=== [[Податотека:Инсигнии на Универзитетот Гоце Делчев.png|мини|120п|алт=Инсигнии на Универзитетот Гоце Делчев|Инсигнии на Универзитетот Гоце Делчев]] Универзитетските инсигнии се состојат од меѓусебно поврзани гравури кои ја симболизираат културата на регионот во кој делува Универзитетот во Република Македонија. Универзитетските инсигнии ги носат: ректорот и проректорите на Универзитетот, како и деканите, односно директорите на единиците на Универзитетот, на прослави, промоции и други свечености на Универзитетот и единиците на Универзитетот, или на други национални и меѓународни манифестации. ===Одора=== На Универзитетот се установува одора за: ректорот, проректорите и деканите, односно директорите на единиците. Одората се носи при промоции, прослави и други свечености на Универзитетот и на единиците на Универзитетот, или на национални и меѓународни манифестации. Поблиски одредби за изгледот, употребата на симболите и другите обележја на Универзитетот донесува Ректорската управа. ===Плакета=== Со посебна одлука на Универзитетскиот сенат се востановува: плакета, повелба, благодарница, пофалба и други признанија и награди на Универзитетот, кои се доделуваат на заслужни поединци, правни лица или институции, кои со својата работа придонеле за развојот и афирмацијата на Универзитетот, како и за развој на научната мисла, а на студентите за постигнатиот успех во студирањето ===Химна=== Химната на Универзитетот се изведува на прослави, промоции и други свечени и спортски манифестации на Универзитетот, на единиците и на придружните членки на Универзитетот, при меѓународни универзитетски средби и други собири во согласност со правилата и практиката на одржувањето на тие собири. Химната се изведува со свирење, со пеење или комбинирано. Химната на Универзитетот е свечена песна, посветена на улогата и значењето на Универзитетот. Изработена е од [[Илчо Јованов|доц. д-р Илчо Јованов]]<br /> '''Химна на УГД:'''<br /> {| class="wikitable" |- ! I строфа !! Рефрен !! II строфа |- |- | Гордо чекориме со тебе ние,<br />Гоце учителу наш.<br />Делото твое нас нѐ води <br />Кон светлината,<br />Делото твое нас нѐ води <br />Кон иднината.||Знаење, мудрост ни даваш<br />За светла иднина,<br />Вечно и гордо зрачи<br />Универзитету наш.|| Твојата укост гордост е наша,<br />Го свети патот наш.<br />Мислата твоја сила е вечна<br />Темелот силен наш,<br />Мислата твоја нас нѐ води<br />Кон иднината. |} ==Студенти== '''Статус на студент''' на Универзитетот се стекнува со запишувањето на прв, втор и трет циклус на студии во рамките на еден од 13 факултети на Универзитет „Гоце Делчев“ – Штип. Статусот на студент се докажува со студентска легитимација. Студентот има право на слободно искажување на мислењата и ставовите во текот на наставата, како и право на изјаснување на квалитетот (оценување) на наставата и наставниците. '''Начинот за упис''' на идните студенти на факултетите е преку полагање на надворешни и интерни испити во рамките на државната матура. За реализација на конкурсот за запишување во прв циклус на студии на Универзитетот се формираат конкурсни комисии за секоја единица. Рангирањето на кандидатите го врши конкурсната комисија. На студентските програми на Универзитетот не можат да бидат запишани кандидати кои имаат помалку од 40 бода, добиени по сите основи. '''Странските државјани''' се запишуваат надвор од квотите утврдени во Конкурсот. При пријавувањето кандидатите поднесуваат нострифицирано свидетелство за завршено средно образование, како и нострифицирани свидетелства за сите класови, заверен превод на изводот од матичната книга на родените, потврда за знаење на македонскиот јазик (издадена од комисија на [[Универзитет]]от) и уверение за здравствена состојба. Кандидатите наведуваат дали се стипендисти на својата влада или самостојно ги поднесуваат трошоците на студирањето. На странските државјани кои се пријавуваат на факултетот за музичка уметност им се врши проверка на знаењата и умеењата. Универзитетот „Гоце Делчев” во [[Штип]] организира курс за изучување на македонскиот јазик. Школарината за странските студенти за учебната 2012/2013 година изнесува 300 евра за еден семестар на сите единици, освен на Факултетот за медицински науки, каде за еден семестар изнесува 500 евра, доколку поинаку не е регулирано со договор за меѓууниверзитетска соработка. Во оваа категорија влегуваат и кандидатите странски државјани чии родители или пак тие работат во дипломатските претставништва во [[Република Македонија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/ugd/inter-students |title=Матична страница на Универзитет „Гоце Делчев“ - „Интернационални студенти“ |accessdate=2013-03-06 |archive-date=2013-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130301050138/http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/ugd/inter-students |url-status=dead }}</ref>. '''Софтверско решение''' кое придонесува за модерен начин на студирање е '''''електронскиот индекс''''' на Универзитетот. Преку електронскиот индекс се овозможува комплетно електронско студирање, вклучувајќи електронски упис и заверка на семестар, електронско пријавување на испити и семинарски работи, објава на електронски резултати, електронска огласна табла, перманентна електронска комуникација и електронски консултации со наставничкиот и соработничкиот кадар, електронско учење, како и многу други активности. Студентите (од сите степени на високо образование) кои се без родители, слепи, глуви, инвалиди од прва и втора група, мајки со деца до шестгодишна возраст и хоспитализираните лица имаат право на посебни предности утврдени со Статутот на високообразовната установа. ==Меѓууниверзитетска соработка== Универзитетот остварува соработка со многу образовни и научни институции во земјава и во странство. Соработката со универзитетите од странство се реализира во рамките на меѓународните универзитетски асоцијации и мрежи, како и со билатерални договори. Целта е воспоставување соработка за развивање и проширување на научните и професионални искуства, научна и техничка соработка со странски и со национални високообразовни и научни установи и остварување на други форми на меѓународна соработка. Универзитетот „Гоце Делчев“, како член на Ерасмус мрежата, отвора можност студентите да добијат Ерасмус стипендија. Ерасмус програмата подразбира испраќање и примање на студенти од странство. Ерасмус студентите можат да поминат еден или два семестра на некој од европските универзитети, каде ќе имаат можност да го изучуваат јазикот на државата во која престојуваат и да ја запознаат нивната култура. Испитите кои ќе ги полагаат студентите додека престојуваат во странство ќе им бидат признати согласно со Правилникот за ЕКТС. Универзитетот „Гоце Делчев“ се стреми за плодна и ефикасна соработка со другите универзитети, така што потпиша договори за меѓусебна соработка со: {{MultiCol|100%}} * 10.12 2007 г. - [[Универзитет „Св. Климент Охридски“]] - [[Битола]] - http://www.uklo.edu.mk * 24.12 2007 г. - Универзитет за Југоисточна Европа- [[Тетово]] - http://www.seeu.edu.mk * 24.12 2007 г. - [[Државен универзитет во Тетово]] - http://www.unite.edu.mk * 14.12.2007 г. – Хрватски геолошки институт, Хрватска - http://www.hgi-cgs.hr/ * 24.01.2008 г. – Геомагнетски завод, Србија - http://www.geomag.gov.rs/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110221154152/http://www.geomag.gov.rs/ |date=2011-02-21 }} * 21.02 2008 г. - [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ - Скопје]] - http://www.ukim.edu.mk * 11.02 2008 г. - Универзитет во Приштина - http://www.uni-pr.edu {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080907142817/http://uni-pr.edu/ |date=2008-09-07 }} * 09.04 2008 г. - Универзитет во Марибор - http://www.uni-mb.si {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110214012326/http://www.uni-mb.si/ |date=2011-02-14 }} * 10.04 2008 г. - Универзитет во Крагуевац - http://www.kg.ac.rs * 30.04 2008 г. - [[ФОН Универзитет|Универзитет ФОН - Скопје]] - http://www.fon.edu.mk * 13.05 2008 г. - Аграрната академија во Самара - Русија * 15.05 2008 г. - Медицински универзитет во Самара - Русија - http://www.ssmj.ru * 17.05 2008 г. - Државен универзитет Самара - Русија * 30.10 2008 г. - Стопанска академија од Р. Бугарија - http://www.uni-svishtov.bg * 04.11 2008 г. - Договор за создавање на Руски центар во Штип * 17.06.2008 г. - Државен педагошки универзитет Москва - http://www.mpgu.edu {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250808202318/https://www.mpgu.edu/ |date=2025-08-08 }} * 11.08.2008 г. - Земјоделски универзитет Пловдив - http://www.au-plovdiv.bg * 04.07.2008 г. - Меѓународна менаџмент групација IMG-Италија - http://www.img-int.org * 27.10.2008 г. - Руска Мир фондација - http://russkiymir.org {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100416122324/http://www.russkiymir.org/ |date=2010-04-16 }} {{ColBreak}} * 27.01.2009 г. - Универзитет Руен Франција - http://www.univ-rouen.fr {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120315190447/http://www.univ-rouen.fr/%7C |date=2012-03-15 }} * 09.11.2009 г. - Педагошки факултет Врање - http://www.ucfak.ni.ac.rs {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140215040852/http://www.ucfak.ni.ac.rs/ |date=2014-02-15 }} * 09.10.2009 г. – Универзитет Educons, Сремска Каменица - http://www.educons.edu.rs/{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * 10.08.2009 г. - Кинеска академија за земјоделски науки - http://www.caas.net.cn {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201205182126/http://www.caas.net.cn/ |date=2020-12-05 }} * 18.03.2009 г. - Политехнички институт Сантарем - http://www.ipsantarem.pt * 17.06.2009 г. - Универзитет Пловдив - http://www.uni-plovdiv.bg * 06.04.2010 г. - Универзитет Риека Хрватска - http://www.uniri.hr * 27.04.2010 г. - Бозок универзитет во Јозгат - http://bozok.edu.tr/ * 28.04.2010 г. - Универзитет во Ниде - http://www.nigde.edu.tr/ * 29.04.2010 г. - Универзитет во Невшеир - http://www.nevsehir.edu.tr * 18.05.2010 г. - Универзитет Aurel Vlaicu во Арад, Република Романија - http://www.uav.ro/ * 19.05.2010 г. - Универзитет 1 Decembrie 1918 во Алба Јулија, Република Романија - http://www.uab.ro/ * 19.05.2010 г. - TÜV Rheinland, Република Романија - http://www.tuv.ro/ * 02.10.2010 г. - Национален универзитет В.Н. Каразин во Харков - http://www.univer.kharkov.ua/en * 02.10.2010 г. - Национален педагошки универзитет Драгоманов - http://www.npu.edu.ua/index.php?lang=en * 31.05.2010 г. - Универзитетот во Мостар, - http://www.sve-mo.ba/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140216040217/http://sve-mo.ba/ |date=2014-02-16 }} * 26.11.2011 г. – “1 Deciembre 1918” University of Alba Iulia]], во Романија, - http://www.uab.ro/index_.php {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110616011301/http://www.uab.ro/index_.php |date=2011-06-16 }} * 21.01.2011 г. – Klinikum Nürnberg, Германија - http://www.klinikum-nuernberg.de/DE/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110128210050/http://www.klinikum-nuernberg.de/DE/ |date=2011-01-28 }} {{EndMultiCol}} == Наука и истражување== Универзитетот „Гоце Делчев“ - Штип одгледува и произведува академски вредности кои на општата скала на општествени вредности традиционално се поставуваат многу високо. Во најголема мерка позитивните академски вредности се темелат на движечката сила која произлегува од научните активности. Универзитетското наследство, универзитетската независност-автономност, универзитетската веродостојност се основни елементи на кои може со сигурност да се подигнат новите генерации на интелектуалци, извонредни професионалци, квалитетни личности кои можат да ја носат одговорноста на иднината на општеството. Во оваа насока научните истражувања ги развиваат поединечните квалитети на секој поединец како важен елемент на универзитетската академска заедница. Научните истражувања на Универзитетот кои се изведуваат како фундаментални и како апликативно развојни се темелат на поединечниот проектен пристап кој го одразува и осигурува минималниот развој на академските јадра. Научните истражувања на Универзитетот се изведуваат во рамките на факултетите, односно во рамките на нивните катедри-департменти. == Надворешни врски == * [http://www.ugd.edu.mk/index.php/mk/ Официјална страница на Универзитетот „Гоце Делчев“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130218072828/http://ugd.edu.mk/index.php/mk/ |date=2013-02-18 }} * [http://eco.ugd.edu.mk/ Економски факултет - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120614200350/http://eco.ugd.edu.mk/ |date=2012-06-14 }} *[http://fi.ugd.edu.mk/ Факултет за информатика - Штип] * [http://zem.ugd.edu.mk/ Земјоделски факултет - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090331210710/http://zem.ugd.edu.mk/ |date=2009-03-31 }} * [http://frgp.ugd.edu.mk/ Факултет за природни и технички науки - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110722215044/http://frgp.ugd.edu.mk/ |date=2011-07-22 }} * [http://fmn.ugd.edu.mk/ Факултет за медицински науки - Штип] * [http://pf.ugd.edu.mk/ Факултет за образовни науки - Штип] * [http://ff.ugd.edu.mk/ Филолошки факултет - Штип] * [http://fmu.ugd.edu.mk/ Факултет за музичка уметност - Штип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110625113334/http://fmu.ugd.edu.mk/ |date=2011-06-25 }} * [http://pra.ugd.edu.mk/ Правен факултет - Кочани] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080923055439/http://pra.ugd.edu.mk/ |date=2008-09-23 }} * [http://etf.ugd.edu.mk/ Електротехнички факултет - Радовиш] * [http://ftb.ugd.edu.mk/ Факултет за туризам и бизнис логистика - Гевгелија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121022165557/http://ftb.ugd.edu.mk/ |date=2012-10-22 }} * [http://ttf.ugd.edu.mk/ Технолошко-технички факултет - Пробиштип] * [http://mf.ugd.edu.mk/ Машински факултет - Виница] == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Универзитет „Гоце Делчев“| ]] [[Категорија:Згради и градби посветени на Гоце Делчев]] [[Категорија:Појавено во 2007 година во Македонија]] [[Категорија:Универзитети во Македонија]] hbjezc6o8cwdxjvpxxetq1ttyfzaun3 Футурама 0 122272 5625327 5447787 2026-09-08T14:50:12Z Stephan1000000 82108 10 + 177 5625327 wikitext text/x-wiki {{Викифицирање}} {{Infobox television | name = Футурама | image = Futurama 1999 logo.svg | genre = {{plainlist| *[[Ситуациска комедија|Анимиран ситком]] *[[Научна фантастика]] *[[Комедија-драма]] }}<!-- Do not change genres without talk page discussion --> | creator = [[Мет Грејнинг]] | developer = {{Plainlist| *Мет Грејнинг *[[Дејвид Х. Коен]] }} | voices = {{Plainlist| *[[Били Вест]] *[[Кејти Сагал]] *[[Џон Димаџио]] *[[Трес Мекнил]] *[[Морис Ламарш]] *[[Фил Ламар]] *[[Лорен Том]] *[[Дејвид Херман]] *[[Френк Велкер]] }} | composer = [[Кристофер Тинг]] | opentheme = "Најавна песна од ''Футурама''" | country = [[Обединети Нации]] | language = [[Англиски]] | num_seasons = <!--Do not base this value on the DVD box set data or online streaming services. 7 seasons were produced.-->10<!--Do not base this value on the DVD box set data or online streaming services. 8 seasons were produced.--> | num_episodes = 177 | list_episodes = | executive_producer = {{Plainlist| *Мет Грејнинг *Дејвид Х. Коен *[[Кен Килер]] }} | producer = {{Plainlist| *[[Луис Мортон]] *[[Џ. Стјуарт Б’рнс]] *[[Патрик М. Вероне]] *Џејсон Грод *[[Клаудија Кац]] *Брајан Џ. Кован }} | editor = Пол Д. Калдер<br />Даник Томас<br />Крис Валанс | runtime = 22 минути | company = {{Plainlist| *[[Rough Draft Studios]] {{small|(animation)}} *[[The Curiosity Company]] *[[20th Television|20th Century Fox Television]]{{efn|Credited as "30th Century Fox Television."}} }} | distributor = [[20th Television]] | network = {{Plainlist| *[[Fox Broadcasting Company|Fox]] (1999–2003) *[[Comedy Central]] (2008–2013)}} | picture_format = {{Plainlist| *[[480i]] ([[4:3]]) (1999–2003) *[[1080i]] ([[16:9]]) (2008–2013) }} | audio_format = {{Plainlist| *[[Dolby Surround]] (1999–2008) *[[Dolby Digital]] 5.1 (2008–2013) }} | first_aired = {{Start date|1999|3|28}} | last_aired = {{End date|2013|9|4}} | website = http://www.cc.com/shows/futurama }} '''''Футурама''''' — американска [[анимиран]]а научнофантастична [[комедија]] создадена од Мет Гренинг и развиена од Гренинг и Дејвид Х. Коен за [[телевизија]] Fox. Епизодите биле со авантурите на поранешен доставувач на [[пица]] од [[Њујорк]], Филип Џеј Фрај, кој неколку секунди пред почетокот на Нова година 2000 бил замрзнат и одмрзнат за време на Нова година 2999. Во [[Америка]], [[серија]]та почнала да се емитува на 28.03.1999, а прекинала во 10.08.2003 на Fox. Потоа ''футурама'' повторно се емитувала на ''Cartoon Network'' од јануари 2003 до декември 2007, кога истекол договорот. Сега се емитува на ''Comedy Central''. Серијата повторно оживеала во 2007 со четири долгометражни [[филм]]ови, кои исто така биле покажувани на ''Comedy Central''. Последниот бил објавен во почетокот на 2009. Подоцна ''Comedy Central'' ја оживува ''Футурама'' со 26 епизоди кој треба да се емитуваат во средината на 2020 година.<ref>^ Taylor, Timothy Dean. Strange Sounds: Music, Technology & Culture. pp. 104–105. ISBN 0-415-93684-5.</ref> ''Comedy Central'' склучил договор со ''20th Century Fox Television'' за да ги организира постоечките епизоди и да ги емитува филмовите како нови епизоди.<ref>^ a b c d e f g Cook, Lucius (2004-04-26). "Hey Sexy Mama, Wanna Kill All Humans?: Looking Backwards at Futurama, The Greatest SF Show You've Never Seen". Locus Online. Посетено на 2008-07-29.</ref><ref>Gates, Anita (1999-01-24). "Groening's New World, 1,000 Years From Springfield". The New York Times. Посетено на 2008-06-13.</ref> ''Comedy Central'' почнал да ја емитува ''Футурама'' на 2 јануари 2008 година, и нови епизоди на 23 март 2008 година.<ref>^ a b "Leela's Homeworld". Futurama. Fox Network. 2002-02-17. No. 12, season 4.</ref> == Ликови == :''Други информации: Список на ликови во Футурама'' Всушност, ''Футурама'' е [[комедија]] чиј заплет се случува околу ''Планет експрес'' - [компанија] за доставување и вработените во неа,<ref>^ "A Clone of My Own". Futurama. Fox Network. 2000-04-09. No. 10, season 2. 3 minutes in.</ref> мала група кој не се прилагодува кон општеството од иднина. Епизодите скоро секогаш ги истакнуваат дејствијата на тројцата главни ликови, Фрај, Лила и Бендер. '''Филип Џеј Фрај (Били Вест)''' Фрај е прост, недораснат, неуреден доставувач на пица кој е замрзнат само малку по полноќ на 01.01. 2000 година и се буди на Нова година 2999. Добил работа како доставувач на пратки во Планет Експрес, компанија на единствениот жив роднина, Професор Хјуберт Џеј Фарнсворт. Неговата љубов кон Лила е навестена уште од првата епизода, па сè до денес. За време на епизодата "Roswell That Ends Well", Фрај не сакајќи станал свој дедо. Ова предизвикало недостаток на делта мозочни бранови, поради кои бил имун на силите на Браинспон. '''Туранга Лила (Кејти Сагал)''' Лила е компетентна и едноока, [[капетан]] на бродот на ''Планет експрес''.<ref>^ a b "Mother's Day". Futurama. Fox Network. 2000-05-14. No. 14, season 2.</ref> Напуштена како бебе, пораснала во сиропиталиште за деца и верувала дека е вонземјанин од друга [планета], но подоцна разбира дека е [мутант] од канализацијата.<ref>^ Verrone, Patric M (2003), DVD commentary for "The Sting", Futurama. Original airdate 1 јуни, 2003. No. 12, Season 4. 20th Century Fox.</ref> Пред да стане капетан на брод, Лила работела како службеник за доделување на работа во [[лабораторијата]], каде што за првпат го видела Фрај. Таа е првата љубов на Фрај. '''Бендер Бендинг Родригес (Џон Димаџо)''' Бендер е пијаница, пуши пури, [[клептоман]], мизантроп, егоцентричен, раздразлив робот. Иако првобитно бил програмиран да искривува греди за кабини за самоубиство, подоцна бил назначен за готвач на бродот и за време на филмот Bender's Big Score тој бил назначен за комерцијален директор на Планет експрес. Тој е најдобриот пријател на Фрај и негов цимер. Исто така, познато е дека сакал да биде пејач на народна музика и готвач. Тој бил направен во Мексико. '''Професор Хјуберт Џеј Фарнсворт (Били Вест)''' Професорот Хјуберт Франсворт е стар над 160 години, далечен внук на Фрај и е најблизок жив роднина.<ref>^ "When Aliens Attack". Futurama. Fox Network. 1999-11-07. No. 12, season 1.</ref> Фарнсворт ја основал ''Планет експрес'' за да се снабди со финансии за неговите луди научни [[експеримент]]и и иновации. Тој се клонирал самиот себе за да создаде наследник, Кјуберт Франсворт, кој го третира како сопствен син. '''Доктор Џон А. Зојдберг (Били Вест)''' Зојдберг е јастог-вонземјанец од планетата ''Decapod 10'' и е невротичен [лекар] на ''Планет експрес''. Иако тврди дека е експерт за луѓе, неговото знаење за [[анатомија]] и [[физиологија]] на [[човек]]от е очајно недоволно. Зојдберг е бездомен, сиромашен и покрај што е долгорочен другар на Фарнсворт, сите го омаложуваат освен Фрај. '''Ејми Вонг (Лорин Том)''' Ејми е многу богата, отворена, разгалена и склона на незгоди, долгорочен практикант во ''Планет експрес''. Таа е студентка по инжинеринг на ''Универзитетот на Марс'' и наследничка на западната [[полутопка]] од [[Марс]]. Иако е родена на Марс, таа е кинеска и склона на колнење на кинески [[јазик]] и користи жаргони од 31ви век. Нејзините родители се богати фармери, Лио и Инез Вонг. Иако најпрво игра улога на промискуитетна личност, најпосле открива трајна моногамска врска со Киф Крокер. '''Хермес Конрад (Фил Ламар)''' Хермес е од [[Јамајка]] и е [[сметководител]] во ''Планет експрес''. Тој е бирократ на 37мо ниво (кој бил унапреден до ниво 34 за време на серијата), кој е горд на тоа, ситничар за паравила и целосно вљубен во монотонијата на канцеларсиката работа и бирократијата. Хермес исто така е поранешен шампион на Олимпиското [[лимбо]], спорт добиен од популарната живост на журките, опишана како компетитивна во традицијата на попречувањето. Се откажал од лимбото кога млад навивач го што имитирал завршил со скршен пршлен за време на Олимписките игри во 2980 година. Жената на Хермес се вика Лабарбара, а синот Двајт кој има 12 години. '''Зап Брениген (Били Вест)''' Зап Брениген не вработен во ''Планет експрес'', но често се појавува во ''Футурама''. Тој е егоцентричен, неморален и неспособен капетан на бродот на ''Нимбус'', демократски ред на планети. Тој е смешна имитација на Капетан Кирк од Вилијам Шетнер. Постојано ја брка Лила. '''Киф Крокер (Морис Ламарш)''' Четврт подофицер и личен асистент на Зап Брениген, Киф е член на видот водоземци, кој живее на соодвотно именуваната планета ''Амфибија 9''. Иако е многу срамежлив, најпосле успеал да има врска со Ејми. '''Ниблер (Френк Велкер)''' Ниблер е милениче на Лила Ниблонијан, најдено во дивината и посвоено на почеток од серијата. Во големина е колку мачка, но може да изеде многу поголеми животни, и дава црна течност (гориво за вселенски брод). И покрај неговиот лажен сладок изглед, Ниблер, всушност е високо интелегентно суштество кој е одговорен за одржување на мирот во универзумот. Тој е откриен во "The Why of Fry" дека е одоворен за замрзнувањето на Фрај. :''Футурама има повторливи мали ликови, многу од нивните гласови се позајмени од Били Вест, Џон Димаџо, Трес Мекнил, Дејвид Херман и Морис Ламарш.'' == Локација == ''Футурама'' е сместена во [Њујорк] во почетокот на 31ви век, во време каде што има многу технолошки чуда. Градот Нов Њујорк е изграден врз урнатините на денешен Њујорк, односно "Стар Њујорк”. Различни направи и [архитектура] се слични со ''Популукс'' дезајн. Бројни технолошки подобрувања биле направени во периодот од денешниот ден до 31ви век. Можноста за да се чуваат глави во тегли била откриена од Рон Полил (кој бил гостин во епизодата "A Big Piece of Garbage") како последица на што биле многу историски ликови и денешни познати ѕвезди; ова станало изговор на авторот за да им се исмејува на познатите личности. Необично, неколку од зачуваните глави се од луѓе којшто веќе биле мртви пред појавувањето на оваа технологија. Еден од истакнатите примери од оваа аномалија е Ричард Никсон, кој умрел во 1994 година. Некои од нив се издадени за да вкллучи воспитен материјал наводно за млади. Телевизијата е сè уште главна форма за забава. Самосвесни роботи се вообичаена глетка и се главната причина за глобално затоплување, благодарејќи на нивните системи кои работат на алкохол. Колата е вон употреба (никој освен Фрај не се сеќава на дизајнот)<ref>^ a b Pinsky, Mark. The Gospel According to the Simpsons. Bigger and possibly even Better! edition. pp. 229–235. ISBN 978-0-664-23265-8.</ref> и била заборавена и заменета со летачки коли и мрежа од големи воздушни туби за транспорт. Еколшки, обични животни сè уште постојат, заедно со мутирани, вкрстени (понекогаш со [човек]), мешани и вонземни животни. Бувовите биле заменети за стаорци како најчест штетник во домаќинството, иако стаорците уште постојат. Земјата сè уште страда од [јаглерод диоксид], но донекаде се намелени поради течењето на големата коцка мраз во океанот (кој се направила од Хелиевата комета). Околината на Футурама е сценска позадина и [автор|авторите] не се обврзуваат да направат непрекинати грешки ако сакаат да продолжат со смешките. На пример, на почеток е кажано дека претходниот екипаж на ''Планет експрес'' бил убиен од вселенски оси, а во друга епизода "The Sting е кажано дека екипажот умрел од вселенски пчели.<ref>^ "Love's Labours Lost in Space". Futurama. Fox Network. 1999-04-13. No. 4, season 1.</ref> Околината од “Светот на иднината” е употребена за да истакнат и да исмејуваат проблеми од сегашноста и да исмејуваат теми од [научната фантастикa].<^ "Omniglot". Посетено на 2008-06-03.</ref> === Општенствен живот и кутура === Земјата е опишана како мултикултурна до степен каде што има многу луѓе, [робот|роботи] и вонземни суштества прикажани во [[серија]]та кои се дружат со главните личности. На некој начин иднината е опишана како повеќе општествена отколку сегашноста. Иднината е прикажана со истите видови на проблеми, предизвици, грешки и предрасуди на денешницата. Во серијата роботите се најголемото “малцинство”. Некои пак се опишани како богати членови на аристократијата, но често се сметани како граѓани од втора класа. Повеќето роботи се самосвесни и имаат дозвола за слобода и сопствена волја. Сепак, за време на криза, може да им се отстрани слободната волја кога нивниот “патроитски систем” е активиран, терајќи ги да им служат на луѓето или да служат во војската за време на војна.<ref>^ "The Day the Earth Stood Stupid". Futurama. Audio Commentary 11 minutes in.</ref> Мутантите од канализацијата се мутирани луѓе кои мораат да живеат во каналицациите според закон. Тие имаат статус како урбани легенди и се сметаат за фиктивни од страна на некои луѓе. [[Религија]]та е сè уште важен дел во општеството, иако главните религии се развиле. Здружување помеѓу главните религиозни групи од 20 век произлегле во Првата амалгамирана [црква], додека пак Вуду е мејнстрим. Во нови религии спаѓаат Орфанизам, Роботологија и отфрлената религија од Стар трек фантом. Темата [религија] се појавува во епизодите Father Changstein-El-Gamal, Robot Devil, Reverend Preacherbot и праќаат пораки до Папата на вселената. Додека пак неколку епизоди се фокусираат на религиозниот аспект кои покриваат низа на теми како што се предестинација, молитва, спасение и религиозни разговори.<ref>^ "Space Pilot 3000". Futurama. Fox Network. 1999-03-28. No. 01, season 1. Audio commentary 20 minutes in.</ref> Земјата има обединета влада на чело со Претседателот на Земјата – главата на Ричард Никсон (која се појавува од 2 сезона па сè до денес). Главниот град на Земјата е Вашингтон, а знамето е слично со дезенот на знамето од Америка со западната полутопка (опишано како “најдобрата полутопка” од професор Фарнсворт) од Земјата наместо местото на педесетте ѕвезди. Иако е обидинета со едиствена влада, приврзаници на патроитизмот сѐ уште постојат во некои поранешни земји као што е Јамајка. Сцените на ''Футурама'' се фокусирани на Американска земја, а други места во светот се ретко покажани. Англиски јазик е основен јазик во универзумот. Демократскиот ред на планетите (ДРП) е фиктивна организација во универзумот на Футурама која е слична на Обединетите нации и Обединетите федерации на планетите од универзимот на Стар Трек. Други галаксии биле колонизирани или склучиле договор до 3000 година. Планетата Марс била претворена да личи на земја и таму се наоѓа Универзитетот Марс, како и племиња слични на Индијанците. === Јазик === Постојат три разллични азбуки кои често се појавуваат во позадината во серијата, најчесто во форма на графити, реклами или натписи за опомена. Речиси сите пораки кои употребуваат различна азбука се преведуваат буквално на англиски јазик. Првата азбука со апстрактни букви е позната како азбука на вонземјаните, заменска шифра од латинската азбука.[16] Втората азбука користи посложен модуларен код, каде што “следната буква е збир на сите претходни букви плус таа буква”.<ref>^ "The Luck of the Fryish". Futurama. Fox Network. 2001-03-11. No. 4, season 3.</ref> Кодовите обезбедуваат шеги за гледачите кои сакаат да ги дешифрираат пораките. Третиот јазик е Хебрејски. Покрај овие азбуки, повеќето зборови се со латинска азбука. Неколку англиски изрази се користат денеска. На пример, зборот Christmas (Божиќ) е сменет со Xmas (се изговара Ексмас) и зборот ask (прашува-еск) со aks (се изговара екс). Според Дејвид Х. Коен, францускиот јазик е постојана шега во серијата (која преку серијата сè уште останува жива) е слично како латинскиот јазик што е денеска.<ref>^ "The 30% Iron Chef". Futurama. Fox Network. 2002-04-14. No. 22, season 3.</ref> Додека пак германскиот јазик е мртов јазик. == Хумор == Иако во серијата има многу различни видови на хумор како што се: самоомаложување, црн хумор, безобразен хумор и нереален хумор, неговиот главен извор на хумор беше неговиот комичен опис на секојдневниот живот на луѓето во иднината и неговата пародична споредба со сегашноста. Мет Гренинг кажува дека од концепцијата на серијата, неговата цел беше да прикаже што се случува на земјата. Серијата се разликува со комедија на “лоша култура” и “добра култура”, на пример, навредувањето на Бендер е "Bite my shiny metal ass". Серијата добила многу обожаватели поради големиот број на шеги, повеќето биле наменети за “бубалици”. Во образложението за долгометражните филмови, Дејвид Х. Коен истакнува и понекогаш ги објаснува неговите “шеги за бубалиците”.<ref>^ "Teenage Mutant Leela's Hurdles". Futurama. Fox Network. 2003-03-30. No. 9, season 4.</ref> Овие шеги вклучуваат математички шеги, на пример "Loew's -plex" (aleph-null-plex, во математиката како теорија за множества), како и многу различен научен хумор. Серијата честопати прикажува суптилни препораки па сè до класични научно фантастични. Најчести се од Стар Трек – многу крати фрази во серијата се употребени со почит - но исти така и други, на пример сличноста со потеклото на зборот робот добиен од постоењето на планета Чапек 9,<ref>^ "'Flickr Slideshow'". Посетено на 2007.</ref> или црниот монолитен правоаголен знак со натпис “Не работи” во орбидата околу Јупитер (се однесува на серијалот вселенска одисеја на Артур Чарлс Кларк). Бендер и Фрај понекогаш ја гледаат серијата Страшната Врата (The Scary Door) пародија на Зона на самракот (The Twilight Zone).<ref>"Discogs.com". Посетено на 2008-11-03.</ref> === Најавна шпица === Слично како најавната шпица на Симпсонови со училишната табла, саксофон и смешки, Футурама има карактеристична најавна шпица со многу ситни смешки. Како што почнува серијата, зборот "Футурама” е напишан на средина а под него смешен натпис на пример, “Со големи маки нацртано пред публика во живо”, "Снимено на локација”, “Наскоро ќе биде голема религија”, или „Вселенски компири кои играат? Секако! Бидете сигурни!“<ref>^ a b c Needham, Alex (October 1999). "Nice Planet...We'll Take It!". Посетено на 2008-06-03.</ref> Потоа Бродот на Планет експрес лета низ центарот на Нов Њујорк и поминува низ различни периодични ликови и на крај бродот се урнува во голем телевизор кој покажува кратки класичнии цртани. Видеа од Looney Tunes, цртани направени од Макс Фличер, мал дел од серијата Симпсонови епизода од Трејси Улман<ref>^ Snierson, Dan (1999-03-26). "Space Case". Entertainment Weekly. Посетено на 2008-06-03.</ref> и делови од своја епизода "The Devil's Hands Are Idle Playthings". Во Bender's Big Score, најавната шпица е од првата епизода на Футурама, кога Фрај се смрзнува. Во повеќето епизоди, бродот се урива во телевизорот, кршејќи го стаклото и се заглавува. Во The Beast with a Billion Backs, бродот поминува низ телевизорот и моментално станува дел од околината опишана како терон (цртан филм Футурама нацртана во стил на Steamboat Willie од Дизни). Бродот излегува од оваа околина и на враќање се удира во телевизорот. Најавната шпица на Bender's Game е слична, но со имитација на Yellow Submarine, наместо Steamboat Willie. Во Into the Wild Green Yonder, најавната шпица е со возење низ футуристична верзија на Лас Вегас која се наоѓа на Марс и возења низ многу футуристички згради, на пример, хотелот Мираж (илузија) кој е навистина холограмска илузија. Песната ја пее Сет Макфарлејн и е различна од нормалните песни. Песната од Футурама ја композирал Кристофер Тајнг. Заснована е врз композицијата "Psyché Rock" од Пјер Хенри и Мајкл Коломбиер во 1967.<ref>^ "Groening Bites the Hand that Feeds". Mr. Showbiz. 1999-04-08. Посетено на 2008-06-03.</ref> Тјанг исто така бил инспириран од ремикс албумот на "Psyché Rock" од британски ди џеј Фетбој Слим во 1997.<ref>^ Saunders, Dusty (1999-03-25). "Fox's far-out Futurama looks like a hit". Denver Rocky Mountain News. Посетено на 2008-06-03.</ref> Песната се свири на цилиндрични ѕвона, но повремено се прави ремикс за употреба на одредена епизода вклучуваќи верзија на Бисти Бојс за еписодата "Hell Is Other Robots" каде што гостуваа. == Епизоди == Футурама е составена од 88 епизоди т.е. 5 сезони. Првобитно биле 72 епизоди, 4 сезони емитувани од 1999-2003 година. Последните 16 епизоди, петта сезона биле емитувани како 4 долгометражни филмови од 2007-2009 година. == Продукција == Мет Гренинг започнал да мисли на Футурама во средината на 1990 година. Во 1997 година, побарал помош од Дејвид Х. Коен, писател и продуцент на Симпсонови, да му помогне во развивање на серијата. Оттогаш тие читале научно фантастични книги, телевизиски емисии и стари филмови. Сè до времето кога серијата ја презентирале на телевизија Fox во април 1998 година, Гренинг и Коен измислиле многу ликови и реплики. За време на првиот состанок, телевизија Fox нарачала тринаесет епизоди. Набрзо, секако, Гренинг и директорите на телевизија Fox расправале дали мрежата би имала некаква креативен придонес во серијата.<ref>^ a b c ""David X. Cohen boards the Planet Express to find meaning in Futurama"". Sci Fi Weekly. 17 декември, 2001. Посетено на 2008-06-03.</ref> Со Симпсонови мрежата немала никаков придонес.<ref>^ "Online Chat with Matt Groening". TV Guide. 1999-04-06. Посетено на 2008-06-03.</ref> Гренинг образложува, “Кога тие пробаа да ми дадат забелешки за Футурама, јас им кажав:” Не, ние ќе соработуваме на истиот начин како со Симпсонови." А тие одговориле, "Ние веќе не соработуваме на тој начин." "Па, тоа е единствениот начин на којшто јас соработувам", рекол тој.<ref>^ "David X Cohen interview with GotFuturama.com". Посетено на 2008-06-03.</ref> По преговорите, тој ја постигнал истата независност за Футурама. === Напредок на продукцијата === Потребни биле шест до девет месеци за да се направи сезона од Футурама.<ref>^ Duncan, Andrew (1999-09-24). "Matt Groening Interview with Radio Times". Radio Times. Посетено на 2008-06-03.</ref><ref>^ Villanueva, Annabelle (September-October 1999). "Fall TV Preview: Tricks and Treats". Cinescape. Посетено на 2008-06-03.</ref> Оваа спора продукција значеше дека многу епизоди биле правени во исто време.<ref>^ Winer, Adam (1999-12-09). "Futurama Shock". Entertainment Weekly. Посетено на 2008-06-03.</ref> Секоја епизода започнува со разговор на авторите во група за приказната. Потоа еден автор работи на скицата па на сценариото. Откако првиот нацрт е завршен, авторите и главните продуценти се собираат со глумците за внимателно читање на сценариото. По читањето на сценариото, авторите го препишуваат истото во група пред да почне да се анимира.<ref>^ Bauder, David (1999-04-01). "New animated show `Futurama' may be a score for Fox". The Milwaukee Journal Sentinel. Посетено на 2008-06-03.</ref> Во овој момент е започнато снимањето на гласови и сценариото е одземено од авторите. Rough Draft Studios го анимира Футурама, предложено од Гренинг. Раф Драфт ја добиваат целосното сценарио од епизодата и скицирање над 100 нацрти. Потоа цртаат со молив анимации со 1000 кадри. Оттука, збратименото студио на Раф Драфт од Кореја ги составува 30.000 кадри од завршената епизода. === КГС === Покрај традиционалното цртање на цртаните, Раф Драфт Студуо често користи и КГС (компјутерск генерирана слика) за побрзи или комплексни снимки, за време на движење на вселенските бродови, експлозии, магла итн. Повеќето најавни шпици се направени преку рендерирање во КГС. КГС се рендерира на 24 кадри/секунда (наспроти цртање на рака кое се прави со 12 кадри/сек) и со помалку вештачки грешки анимацијата излага многу јасна и лесна. Ликовите преку КГС изгледаат многу малку различни поради специјалната “измамничка” рака-цртач на ликови која ги црта малку непропорционално или не преспективни слики за да ги истакне цртите на лицето или телото, а повеќе на нивниот израз. Пауераниматор се користи за цртање на комедии како КГС.<ref>^ "Groening's Gripe". April 1999. Посетено на 2008-06-03.</ref> === Емитување === Кога дојде до одлучување кога да се емитува серијата, Гренинг и Коен сакале Футурама да се емитува во Недела навечер во 8:30 часот после Симпсонови. Мрежата не се согласи со ова, решава наместо две епизоди една по друга во Недела навечер да го емитува во Вторник.<ref>^ Sterngold, James (1999-07-22). "Futurama: Bringing an Alien and a Robot to TV Life". New York Times. Посетено на 2008-06-03.</ref> За време на емитувањето на втората сезона Футурама повторно е преместена во неделниот термин во 8:30,<ref>^ "Fox puts 'Futurama' order on hold". 2002-02-14. Посетено на 2008-06-03.</ref> но за време на средината на серијата повторно била вратена во стариот термин. Тогаш Футурама ја емитувале во навечер 7:00. Терминот во Недела е ногова трета позиција во годината.<ref>^ "UPDATE UPDATED!! FUTURAMA Thing of the Past?? Or What??". Ain't It Cool News. 12 февруари, 2002. Посетено на 2006-06-14.</ref> Во 7:00 навечер. Серијата била заменета со спорт во терминот во недела и имала закаснета премиера. Тоа им помогнало на авторите и аниматорите да бидат еден чекор понапред од закажаното емитување, така што епизодите од една сезона не биле емитувани сè до следната сезона. Со почетокот на четвртата сезона сите епизоди требало да се емитуваат таа сезона биле завршени и авторите работеле најмалку една година однапред. === Гледаност === Кога Футурама започнала да се емитува на телевизија Fox во недела навечер во 8:30 помеѓу Симпсонови и Досие Икс на 28 март 1999 година, имало 19 милиони гледачи и достигнала до 11 место таа недела во Списокот на Нилсен.<ref>^ "'Out of their minds': Groening savages TV execs". Chortle. 2003-03-19. Посетено на 2009-04-09.</ref> Следната недела, емитувана во исто време, Футурама имала 14,2 милиони гледачи. Потоа серијата била преместена во вторник навечер во 8:30 кога достигнала 8.85 милиони гледачи.<ref>^ "Fox Says 'No' to 'Futurama'". Zap2it. 12 февруари, 2002. Archived from the original on 2003-10-14. Посетено на 2008-06-03.</ref> Гледаноста на Футурама била маклу помала од Симпсонови, првата сезона на Футурама достигнала повеќе гледаност отколку другите конкурентски серии: King of the Hill, Family Guy, Dilbert, South Park и The PJs <ref>^ a b "Toon Net Gets 'Futurama'". Daily Variety. 9 септември, 2002. Посетено на 2008-05-28.</ref> Кога било прекинато емитувањето на Футурама во 2003 имаше во просек 6.4 милиони гледачи за првата половина од четвртата сезона. === Откажување === Дури до четвртата сезона Футурама се прикажувала непостојано.<ref>^ "Adult Swim". Cartoon Network Pressroom. Archived from the original on 2008-01-02. Посетено на 2008-06-03.</ref> Ова било исмејувано во најавната шпица од последната епизода на четврта сезона со слика на Фрај, Лила и Бендер и натпис “Се гледаме на некој друг канал”. Поради постојаното заменување со спортски настани, било тешко за да се предвиди кога нова епизода ќе се емитува. Поради ваквиот променлив распоред неколку епизоди од трета и четврта сезона не биле емитувани, па затоа ги ставиле во петта сезона. Директорите на телевизија Fox исто така не биле застапници на оваа серија.<ref>^ Dempsey, John (27 октомври, 2005). ""Futurama" in Comedy Central's future via big deal". Variety. Посетено на 2005-10-27.</ref> И покрај тоа што Футурама никогаш не била официјално откажана, на средината од продукција на четвртата сезона, телевизија Fox решила да прекине со продукција. Одлуката на телевизија Fox била да престане да купува епизоди до Футурама,<ref>^ "Silver screen Simpsons, Futurama facing finish?". BBC News. 2001-01-19. Archived</ref> така што Футурама не била вклучена во програмата на телевизија Fox за есента 2003.<ref>^ "MTG: Launch of New Channel in Czech Republic". Business Wire. Stockholm. 2009-03-05. Посетено на 2009-03-05.</ref> === Продажба на права за емитување === На крајот на 2002 година, Cartoon Network побарал права за емитување на Футурама за 10 милиони долари.<ref>^ Katz, Claudia. Interview with Evan Jacobs. EXCLUSIVE INTERVIEW: Claudia Katz on Futurama the Movie: Bender's Big Score. 2007-11-16. Посетено на 2008-06-03.</ref> Во јануари 2003, телевизијата почна да ја емитува Футурама во термините за цртани за возрасни.<ref>^ Rabin, Nathan (2006-04-26). "Matt Groening". The A.V. Club. Посетено на 2008-06-03.</ref> Во октомври 2005, Comedy Central го презела правото за емитување на 72 епизоди од Футурама на почетокот од 2008 година, по завршување на договорот со Cartoon Network. Ова било назначено како најголема и наскапа добивка во историјата на телевизијата. Моментално се емитува секоја вечер по South Park.<ref>^ Staff Writer (26 февруари, 2007). "Rhymes with Raining". Crave Online. Посетено на 2007-03-25.</ref> Comedy Central го најави враќањето на Футурама на 23 март 2008 година <ref>^ "Ain't It Cool News: "Ben Sinister Has Read The New FUTURAMA 'Movie'!!"". Посетено на 2008-06-03.</ref> со филмот Bender's Big Score кој бил поделен на четири епизоди а после и другите три филма. Серијата исто така се емитувала со права за емитување во Австралија, Велика Британија, Канада, Мексико, Чешка,<ref>^ (5 април, 2008). Tales of Interest: The Simpsons and Futurama in high-definition. HDTVTotal.com</ref> Германија, Италија, Малазија, Полска, Португалија, Романија, Русија, Словенија, Шпанија, Украина, Колумбија, Естонија и Белгија. * Серијата прво се емитувала во Велика Британија на 21 септември 1999 година. === ДВД филмови === Кога Comedy Central преговарала за правата за емитување на репризи од Футурама, телевизија Fox предложила дека постои можност за создавање на нови епизоди. Преговорите биле остварени со можност да се снимат два или три долгометражни филмови. Кога Comedy Central се договорила за шеснаесет нови епизоди, било решено дека четири дилгометражни филмови ќе се снимат.<ref>^ "“Futurama” Feature Length Movie DVD Specs". 2007-11-14. Посетено на 2008-06-03.</ref> На 26 април 2006 година, Гренинг соопшти на едно интервју дека заедно со Дејвид Х. Коен и други автори што ја пишувале серијата, ќе работат на филмовите.<ref>^ Hornig, Andreas (2008-07-28). "Futurama's third direct-to-disc movie "Bender's Game" on Blu-ray". HDTVTotal.com. Посетено на 2008-08-10.</ref> Сите позајмени гласови ќе бидат од истите глумци. Во февруари 2007, Грениг ја објаснува содржината на новите приказни. “Екипата прави филмови а потоа ќе се поделат и рекофигурираат со нов материјал за да се добијат посебни епизоди”.<ref>^ "Into the Wild Green Yonder at Blu-ray.com". Blu-ray.com. Посетено на 2009-02-23.</ref> * Bender's Big Score * The Beast with a Billion Backs * Bender's Game * Into the Wild Green Yonder Првиот филм на Футурама: Bender's Big Score е напишан од Кен Келер и Коен во кој се појавуваат Ниблонијанците, Симор, Барбадос Слим, Робот Санта, вселенското суштество "Господ", Ал Гор и Зап Браниген.<ref>^ Wortham, Jenna (2008-11-04). "Futurama Animators Roll 20-Sided Die With Bender's Game". Wired.com. Посетено на 2009-02-28.</ref> Бил анимиран за на широк екран и издаден во стандардни ДВД-ја на 27 ноември 2007 година, а подоцна со можна [[блу-реј диск]] снимка.<ref>^ a b Leopold, Todd (2009-02-26). "Matt Groening looks to the future". CNN.com. Посетено на 2009-03-17.</ref> Вториот филм, The Beast with a Billion Backs, бил издаден на 24 јуни 2008 година. Третиот филм, Bender's Game бил издаден на ДВД и Блу-реј диск<ref>^ White, James (2009-02-20). "Film features: 9 Odd Things We Now Know About Futurama". Totalfilm.com. Посетено на 2009-02-28.</ref> на 3 ноември 2008 година во Велика Британија, на 4 ноември 2008 година во Америка и 10 декември 2008 во Австралија. Четвртиот филм, Into the Wild Green Yonder, бил издаден на ДВД и Блу-реј диск на 23 февруари 2009 година.<ref>^ Riley, Duncan (2009-02-18). "Futurama might return to Fox". The Inquisitr. Посетено на 2009-02-28.</ref> Откако новите проекти на Футурама моментално се во продукција, филмот Into the Wild Green Yonder се смета за последен од серијата Футурама. Меѓутоа, Гренинг има желба да продолжи со лиценцата на Футурама, вкллучувајќи го како театрски филм.<ref>^ McEwan, Cameron (2009-02-19). "More Futurama On The Way?". Den of Geek. Посетено на 2009-03-08.</ref> За време на интервјуто за CNN, Гренинг рекол “ние имаме одлична врска со Comedy Central и би сакале да направиме други епизоди за нив, но не знам.... Имаме дискусии и постои некој ентузијазам но не можам да кажам дали само јас го чувствувам.”<ref>^ "Fraudcast News". The Simpsons. Fox Network. 2004-05-23. No. 22, season 15.</ref> Коен исто така дал изјава за Wired magazine дека е оптимистист “Нема да отфрли никакви можни начини за оживување на серијата, дали преку филмови, клипови или епизоди.... Јас сум оптимист”.<ref>^ Robert Levine (2004-05-23). "TELEVISION: THE EPISODE; The Season Finale That Isn't a Season Finale". Посетено на 2008-06-03.</ref> Според Гренинг и Коен, продажбата на ДВД може да ја зголеми можноста за Футурама да ја оживеат.<ref>^ "Missionary: Impossible". The Simpsons. Fox Network. 2000-02-20. No. 15, season 11.</ref> Во интервју за Anime SuperCon, Били Вест тврдел дека продажба на други наслови во Футурама во ДВД биле доволни за Fox да објавува гласни за можна шеста сезона.<ref>^ "Bart vs. Lisa vs. The Third Grade". The Simpsons. Fox Network. 2002-11-17. No. 4, season 14.</ref><ref>^ "Future-Drama". The Simpsons. Fox Network. 2005-04-17. No. 15, season 16.</ref> == Влијание == === Награди === {| class="wikitable" |- ! Добиени награди ! Номинации ! Номинации |- | Ени Награди (Annie Awards): * Истакнато поединечно достигнување за создавање на анимирана серија * 2000- Брајан Шесли за епизодата "Why Must I Be a Crustacean in Love?" * Истакнато поединечно достигнување за позајмени гласови за машки глас во анимирана серија * 2001- Џон Димаџио како Бендер за епизодата "Bendless Love" * Истакнато поединечно достигнување за пишување на анимирана серија * 2001- Рон Вејнер за епизодата "Luck of the Fryrish"<ref>^ Young Avengers Special #1</ref> * Извонредно создавање на анимирана серија * 2003- Рич Мор за епизодата "Roswell That Ends Well" * Најдобр анимиран филм * 2008- Bender's Big Score * 2009- The Beast with a Billion Backs Еми награди (Emmy Awards): * Истакнато поединечно достигнување во анимација * 2000- Бери Куман (стилист за боја) за епизодата "A Bicyclops Built for Two" * 2001- Родни Клоден (план за серија) за епизодата "Parasites Lost" * Истакната анимирана програма * 2002- "Roswell That Ends Well" Еколошки медиумски награди (Environmental Media Awards): * Комедија- телевизиска епизода * 2000- "The Problem with Popplers" Награди од здружение на писатели во Америка (Writers Guild of America Award): * Анимација * 2003- Кен Келер за епизода "Godfellas". | Ени Награди (Annie Awards) * Истакнато поединечно достигнување за план на анимирана серија * 1999- Футурама. The Curiosity Companyсо соработка на 20th Century Fox Television * Истакнато поединечно достигнување за пишување на анимирана серија * 1999-Кен Келер за епизодата "The Series Has Landed" * Истакнато достигнување за програма во ударно време или касно навечер * 2000- Футурама. The Curiosity Company во соработка со 20th Century Fox Television * Истакнато поединечно достигнување за создавање на анимирана серија * 2000- Сузи Дитер за епизодата "A Bicyclops Built for Two". * Истакнато достигнување за продукција во ударно време или касно навечер * 2001-Футурама. The Curiosity Company во соработка со 20th Century Fox Television * Истакнато достигнување за продукција на анимирана серија * 2003-Футурама. The Curiosity Company во соработка со with 20th Century Fox Television * Истакната музика во продукцијата на анимирана серија * 2004- Кен КЕлер за епизодата "The Devil's Hands are Idle Playthings" * Истакнатао пишуавње за продукција на анимирана серија * 2004- патрик Верон за епизодата "The Sting". | Еми Награди (Emmy Awards): * Истакната анимирана програма * 1999 - "A Big Piece of Garbage" * 2001- "Amazon Women in the Mood" * 2003 - "Jurassic Bark" * 2004 - "The Sting" * Истакната музика и текст * 2004 – песната "I Want My Hands Back" за епизодата "The Devil's Hands are Idle Playthings" Нибула Награди (Nebula Award): * Најдобро сценарио * 2004 – Дејвид Гудман за епизодата "Where No Fan Has Gone Before" Награди од здружение на писатели во Америка (Writers Guild of America Award): * Анимација * 2004 – патрик Верон за епизодата "The Sting" |- |} == Медија == === Издавање на ДВД === ==== Издавање на целосна сезона ==== 20th Century Fox Home Entertainment ги издаде сите 4 сезони на Футурама на ДВД-ја: {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2" | Име на ДВД-то !! rowspan="2" | Епизода !! colspan="3" | Дата на издавање !! rowspan="2" | Забелешки |- ! Регион 1 !! Регион 2 !! |Регион 4 |- | align="center"| Том 1 || align="center" |13 || 25 Март, 2003 || 28 Јануари, 2002 || 27 ноември, 2002 || Во овие три дела се вклучени 13 епизоди од прва сезона. Во додатокот се вклучени коментари за секоја епизода, анимирани реклами за "Space Pilot 3000", избишани сцени, сценарио/нацрти за "Space Pilot 3000" итн. |- | align="center"| Том 2 || align="center" |19 || 12 август, 2003 || 11 ноември, 2002 || 13 мај, 2003 || Во овие четири дела се вклучени 19 епизоди од втора сезона. Во додатокот се вклучени коментари за секоја епизода, избришани сцени, азбука на вонземјаните итн. |- | align="center"| Том 3 || align="center" |22 || 9 март, 2004 || 2 јуни, 2003 || 24 септември, 2003 || Во овие четири дела се вклучени 22 епизоди од третата сезона. Во додатокот се вклучени коментари за секоја епизода, избришани сцени, 3D модели итн. |- | align="center"| Том 4 || align="center" |18 || 24 август, 2004 || 24 ноември, 2003 || 24 ноември, 2003 || Во овие четири дела се вклучени 18 епизоди од четвртата сезона. Во додатокот се вклучени коментари за секоја епизода, избришани сцени од 16 епизоди, Како да црташ, 3D модели итн. |} : '''''Забелешка:''''' ''Деловите од регион 2 и 4 се обележани како “Сезони” туку "Том".'' : '''''Забелешка:''''' ''Секој дел претставува една од четирите сезони од епизодите. Сепак, Fox ги расореди епизодите во 5 сезони и не ги емитуваше според оригиналниот распоред. Of note: По откажувањето на Футурама, Fox емитувал 16 претходни неемитувани епизоди, сите од трета и четврта сезона, како “петта сезона”, емитувани повремено помеѓу ноември 2002 и август 2003 година. подоцна биле одново групирани по вистинскиот ред.'' ==== Други ДВД-ја ==== {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2" width="10%" | Име на ДВД-то !! rowspan="2" | Епизода !! colspan="3" | Дата на издавање !! rowspan="2" | Забелешки |- ! Регион 1 !! Регион 2 !! Регион 4 |- | align="center" |Футурама: Целосна колекција || align="center" |72 ||align="center" | 22 март, 2005 ||align="center" | 25 октомври, 2004 ||align="center" | 22 ноември, 2005 || Колекција од 15 делови биле во состав на првите четири сезони од Футурама. Сите додатоци се вкучени Верзијата на регион 4 е малку помал него останатите. |- | align="center" |Monster Robot Maniac Fun Collection || align="center" |4 ||align="center" | 23 август, 2005 ||align="center" | 30 мај, 2005 ||align="center" | 22 август, 2005 || Составена е од четири епизоди, една од секоја претходна издадена сезона: "Hell Is Other Robots", "Anthology of Interest I", "Roswell That Ends Well" и "The Sting". Нов додаток е вклучен за "Hell Is Other Robots" со коментар, специјални предговори итн. |} ==== Филмови ==== {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2" | Име на ДВД-то !! colspan="3" | Дата на издавање !! rowspan="2" | Забелешки |- ! Регион 1 !! Регион 2 !! Region 4 |- | align="center" |Futurama: Bender's Big Score || 27 ноември, 2007 || 7 април, 2008 || 5 март, 2008 || Во додатокот се вклучени коментари, целосна епизода од Everybody Loves Hypno-Toad, Футурама математички задачи и видеоклип за An Inconvenient Truth со Бендер и Ал Гор.<ref>^ Nevins, Jess (2001-10-29). "Notes to Top Ten #11". Посетено на 2007-07-12.</ref> |- | align="center" |Futurama: The Beast with a Billion Backs || 24 јуни, 2008 || 30 јуни, 2008 || 6 август, 2008 || Во додатокот се вклучени коментари, избришани сцени, грешки, “изгубената епизода” земена од видеоиграта, 3D модели кои испуштаат звук ликови од главните ликови Дејвид Крос, Бендер, видеоклип за Bender's Game<ref>^ Allakhazam, Star Wars: Galaxies (2006-06-13). "Probulator". Посетено на 2008-03-02.</ref> итн. |- | align="center" |Futurama: Bender's Game || 4 ноември, 2008 || 3 ноември, 2008 || 10 декември, 2008 || Во додатокот се вклучени коментари, Како да црташ, 3D модели кои испуштаат звук, избричени сцени, и видеоклип за Into the Wild Green Yonder.<ref>^ Family Guy Present Blue Harvest</ref> |- | align="center" |Futurama: Into the Wild Green Yonder || 24 февруари, 2009 || 23 февруари, 2009 || 4 март, 2009 || Во додатокот се вклучени коментари, избришани сцени, Мет Гренинг и дејвид екс Коен во вселена, како да црташ, 3D модели, и водич Зап Брениген-како да водиш љубов со жена. |} === Стрипови === Во ноември 2000 започнала изработката на Футурама Комикс. Тоа е стрип кој се заснова врз Футурама кој е објавен од Бонго Комикс. Најпрво биле обајавени во САД, а исто така верзија од серијата била достапна и за Велика Британија, Германија и Австралија.<ref>^ a b "Awards for "Futurama" (1999)". Посетено на 2006-06-12.</ref> Освен различниот редослед, приказните се исти во сите верзии. Додека пак стриповите се фокусираат врз итсите ликовиво Футурама, стриповите не се стандардни како настаните прикажани во нив немаат ефект врз континуитетот на серијата.Исто како и на серијата, секој стрип (освен САД стрип број 20) има татпис на корицата. На пример: “Направен во САД! (Печатен во Канада)”. Некои стрипови од Велика Британија и Канада имаат различни натписи (на пример, на австралијанската верзија од број 20 е напишано “Стрип од 21 век”, додека пак на американската верзија нема натпис на таа тема). === Играчки, игри и Статуетки === Статуетки од различни ликови и предмети од серијата биле направени и продадени од различни интернет продавници. Кога серијата склучи договор со Рокет САД да произведува смешни играчки, статуетки од Бендер и Ниблер како се движат со илустрирана амбалажа направена од сликарот на серијата.<ref>^ "29th Annual Annie Award Nominees and Winners". Archived from the original on 2005-03-12.</ref> Во играчките на Бендер биле вклучени пури и шише од “Стар фортран сладок алкохол” очи кој се движат, антена и врата за складирање. Достигна на прво место според Sci Fi Weekly.<ref>^ Futurama: Bender's Big Score. FoxStore.com. Посетено на 6 август, 2007.</ref> Лименка од Слурм содржи шпил карти на кој се слики од екипажот на Планет Експрес. Исто така излезе и два шпила карти. I-Men издаде два шпила од 64 мм: Фрај и Калкулон, Зојдберг и Морбо, Професор Франсворт и URL, Робот Девил и Бендер, Лила и Роберто. Можат да се најде колекција од играчка која витка, Киф Крокер, Туранга Лила и Бендер. Колекција од Moore Action Collectibles кој се вклучени Фрај. Туранга Лила, Бендер и бродот на Планет Експрес. Во крајот на 2006, Rocket USA издаде ограничено издание “супер” Bender. Друго специјално издание на играчката БЕндер била издадена од San Diego Comic Con (SDCC) во 2006, назначена како “Славниот златен Бендер”. Новите Футурама играчки се произведуваат во Toynami.<ref>^ Futurama DVD news: Retail information for Futurama - The Beast with a Billion Backs | TVShowsOnDVD.com</ref> Првите серии од играчките на Toynami биле поделени на 3 дела. Првиот дел издаден во септември 2007, со Фрај и Зоидберг, вториот дел кој бил издаден во јануари 2008 содржел играчки од Лила и Зап (заедно со главата во тегла на Ричард Никсон). Третиот дел бил издаден во јуни 2008 со Бендер и Киф. Во секоја играчка има парчиња за составување на робот Девил. Во втората серија на играчките од Toynami ќе бидат вклучени Капетан Вчера (варијантата на Фрај од "Less Than Hero" ) и Нудар во првиот дел. Во вториот дел ќе биде вклучен Супер-Кинг (Бендер од "Less Than Hero") и ејми Вонг. Во секоја играчка од втората серија вклучува парчиња за составување на Робот Санта. === Видеоигри === На 10 септември 2000, Unique Development Studios побара лиценца за да направи видеоогра Футурама. Fox склучи договор за издавање на видеоигра.<ref>^ Futurama - Bender's Game DVD information | TVShowsOnDVD.com</ref> Подоцна Sierra Entertainment стана издавач на видеоиграта и била издадена на 14 август 2003. Достапни се верзии за PlayStation 2 и Xbox, кои користат cel-shading технологија, меѓутоа играта подоцна била откажана за Nintendo GameCube и Game Boy Advance во Северна Америка и Европа.<ref>^ "Groening lanches 'Futurama Comics'". 2000-11-19. Посетено на 2007-07-16.</ref> == Поврзано == * The Simpsons * Life in Hell * Tripping the Rift == Наводи == {{Reflist}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Футурама]] 2h8p5rf5qcxnwewriec2351e90rthg2 Индоирански јазици 0 155629 5625752 5063302 2026-09-09T11:24:58Z Bjankuloski06 332 /* Поделба */ Правописна исправка, replaced: Белуџиски → Белучки 5625752 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = Индоирански јазици |region = [[Источна Европа]], [[Југозападна Азија]], [[Средна Азија]], [[Јужна Азија]] |familycolor = Indo-European |protoname=[[праиндоирански јазик|праиндоирански]] |child1 = [[индоариски јазици|индоариски]] |child2 = [[ирански јазици|ирански]] |child3 = [[нуристански јазици|нуристански]] |iso5 = iir |map=Indo-European branches map.png |mapcaption=Распространетост на индоевропските јазици: {{легенда|darkblue|индоирански}} |mapsize=300px }} '''Индоиранските јазици''' се подгрупа на јазици на [[индоевропските јазици]]. Оваа голема група јазици се дели на три јазични подгрупи: [[индоариски јазици]], [[ирански јазици]] и [[нуристански јазици]]. == Поделба == [[Ирански јазици]]: * [[Источни ирански јазици]] ** Североисточни *** [[Авестиски јазик]] (+) *** [[Скитски јазици]] (+) **** [[Сакаски јазик]] (+) **** [[Осетски јазик]] **** [[Сариколски јазик]] *** [[Согдиски јазик]] (+) **** [[Јагнобски јазик]] *** [[Бактриски јазик]] (+) ** Југоисточни *** [[Паштунски јазик]] *** [[Памирски јазици]] *** [[Источни ирански јазици]] * [[Западни ирански јазици]] ** Северозападни *** [[Белучки јазик]] *** [[Гилакски јазик]] *** [[Курдски јазик]] *** [[Мазендерански јазик]] *** [[Партски јазик]] (+) *** [[Талишки јазик]] *** [[Дејламски јазик]] *** [[Зазански јазик]] ** Југозападни *** [[Сатроперсиски јазик]] (+) **** [[Средноперсиски јазик]] (+) *****[[Ачумски јазик]] ***** [[Персиски јазик]] (источни и западни дијалекти) ******[[Дари]] ****** [[Таџички јазик]] **** [[Лориски дијалекти]] **** [[Татиски јазик]] [[Индоариски јазици]]: * [[Ведиски санскритски јазик]] * [[Санскрит]] * [[Палиски јазик]] * Централна зона ** [[Хиндустаниски јазик]] *** [[Хинди]] *** [[Урду]] ** [[Ромски јазик]] * Источна зона (магадаски и пракритски јазици) ** [[Ангикаски јазик]] ** [[Асамски јазик]] ** [[Бенгалски јазик]] ** [[Боџпуриски јазик]] ** [[Магахиски јазик]] ** [[Маитилски јазик]] ** [[Орија јазик]] * [[Пахарски јазици]] (северна зона) ** [[Непалски јазик]] * Северозападна зона ** [[Дардски јазици]] (понекогаш класифицирани посебно): *** [[Дамелски јазик]] *** [[Домакски јазик]] *** [[Гавар-батски јазик]] *** [[Калашки јазик]] *** [[Кашмирски јазик]] *** [[Коварски јазик]] *** [[Кохистански јазик]] *** [[Нингаламски јазик]] *** [[Пашајски јазик]] *** [[Палула јазик]] *** [[Шина јазик]] *** [[Шумаштски јазик]] ** [[Панџабски јазик]] ** [[Синдски јазик]] ** [[Хоџкиски јазик]] ** [[Кучиски јазик]] ** [[Раџастански јазик]] * Јужна зона ** [[Дивехски јазик]] / [[Махалски јазик]] ** [[Синхалски јазик]] * Западна зона ** [[Гуџаратски јазик]] ** [[Конканиски јазик]] ** [[Маратиски јазик]] [[Нуристански јазици]]: * [[Ашкунски јазик]] * [[Камката-вириски јазик]] или катиски јазик * [[Васи-вариски јазик]] или прасунски јазик * [[Трегамиски јазик]] * [[Вајгалиски јазик]] == Библиографија == * [[Byomkes Chakrabarti|Chakrabarti,Byomkes]] (1994). ''A comparative study of Santali and Bengali''. Calcutta: K.P. Bagchi & Co. ISBN 81-7074-128-9 * [http://www.premiumorange.com/crete-minos-linear.a/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090111114912/http://premiumorange.com/crete-minos-linear.a/ |date=2009-01-11 }} abstract of the study of Minoan language and its link with Indo-Iranian (Hubert La Marle) * Indo-Iranian Languages and Peoples, edited by Nicholas Sims-Williams. Published 2002 for the British Academy by Oxford University Press {{ИИ-јазик-никулец}} {{Индоирански јазици}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Индоирански јазици|*]] 49nhbbbu6aidkjuzrouyxvwjbansmjk Предлошка:Австралија на Олимпијада 10 156054 5625370 4596346 2026-09-08T15:49:12Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625370 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Барбадос на Олимпијада 10 156069 5625504 4596380 2026-09-08T21:58:37Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625504 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Тонга на Олимпијада 10 156127 5625507 4596399 2026-09-08T22:00:23Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625507 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Франција на Олимпијада 10 156182 5625502 4621337 2026-09-08T21:57:14Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625502 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Литванија на Олимпијада 10 156231 5625367 4620967 2026-09-08T15:48:08Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625367 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Молдавија на Олимпијада 10 156235 5625369 4620968 2026-09-08T15:48:48Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625369 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Словачка на Олимпијада 10 156245 5625660 4596396 2026-09-09T07:45:45Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625660 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Белиз на Олимпијада 10 156263 5625496 4596381 2026-09-08T21:54:52Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625496 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Казахстан на Олимпијада 10 156275 5625374 4596378 2026-09-08T15:51:55Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625374 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Тодор Димитровски 0 157121 5625493 5509013 2026-09-08T21:48:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625493 wikitext text/x-wiki '''Тодор Димитровски''' ({{роден|19|февруари|1922}} во {{роден во|Подлес}} — {{починат|15|ноември|2000}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонски]] [[Лингвистика|јазичар]], [[книжевен историчар]], [[теоретичар]] и [[преведувач]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=2009|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=468-469|oclc=499142958}}</ref> [[Податотека:Todor_Dimitrovski.jpg|мини|Тодор Димитровски]] == Животопис == На негови десет години, неговите родителли се преселиле во Скопје (1932 година), каде што завршил основно училиште и гимназија (1940), [[Филолошки факултет во Скопје|Филолошки факултет]] (1954) и хабилитирал со трудот „''Интернационалниот слој во јазикот на Крсте Мисирков''“ (1970). Работел како преведувач во Македонската редакција на ТАНЈУГ, неколку години во весникот „[[Трудбеник (весник)|Трудбеник]]“ (1945-1949), а потоа бил лектор во книгоиздателствата „Ново поколение“ и „Кочо Рацин“ (1950-1953).<ref name=":0" /> Работел како научен советник во Институтот за македонски јазик „Крсте Мисирков“ во Скопје. Бил претседател на Сојузот на литературните преведувачи на Македонија (1982-1989). Почесен член на [[Друштво на писателите на Македонија|ДПМ]]. Автор е на книгите: еден од составувачите на Речник на македонскиот јазик, 1-3 (1961 - 1966), еден од авторите на Правопис на македонскиот јазик, Григор Прличев, Собрани текстови, приредил (1974), Коле Неделковски, Стихови, приредил (1975), За македонскиот јазик, уредник, соавторство (1978), Коле Неделковски, Собрано дело, предговор, коментар, избор и редакција (1981), Од Пејчиновиќ до Рацин (1982), Димитрија и Константин Миладиновци, Зборник на народни песни, уредник, соавторство (1983), Речник на македонската народна поезија, кн. 1-2, уредник (1983-1987), Речник на Бели мугри на К. Рацин (1990), Речник на литературните изрази (1996), Подвигот на Миладиновци (2000), Нивната мака на перото (2000), Галичник и Мијаците (2000). Преводи: [[Слово за походот Игорев]] (1960). Добитник на наградите: „11 Октомври“, „Кирил Пејчиновиќ“, „Златно перо“, „Григор Прличев“. == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://www.goodreads.com/book/show/56345888-about-the-macedonian-language About the Macedonian Language] by Тодор Димитровски * [https://blog.literatura.mk/2020/05/05/go-odbelezuvame-denot-na-makedonskiot-jazik-2020/ Го одбележуваме Денот на македонскиот јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210116234322/https://blog.literatura.mk/2020/05/05/go-odbelezuvame-denot-na-makedonskiot-jazik-2020/ |date=2021-01-16 }} * [https://www.dimkamiteva.mk/%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BD%D0%B0-%D1%86%D0%B5%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B8 Рецензии кон трудот Толковен речник на Цепенковите приказни од авторот Димка Митева] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210616210952/https://www.dimkamiteva.mk/%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BD%D0%B0-%D1%86%D0%B5%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B8 |date=2021-06-16 }} * [https://www.amazon.com/Rec%CC%8Cnik-literaturni-izrazi-Rec%CC%8Cnici-Macedonian/dp/9989711135 Речник на литературни изрази: 700 цитати (едиција речници)] * [https://books.google.mk/books/about/%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D1%9A%D0%B0_%D0%B8_%D1%83%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%B0_%D0%BD%D0%B0.html?id=_uPEMgEACAAJ&redir_esc=y Значења и употреба на предлозите во македонскиот литературен јазик] * [https://books.google.mk/books/about/Re%C4%8Dnik_na_makedonskata_narodna_poezija.html?id=UP9kAAAAMAAJ&redir_esc=y Речник на македонската народна поезија] {{Биографија-никулец}} {{DEFAULTSORT:Димитровски, Тодор}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски преведувачи]] [[Категорија:Македонски јазичари]] [[Категорија:Македонски книжевни историчари]] [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Југословенски преведувачи]] [[Категорија:Југословенски јазичари]] [[Категорија:Југословенски книжевни историчари]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Луѓе од Подлес]] [[Категорија:Починати во Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] 20y8hq139dq5v4zw0qdgu49bnxi0hta Предлошка:Унгарија на Олимпијада 10 157156 5625667 4596402 2026-09-09T07:48:11Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625667 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Стрмол (замок) 0 158819 5625323 4641663 2026-09-08T14:11:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625323 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Стрмол <br />Grad Strmol<br /> |image = Grad Strmol 02.jpg |caption = |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Општина Церкље на Горењска]] |location_country = [[Словенија]] |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |Served as = |owner = |style = |size = }} '''Стрмол''' — замок во [[Општина Церкље на Горењска]], [[Словенија]]. Името потекнува од неговите градеители, семејството Стрмол. За првпат, замокот се споменува во [[13 век]], иако не постојат сигурни податоци за неговото основање. Моментално, објектот служи како сала каде се одржуваат некои од конференциите на [[Влада на Реублика Словенија|Владата на Реублика Словенија]]. Во јануари [[1944]] година, партизаните ги киднапирале и убиле сопствениците на замокот, Радо Хрибар (1901–1944) и Ксенија Горјуп Хрибар (1905–1944). Замокот бил национализиран од комунистичката влада по војната. Барањето за враќање на имотот било поднесено во [[1992]] година, а замокот бил вратен на наследниците во 2004 година<ref>[http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-SE8V6HN5/71579643-b801-44ea-a8b1-53bd39d93f69/PDF Bučić, Vesna. 2006. "Strmolski interierji, pred letom 1945 in po njem." ''Kronika'' 54(2): 347–360.] {{sl}}</ref><ref>[http://www.delo.si/kultura/dediscina/grad-strmol-sepeta-zgodbo-zakoncev-hribar.html Hanc, Marjana. 2012. "Grad Strmol šepeta zgodbo zakoncev Hribar." ''Delo'' (24 October)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190416074812/https://www.delo.si/kultura/dediscina/grad-strmol-sepeta-zgodbo-zakoncev-hribar.html |date=2019-04-16 }} {{sl}}</ref><ref>[http://www.reporter.si/iz-tiskane-izdaje/zakleti-grad-strmol/9796 Karneža Cerjak, Biserka. 2012. "Zakleti grad Strmol." ''Reporter'' (10 June)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151222125533/http://www.reporter.si/iz-tiskane-izdaje/zakleti-grad-strmol/9796 |date=2015-12-22 }} {{sl}}</ref><ref>Stopar, Ivan. 1996. ''Grajske stavbe v osrednji Sloveniji: Gorenjska. Ob zgornjem toku Save.'' Ljubljana: Partizanska knjiga, p. 137.</ref>. Телата на Радо Хрибар и Ксенија Горјуп Хрибар биле пронајдени во декември [[2015]] година.<ref>{{Cite web|title = Po 71 letih našli posmrtne ostanke zakoncev Hribar z gradu Strmol|url = http://www.rtvslo.si/slovenija/po-71-letih-nasli-posmrtne-ostanke-zakoncev-hribar-z-gradu-strmol/360768|website = Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija|accessdate = 2015-12-16}}</ref>. == Наводи == {{наводи}} {{Замоци во Словенија}} {{Градби во Словенија-никулец}} [[Категорија:Замоци во Словенија|Стрмол]] [[Категорија:Дворци во Словенија|Стрмол]] [[Категорија:Музеи во Словенија|Стрмол]] [[Категорија:Општина Церкље на Горењска]] 8gyemksl04mb2bbv0al319bmifhs26v Карпински манастир 0 169969 5625298 5617636 2026-09-08T13:08:04Z Ehrlich91 24281 5625298 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Карпински манастир | image = Карпински манастир 7.jpg | caption = Воздушен поглед на манастирот | full = Манастир „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = [[14 век]] | disestablished = | abbot = | diocese = [[Кумановско-осоговска епархија|Кумановско-осоговска]] | churches = [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах|„Воведение на Пресвета Богородица“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Орах]], [[Општина Старо Нагоричане]], {{МКД}} | coord = {{coord|42|10|27|N|21|59|36|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = чешма, црква, конаци, камбанарија, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Карпинско-жегљанска парохија]]) }} '''Карпински манастир''' — средновековен [[манастир]] во кумановското село [[Орах]].<ref name="Карпински манастир">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cdnh.edu.mk/Proekti/multimedija_06/Kumanovo_Sv_Nikola/Karpinski_manastir.htm |title=Карпински манастир - Воведение на Богородица |accessdate=2009-10-18 |archive-date=2009-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419143119/http://www.cdnh.edu.mk/Proekti/multimedija_06/Kumanovo_Sv_Nikola/Karpinski_manastir.htm |url-status=dead }}</ref> == Потекло и значење на името == Манастирот го добил името '''Карпино''' по карпестите гребени кои се наоѓаат околу него.<ref name=":0"/> == Местоположба == Манастирот се наоѓа во североисточниот дел на атарот на селото [[Орах]], оддалечен од селото 2-3 километри.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=129|date=1974|location=Скопје}}</ref> == Историја == Манастирот бил основан средниот век, односно во [[14 век]], од страна [[севастократор]]от Дејан, зет на царот [[Стефан Душан]].<ref name=":0"/> Денешниот изглед на манастирот e од XVI/XVII век, а повторно бил обновен во XIX век. Црквата била изградена или обновена во XVI/XVII век, заедно со еднокорабната припрата и се претпоставува дека тоа било направено на темели од постара црква од XIV век.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view|title=Карпински манастир - црква Воведение на Богородица|work= monitoring.icomos.org.mk|accessdate=2026-09-07}}</ref> Во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], германската војска во 1944 година ги запалила старите манастирски конаци и зградата Владичина Куќа.<ref name=":0"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.readbag.com/kumanovo-ca-kultura-sazda |title=Sazdo Vasilkov Češmadžiski: Selo Orah - Suv Ora, str. 24 |accessdate=2015-03-01 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102930/http://www.readbag.com/kumanovo-ca-kultura-sazda |url-status=dead }}</ref> Комплексот се наоѓа во очајна состојба и пред распаѓање, а моментно не се презема ништо тој да се зачува. === Карпино скрипторски центар === Карпино бил позната скрипторска школа од XVI век, според податоците од [[Институт за македонска книжевност|Институтот за македонска книжевност]], во манастирот Карпино живееле над 300 калуѓери и тој важел како црковно-духовно и културно јадро за овој регион. Оригиналните ракописи, кои сега се наоѓаат во [[Москва]], [[Софија]] и во [[Белград]], сведочат за препишувачката школа и за постоење на ќелијно училиште. Всушност, Карпинскиот манастир за првпат се споменува во 1592 година, кога било напишано [[Карпинско евангелие|Карпинското евангелие]], во кое во една преписка се вели дека тоа е напишано „во манастирот Карпински, во храм Воведение на Пресвета Богородица, во лето 1592“.<ref name="Македонски манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|pages = 191-195|publisher=Матица Македонска|location=Скопје|isbn=9989-48-558-5}}</ref> Околу препишувањето на евангелието во 1592 се потрудил еромонахот Јоаникие.<ref name="Македонски манастири" /> Во средината на XVIII век е напишан и [[Карпински триод|Карпинскиот триод]] од чии ракописни белешки се дознава за историјата на манастирот како на пример дека во 1745 година во манастирот Карпино дошол еромонахот Стефан, запишано од ерејот Стојко од Нагоричино, додека од друга рака е запишано дека света книга пеел поп (папа) Димитрија од село [[Врбен]] во Дебарска Каза.<ref name="Македонски манастири" /> Карпинскиот триод денес се чува во Софиската народна библиотека. За најзначајни книжевни дела се сметаат [[Карпинско евангелие|Карпинското евангелие]] и [[Карпински апостол|Апостол со ирмологиум,]] кои сега се наоѓаат во [[Москва]]. Постојат и документи за 11 пергаментни ракописи, но и хартиени, како што се евангелија, апостоли, псалтири. === XIX век === За манастирот Карпино опис и податоци во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, дал и македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] кој запишал дека во една вдлабнатина по тој ред од чуки во почетокот Голем Дол е Карпинскиот Манастир.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 104|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Тој е еден од најстарите манаситри. Според мислењето на околните жители, тој бил направен пред 1000 години. Стариот натпис каде што било запишано дека бил основан пред 1000 години, бил уништен при обновувањето на манастирот. По доаѓањето на Турците манастирот бил запустен и присвоен од некој бег, којшто во црквата ги затворал своите кози. Околните селани откако го откупиле манастирот, го возобновиле. Сега манастирот е тесен. Во средината на округлестиот двор е црквата, а наоколу се наредени 32 соби во двокатна зграда. Манастирот бил под духовенство на егзархијата и во него немало калуѓери.<ref name="Ѓорче Петров" /> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква, конаците, камбанаријата, чешмата и помошните објекти. === Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ === {{главна|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах}} Главната манастирска црква е посветена на Воведението на Пресвета Богородица. == Ликовна колонија == Во манастирот започнала да се одвива ликовна колонија „Карпино“ од 2002 година. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:| Податотека:| Податотека:| Податотека:| Податотека:| </gallery> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Karpino Monastery}} * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=2&pid=5&ppid=99&tid=125 Манастир „Карпино“] * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Карпински манастир| ]] [[Категорија:Орах]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-осоговската епархија]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-кратовското архијерејско намесништво]] mymn2w5md54tnxhw54xkdvfvklk3ysh 5625301 5625298 2026-09-08T13:19:35Z Ehrlich91 24281 5625301 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Карпински манастир | image = Карпински манастир 7.jpg | caption = Воздушен поглед на манастирот | full = Манастир „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = [[14 век]] | disestablished = | abbot = | diocese = [[Кумановско-осоговска епархија|Кумановско-осоговска]] | churches = [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах|„Воведение на Пресвета Богородица“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Орах]], [[Општина Старо Нагоричане]], {{МКД}} | coord = {{coord|42|10|27|N|21|59|36|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = чешма, црква, конаци, камбанарија, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Карпинско-жегљанска парохија]]) }} '''Карпински манастир''' — средновековен [[манастир]] во кумановското село [[Орах]].<ref name="Карпински манастир">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cdnh.edu.mk/Proekti/multimedija_06/Kumanovo_Sv_Nikola/Karpinski_manastir.htm |title=Карпински манастир - Воведение на Богородица |accessdate=2009-10-18 |archive-date=2009-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419143119/http://www.cdnh.edu.mk/Proekti/multimedija_06/Kumanovo_Sv_Nikola/Karpinski_manastir.htm |url-status=dead }}</ref> == Потекло и значење на името == Манастирот го добил името '''Карпино''' по карпестите гребени кои се наоѓаат околу него.<ref name=":0"/> == Местоположба == Манастирот се наоѓа во североисточниот дел на атарот на селото [[Орах]], оддалечен од селото 2-3 километри.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=129|date=1974|location=Скопје}}</ref> == Историја == Манастирот бил основан средниот век, односно во [[14 век]], од страна [[севастократор]]от Дејан, зет на царот [[Стефан Душан]].<ref name=":0"/> Денешниот изглед на манастирот e од XVI/XVII век, а повторно бил обновен во XIX век. Црквата била изградена или обновена во XVI/XVII век, заедно со еднокорабната припрата и се претпоставува дека тоа било направено на темели од постара црква од XIV век.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view|title=Карпински манастир - црква Воведение на Богородица|work= monitoring.icomos.org.mk|accessdate=2026-09-07}}</ref> Во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], германската војска во 1944 година ги запалила старите манастирски конаци и зградата Владичина Куќа.<ref name=":0"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.readbag.com/kumanovo-ca-kultura-sazda |title=Sazdo Vasilkov Češmadžiski: Selo Orah - Suv Ora, str. 24 |accessdate=2015-03-01 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102930/http://www.readbag.com/kumanovo-ca-kultura-sazda |url-status=dead }}</ref> Комплексот се наоѓа во очајна состојба и пред распаѓање, а моментно не се презема ништо тој да се зачува. === Карпино скрипторски центар === Карпино бил позната скрипторска школа од XVI век, според податоците од [[Институт за македонска книжевност|Институтот за македонска книжевност]], во манастирот Карпино живееле над 300 калуѓери и тој важел како црковно-духовно и културно јадро за овој регион. Оригиналните ракописи, кои сега се наоѓаат во [[Москва]], [[Софија]] и во [[Белград]], сведочат за препишувачката школа и за постоење на ќелијно училиште. Всушност, Карпинскиот манастир за првпат се споменува во 1592 година, кога било напишано [[Карпинско евангелие|Карпинското евангелие]], во кое во една преписка се вели дека тоа е напишано „во манастирот Карпински, во храм Воведение на Пресвета Богородица, во лето 1592“.<ref name="Македонски манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|pages = 191-195|publisher=Матица Македонска|location=Скопје|isbn=9989-48-558-5}}</ref> Околу препишувањето на евангелието во 1592 се потрудил еромонахот Јоаникие.<ref name="Македонски манастири" /> Во средината на XVIII век е напишан и [[Карпински триод|Карпинскиот триод]] од чии ракописни белешки се дознава за историјата на манастирот како на пример дека во 1745 година во манастирот Карпино дошол еромонахот Стефан, запишано од ерејот Стојко од Нагоричино, додека од друга рака е запишано дека света книга пеел поп (папа) Димитрија од село [[Врбен]] во Дебарска Каза.<ref name="Македонски манастири" /> Карпинскиот триод денес се чува во Софиската народна библиотека. За најзначајни книжевни дела се сметаат [[Карпинско евангелие|Карпинското евангелие]] и [[Карпински апостол|Апостол со ирмологиум,]] кои сега се наоѓаат во [[Москва]]. Постојат и документи за 11 пергаментни ракописи, но и хартиени, како што се евангелија, апостоли, псалтири. <gallery mode=packed heights=200px> Податотека:Karpino monestery.jpg|Симулација како би изгледал манастирот Податотека:Karpinskiot apostol.jpg|Карпинскиот апостол Податотека:Karpinskoto evangelie.jpg|Карпинското евангелие </gallery> === XIX век === За манастирот Карпино опис и податоци во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, дал и македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] кој запишал дека во една вдлабнатина по тој ред од чуки во почетокот Голем Дол е Карпинскиот Манастир.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 104|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Тој е еден од најстарите манаситри. Според мислењето на околните жители, тој бил направен пред 1000 години. Стариот натпис каде што било запишано дека бил основан пред 1000 години, бил уништен при обновувањето на манастирот. По доаѓањето на Турците манастирот бил запустен и присвоен од некој бег, којшто во црквата ги затворал своите кози. Околните селани откако го откупиле манастирот, го возобновиле. Сега манастирот е тесен. Во средината на округлестиот двор е црквата, а наоколу се наредени 32 соби во двокатна зграда. Манастирот бил под духовенство на егзархијата и во него немало калуѓери.<ref name="Ѓорче Петров" /> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква, конаците, камбанаријата, чешмата и помошните објекти. === Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ === {{главна|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах}} Главната манастирска црква е посветена на Воведението на Пресвета Богородица. === Параклис === Пред манастирот се наоѓа мал параклис. <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Карпински манастир 11.jpg|Параклис кај манастирот Податотека:Карпински манастир 12.jpg|Икони во параклисот Податотека:Карпински манастир 13.jpg|Извор на света во параклисот Податотека:Карпински манастир 14.jpg|Местото на параклисот </gallery> == Ликовна колонија == Во манастирот започнала да се одвива ликовна колонија „Карпино“ од 2002 година. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Карпински манастир 10.jpg|Камен споменик кај манастирот Податотека:Карпински манастир 15.jpg|Конак Податотека:Карпински манастир 16.jpg|Конак Податотека:Карпински манастир 17.jpg|Влезна порта Податотека:Карпински манастир 18.jpg|Sидините Податотека:Карпински манастир 19.jpg|Долниот кат на конак Податотека:Карпински манастир 20.jpg|Стариот конак Податотека:Карпински манастир 21.jpg|Воздушен поглед Податотека:Карпински манастир 2.jpg|Влезната порта Податотека:Карпински манастир 3.jpg|Sидините од внатре Податотека:Карпински манастир 4.jpg|Гробен споменик Податотека:Карпински манастир 5.jpg|Натпис на гробниот споменик Податотека:Карпински манастир 6.jpg|Чешма Податотека:Карпински манастир 8.jpg|Помошен објект Податотека:Карпински манастир 9.jpg|Манастирскиот двор Податотека:Карпински манастир.jpg|Воздушен поглед </gallery> == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Karpino Monastery}} * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=2&pid=5&ppid=99&tid=125 Манастир „Карпино“] * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Карпински манастир| ]] [[Категорија:Орах]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-осоговската епархија]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-кратовското архијерејско намесништво]] 88df1x9qnc6ouhh5z1nhfgc0vuoln0d 5625302 5625301 2026-09-08T13:22:38Z Ehrlich91 24281 5625302 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Карпински манастир | image = Карпински манастир 7.jpg | caption = Воздушен поглед на манастирот | full = Манастир „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = [[14 век]] | disestablished = | abbot = | diocese = [[Кумановско-осоговска епархија|Кумановско-осоговска]] | churches = [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах|„Воведение на Пресвета Богородица“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Орах]], [[Општина Старо Нагоричане]], {{МКД}} | coord = {{coord|42|10|27|N|21|59|36|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = чешма, црква, конаци, камбанарија, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Карпинско-жегљанска парохија]]) }} '''Карпински манастир''' — средновековен [[манастир]] во кумановското село [[Орах]].<ref name="Карпински манастир">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cdnh.edu.mk/Proekti/multimedija_06/Kumanovo_Sv_Nikola/Karpinski_manastir.htm |title=Карпински манастир - Воведение на Богородица |accessdate=2009-10-18 |archive-date=2009-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419143119/http://www.cdnh.edu.mk/Proekti/multimedija_06/Kumanovo_Sv_Nikola/Karpinski_manastir.htm |url-status=dead }}</ref> == Потекло и значење на името == Манастирот го добил името '''Карпино''' по карпестите гребени кои се наоѓаат околу него.<ref name=":0"/> == Местоположба == Манастирот се наоѓа во североисточниот дел на атарот на селото [[Орах]], оддалечен од селото 2-3 километри.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=129|date=1974|location=Скопје}}</ref> == Историја == Манастирот бил основан средниот век, односно во [[14 век]], од страна [[севастократор]]от Дејан, зет на царот [[Стефан Душан]].<ref name=":0"/> Денешниот изглед на манастирот e од XVI/XVII век, а повторно бил обновен во XIX век. Црквата била изградена или обновена во XVI/XVII век, заедно со еднокорабната припрата и се претпоставува дека тоа било направено на темели од постара црква од XIV век.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view|title=Карпински манастир - црква Воведение на Богородица|work= monitoring.icomos.org.mk|accessdate=2026-09-07}}</ref> Во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], германската војска во 1944 година ги запалила старите манастирски конаци и зградата Владичина Куќа.<ref name=":0"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.readbag.com/kumanovo-ca-kultura-sazda |title=Sazdo Vasilkov Češmadžiski: Selo Orah - Suv Ora, str. 24 |accessdate=2015-03-01 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102930/http://www.readbag.com/kumanovo-ca-kultura-sazda |url-status=dead }}</ref> Комплексот се наоѓа во очајна состојба и пред распаѓање, а моментно не се презема ништо тој да се зачува. === Карпино скрипторски центар === Карпино бил позната скрипторска школа од XVI век, според податоците од [[Институт за македонска книжевност|Институтот за македонска книжевност]], во манастирот Карпино живееле над 300 калуѓери и тој важел како црковно-духовно и културно јадро за овој регион. Оригиналните ракописи, кои сега се наоѓаат во [[Москва]], [[Софија]] и во [[Белград]], сведочат за препишувачката школа и за постоење на ќелијно училиште. Всушност, Карпинскиот манастир за првпат се споменува во 1592 година, кога било напишано [[Карпинско евангелие|Карпинското евангелие]], во кое во една преписка се вели дека тоа е напишано „во манастирот Карпински, во храм Воведение на Пресвета Богородица, во лето 1592“.<ref name="Македонски манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|pages = 191-195|publisher=Матица Македонска|location=Скопје|isbn=9989-48-558-5}}</ref> Околу препишувањето на евангелието во 1592 се потрудил еромонахот Јоаникие.<ref name="Македонски манастири" /> Во средината на XVIII век е напишан и [[Карпински триод|Карпинскиот триод]] од чии ракописни белешки се дознава за историјата на манастирот како на пример дека во 1745 година во манастирот Карпино дошол еромонахот Стефан, запишано од ерејот Стојко од Нагоричино, додека од друга рака е запишано дека света книга пеел поп (папа) Димитрија од село [[Врбен]] во Дебарска Каза.<ref name="Македонски манастири" /> Карпинскиот триод денес се чува во Софиската народна библиотека. За најзначајни книжевни дела се сметаат [[Карпинско евангелие|Карпинското евангелие]] и [[Карпински апостол|Апостол со ирмологиум,]] кои сега се наоѓаат во [[Москва]]. Постојат и документи за 11 пергаментни ракописи, но и хартиени, како што се евангелија, апостоли, псалтири. <gallery mode=packed heights=200px> Податотека:Karpino monestery.jpg|Симулација како би изгледал манастирот Податотека:Karpinskiot apostol.jpg|Карпинскиот апостол Податотека:Karpinskoto evangelie.jpg|Карпинското евангелие </gallery> === XIX век === За манастирот Карпино опис и податоци во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, дал и македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] кој запишал дека во една вдлабнатина по тој ред од чуки во почетокот Голем Дол е Карпинскиот Манастир.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 104|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Тој е еден од најстарите манаситри. Според мислењето на околните жители, тој бил направен пред 1000 години. Стариот натпис каде што било запишано дека бил основан пред 1000 години, бил уништен при обновувањето на манастирот. По доаѓањето на Турците манастирот бил запустен и присвоен од некој бег, којшто во црквата ги затворал своите кози. Околните селани откако го откупиле манастирот, го возобновиле. Сега манастирот е тесен. Во средината на округлестиот двор е црквата, а наоколу се наредени 32 соби во двокатна зграда. Манастирот бил под духовенство на егзархијата и во него немало калуѓери.<ref name="Ѓорче Петров" /> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква, конаците, камбанаријата, чешмата и помошните објекти. === Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ === {{главна|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах}} Главната манастирска црква е посветена на Воведението на Пресвета Богородица. === Параклис === Пред манастирот се наоѓа мал параклис. <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Карпински манастир 11.jpg|Параклис кај манастирот Податотека:Карпински манастир 12.jpg|Икони во параклисот Податотека:Карпински манастир 13.jpg|Извор на света во параклисот Податотека:Карпински манастир 14.jpg|Местото на параклисот </gallery> == Ликовна колонија == Во манастирот започнала да се одвива ликовна колонија „Карпино“ од 2002 година. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Карпински манастир 10.jpg|Камен споменик кај манастирот Податотека:Карпински манастир 15.jpg|Конак Податотека:Карпински манастир 16.jpg|Конак Податотека:Карпински манастир 17.jpg|Влезна порта Податотека:Карпински манастир 18.jpg|Sидините Податотека:Карпински манастир 19.jpg|Долниот кат на конак Податотека:Карпински манастир 20.jpg|Стариот конак Податотека:Карпински манастир 21.jpg|Воздушен поглед Податотека:Карпински манастир 2.jpg|Влезната порта Податотека:Карпински манастир 3.jpg|Sидините од внатре Податотека:Карпински манастир 4.jpg|Гробен споменик Податотека:Карпински манастир 5.jpg|Натпис на гробниот споменик Податотека:Карпински манастир 6.jpg|Чешма Податотека:Карпински манастир 8.jpg|Помошен објект Податотека:Карпински манастир 9.jpg|Манастирскиот двор Податотека:Карпински манастир.jpg|Воздушен поглед </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Karpino Monastery}} * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=2&pid=5&ppid=99&tid=125 Манастир „Карпино“] * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Карпински манастир| ]] [[Категорија:Орах]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-осоговската епархија]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-кратовското архијерејско намесништво]] nogxn0jy92g0rqfbzo24eq58q62ijtd 5625304 5625302 2026-09-08T13:27:53Z Ehrlich91 24281 5625304 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Карпински манастир | image = Карпински манастир 7.jpg | caption = Воздушен поглед на манастирот | full = Манастир „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = [[14 век]] | disestablished = | abbot = | diocese = [[Кумановско-осоговска епархија|Кумановско-осоговска]] | churches = [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах|„Воведение на Пресвета Богородица“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Орах]], [[Општина Старо Нагоричане]], {{МКД}} | coord = {{coord|42|10|27|N|21|59|36|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = чешма, црква, конаци, камбанарија, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Карпинско-жегљанска парохија]]) }} '''Карпински манастир''' — средновековен [[манастир]] во кумановското село [[Орах]].<ref name="Карпински манастир">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cdnh.edu.mk/Proekti/multimedija_06/Kumanovo_Sv_Nikola/Karpinski_manastir.htm |title=Карпински манастир - Воведение на Богородица |accessdate=2009-10-18 |archive-date=2009-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419143119/http://www.cdnh.edu.mk/Proekti/multimedija_06/Kumanovo_Sv_Nikola/Karpinski_manastir.htm |url-status=dead }}</ref> Манастирскиот комплекс е во очајна состојба и постои ризик од целосно трајно губење на придружните објекти, особено на изгледот на главните влезни порти и објектите од јужната страна.<ref name="МПКН"/> == Потекло и значење на името == Манастирот го добил името '''Карпино''' по карпестите гребени кои се наоѓаат околу него.<ref name=":0"/> == Местоположба == Манастирот се наоѓа во североисточниот дел на атарот на селото [[Орах]], оддалечен од селото 2-3 километри.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=129|date=1974|location=Скопје}}</ref> До манастирот води земјен пат, кој до неодамна беше во катастрофална состојба,<ref name="МПКН"/> но истиот во 2025 година е посипан со чакал. == Историја == Манастирот бил основан средниот век, односно во [[14 век]], од страна [[севастократор]]от Дејан, зет на царот [[Стефан Душан]].<ref name=":0"/> Денешниот изглед на манастирот e од XVI/XVII век, а повторно бил обновен во XIX век. Црквата била изградена или обновена во XVI/XVII век, заедно со еднокорабната припрата и се претпоставува дека тоа било направено на темели од постара црква од XIV век.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view|title=Карпински манастир - црква Воведение на Богородица|work= monitoring.icomos.org.mk|accessdate=2026-09-07}}</ref> Во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], германската војска во 1944 година ги запалила старите манастирски конаци и зградата Владичина Куќа.<ref name=":0"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.readbag.com/kumanovo-ca-kultura-sazda |title=Sazdo Vasilkov Češmadžiski: Selo Orah - Suv Ora, str. 24 |accessdate=2015-03-01 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102930/http://www.readbag.com/kumanovo-ca-kultura-sazda |url-status=dead }}</ref> Комплексот се наоѓа во очајна состојба и пред распаѓање, а моментно не се презема ништо тој да се зачува. === Карпино скрипторски центар === Карпино бил позната скрипторска школа од XVI век, според податоците од [[Институт за македонска книжевност|Институтот за македонска книжевност]], во манастирот Карпино живееле над 300 калуѓери и тој важел како црковно-духовно и културно јадро за овој регион. Оригиналните ракописи, кои сега се наоѓаат во [[Москва]], [[Софија]] и во [[Белград]], сведочат за препишувачката школа и за постоење на ќелијно училиште. Всушност, Карпинскиот манастир за првпат се споменува во 1592 година, кога било напишано [[Карпинско евангелие|Карпинското евангелие]], во кое во една преписка се вели дека тоа е напишано „во манастирот Карпински, во храм Воведение на Пресвета Богородица, во лето 1592“.<ref name="Македонски манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|pages = 191-195|publisher=Матица Македонска|location=Скопје|isbn=9989-48-558-5}}</ref> Околу препишувањето на евангелието во 1592 се потрудил еромонахот Јоаникие.<ref name="Македонски манастири" /> Во средината на XVIII век е напишан и [[Карпински триод|Карпинскиот триод]] од чии ракописни белешки се дознава за историјата на манастирот како на пример дека во 1745 година во манастирот Карпино дошол еромонахот Стефан, запишано од ерејот Стојко од Нагоричино, додека од друга рака е запишано дека света книга пеел поп (папа) Димитрија од село [[Врбен]] во Дебарска Каза.<ref name="Македонски манастири" /> Карпинскиот триод денес се чува во Софиската народна библиотека. За најзначајни книжевни дела се сметаат [[Карпинско евангелие|Карпинското евангелие]] и [[Карпински апостол|Апостол со ирмологиум,]] кои сега се наоѓаат во [[Москва]]. Постојат и документи за 11 пергаментни ракописи, но и хартиени, како што се евангелија, апостоли, псалтири. <gallery mode=packed heights=200px> Податотека:Karpino monestery.jpg|Симулација како би изгледал манастирот Податотека:Karpinskiot apostol.jpg|Карпинскиот апостол Податотека:Karpinskoto evangelie.jpg|Карпинското евангелие </gallery> === XIX век === За манастирот Карпино опис и податоци во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, дал и македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] кој запишал дека во една вдлабнатина по тој ред од чуки во почетокот Голем Дол е Карпинскиот Манастир.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 104|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Тој е еден од најстарите манаситри. Според мислењето на околните жители, тој бил направен пред 1000 години. Стариот натпис каде што било запишано дека бил основан пред 1000 години, бил уништен при обновувањето на манастирот. По доаѓањето на Турците манастирот бил запустен и присвоен од некој бег, којшто во црквата ги затворал своите кози. Околните селани откако го откупиле манастирот, го возобновиле. Сега манастирот е тесен. Во средината на округлестиот двор е црквата, а наоколу се наредени 32 соби во двокатна зграда. Манастирот бил под духовенство на егзархијата и во него немало калуѓери.<ref name="Ѓорче Петров" /> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква, конаците, камбанаријата, чешмата и помошните објекти. Конаците во манастирскиот комплекс се во исклучително лоша состојба. Најстарите објекти се девастирани во поново време, додека обновениот и недовршениот двокатен конак од западната страна е во фаза на пропаѓање. Во функција е само обновениот конак од северозападната страна.<ref name="МПКН"/> Западниот конак бил комплетно обновен со нов покрив во 1991 година.<ref name="МПКН"/> === Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ === {{главна|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах}} Главната манастирска црква е посветена на Воведението на Пресвета Богородица. === Параклис === Пред манастирот се наоѓа мал параклис. <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Карпински манастир 11.jpg|Параклис кај манастирот Податотека:Карпински манастир 12.jpg|Икони во параклисот Податотека:Карпински манастир 13.jpg|Извор на света во параклисот Податотека:Карпински манастир 14.jpg|Местото на параклисот </gallery> == Ликовна колонија == Во манастирот започнала да се одвива ликовна колонија „Карпино“ од 2002 година. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Карпински манастир 10.jpg|Камен споменик кај манастирот Податотека:Карпински манастир 15.jpg|Конак Податотека:Карпински манастир 16.jpg|Конак Податотека:Карпински манастир 17.jpg|Влезна порта Податотека:Карпински манастир 18.jpg|Sидините Податотека:Карпински манастир 19.jpg|Долниот кат на конак Податотека:Карпински манастир 20.jpg|Стариот конак Податотека:Карпински манастир 21.jpg|Воздушен поглед Податотека:Карпински манастир 2.jpg|Влезната порта Податотека:Карпински манастир 3.jpg|Sидините од внатре Податотека:Карпински манастир 4.jpg|Гробен споменик Податотека:Карпински манастир 5.jpg|Натпис на гробниот споменик Податотека:Карпински манастир 6.jpg|Чешма Податотека:Карпински манастир 8.jpg|Помошен објект Податотека:Карпински манастир 9.jpg|Манастирскиот двор Податотека:Карпински манастир.jpg|Воздушен поглед </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Karpino Monastery}} * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=2&pid=5&ppid=99&tid=125 Манастир „Карпино“] * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Карпински манастир| ]] [[Категорија:Орах]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-осоговската епархија]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-кратовското архијерејско намесништво]] mocw0yfqqybe32uaswn7g8i1cixw09r 5625330 5625304 2026-09-08T15:13:31Z Ehrlich91 24281 5625330 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Карпински манастир | image = Карпински манастир 7.jpg | caption = Воздушен поглед на манастирот | full = Манастир „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = [[14 век]] | disestablished = | abbot = | diocese = [[Кумановско-осоговска епархија|Кумановско-осоговска]] | churches = [[Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах|„Воведение на Пресвета Богородица“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Орах]], [[Општина Старо Нагоричане]], {{МКД}} | coord = {{coord|42|10|27|N|21|59|36|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = чешма, црква, конаци, камбанарија, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Карпинско-жегљанска парохија]]) }} '''Карпински манастир''' — средновековен [[манастир]] во кумановското село [[Орах]].<ref name="Карпински манастир">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cdnh.edu.mk/Proekti/multimedija_06/Kumanovo_Sv_Nikola/Karpinski_manastir.htm |title=Карпински манастир - Воведение на Богородица |accessdate=2009-10-18 |archive-date=2009-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419143119/http://www.cdnh.edu.mk/Proekti/multimedija_06/Kumanovo_Sv_Nikola/Karpinski_manastir.htm |url-status=dead }}</ref> Се смета дека е еден од најстарите манастирски комплекси во североисточниот дел на Македонија.<ref name="Македонски манастири"/> Манастирскиот комплекс е во очајна состојба и постои ризик од целосно трајно губење на придружните објекти, особено на изгледот на главните влезни порти и објектите од јужната страна.<ref name="МПКН"/> == Потекло и значење на името == Манастирот го добил името '''Карпино''' по карпестите гребени кои се наоѓаат околу него.<ref name=":0"/> == Местоположба == Манастирот се наоѓа во североисточниот дел на атарот на селото [[Орах]], оддалечен од селото 2-3 километри.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=129|date=1974|location=Скопје}}</ref> Претставува осамен објект во ридско-планинскиот предел.<ref name="Македонски манастири"/> До манастирот води земјен пат, кој до неодамна беше во катастрофална состојба,<ref name="МПКН"/> но истиот во 2025 година е посипан со чакал. == Историја == Според едно предание тој бил подигнат уште во 1100 година.<ref name="Македонски манастири"/> Манастирот бил основан средниот век, односно во [[14 век]], од страна [[севастократор]]от Дејан, зет на царот [[Стефан Душан]].<ref name=":0"/> Денешниот изглед на манастирот e од XVI/XVII век, а повторно бил обновен во XIX век. Црквата била изградена или обновена во XVI/XVII век, заедно со еднокорабната припрата и се претпоставува дека тоа било направено на темели од постара црква од XIV век.<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view|title=Карпински манастир - црква Воведение на Богородица|work= monitoring.icomos.org.mk|accessdate=2026-09-07}}</ref> Манастирот бил четири пати опожаруван за време на отоманскиот период и бил запустен сѐ додека не бил откупен од кратовскиот бег Ахмед Чолма. Сепак, селаните со продажба на сребрените накити на своите жени го откупиле манастирот назад и управувале со него.<ref name="Македонски манастири"/> Во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], германската војска во 1944 година ги запалила старите манастирски конаци и зградата Владичина Куќа.<ref name=":0"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.readbag.com/kumanovo-ca-kultura-sazda |title=Sazdo Vasilkov Češmadžiski: Selo Orah - Suv Ora, str. 24 |accessdate=2015-03-01 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102930/http://www.readbag.com/kumanovo-ca-kultura-sazda |url-status=dead }}</ref> Комплексот се наоѓа во очајна состојба и пред распаѓање, а моментно не се презема ништо тој да се зачува. === Карпино скрипторски центар === Карпино бил позната скрипторска школа од XVI век, според податоците од [[Институт за македонска книжевност|Институтот за македонска книжевност]], во манастирот Карпино живееле над 300 калуѓери и тој важел како црковно-духовно и културно јадро за овој регион. Оригиналните ракописи, кои сега се наоѓаат во [[Москва]], [[Софија]] и во [[Белград]], сведочат за препишувачката школа и за постоење на ќелијно училиште. Всушност, Карпинскиот манастир за првпат се споменува во 1592 година, кога било напишано [[Карпинско евангелие|Карпинското евангелие]], во кое во една преписка се вели дека тоа е напишано „во манастирот Карпински, во храм Воведение на Пресвета Богородица, во лето 1592“.<ref name="Македонски манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|pages = 191-195|publisher=Матица Македонска|location=Скопје|isbn=9989-48-558-5}}</ref> Околу препишувањето на евангелието во 1592 се потрудил еромонахот Јоаникие.<ref name="Македонски манастири" /> Во средината на XVIII век е напишан и [[Карпински триод|Карпинскиот триод]] од чии ракописни белешки се дознава за историјата на манастирот како на пример дека во 1745 година во манастирот Карпино дошол еромонахот Стефан, запишано од ерејот Стојко од Нагоричино, додека од друга рака е запишано дека света книга пеел поп (папа) Димитрија од село [[Врбен]] во Дебарска Каза. Карпинскиот триод денес се чува во Софиската народна библиотека.<ref name="Македонски манастири" /> За најзначајни книжевни дела се сметаат [[Карпинско евангелие|Карпинското евангелие]] и [[Карпински апостол|Апостол со ирмологиум,]] кои сега се наоѓаат во [[Москва]]. Постојат и документи за 11 пергаментни ракописи, но и хартиени, како што се евангелија, апостоли, псалтири. <gallery mode=packed heights=200px> Податотека:Karpino monestery.jpg|Симулација како би изгледал манастирот Податотека:Karpinskiot apostol.jpg|Карпинскиот апостол Податотека:Karpinskoto evangelie.jpg|Карпинското евангелие </gallery> === XIX век === За манастирот Карпино опис и податоци во својата книга [[Материјали по изучувањето на Македонија]] од [[1896]] година, дал и македонскиот револуционер [[Ѓорче Петров]] кој запишал дека во една вдлабнатина по тој ред од чуки во почетокот Голем Дол е Карпинскиот Манастир.<ref name="Ѓорче Петров">{{наведена книга|last=Петров|first=Ѓорче|authorlink=Ѓорче Петров|title=[[Материјали по изучувањето на Македонија]]|editor=превод: Марио Шаревски|edition=2016|year=1896|pages = 104|publisher=Единствена Македонија|location=Скопје|isbn=978-608-245-113-8}}</ref> Тој е еден од најстарите манаситри. Според мислењето на околните жители, тој бил направен пред 1000 години. Стариот натпис каде што било запишано дека бил основан пред 1000 години, бил уништен при обновувањето на манастирот. По доаѓањето на Турците манастирот бил запустен и присвоен од некој бег, којшто во црквата ги затворал своите кози. Околните селани откако го откупиле манастирот, го возобновиле. Сега манастирот е тесен. Во средината на округлестиот двор е црквата, а наоколу се наредени 32 соби во двокатна зграда. Манастирот бил под духовенство на егзархијата и во него немало калуѓери.<ref name="Ѓорче Петров" /> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква, конаците, камбанаријата, чешмата и помошните објекти. Конаците во манастирскиот комплекс се во исклучително лоша состојба. Најстарите објекти се девастирани во поново време, додека обновениот и недовршениот двокатен конак од западната страна е во фаза на пропаѓање. Во функција е само обновениот конак од северозападната страна.<ref name="МПКН"/> Западниот конак бил комплетно обновен со нов покрив во 1991 година.<ref name="МПКН"/> === Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ === {{главна|Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах}} Главната манастирска црква е посветена на Воведението на Пресвета Богородица. === Параклис === Пред манастирот се наоѓа мал параклис. <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Карпински манастир 11.jpg|Параклис кај манастирот Податотека:Карпински манастир 12.jpg|Икони во параклисот Податотека:Карпински манастир 13.jpg|Извор на света во параклисот Податотека:Карпински манастир 14.jpg|Местото на параклисот </gallery> == Ликовна колонија == Во манастирот започнала да се одвива ликовна колонија „Карпино“ од 2002 година. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Карпински манастир 10.jpg|Камен споменик кај манастирот Податотека:Карпински манастир 15.jpg|Конак Податотека:Карпински манастир 16.jpg|Конак Податотека:Карпински манастир 17.jpg|Влезна порта Податотека:Карпински манастир 18.jpg|Sидините Податотека:Карпински манастир 19.jpg|Долниот кат на конак Податотека:Карпински манастир 20.jpg|Стариот конак Податотека:Карпински манастир 21.jpg|Воздушен поглед Податотека:Карпински манастир 2.jpg|Влезната порта Податотека:Карпински манастир 3.jpg|Sидините од внатре Податотека:Карпински манастир 4.jpg|Гробен споменик Податотека:Карпински манастир 5.jpg|Натпис на гробниот споменик Податотека:Карпински манастир 6.jpg|Чешма Податотека:Карпински манастир 8.jpg|Помошен објект Податотека:Карпински манастир 9.jpg|Манастирскиот двор Податотека:Карпински манастир.jpg|Воздушен поглед </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Karpino Monastery}} * [http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=2&pid=5&ppid=99&tid=125 Манастир „Карпино“] * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Карпински манастир| ]] [[Категорија:Орах]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-осоговската епархија]] [[Категорија:Манастири во Кумановско-кратовското архијерејско намесништво]] jdro7c6ydbsn6tzcgvaf1tkpt92imxa Ранци 0 174131 5625423 5508431 2026-09-08T19:35:14Z SpectralWiz 106165 5625423 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Ранци |name_local = Ερμακιά |image_skyline = |caption_skyline = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Еордеја | ширина = | опис = <center>Местоположба на Ранци во општината [[Еордеја (општина)|Еордеја]] и областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Ранци | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 29 | ГШ_сек = 53 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 21 | ГД_мин = 51 | ГД_сек = 1 | ГД_прав = E }} | periph = [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] | periphunit = [[Кожани (округ)|Кожански]] |municipality = [[Еордеја (општина)|Еордеја]] |municunit = Света Петка |population = 293 |area_community = |population_as_of = 2021 |lat_deg = 40 |lat_min = 30 |lon_deg = 21 |lon_min = 51 |postal_code = |area_code = |licence = |elevation = 1000 }} '''Ранци''' (познато и како '''Франци''', '''Франковица''' или '''Франкоч'''; {{Langx|el|Ερμακιά|i=yes}}, ''Ермакија''; до 1927 г. ''Φραγκότς'' или ''Φραγκότσι'', ''Франгоци'';<ref name=":13">{{Наведена мрежна страница|url=http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169211|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|accessdate=8 септември 2026}}</ref> {{Langx|tr|Frankoça}}, ''Франкоча'') — село во [[Кајларско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Еордеја (општина)|Еордеја]] на [[Кожани (округ)|Кожанскиот Округ]] во областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 293 жители (2021). До денес е населено исклучиво со [[Македонци]].<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=I|страници=300-301}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на 22 км источно од градот [[Кајлари]], на еден широк карпест рид во југозападното подножје на [[Каракамен]], на надморска височина од 1.000 метри.<ref name=":0" /><ref>{{Генштаб}}</ref> Атарот на селото е голем и зафаќа површина од {{Км2|53}}.<ref name=":0" /> На Каракамен, над селото се наоѓа [[Ранска Пештера|Ранската Пештера]] со мал влез и две простории од 13 м и 20 м, како и многу потпростории.<ref name="Незис 376">{{Незис|2|376}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Бурлик’та, Бурликите, Влашки(те) К’ливи, Вргуљгуф, Горна Чешма, Докуфте Вудиници, Долно Мало, Ѓона, Каракамен, Карпен, Култа, Кулска Чешма, Куријта, Мучара, Пиштерка, Рудињ’то, Средна Чешма, Сред Село, Стилија, Стиникола, Црквата и други.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Дрвошанов|first=Васил|date=2013|title=Топонимите во спевот Јаска од Методија Ст. Тошевски|url=http://imj.ukim.edu.mk/CMS/Upload/Makedonistika12.pdf|journal=Македонистика|publisher=Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|volume=12|pages=131-159}}</ref> == Историја == === Потекло и значење на името === Според [[Васил Дрвошанов]], името на селото произлегува од личното име ''Франко'' (стсл. {{Писмо/Старословенско|франъгъ}}), „Французин“ или од личното име ''Ранче'', изведено ''Хранче'' од Хран(о) + -че, скратено од ''Хранимир'', ''Хранислав''.<ref name=":3" /> Месното предание го припишува основањето на селото на [[крстоносците]] од [[средниот век]], на кои им го должи своето име — ''француско село''.<ref name=":4" /> === Средновековие === Надвор од селото, во месноста Градиште некогаш постоело селиште. На овој простор мештаните откриле остатоци од градежен материјал, разни предмети, како и од некогашни гробишта. Според преданието, една единица крстоносци заминала во поход кон [[Цариград]], оставајќи го дотогашното престојувалиште на ранети борци и сточари во месноста Брза. На нивно место се преселиле жителите на првобитното село Градиште, нарекувајќи ја новата населба „Ново Градиште“ за да ја разликуваат од старата.<ref name=":4" /> === Во Отоманското Царство === Ранци е мошне старо село.<ref name=":0" /> Во пишаните извори за првпат се споменува во пописен [[дефтер]] од 1481 г. под називите ''Франковица'' или ''Хранче''.<ref name=":3" /> Вторпат се споменува во 1545 г. како ''Хранковци'' (со уште два називи: ''Хранче'' или ''Хранковец'') со 122 домаќинства и 17 неженети, сите христијани, додека во 1565 г. тоа броело 75 христијански домаќинства и 84 неженети.<ref name=":2">{{наведено списание|last=Соколоски|first=Методија|authorlink=|year=1978|title=Лерин и Леринско во XV и XVI век|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ30(1978)/GZ30.14.%20%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8,%20%D0%9C.%20-%20%D0%9B%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%20%D0%B8%20%D0%9B%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20XV%20%D0%B8%20XVI%20%D0%B2%D0%B5%D0%BA.pdf|format=|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|location=Скопје|publisher=Филозофски факултет при УКИМ|volume=|issue=30|pages=239|doi=|id={{ISSN|0350-1892}}|accessdate=|coauthors=|month=}}</ref> Според даночните регистри на немуслиманското население од 1626–1627 г. селото ''Раниче'' се наоѓало во вилаетот Филорина ([[Лерин]]) и било населено со 19 домаќинства. Во 1664 г. во селото биле забележани и муслимани.<ref>Турски извори за българската история, т. VII, София 1986, с. 333</ref> Околу 1820 г. Ранци било [[чифлиг]] на [[Али-паша Јанински]]. Селото значително настрадало за време на [[Негушкото востание]] (1822), кога било изгорено до темел од Отоманците. Во 1874 г. била изградена црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Ранци|Св. Атанасиј]]“, како и сега уништениот манастир „Св. Илија“. Во селото некогаш постоеле уште две цркви: „Св. Мина“ и „Св. Петка“.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=http://hellas.teipir.gr/Thesis/Eordaia/greek/Ermakia.htm|title=Ερμακιά|work=Χάρτης της Ελλάδος|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102655/http://hellas.teipir.gr/Thesis/Eordaia/greek/Ermakia.htm|archive-date=4 март 2016|accessdate=8 септември 2026}}</ref> Во XIX век Ранци било речиси чисто македонско село во Кајларската Каза на [[Серфиџенски Санџак|Серфиџенскиот Санџак]]. Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. во Ранци (Rantzi) имало 100 домаќинства со 280 жители [[Македонци]].<ref name=":1">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|107}}</ref> Во 1889 г. хрватскиот етнограф [[Стефан Верковиќ]] напишал за Ранци: {{Цитатник|На 1 час источно од тука [Арбино] се наоѓа мешаното село ''Франѓот'' сo 45 муслимански куќи и 116 нуфузи (глави на семејства). Македонските куќи се 36, семејните двојки 45, а нуфузите 79. Данокот е 7.970 пјастри, а инание-аскерие — 1380 пјастри. Жителите се претежно наемни работници и работат во шумата на планината ''Караташ'', но се занимаваат и со производство на жито и сточарство. Селото има многу вода и две мелници.<ref name=":1" /><ref>{{Веркович|165}}</ref>}} Во 1893 г. дипломатот [[Атанас Шопов]] го посетил Кајларско и забележал дела Ранци било македонско село.<ref>{{Шопов|230}}</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. Ранци имало 680 жители, од кои 600 [[Македонци]] и 80 [[Турци]].<ref name=":1" /><ref>{{МЕС|270|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_44.htm}}</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Франкоч (Франковиште)'' е претставено како чисто македонско село во Кајларската Каза на Серфиџенскиот Санџак со 100 куќи.<ref name=":1" /><ref>{{Битолски вилает|61}}</ref> На почетокот на XX век македонското население на Ранци било под влијание на на [[Цариградската патријаршија]]. Во 1902 година, селото преминало под врховенството на [[Бугарската егзархија]], но два месеци подоцна, под притисок на [[Грчка вооружена пропаганда во Македонија|грчките чети]], истото се откажало од неа и повторно се вратило под Патријаршијата.<ref>{{Георгиев Трифонов ГСП|46}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во Ранци имало 1.000 [[Македонци]] [[Гркомани|патријаршисти]].<ref name=":1" /><ref>{{Бранков|178-179}}</ref> Во 1910 г. [[Атанасиос Халкиопулос]] („[[Етнолошка статистика на Солунскиот и Битолскиот Вилает]]“) напишал дека во селото ''Дрангоци'' (Δραγκότσι), село во Кајларската Каза, има 675 „православни Грци“.<ref>[http://mountain.bajhui.org/pictures/books/%ce%97%20%ce%9c%ce%b1%ce%ba%ce%b5%ce%b4%ce%bf%ce%bd%ce%af%ce%b1%20%ce%b5%ce%b8%ce%bd%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%b9%ce%ba%ce%ae%20%cf%83%cf%84%ce%b1%cf%84%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae%20%cf%84%cf%89%ce%bd%20%ce%b2%ce%b9%ce%bb%ce%b1%ce%b5%cf%84%ce%af%cf%89%ce%bd%20%ce%98%ce%b5%cf%83%cf%83%ce%b1%ce%bb%ce%bf%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%b7%cf%82%20%ce%ba%ce%b1%ce%b9%20%ce%9c%ce%bf%ce%bd%ce%b1%cf%83%cf%84%ce%b7%cf%81%ce%af%ce%bf%cf%85.pdf?fbclid=IwAR2M85mpu5WEQrGjGT1W6EC0yyE1nam5YiJIO2-aWU3WajFaZ67NJZpUhsM Χαλκιόπουλος, Αθανάσιος. Η Μακεδονία: εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου. Αθήναι, 1910, σ. 108.]</ref> Во [[Првата балканска војна]], едно лице од селото се вклучило во [[Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>{{МОО|698, 885}}</ref> === Во Грција === [[Податотека:Ranci wedding flag.jpg|мини|Свадбено знаме од Ранци, подарено од Ангеле Бојаровски на [[Музејот на Македонија]]. Изработено е од црвено памучно платно, еднострано извезено со бели и жолти монистра, со размер 71 x 65 см. Во средината има два крунисани бели лава, врамени со бела цветна рамка, каде во аглите се наоѓаат исти помали лавови. Под нив стојат буквите „Б“ и „А“ и годината 1903. Од сите страни е опшиено со друга црвена лента од 5 см.<ref>{{cite journal|last=Јоновски, Јован.|first=Мојсо Поповски|authorlink=|year=2020|title=Македонски свадбени знамиња|url=https://www.academia.edu/44904535|format=|journal=Македонски хералд|location=|publisher=Македонско грбословно друштво|volume=|issue=|pages=15-16|doi=|id=|archive-url=|archive-date=|accessdate=|coauthors=|month=декември|lang-hide=|lang=}}</ref>]] По [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1913 г. селото е припоено кон [[Грција]] согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Таа година броело 1.164 жители, кои во 1920 г. се свеле на 1.108 лица.<ref name=":0" /> [[Боривое Милоевиќ]] („Јужна Македонија“) вели дека околу [[Првата светска војна]] Ранци имало 240 македонски и 30 турски куќи.<ref>{{Милоевич|23}}</ref> Во 1923 г. муслиманското население е иселено во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. Во 1927 г. селото е преименувано во ''Ермакија'' (Ερμακιά).<ref name=":13" /> Во документ на грчките училишни власти од 1 декември 1941 г. се посочува дека Ранци се состои од 300 „туѓојазични“ семејства.<ref name="Мит или реалност 235">{{Мит или реалност|235}}</ref> Поради учеството на селаните во [[НОБ во Егејска Македонија|НОБ]], на 16 март 1944 г. Ранци било ѕверски нападнато од колаборационистичките грчки сили (составени претежно од [[понтски Грци]]) на полковник [[Георгиос Пулос]]. Селото било запалено и ограбено, а вкупно 66<ref name=":0" /> или 62<ref name=":5" /> лица биле убиени, поради што неговите жители биле принудени да се раселат, претежно во [[Коман]], [[Инско]] и [[Негуш]].<ref name=":5">{{Kolupacev|315 – 318}}</ref> Ранци повторно силно настрадало за време на [[Грчката граѓанска војна]] (1946–1949), кога значителен дел од мештаните се преселиле во [[НР Македонија]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable collapsible collapsed" ! colspan="8" |Селани убиени на 28 мај 1944 г.<ref name=":5" /> |- !№ !Име !№ !Име !№ !Име !№ !Име |- |1 |Стефан Андреа |15 |Олга Караташи |29 |Вангел Манчов |43 |Никола Свртини |- |2 |Михаил Антонев |16 |Анастас Карајани |30 |Дота Манчова |44 |Георги Ташов |- |3 |Ѓорга Антонева |17 |Вангел Капетанов |31 |Нико Манолаки |45 |Аристотели Туни |- |4 |Анастас Бојчев |18 |Доне Капетанова |32 |Антон Нико |46 |Димитри Чуара |- |5 |Илија Бојчев |19 |Наке Карапеов |33 |Поп Коста |47 |Трандафил Чуара |- |6 |Трифон Бојари |20 |Никола Карапеов |34 |Поп Никола |48 |Сократи Чуара |- |7 |Димитри Гајтанџиев |21 |Стојан Коте |35 |Поп Ипократ |49 |Панаги Чуара |- |8 |Милтиади Генга |22 |Христо Коте |36 |Козва Пејов |50 |Коста Чуара |- |9 |Ахилеа Дала |23 |Коста Коте |37 |Стојан Пејов |51 |Злата Чуара |- |10 |Антон Дала |24 |Вангел Коте |38 |Пејо Пејов |52 |Никола Чавдари |- |11 |Анастас Дала |25 |Глигор Коте |39 |Апостол Пејов |53 |Јани Јанка |- |12 |Никола Ичков |26 |Георги Мингов |40 |Никола Русков |54 |Вангел Јанка |- |13 |Теодос Караташи |27 |Димитри Мингов |41 |Ката Секилари |55 |Васили Јанчев |- |14 |Сана Караташи |28 |Велика Минкова |42 |Христо Свртини |56 |Стојна Јанчева |} {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Ранци преименувани со службен указ на 6 август 1969 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 147а 1969|1051}}</ref> !Опис<ref name="Ген">{{Генштаб}}</ref> |- |Сат Ѓунеши |Σατγιουνέσι |Просилион |Προσήλιον |врв на Каракамен на СЗ од Ранци и на СИ од [[Војводина (село)|Војводина]] (1.003 м) |- |Кузулец |Κουζουλέτσι |Анилион |Άνήλιον |месност на ССЗ од Ранци |- |Вармара |Βαραμάρα |Кокини Магула |Κόκκινη Μαγούλα |врв на Каракамен на С од Ранци (1.404,9 м) |- |Теќе |Τεκές |Вуноплагија |Βουνοπλαγιά |врв на Каракамен на ИСИ од Ранци (1.594,6 м) |- |Царкули |Τσαρκούλι |Василика |Βασιλικά |врв на Каракамен на СИ од Ранци (1.537 м) |- |Грамуради |Γκραμουράντι |Петрохома |Πετρόχωμα |врв на Каракамен на ЈЈИ од Ранци (914 м) |- |Врпорож |Βαρπορὸζ |Петинос |Πετεινός |врв на Каракамен на ЈИ од Ранци (1.508 м) |- |Севриџе |Σεβριζέ |Врахаки |Βραχάκι |врв на Каракамен на ЈИ од Ранци |- |Градиште |Γκραδίστε |Палеокастрон |Παλαιόκαστρον |врв на Каракамен на И од Ранци (1.149 м) |- |Теќе |Τεκέ |Корифи |Κορυφή |врв на Каракамен на ИЈИ од Ранци (1.590,6 м) |- |Куру Дере |Κουρού Ντερέ |Ксиропотамос |Ξηροπόταμος |река на ЈИ од Ранци, лева притока на Баково |- |Падина |Πάντκα |Ксиромери |Ξηρομέρι |месност на ЈЗ од Ранци и на ЈИ од [[Војводина (село)|Војводина]] |- |Вргуљгуф |Βαργκοΰγκος |Кокинохома |Κοκκινόχωμα |месност на Ј од Ранци |- |Пориште |Πορίστε |Ксиролакос |Ξηρόλακκος |река на Ј од Ранци |- |Чечебулино |Τσετσεμπούλινο |Ксировриси |Ξηρόβρυση |река на Ј од Ранци |- |Боска |Μπόσκα |Мастос |Μαστός |врв на Каракамен на ЈИ од Ранци (987,5 м) |- |Гробовиште |Γκρουμπουβάϊτσε |Тафотопос |Ταφότοπος |месност во Каракамен на ЈИ од Ранци |} == Стопанство == Населението произведува многу [[компири]] и [[жито]], а поради пространите планински пасишта, прилично е развиено и [[сточарството]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|1.735|592|667|581|593|489|436|325|293}} == Културни и природни знаменитости == ;Цркви и манастири * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Ранци|Црква Св. Атанасиј]] од 1874 г. ;Природни образби * [[Ранска Пештера]] — пештера над селото. == Личности == '''Родени во Ранци''' * Марко Антонов (10 јули 1872 – ?) — просветен деец,<ref name="Кандиларовъ 110">{{Наведена книга |title= Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии) |last= Кандиларовъ |first=Георги Ст |year=1930 |publisher=Македонски Наученъ Институтъ, печатница П. Глушковъ |location=София |pages=110 }}</ref> работел како егзархиски учител во [[Воден]];<ref>Каратанасов, Златко. Черковно-училищната борба (1868 - 1903), Материяли из миналото на Костурско, Костурско благотворително братство, София, 1935, стр. 25.</ref> *[[Методија Тошевски]] (1941 – 2015) — економист и писател; *[[Стојче Тошевски]] (1944 – 2008) — композитор; и *Филип Ташев (1886 – ?) — борец во [[Македонско-одринските доброволни чети]], I чета на X прилепска дружина.<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр.545.</ref> '''По потекло од Ранци''' * [[Џина Папас Џокси|Ѓорѓе Васиќ]] (Џина Папас Џокси) — македонски музичар и водител (мајка му е од Ранци). == Наводи == {{наводи|2}} {{Еордеја}} [[Категорија:Ранци| ]] 43qc20x0rhf0vx54v3fno0obvpjbwgg 5625424 5625423 2026-09-08T19:37:48Z SpectralWiz 106165 5625424 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Ранци |name_local = Ερμακιά |image_skyline = |caption_skyline = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Еордеја | ширина = | опис = <center>Местоположба на Ранци во општината [[Еордеја (општина)|Еордеја]] и областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Ранци | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 29 | ГШ_сек = 53 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 21 | ГД_мин = 51 | ГД_сек = 1 | ГД_прав = E }} | periph = [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] | periphunit = [[Кожани (округ)|Кожански]] |municipality = [[Еордеја (општина)|Еордеја]] |municunit = Света Петка |population = 293 |area_community = |population_as_of = 2021 |lat_deg = 40 |lat_min = 30 |lon_deg = 21 |lon_min = 51 |postal_code = |area_code = |licence = |elevation = 1000 }} '''Ранци''' (познато и како '''Франци''', '''Франковица''' или '''Франкоч'''; {{Langx|el|Ερμακιά|i=yes}}, ''Ермакија''; до 1927 г. ''Φραγκότς'' или ''Φραγκότσι'', ''Франгоци'';<ref name=":13">{{Наведена мрежна страница|url=http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169211|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|accessdate=8 септември 2026}}</ref> {{Langx|tr|Frankoça}}, ''Франкоча'') — село во [[Кајларско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Еордеја (општина)|Еордеја]] на [[Кожани (округ)|Кожанскиот Округ]] во областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 293 жители (2021). До денес е населено исклучиво со [[Македонци]].<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=I|страници=300-301}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на 22 км источно од градот [[Кајлари]], на еден широк карпест рид во југозападното подножје на [[Каракамен]], на надморска височина од 1.000 метри.<ref name=":0" /><ref>{{Генштаб}}</ref> Атарот на селото е голем и зафаќа површина од {{Км2|53}}.<ref name=":0" /> На Каракамен, над селото се наоѓа [[Ранска Пештера|Ранската Пештера]] со мал влез и две простории од 13 м и 20 м, како и многу потпростории.<ref name="Незис 376">{{Незис|2|376}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Бурлик’та, Бурликите, Влашки(те) К’ливи, Вргуљгуф, Горна Чешма, Докуфте Вудиници, Долно Мало, Ѓона, Каракамен, Карпен, Култа, Кулска Чешма, Куријта, Мучара, Пиштерка, Рудињ’то, Средна Чешма, Сред Село, Стилија, Стиникола, Црквата и други.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Дрвошанов|first=Васил|date=2013|title=Топонимите во спевот Јаска од Методија Ст. Тошевски|url=http://imj.ukim.edu.mk/CMS/Upload/Makedonistika12.pdf|journal=Македонистика|publisher=Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|volume=12|pages=131-159}}</ref> == Историја == === Потекло и значење на името === Според [[Васил Дрвошанов]], името на селото произлегува од личното име ''Франко'' (стсл. {{Писмо/Старословенско|франъгъ}}), „Французин“ или од личното име ''Ранче'', изведено ''Хранче'' од Хран(о) + -че, скратено од ''Хранимир'', ''Хранислав''.<ref name=":3" /> Месното предание го припишува основањето на селото на [[крстоносците]] од [[средниот век]], на кои им го должи своето име — ''француско село''.<ref name=":4" /> === Средновековие === Надвор од селото, во месноста Градиште некогаш постоело селиште. На овој простор мештаните откриле остатоци од градежен материјал, разни предмети, како и од некогашни гробишта. Според преданието, една единица крстоносци заминала во поход кон [[Цариград]], оставајќи го дотогашното престојувалиште на ранети борци и сточари во месноста Брза. На нивно место се преселиле жителите на првобитното село Градиште, нарекувајќи ја новата населба „Ново Градиште“ за да ја разликуваат од старата.<ref name=":4" /> === Во Отоманското Царство === Ранци е мошне старо село.<ref name=":0" /> Во пишаните извори за првпат се споменува во пописен [[дефтер]] од 1481 г. под називите ''Франковица'' или ''Хранче''.<ref name=":3" /> Вторпат се споменува во 1545 г. како ''Хранковци'' (со уште два називи: ''Хранче'' или ''Хранковец'') со 122 домаќинства и 17 неженети, сите христијани, додека во 1565 г. тоа броело 75 христијански домаќинства и 84 неженети.<ref name=":2">{{наведено списание|last=Соколоски|first=Методија|authorlink=|year=1978|title=Лерин и Леринско во XV и XVI век|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ30(1978)/GZ30.14.%20%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8,%20%D0%9C.%20-%20%D0%9B%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%20%D0%B8%20%D0%9B%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20XV%20%D0%B8%20XVI%20%D0%B2%D0%B5%D0%BA.pdf|format=|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|location=Скопје|publisher=Филозофски факултет при УКИМ|volume=|issue=30|pages=239|doi=|id={{ISSN|0350-1892}}|accessdate=|coauthors=|month=}}</ref> Според даночните регистри на немуслиманското население од 1626–1627 г. селото ''Раниче'' се наоѓало во вилаетот Филорина ([[Лерин]]) и било населено со 19 домаќинства. Во 1664 г. во селото биле забележани и муслимани.<ref>Турски извори за българската история, т. VII, София 1986, с. 333</ref> Околу 1820 г. Ранци било [[чифлиг]] на [[Али-паша Јанински]]. Селото значително настрадало за време на [[Негушкото востание]] (1822), кога било изгорено до темел од Отоманците. Во 1874 г. била изградена црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Ранци|Св. Атанасиј]]“, како и сега уништениот манастир „Св. Илија“. Во селото некогаш постоеле уште две цркви: „Св. Мина“ и „Св. Петка“.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=http://hellas.teipir.gr/Thesis/Eordaia/greek/Ermakia.htm|title=Ερμακιά|work=Χάρτης της Ελλάδος|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102655/http://hellas.teipir.gr/Thesis/Eordaia/greek/Ermakia.htm|archive-date=4 март 2016|accessdate=8 септември 2026}}</ref> Во XIX век Ранци било речиси чисто македонско село во Кајларската Каза на [[Серфиџенски Санџак|Серфиџенскиот Санџак]]. Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. во Ранци (Rantzi) имало 100 домаќинства со 280 жители [[Македонци]].<ref name=":1">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|107}}</ref> Во 1889 г. хрватскиот етнограф [[Стефан Верковиќ]] напишал за Ранци: {{Цитатник|На 1 час источно од тука [Арбино] се наоѓа мешаното село ''Франѓот'' сo 45 муслимански куќи и 116 нуфузи (глави на семејства). Македонските куќи се 36, семејните двојки 45, а нуфузите 79. Данокот е 7.970 пјастри, а инание-аскерие — 1380 пјастри. Жителите се претежно наемни работници и работат во шумата на планината ''Караташ'', но се занимаваат и со производство на жито и сточарство. Селото има многу вода и две мелници.<ref name=":1" /><ref>{{Веркович|165}}</ref>}} Во 1893 г. дипломатот [[Атанас Шопов]] го посетил Кајларско и забележал дела Ранци било македонско село.<ref>{{Шопов|230}}</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. Ранци имало 680 жители, од кои 600 [[Македонци]] и 80 [[Турци]].<ref name=":1" /><ref>{{МЕС|270|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_44.htm}}</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Франкоч (Франковиште)'' е претставено како чисто македонско село во Кајларската Каза на Серфиџенскиот Санџак со 100 куќи.<ref name=":1" /><ref>{{Битолски вилает|61}}</ref> На почетокот на XX век македонското население на Ранци било под влијание на на [[Цариградската патријаршија]]. Во 1902 година, селото преминало под врховенството на [[Бугарската егзархија]], но два месеци подоцна, под притисок на [[Грчка вооружена пропаганда во Македонија|грчките чети]], истото се откажало од неа и повторно се вратило под Патријаршијата.<ref>{{Георгиев Трифонов ГСП|46}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во Ранци имало 1.000 [[Македонци]] [[Гркомани|патријаршисти]].<ref name=":1" /><ref>{{Бранков|178-179}}</ref> Во 1910 г. [[Атанасиос Халкиопулос]] („[[Етнолошка статистика на Солунскиот и Битолскиот Вилает]]“) напишал дека во селото ''Дрангоци'' (Δραγκότσι), село во Кајларската Каза, има 675 „православни Грци“.<ref>[http://mountain.bajhui.org/pictures/books/%ce%97%20%ce%9c%ce%b1%ce%ba%ce%b5%ce%b4%ce%bf%ce%bd%ce%af%ce%b1%20%ce%b5%ce%b8%ce%bd%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%b9%ce%ba%ce%ae%20%cf%83%cf%84%ce%b1%cf%84%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae%20%cf%84%cf%89%ce%bd%20%ce%b2%ce%b9%ce%bb%ce%b1%ce%b5%cf%84%ce%af%cf%89%ce%bd%20%ce%98%ce%b5%cf%83%cf%83%ce%b1%ce%bb%ce%bf%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%b7%cf%82%20%ce%ba%ce%b1%ce%b9%20%ce%9c%ce%bf%ce%bd%ce%b1%cf%83%cf%84%ce%b7%cf%81%ce%af%ce%bf%cf%85.pdf?fbclid=IwAR2M85mpu5WEQrGjGT1W6EC0yyE1nam5YiJIO2-aWU3WajFaZ67NJZpUhsM Χαλκιόπουλος, Αθανάσιος. Η Μακεδονία: εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου. Αθήναι, 1910, σ. 108.]</ref> Во [[Првата балканска војна]], едно лице од селото се вклучило во [[Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>{{МОО|698, 885}}</ref> === Во Грција === [[Податотека:Ranci wedding flag.jpg|мини|Свадбено знаме од Ранци, подарено од Ангеле Бојаровски на [[Музејот на Македонија]]. Изработено е од црвено памучно платно, еднострано извезено со бели и жолти монистра, со размер 71 x 65 см. Во средината има два крунисани бели лава, врамени со бела цветна рамка, каде во аглите се наоѓаат исти помали лавови. Под нив стојат буквите „Б“ и „А“ и годината 1903. Од сите страни е опшиено со друга црвена лента од 5 см.<ref>{{cite journal|last=Јоновски, Јован.|first=Мојсо Поповски|authorlink=|year=2020|title=Македонски свадбени знамиња|url=https://www.academia.edu/44904535|format=|journal=Македонски хералд|location=|publisher=Македонско грбословно друштво|volume=|issue=|pages=15-16|doi=|id=|archive-url=|archive-date=|accessdate=|coauthors=|month=декември|lang-hide=|lang=}}</ref>]] По [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1913 г. селото е припоено кон [[Грција]] согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Таа година броело 1.164 жители, кои во 1920 г. се свеле на 1.108 лица.<ref name=":0" /> [[Боривое Милоевиќ]] („Јужна Македонија“) вели дека околу [[Првата светска војна]] Ранци имало 240 македонски и 30 турски куќи.<ref>{{Милоевич|23}}</ref> Во 1923 г. муслиманското население е иселено во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. Во 1927 г. селото е преименувано во ''Ермакија'' (Ερμακιά).<ref name=":13" /> Во документ на грчките училишни власти од 1 декември 1941 г. се посочува дека Ранци се состои од 300 „туѓојазични“ семејства.<ref name="Мит или реалност 235">{{Мит или реалност|235}}</ref> Поради учеството на селаните во [[НОБ во Егејска Македонија|НОБ]], на 16 март 1944 г. Ранци било ѕверски нападнато од колаборационистичките грчки сили (составени претежно од [[понтски Грци]]) на полковник [[Георгиос Пулос]]. Селото било запалено и ограбено, а вкупно 66<ref name=":0" /> или 62<ref name=":5" /> лица биле убиени, поради што неговите жители биле принудени да се раселат, претежно во [[Коман]], [[Инско]] и [[Негуш]].<ref name=":5">{{Kolupacev|315 – 318}}</ref> Ранци повторно силно настрадало за време на [[Грчката граѓанска војна]] (1946–1949), кога значителен дел од мештаните се преселиле во [[НР Македонија]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable collapsible collapsed" ! colspan="8" |Селани убиени на 16 март 1944 г.<ref name=":5" /> |- !№ !Име !№ !Име !№ !Име !№ !Име |- |1 |Стефан Андреа |15 |Олга Караташи |29 |Вангел Манчов |43 |Никола Свртини |- |2 |Михаил Антонев |16 |Анастас Карајани |30 |Дота Манчова |44 |Георги Ташов |- |3 |Ѓорга Антонева |17 |Вангел Капетанов |31 |Нико Манолаки |45 |Аристотели Туни |- |4 |Анастас Бојчев |18 |Доне Капетанова |32 |Антон Нико |46 |Димитри Чуара |- |5 |Илија Бојчев |19 |Наке Карапеов |33 |Поп Коста |47 |Трандафил Чуара |- |6 |Трифон Бојари |20 |Никола Карапеов |34 |Поп Никола |48 |Сократи Чуара |- |7 |Димитри Гајтанџиев |21 |Стојан Коте |35 |Поп Ипократ |49 |Панаги Чуара |- |8 |Милтиади Генга |22 |Христо Коте |36 |Козва Пејов |50 |Коста Чуара |- |9 |Ахилеа Дала |23 |Коста Коте |37 |Стојан Пејов |51 |Злата Чуара |- |10 |Антон Дала |24 |Вангел Коте |38 |Пејо Пејов |52 |Никола Чавдари |- |11 |Анастас Дала |25 |Глигор Коте |39 |Апостол Пејов |53 |Јани Јанка |- |12 |Никола Ичков |26 |Георги Мингов |40 |Никола Русков |54 |Вангел Јанка |- |13 |Теодос Караташи |27 |Димитри Мингов |41 |Ката Секилари |55 |Васили Јанчев |- |14 |Сана Караташи |28 |Велика Минкова |42 |Христо Свртини |56 |Стојна Јанчева |} {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Ранци преименувани со службен указ на 6 август 1969 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 147а 1969|1051}}</ref> !Опис<ref name="Ген">{{Генштаб}}</ref> |- |Сат Ѓунеши |Σατγιουνέσι |Просилион |Προσήλιον |врв на Каракамен на СЗ од Ранци и на СИ од [[Војводина (село)|Војводина]] (1.003 м) |- |Кузулец |Κουζουλέτσι |Анилион |Άνήλιον |месност на ССЗ од Ранци |- |Вармара |Βαραμάρα |Кокини Магула |Κόκκινη Μαγούλα |врв на Каракамен на С од Ранци (1.404,9 м) |- |Теќе |Τεκές |Вуноплагија |Βουνοπλαγιά |врв на Каракамен на ИСИ од Ранци (1.594,6 м) |- |Царкули |Τσαρκούλι |Василика |Βασιλικά |врв на Каракамен на СИ од Ранци (1.537 м) |- |Грамуради |Γκραμουράντι |Петрохома |Πετρόχωμα |врв на Каракамен на ЈЈИ од Ранци (914 м) |- |Врпорож |Βαρπορὸζ |Петинос |Πετεινός |врв на Каракамен на ЈИ од Ранци (1.508 м) |- |Севриџе |Σεβριζέ |Врахаки |Βραχάκι |врв на Каракамен на ЈИ од Ранци |- |Градиште |Γκραδίστε |Палеокастрон |Παλαιόκαστρον |врв на Каракамен на И од Ранци (1.149 м) |- |Теќе |Τεκέ |Корифи |Κορυφή |врв на Каракамен на ИЈИ од Ранци (1.590,6 м) |- |Куру Дере |Κουρού Ντερέ |Ксиропотамос |Ξηροπόταμος |река на ЈИ од Ранци, лева притока на Баково |- |Падина |Πάντκα |Ксиромери |Ξηρομέρι |месност на ЈЗ од Ранци и на ЈИ од [[Војводина (село)|Војводина]] |- |Вргуљгуф |Βαργκοΰγκος |Кокинохома |Κοκκινόχωμα |месност на Ј од Ранци |- |Пориште |Πορίστε |Ксиролакос |Ξηρόλακκος |река на Ј од Ранци |- |Чечебулино |Τσετσεμπούλινο |Ксировриси |Ξηρόβρυση |река на Ј од Ранци |- |Боска |Μπόσκα |Мастос |Μαστός |врв на Каракамен на ЈИ од Ранци (987,5 м) |- |Гробовиште |Γκρουμπουβάϊτσε |Тафотопос |Ταφότοπος |месност во Каракамен на ЈИ од Ранци |} == Стопанство == Населението произведува многу [[компири]] и [[жито]], а поради пространите планински пасишта, прилично е развиено и [[сточарството]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|1.735|592|667|581|593|489|436|325|293}} == Културни и природни знаменитости == ;Цркви и манастири * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Ранци|Црква Св. Атанасиј]] од 1874 г. ;Природни образби * [[Ранска Пештера]] — пештера над селото. == Личности == '''Родени во Ранци''' * Марко Антонов (10 јули 1872 – ?) — просветен деец,<ref name="Кандиларовъ 110">{{Наведена книга |title= Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии) |last= Кандиларовъ |first=Георги Ст |year=1930 |publisher=Македонски Наученъ Институтъ, печатница П. Глушковъ |location=София |pages=110 }}</ref> работел како егзархиски учител во [[Воден]];<ref>Каратанасов, Златко. Черковно-училищната борба (1868 - 1903), Материяли из миналото на Костурско, Костурско благотворително братство, София, 1935, стр. 25.</ref> *[[Методија Тошевски]] (1941 – 2015) — економист и писател; *[[Стојче Тошевски]] (1944 – 2008) — композитор; и *Филип Ташев (1886 – ?) — борец во [[Македонско-одринските доброволни чети]], I чета на X прилепска дружина.<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр.545.</ref> '''По потекло од Ранци''' * [[Џина Папас Џокси|Ѓорѓе Васиќ]] (Џина Папас Џокси) — македонски музичар и водител (мајка му е од Ранци). == Наводи == {{наводи|2}} {{Еордеја}} [[Категорија:Ранци| ]] 3suw15arxscgm0o85p1ygu2qp50fahd 5625426 5625424 2026-09-08T19:39:56Z SpectralWiz 106165 5625426 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Ранци |name_local = Ερμακιά |image_skyline = |caption_skyline = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Еордеја | ширина = | опис = <center>Местоположба на Ранци во општината [[Еордеја (општина)|Еордеја]] и областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Ранци | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 29 | ГШ_сек = 53 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 21 | ГД_мин = 51 | ГД_сек = 1 | ГД_прав = E }} | periph = [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]] | periphunit = [[Кожани (округ)|Кожански]] |municipality = [[Еордеја (општина)|Еордеја]] |municunit = Света Петка |population = 293 |area_community = |population_as_of = 2021 |lat_deg = 40 |lat_min = 30 |lon_deg = 21 |lon_min = 51 |postal_code = |area_code = |licence = |elevation = 1000 }} '''Ранци''' (познато и како '''Франци''', '''Франковица''' или '''Франкоч'''; {{Langx|el|Ερμακιά|i=yes}}, ''Ермакија''; до 1927 г. ''Φραγκότς'' или ''Φραγκότσι'', ''Франгоци'';<ref name=":13">{{Наведена мрежна страница|url=http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169211|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|accessdate=8 септември 2026}}</ref> {{Langx|tr|Frankoça}}, ''Франкоча'') — село во [[Кајларско]], [[Егејска Македонија]], денес во општината [[Еордеја (општина)|Еордеја]] на [[Кожани (округ)|Кожанскиот Округ]] во областа [[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 293 жители (2021). До денес е населено исклучиво со [[Македонци]].<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=I|страници=300-301}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на 22 км источно од градот [[Кајлари]], на еден широк карпест рид во југозападното подножје на [[Каракамен]], на надморска височина од 1.000 метри.<ref name=":0" /><ref>{{Генштаб}}</ref> Атарот на селото е голем и зафаќа површина од {{Км2|53}}.<ref name=":0" /> На Каракамен, над селото се наоѓа [[Ранска Пештера|Ранската Пештера]] со мал влез и две простории од 13 м и 20 м, како и многу потпростории.<ref name="Незис 376">{{Незис|2|376}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Бурлик’та, Бурликите, Влашки(те) К’ливи, Вргуљгуф, Горна Чешма, Докуфте Вудиници, Долно Мало, Ѓона, Каракамен, Карпен, Култа, Кулска Чешма, Куријта, Мучара, Пиштерка, Рудињ’то, Средна Чешма, Сред Село, Стилија, Стиникола, Црквата и други.<ref name=":3">{{Наведено списание|last=Дрвошанов|first=Васил|date=2013|title=Топонимите во спевот Јаска од Методија Ст. Тошевски|url=http://imj.ukim.edu.mk/CMS/Upload/Makedonistika12.pdf|journal=Македонистика|publisher=Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“|volume=12|pages=131-159}}</ref> == Историја == === Потекло и значење на името === Според [[Васил Дрвошанов]], името на селото произлегува од личното име ''Франко'' (стсл. {{Писмо/Старословенско|франъгъ}}), „Французин“ или од личното име ''Ранче'', изведено ''Хранче'' од Хран(о) + -че, скратено од ''Хранимир'', ''Хранислав''.<ref name=":3" /> Месното предание го припишува основањето на селото на [[крстоносците]] од [[средниот век]], на кои им го должи своето име — ''француско село''.<ref name=":4" /> === Средновековие === Надвор од селото, во месноста Градиште некогаш постоело селиште. На овој простор мештаните откриле остатоци од градежен материјал, разни предмети, како и од некогашни гробишта. Според преданието, една единица крстоносци заминала во поход кон [[Цариград]], оставајќи го дотогашното престојувалиште на ранети борци и сточари во месноста Брза. На нивно место се преселиле жителите на првобитното село Градиште, нарекувајќи ја новата населба „Ново Градиште“ за да ја разликуваат од старата.<ref name=":4" /> === Во Отоманското Царство === Ранци е мошне старо село.<ref name=":0" /> Во пишаните извори за првпат се споменува во пописен [[дефтер]] од 1481 г. под називите ''Франковица'' или ''Хранче''.<ref name=":3" /> Вторпат се споменува во 1545 г. како ''Хранковци'' (со уште два називи: ''Хранче'' или ''Хранковец'') со 122 домаќинства и 17 неженети, сите христијани, додека во 1565 г. тоа броело 75 христијански домаќинства и 84 неженети.<ref name=":2">{{наведено списание|last=Соколоски|first=Методија|authorlink=|year=1978|title=Лерин и Леринско во XV и XVI век|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ30(1978)/GZ30.14.%20%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8,%20%D0%9C.%20-%20%D0%9B%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%20%D0%B8%20%D0%9B%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%20%D0%B2%D0%BE%20XV%20%D0%B8%20XVI%20%D0%B2%D0%B5%D0%BA.pdf|format=|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|location=Скопје|publisher=Филозофски факултет при УКИМ|volume=|issue=30|pages=239|doi=|id={{ISSN|0350-1892}}|accessdate=|coauthors=|month=}}</ref> Според даночните регистри на немуслиманското население од 1626–1627 г. селото ''Раниче'' се наоѓало во вилаетот Филорина ([[Лерин]]) и било населено со 19 домаќинства. Во 1664 г. во селото биле забележани и муслимани.<ref>Турски извори за българската история, т. VII, София 1986, с. 333</ref> Околу 1820 г. Ранци било [[чифлиг]] на [[Али-паша Јанински]]. Селото значително настрадало за време на [[Негушкото востание]] (1822), кога било изгорено до темел од Отоманците. Во 1874 г. била изградена црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Ранци|Св. Атанасиј]]“, како и сега уништениот манастир „Св. Илија“. Во селото некогаш постоеле уште две цркви: „Св. Мина“ и „Св. Петка“.<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=http://hellas.teipir.gr/Thesis/Eordaia/greek/Ermakia.htm|title=Ερμακιά|work=Χάρτης της Ελλάδος|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102655/http://hellas.teipir.gr/Thesis/Eordaia/greek/Ermakia.htm|archive-date=4 март 2016|accessdate=8 септември 2026}}</ref> Во XIX век Ранци било речиси чисто македонско село во Кајларската Каза на [[Серфиџенски Санџак|Серфиџенскиот Санџак]]. Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. во Ранци (Rantzi) имало 100 домаќинства со 280 жители [[Македонци]].<ref name=":1">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|107}}</ref> Во 1889 г. хрватскиот етнограф [[Стефан Верковиќ]] напишал за Ранци: {{Цитатник|На 1 час источно од тука [Арбино] се наоѓа мешаното село ''Франѓот'' сo 45 муслимански куќи и 116 нуфузи (глави на семејства). Македонските куќи се 36, семејните двојки 45, а нуфузите 79. Данокот е 7.970 пјастри, а инание-аскерие — 1380 пјастри. Жителите се претежно наемни работници и работат во шумата на планината ''Караташ'', но се занимаваат и со производство на жито и сточарство. Селото има многу вода и две мелници.<ref name=":1" /><ref>{{Веркович|165}}</ref>}} Во 1893 г. дипломатот [[Атанас Шопов]] го посетил Кајларско и забележал дела Ранци било македонско село.<ref>{{Шопов|230}}</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900 г. Ранци имало 680 жители, од кои 600 [[Македонци]] и 80 [[Турци]].<ref name=":1" /><ref>{{МЕС|270|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_44.htm}}</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. ''Франкоч (Франковиште)'' е претставено како чисто македонско село во Кајларската Каза на Серфиџенскиот Санџак со 100 куќи.<ref name=":1" /><ref>{{Битолски вилает|61}}</ref> На почетокот на XX век македонското население на Ранци било под влијание на на [[Цариградската патријаршија]]. Во 1902 година, селото преминало под врховенството на [[Бугарската егзархија]], но два месеци подоцна, под притисок на [[Грчка вооружена пропаганда во Македонија|грчките чети]], истото се откажало од неа и повторно се вратило под Патријаршијата.<ref>{{Георгиев Трифонов ГСП|46}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 г. во Ранци имало 1.000 [[Македонци]] [[Гркомани|патријаршисти]].<ref name=":1" /><ref>{{Бранков|178-179}}</ref> Во 1910 г. [[Атанасиос Халкиопулос]] („[[Етнолошка статистика на Солунскиот и Битолскиот Вилает]]“) напишал дека во селото ''Дрангоци'' (Δραγκότσι), село во Кајларската Каза, има 675 „православни Грци“.<ref>[http://mountain.bajhui.org/pictures/books/%ce%97%20%ce%9c%ce%b1%ce%ba%ce%b5%ce%b4%ce%bf%ce%bd%ce%af%ce%b1%20%ce%b5%ce%b8%ce%bd%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%b9%ce%ba%ce%ae%20%cf%83%cf%84%ce%b1%cf%84%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae%20%cf%84%cf%89%ce%bd%20%ce%b2%ce%b9%ce%bb%ce%b1%ce%b5%cf%84%ce%af%cf%89%ce%bd%20%ce%98%ce%b5%cf%83%cf%83%ce%b1%ce%bb%ce%bf%ce%bd%ce%af%ce%ba%ce%b7%cf%82%20%ce%ba%ce%b1%ce%b9%20%ce%9c%ce%bf%ce%bd%ce%b1%cf%83%cf%84%ce%b7%cf%81%ce%af%ce%bf%cf%85.pdf?fbclid=IwAR2M85mpu5WEQrGjGT1W6EC0yyE1nam5YiJIO2-aWU3WajFaZ67NJZpUhsM Χαλκιόπουλος, Αθανάσιος. Η Μακεδονία: εθνολογική στατιστική των βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου. Αθήναι, 1910, σ. 108.]</ref> Во [[Првата балканска војна]], едно лице од селото се вклучило во [[Македонско-одринските доброволни чети]].<ref>{{МОО|698, 885}}</ref> === Во Грција === [[Податотека:Ranci wedding flag.jpg|мини|Свадбено знаме од Ранци, подарено од Ангеле Бојаровски на [[Музејот на Македонија]]. Изработено е од црвено памучно платно, еднострано извезено со бели и жолти монистра, со размер 71 x 65 см. Во средината има два крунисани бели лава, врамени со бела цветна рамка, каде во аглите се наоѓаат исти помали лавови. Под нив стојат буквите „Б“ и „А“ и годината 1903. Од сите страни е опшиено со друга црвена лента од 5 см.<ref>{{cite journal|last=Јоновски, Јован.|first=Мојсо Поповски|authorlink=|year=2020|title=Македонски свадбени знамиња|url=https://www.academia.edu/44904535|format=|journal=Македонски хералд|location=|publisher=Македонско грбословно друштво|volume=|issue=|pages=15-16|doi=|id=|archive-url=|archive-date=|accessdate=|coauthors=|month=декември|lang-hide=|lang=}}</ref>]] По [[Балкански војни|Балканските војни]] во 1913 г. селото е припоено кон [[Грција]] согласно [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]]. Таа година броело 1.164 жители, кои во 1920 г. се свеле на 1.108 лица.<ref name=":0" /> [[Боривое Милоевиќ]] („Јужна Македонија“) вели дека околу [[Првата светска војна]] Ранци имало 240 македонски и 30 турски куќи.<ref>{{Милоевич|23}}</ref> Во 1923 г. муслиманското население е иселено во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. Во 1927 г. селото е преименувано во ''Ермакија'' (Ερμακιά).<ref name=":13" /> Во документ на грчките училишни власти од 1 декември 1941 г. се посочува дека Ранци се состои од 300 „туѓојазични“ семејства.<ref name="Мит или реалност 235">{{Мит или реалност|235}}</ref> Поради учеството на селаните во [[НОБ во Егејска Македонија|НОБ]], на 16 март 1944 г. Ранци било ѕверски нападнато од колаборационистичките грчки сили (составени претежно од [[понтски Грци]]) на полковник [[Георгиос Пулос]]. Селото било запалено и ограбено, а вкупно 66<ref name=":0" /> или 62<ref name=":5" /> лица биле убиени, поради што неговите жители биле принудени да се раселат, претежно во [[Коман]], [[Инско]] и [[Негуш]].<ref name=":5">{{Kolupacev|315 – 318}}</ref> Ранци повторно силно настрадало за време на [[Грчката граѓанска војна]] (1946–1949), кога значителен дел од мештаните се преселиле во [[НР Македонија]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable collapsible collapsed" ! colspan="8" |Селани убиени на 16 март 1944 г.<ref name=":5" /> |- !№ !Име !№ !Име !№ !Име !№ !Име |- |1 |Стефан Андреа |15 |Олга Караташи |29 |Вангел Манчов |43 |Никола Свртини |- |2 |Михаил Антонев |16 |Анастас Карајани |30 |Дота Манчова |44 |Георги Ташов |- |3 |Ѓорга Антонева |17 |Вангел Капетанов |31 |Нико Манолаки |45 |Аристотели Туни |- |4 |Анастас Бојчев |18 |Доне Капетанова |32 |Антон Нико |46 |Димитри Чуара |- |5 |Илија Бојчев |19 |Наке Карапеов |33 |Поп Коста |47 |Трандафил Чуара |- |6 |Трифон Бојари |20 |Никола Карапеов |34 |Поп Никола |48 |Сократи Чуара |- |7 |Димитри Гајтанџиев |21 |Стојан Коте |35 |Поп Ипократ |49 |Панаги Чуара |- |8 |Милтиади Генга |22 |Христо Коте |36 |Козма Пејов |50 |Коста Чуара |- |9 |Ахилеа Дала |23 |Коста Коте |37 |Стојан Пејов |51 |Злата Чуара |- |10 |Антон Дала |24 |Вангел Коте |38 |Пејо Пејов |52 |Никола Чавдари |- |11 |Анастас Дала |25 |Глигор Коте |39 |Апостол Пејов |53 |Јани Јанка |- |12 |Никола Ичков |26 |Георги Мингов |40 |Никола Русков |54 |Вангел Јанка |- |13 |Теодос Караташи |27 |Димитри Мингов |41 |Ката Секилари |55 |Васили Јанчев |- |14 |Сана Караташи |28 |Велика Минкова |42 |Христо Свртини |56 |Стојна Јанчева |} {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Ранци преименувани со службен указ на 6 август 1969 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 147а 1969|1051}}</ref> !Опис<ref name="Ген">{{Генштаб}}</ref> |- |Сат Ѓунеши |Σατγιουνέσι |Просилион |Προσήλιον |врв на Каракамен на СЗ од Ранци и на СИ од [[Војводина (село)|Војводина]] (1.003 м) |- |Кузулец |Κουζουλέτσι |Анилион |Άνήλιον |месност на ССЗ од Ранци |- |Вармара |Βαραμάρα |Кокини Магула |Κόκκινη Μαγούλα |врв на Каракамен на С од Ранци (1.404,9 м) |- |Теќе |Τεκές |Вуноплагија |Βουνοπλαγιά |врв на Каракамен на ИСИ од Ранци (1.594,6 м) |- |Царкули |Τσαρκούλι |Василика |Βασιλικά |врв на Каракамен на СИ од Ранци (1.537 м) |- |Грамуради |Γκραμουράντι |Петрохома |Πετρόχωμα |врв на Каракамен на ЈЈИ од Ранци (914 м) |- |Врпорож |Βαρπορὸζ |Петинос |Πετεινός |врв на Каракамен на ЈИ од Ранци (1.508 м) |- |Севриџе |Σεβριζέ |Врахаки |Βραχάκι |врв на Каракамен на ЈИ од Ранци |- |Градиште |Γκραδίστε |Палеокастрон |Παλαιόκαστρον |врв на Каракамен на И од Ранци (1.149 м) |- |Теќе |Τεκέ |Корифи |Κορυφή |врв на Каракамен на ИЈИ од Ранци (1.590,6 м) |- |Куру Дере |Κουρού Ντερέ |Ксиропотамос |Ξηροπόταμος |река на ЈИ од Ранци, лева притока на Баково |- |Падина |Πάντκα |Ксиромери |Ξηρομέρι |месност на ЈЗ од Ранци и на ЈИ од [[Војводина (село)|Војводина]] |- |Вргуљгуф |Βαργκοΰγκος |Кокинохома |Κοκκινόχωμα |месност на Ј од Ранци |- |Пориште |Πορίστε |Ксиролакос |Ξηρόλακκος |река на Ј од Ранци |- |Чечебулино |Τσετσεμπούλινο |Ксировриси |Ξηρόβρυση |река на Ј од Ранци |- |Боска |Μπόσκα |Мастос |Μαστός |врв на Каракамен на ЈИ од Ранци (987,5 м) |- |Гробовиште |Γκρουμπουβάϊτσε |Тафотопос |Ταφότοπος |месност во Каракамен на ЈИ од Ранци |} == Стопанство == Населението произведува многу [[компири]] и [[жито]], а поради пространите планински пасишта, прилично е развиено и [[сточарството]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|1.735|592|667|581|593|489|436|325|293}} == Културни и природни знаменитости == ;Цркви и манастири * [[Црква „Св. Атанасиј“ - Ранци|Црква Св. Атанасиј]] од 1874 г. ;Природни образби * [[Ранска Пештера]] — пештера над селото. == Личности == '''Родени во Ранци''' * Марко Антонов (10 јули 1872 – ?) — просветен деец,<ref name="Кандиларовъ 110">{{Наведена книга |title= Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии) |last= Кандиларовъ |first=Георги Ст |year=1930 |publisher=Македонски Наученъ Институтъ, печатница П. Глушковъ |location=София |pages=110 }}</ref> работел како егзархиски учител во [[Воден]];<ref>Каратанасов, Златко. Черковно-училищната борба (1868 - 1903), Материяли из миналото на Костурско, Костурско благотворително братство, София, 1935, стр. 25.</ref> *[[Методија Тошевски]] (1941 – 2015) — економист и писател; *[[Стојче Тошевски]] (1944 – 2008) — композитор; и *Филип Ташев (1886 – ?) — борец во [[Македонско-одринските доброволни чети]], I чета на X прилепска дружина.<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр.545.</ref> '''По потекло од Ранци''' * [[Џина Папас Џокси|Ѓорѓе Васиќ]] (Џина Папас Џокси) — македонски музичар и водител (мајка му е од Ранци). == Наводи == {{наводи|2}} {{Еордеја}} [[Категорија:Ранци| ]] n3dtmrt6a8sknmi6vglkfm8exdfirsd Ѕонгка 0 174932 5625753 5595155 2026-09-09T11:25:02Z Bjankuloski06 332 /* Потекло на поимот */ Правописна исправка, replaced: белуџиски → белучки 5625753 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=Ѕонгка |nativename=[[File:Dzongkha-02.svg|56px]] |ethnicity=[[Нгалопи]] |region= [[Бутан]], [[Сиким]] (Индија) |speakers=170,000 |date=2006 |speakers2=втор јазик: ~ 470.000 |familycolor=Sino-Tibetan |fam2=([[тибетско-бурмански јазици|тибетско-бурмански]]) |fam3=[[тибетско-канаурски јазици|тибетско-канаурски]] |fam4=[[бодски јазици|бодски]] |fam5=[[тибетски јазици|тибетски]] |fam6=јужнотибетски |script=[[тибетско писмо]] |nation={{знаме|Bhutan}} |agency=[[Комисија за развој на ѕонгка]] |dia1=[[лајански дијалект]] |dia2=[[лунанански дијалект]] |dia3=[[адапски дијалект]] |iso1=dz|iso2=dzo |lc1=dzo|ld1=Dzongkha |lc2=adp|ld2=Adap |map=Dzongkha native language districts mk.svg |mapcaption=Окрузите во Бутан каде мнозински јазик е ѕонгка. |notice=Indic }} '''Ѕонгка''' ({{bo-textonly|རྫོང་ཁ་|lang=dz}}; [[Транслитерација по Вајли|Вајли]]: ''rdzong-kha'', <span >Jong-kă</span>) или '''бутански''', поретко '''нгалопски''' — [[јазик]] од групата [[Тибетски јазици|тибетски јазик]] во семејството на [[синотибетски јазици]]. Ова е националнен и службен јазик во [[Бутан]].<ref name=CoBE>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.constitution.bt/TsaThrim%20Eng%20(A5).pdf |format=PDF |title=Constitution of the Kingdom of Bhutan. Art. 1, § 8 |publisher=Government of Bhutan |date=2008-07-18 |accessdate=2011-01-01 |archive-date=2012-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904194200/http://www.constitution.bt/TsaThrim%20Eng%20(A5).pdf |url-status=dead }}</ref> Иако јазикот не е мнозински во државата, сепак [[Монарх на Бутан|бутанското кралско семејство]] и влада се одлучиле да го воведат јазикот како службен низ целата територија на државата. Ѕонгка е најдолг автохтон пишан јазик во Бутан. Ѕонгка се пишува на [[тибетско писмо]]. == Потекло на поимот == Името на јазикот е ѕонгка, кое потекнува од зборовите „[[Ѕонг|dzong]]“ (бутански будистички манастир) и „kha“ (јазик). Во превод, името значи „јазик кој се зборува во ѕонгите“. Важно е да се напомене дека јазикот не се именува како „бутански“ (таков јазик нема), но сепак поимот „бутански“ се користи за именување на несродниот [[белучки јазик]]. Поради ова, поимот „бутански јазик“ доста често се меша. ==Класификација== Од јазична гледна точка, ѕонгка е најсроден со [[Сикимски јазик|сикимскиот јазик]] ({{bo|w=<nowiki>'</nowiki>Bras-ljongs-skad}}), националниот јазик на кралството Сиким. Покрај со него, јазикот е сроден и со другите [[Јазици во Бутан|бутански јазици]] како што се [[Чочанакански јазик|чочанаканскиот]], [[Брокпански јазик|брокпанскиот]], [[Брокатски јазик|брокатскиот]] и [[Лакаски јазик|лакаскиот јазик]]. Ѕонгка има и сличности со џумованскиот кој се зборува во јужен Тибет и со [[дранџонгкејски јазик|дранџонгкејскиот јазик]] кој се зборува во Сиким.<ref>{{Наведена книга | first =George | last = van Driem | author-link =George van Driem | editor-last =Moseley | editor-first =Christopher | contribution = Endangered Languages of Bhutan and Sikkim: South Bodish Languages | title = Encyclopedia of the World's Endangered Languages | url =https://archive.org/details/isbn_9780700711970 | year = 2007 | page = [https://archive.org/details/isbn_9780700711970/page/294 294] | publisher = Routledge | isbn = 0-7007-1197-X | postscript =<!--None--> }}</ref> Подалечен јазик на ѕонгка е стандардниот [[тибетски јазик]]. Иако се меѓусебно разбирливи, двата пишани јазика биле под различни влијанија на литургискиот јазик - [[класичен тибетски јазик]], кој во Бутан е познат како ''чокејски''. Чокејскиот се користел во Бутан со векови и се користел во образовниот систем ви Бутан сè до 1960-тите години. Јазикот бил заменет со стандардниот ѕонгка.<ref name=vandriem1998dzongkha>{{Наведена книга |first1= Van Driem |last1= George |author1-link= George van Driem |first2= Karma |last2= Tshering of Gaselô |series = Languages of the Greater Himalayan Region |volume= I |year= 1998 |pages= 7–8 | publisher = Research CNWS, School of Asian, African, and Amerindian Studies, [[Leiden University]] |location= Leiden, The Netherlands |isbn= 90-5789-002-X }}</ref> ==Географска распространетост== Ѕонгка е [[мајчин јазик]] на населението во осум западни [[окрузи во Бутан]], каде е и мнозински јазик. Осумте окрузи се [[Вангди Подранг (округ)|Вангди Подранг]], [[Пунака (округ)|Пунака]], [[Тимпу(округ)|Тимпу]], [[Гаса (округ)|Гаса]], [[Паро (округ)|Паро]], [[Ха (округ)|Ха]], [[Дагана (округ)|Дагана]] и [[Чука (округ)|Чука]].<ref>{{наведена книга |first1= Van Driem |last1= George |author1-link= George van Driem |first2= Karma |last2= Tshering of Gaselô |series = Languages of the Greater Himalayan Region |volume= I |year= 1998 | publisher = Research CNWS, School of Asian, African, and Amerindian Studies, [[Leiden University]] |location= Leiden, The Netherlands |page = 3 |isbn= 90-5789-002-X }}</ref> Јазикот го зборуваат и во останатите бутански окрузи, но во помал број. Исто така, ѕонгка се зборува во близина на индискиот град Калимпонг, град кој некогаш бил под бутанска управа, а денес е во Западен Бенгал. Јазикот е задолжителен во бутанските училишта и претставува [[лингва франка]] во јужните и источните предели на Бутан. ==Писмо== {{Главна|Тибетско писмо}} Ѕонгка се пишува на бутанска варијанта на тибетското писмо. Тибетското писмо е службено писмо за [[Тибетски јазици|тибетските]] и некои останати јужноазиски јазици. Тибетското писмо не е [[азбука]], туку [[абугида]] и е дел од групата на [[индиски писма]]. Како и сите абугиди, така и ова писмо е азбучно-сегментско, односно секој знак е составен од комбинација на [[согласка]] и [[самогласка]]. Печатната форма на тибетското писмо се нарекува „[[учен]]“ ({{bo|w=dbu-can|t=དབུ་ཅན་</span>|lang=yes}}; 'со рака'), додека пак ракописната форма на писмото се нарекува „[[уме]]“ ({{bo|w=dbu-med|t=<font face="Jomolhari, 'Tibetan Machine Uni'">དབུ་མེད</font>་|lang=yes}}; 'безглавно'). Ова писмо е тесно сврзано со поширокиот тибетски културен идентитет. Освен во [[Тибет]], ова писмо се користи и во [[Бутан]], [[Индија]], [[Непал]] и [[Пакистан]].<ref>Chamberlain 2008</ref> Од тибетското писмо настанале следниве писма: [[лумбуанско писмо]], [[лепчанско писмо]],<ref name="daniels">Daniels, Peter T. and William Bright. ''The World’s Writing Systems''. New York: Oxford University Press, 1996.</ref> и [[пагспа]].<ref name="daniels" /> Тибетското писмо настанало од писмото [[брами]] или „индиско писмо“. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{cite conference |last = van Driem |first = George L |authorlink = George van Driem |title = Language policy in Bhutan |publisher = |date = 1993 |location = SOAS, London |url = http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo:3003 |accessdate = |archive-date = 2010-11-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20101101084255/http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo%3A3003 |url-status = dead }} * {{Наведена книга | last=van Driem| first= George L| authorlink=George van Driem |author2=Karma Tshering of Gaselô (collab) | title=Dzongkha |series= Languages of the Greater Himalayan Region| publisher=Research School CNWS, School of Asian, African, and Amerindian Studies| location=Leiden | year=1998 | isbn=905789002X}} - A language textbook with three audio compact disks. * {{Наведена книга |title=The Grammar of Dzongkha |last=van Driem |first=George |authorlink=George van Driem |year=1992 |publisher=RGoB, Dzongkha Development Commission (DDC) |location=Thimphu, Bhutan |isbn= |page= |pages= |url=}} * {{Наведена книга |title=Guide to Official Dzongkha Romanization |last=van Driem |first=George |authorlink=George van Driem |year=1991 |publisher= Dzongkha Development Commission (DDC) |location=Thimphu, Bhutan |isbn= |page= |pages= |url=}} * {{Наведена книга |title=The First Linguistic Survey of Bhutan |last=van Driem |first=George |authorlink=George van Driem |year=n.d. |publisher= Dzongkha Development Commission (DDC) |location=Thimphu, Bhutan |isbn= |page= |pages= |url=}} * {{Наведена книга | author=Dzongkha Development Commission | title=The New Dzongkha Grammar (rdzong kha'i brda gzhung gsar pa) | location=Thimphu | publisher=Dzongkha Development Commission | year=1999 | id=}} * {{Наведена книга | author=Dzongkha Development Commission | title=Dzongkha Rabsel Lamzang (rdzong kha rab gsal lam bzang) | location=Thimphu | publisher=Dzongkha Development Commission | year=1990 | id=}} * {{Наведена книга | author=Yoshiro Imaeda | title=Manual of Spoken Dzongkha in Roman Transcription | location=Thimphu | publisher=Japan Overseas Cooperation Volunteers (JOCV), Bhutan Coordinator Office | year=1990 | id=}} * {{Citation | first =George | last = van Driem | author-link =George van Driem | editor-last =Moseley | editor-first =Christopher | contribution = Endangered Languages of Bhutan and Sikkim: South Bodish Languages | contribution-url = | title = Encyclopedia of the World's Endangered Languages | year = 2007 | page = 294-295 | place = | publisher = Routledge | url = | doi = | isbn = 978-0700711970 }} * {{Наведена книга | author=Dzongkha Development Authority | title=English-Dzongkha Dictionary (ཨིང་ལིཤ་རྫོང་ཁ་ཤན་སྦྱར་ཚིག་མཛོད།) | location=Thimphu | publisher=Dzongkha Development Authority, Ministry of Education | year=2005 | isbn=999-663-3-5}} * Mazaudon, Martine. 1985. “Dzongkha Number Systems.” S. Ratanakul, D. Thomas & S. Premsirat (eds.). Southeast Asian Linguistic Studies presented to André-G. Haudricourt. Bangkok: Mahidol University. 124-57 * Mazaudon, Martine & Boyd Michailovsky. 1988. “Lost syllables and tone contour in Dzongkha (Bhutan).” David Bradley, Eugénie J.A. Henderson & Martine Mazaudon (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. (Pacific Linguistics, Series C-104). 115-36 * Mazaudon, Martine & Boyd Michailovsky. 1989. “Syllabicity and suprasegmentals: the Dzongkha monosyllabic noun.” D. Bradley et al. (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. Canberra. (Pacific Linguistics). 115-36 * Michailovsky, Boyd. 1989. “Notes on Dzongkha orthography.” D. Bradley et al. (eds.). Prosodic analysis and Asian linguistics: to honour R.K. Sprigg. Canberra. (Pacific Lingustics). 297-301 * Tournadre, Nicolas. 1996. “Comparaison des systèmes médiatifs de quatre dialectes tibétains (tibétain central, ladakhi, dzongkha et amdo).” Z. Guentchéva (ed.). L’énonciation médiatisée. Louvain_Paris: Peeters (Bibliothèque de l’Information Grammaticale, 34). 195-214 * Watters, Stephen A. 1996. A preliminary study of prosody in Dzongkha. Arlington: UT at Arlinton Masters Thesis ==Поврзано== {{Портал|Јазик}} * [[Нгалопи]] * [[Тибетски јазици]] * [[Тибетско писмо]] * [[Бутан]] == Надворешни врски == * [http://www.education.gov.bt/Departments/DDA/DDA.htm Комисија за развој на ѕонгка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081204002915/http://www.education.gov.bt/Departments/DDA/DDA.htm |date=2008-12-04 }} [[Тимпу]], Бутан * [http://iris.lib.virginia.edu/tibet/xml/show.php?xml=/collections/langling/languages/index.xml&l=9 Јазици на Хималаите и Тибетската висорамнина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040814142325/http://iris.lib.virginia.edu/tibet/xml/show.php?xml=%2Fcollections%2Flangling%2Flanguages%2Findex.xml |date=2004-08-14 }} - Никола Турнадре * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=dzo Етнолог за ѕонгка] * [http://www.learndzongkha.com/ Научи разговорен ѕонгка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161004125516/http://learndzongkha.com/ |date=2016-10-04 }} * [http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/003287.html Ѕонгка линукс] * [http://www.eki.ee/wgrs/rom2_dz.htm Романизација на географски поими на ѕонгка] [[Категорија:Ѕонгка|*]] ox6ngmwl4g15morl8wzq9bwqppv1nx9 ФК Црвена ѕвезда 0 178372 5625378 5624468 2026-09-08T15:53:17Z Gurther 105215 5625378 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #FF0000 | clubname = Црвена ѕвезда | current = | image = [[Податотека:Red Star Belgrade crest.svg|180px]] | fullname = Фудбалски Клуб Црвена Ѕвезда Белград | nickname = ''Црвено-бели'' <br>''Ѕвезда'' | founded = {{Start date and years ago|df=yes|1945|3|4}} | ground = [[Стадион Рајко Митиќ]] <br /> [[Белград]], [[Србија]] | capacity = 55,538 | chrtitle = Претседател | chairman = [[Светозар Мијаиловиќ]] | vice - chairman = | mgrtitle = Тренер | manager = [[Алберт Риера]] | league = [[Српска Суперлига]] | season = [[Српска Суперлига 2025/26|2025/26]] | position = Српска Суперлига, '''1-во''' | website = http://www.crvenazvezdafk.com/ | fan website = http://www.redstarbelgrade.info/ | pattern_la1 = _czvezda2223h | pattern_b1 = _czvezda2223h | pattern_ra1 = _czvezda2223h | pattern_sh1 = _czvezda2223h | pattern_so1 = _czvezda2223h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FF0000 | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _czvezda2223a | pattern_b2 = _czvezda2223a | pattern_ra2 = _czvezda2223a | pattern_sh2 = _czvezda2223a | pattern_so2 = _czvezda2223a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _czvezda2223T | pattern_b3 = _czvezda2223T | pattern_ra3 = _czvezda2223T | pattern_sh3 = _czvezda2223T | pattern_so3 = _czvezda2223T | leftarm3 = 0000FF | body3 = 0000FF | rightarm3 = 0000FF | shorts3 = 0000FF | socks3 = 0000FF }} '''Фудбалски клуб Црвена ѕвезда''' ([[српски]]: ''Црвена звезда'') — фудбалски клуб од [[Белград]], [[Србија]]. Во светот, клубот е познат и како: ''Red Star'' (Англиски), ''Roter Stern'' (Германија), ''Etoile Rouge'' (Франција), ''Stella Rossa'' (Италија), ''Estrella Roja'' (Шпанија), ''Rode Ster'' (Холандија), ''Røde Stjerne'' (Норвешка), ''Steaua Roşie'' (Романија). ==Историја== Во сезоната [[2014]]-[[2015]] година, поради неисплатените долгови кон поранешните фудбалери, тренери и вработените во клубот, „Црвена ѕвезда“ добила забрана од [[УЕФА]] за настап во квалификациите за европските купови, иако во претходната сезона била српски шампион. Подоцна, во [[февруари]] [[2015]] година, УЕФА му дала ултиматум на клубот да ги исплати заостанатите долгови (во износ од 11,9 милиони [[Евро|евра]]) до [[31 мај]], со закана дека во спротивно ќе биде исфрлен од српската Суперлига.<ref>„УЕФА ѝ се заканува на Ц. звезда и со дисквалификација од српската лига“, ''Дневник'', година XIX, број 5704, сабота, 28 февруари 2015, стр. 24.</ref> Како последица на кризата во клубот, на почетокот на [[август]] [[2015]] година, оставки поднеле шестмина од раководството, на кои подоцна им се придружил и директорот на клубот, Звездан Терзиќ.<ref>„И Терзиќ поднесе оставка во Црвена звезда“, ''Дневник'', година XIX, број 5834, петок, 7 август 2015, стр. 23.</ref> Во 2018 година Црвената ѕвезда го елиминирала [[Ред Бул Салцбург]] во квалификациска фаза и плеј-оф кругот 2018-19 година во [[Лига на шампиони во фудбал|УЕФА Лигата на Шампионите]] плејофот круг, и се квалификувала во групната фаза на Лигата на Шампионите, што значело дека Црвена ѕвезда ќе се натпреварувала за првпат откако новиот формат бил интуиран.<ref>{{наведени вести|url=http://www.rts.rs/page/sport/sr/story/36/fudbal/3242888/zvezda-u-salcburgu-za-plasman-u-ligu-sampiona.html|title=Istorija u Salcburgu, Zvezda u Ligi šampiona|publisher=rts.rs|date=29 August 2018|accessdate=30 August 2018}}</ref> ==Меѓународни успеси== [[File:Dejan Stanković - Inter Mailand (1).jpg|right|thumb|150px|[[Дејан Станковиќ]] е најмладиот капитен на Црвена ѕвезда во нејзината историја]] На [[8 декември]] [[1991]] година, во [[Токио]], „Црвена ѕвезда“ играла во финалето на [[Интерконтинентален куп|Интерконтиненталниот куп]]. Притоа, таа го совладала чилеанскиот клуб „[[ФК Коло Коло|Коло Коло]]“ со 3:0 и така станала светски клупски првак во [[фудбал]]. Кон крајот на првото полувреме, од играта бил исклучен Савичевиќ, така што целото второ полувреме „Ѕвезда“ гоод играла со едне играч помалку. На тој натпревар, тимот на „Ѕвезда“ го сочинувале: Звонко Милоевиќ, Радиновић, Василијевић, [[Владимир Југовиќ]], [[Миодраг Белодедич]], [[Илија Најдоски]], Ратковић, Стошић, [[Дарко Панчев]], [[Дејан Савичевиќ]] и [[Синиша Михајловиќ]]. Тренер на тимот бил [[Владица Поповиќ]].<ref>[http://www.dnevnik.rs/sport/zvezda-na-danasnji-dan-pre-21-godinu-postala-prvak-sveta Дневник, „Звезда на данашњи дан пре 21 годину постала првак света“ (посетено на 11.3.2015)]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{спорт-никулец}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Србија]] [[Категорија:Учесници во лига Европа во сезона 2011-2012]] [[Категорија:ФК Црвена Ѕвезда]] pm6xm7wwv1fxgi6f8we41qrunrlfwq7 Предлошка:Кукови острови на Олимпијада 10 178847 5625693 4596387 2026-09-09T08:07:45Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625693 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Маршалските Острови на Олимпијада 10 178852 5625500 4726447 2026-09-08T21:56:49Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625500 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Микронезија на Олимпијада 10 178859 5625377 4596391 2026-09-08T15:53:00Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625377 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Мајли Сајрус 0 179238 5625341 5623084 2026-09-08T15:29:05Z Gurther 105215 5625341 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Мајли Сајрус<br>Miley Cyrus | Img =170526-N-EO381-052 Miley Cyrus on Today show.jpg | Img_capt = Мајли Сајрус 2017 | Background = solo_singer | Birth_name = Дестини Хоуп Сајрус | Alias = Дестини Сајрус | Born = {{Birth date and age|df=yes|1992|11|23}} <br />[[Нешвил]], [[Тенеси]], [[САД]] | Instrument = [[вокал]], [[гитара]], [[пијано]] | Genre = [[поп музика|поп]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allmusic.com/artist/miley-cyrus-p823418|title=allmusic ((( Miley Cyrus > Overview )))|last=Deming|first=Mark|work=[[Allmusic]]|publisher=[[Macrovision|Macrovision Corporation]]|accessdate=21 октомври 2009}}</ref> <!--Cyrus has not put out any studio albums where country pop is a predominant genre. Please discuss before re-adding.--> | Occupation = [[пејач]]ка, [[актер]]ка, [[автор]]ка, [[композитор]]ка, [[музичар]]ка | Years_active = 2003–до денес | Associated_acts = [[Били Реј Сајрус]], [[Jonas Brothers]], [[Селена Гомес]], [[Деми Ловато]], [[Тимбаленд]],[[Сиера]] | Label = Hollywood Records<br />Fascination Records <small>(UK)</small> | URL = [http://www.mileycyrus.com/ www.MileyCyrus.com] }} '''Мајли Rej Сајрус''' ({{langx|en|Miley Ray Cyrus}}; родена како '''Дестини Хоуп Сајрус''' на {{роден на|23|ноември|1992}}) ― американска пејачка, текстописец и глумица. Се смета за [[Поп икона|поп-икона]] и е нарекувана „тинејџерска кралица“ од 2000-тите. Исто така, се смета за еден од ретките примери на деца ѕвезди со успешна кариера како возрасни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vulture.com/2019/06/disney-and-nick-stars-gone-pop-an-updated-power-ranking.html|title=Disney and Nickelodeon Stars Gone Pop: A Ranking|last=Crucchiola|first=Jordan|last2=Haylock|first2=Zoe|date=June 14, 2019|work=[[Vulture (website)|Vulture]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928113404/https://www.vulture.com/2019/06/disney-and-nick-stars-gone-pop-an-updated-power-ranking.html|archive-date=September 28, 2019|accessdate=October 25, 2019|last3=Polk|first3=Milan}}</ref> Малји Сајрус на 13-годишна возраст ја добила главната улога во тинејџерската ТВ-серија ''[[Хана Монтана]]'' (2006 ― 2011) и набрзо станала тинејџерски идол. Под името Хана Монтана објавила два саундтрак-албуми кои се искачиле на прво место на Билбордовите топ-листи. Соло кариерата ја започнала со издавањето на [[поп-рок]] албумите: ''Meet Miley Cyrus'' (2007) и ''Breakout'' (2008); „Party in the U.S.A.“, [[водечки сингл]] од нејзиното [[EP]] ''The Time of Our Lives'' (2009), станал еден од најпродаваните синглови на сите времиња во САД, а подоцна од [[Здружение на музичките сниматели на Америка|RIAA]] бил сертифициран со тринаестеткратен платинест тираж. Во 2010 година го издала [[денс-поп]] албумот ''Can't Be Tamed''. Значително го променила имиџот и музичкиот стил со објавувањето на [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] и [[Современ Р&Б|R&B]]-албумот ''Bangerz'' (2013), со кој по петти пат се искачила на прво место во САД, а кој ги содржел и сингловите „We Can't Stop“ и „Wrecking Ball“. „Wrecking Ball“ бил нејзин прв сингл на прво место на [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]. Потоа се впуштила во [[Експериментална музика|експерименталниот]] стил на ''Miley Cyrus & Her Dead Petz'' (2015), го прифатила [[кантри-поп]]от на ''Younger Now'' (2017) и се впуштила во [[Рок-музика|рок]] и [[Синтисајзерски поп|синт-поп]] со ''[[Пластични срца|Plastic Hearts]]'' (2020). Откако потпишала со [[Columbia Records]] во 2021 година, Сајрус го издала нејзиниот осми студиски албум ''Endless Summer Vacation'' (2023). Песната „Flowers“, водечки сингл од албумот се искачила на врвот на топ-листите на меѓународно ниво и поставила многу рекорди. Песната освоила две [[Награди Греми|Греми награди]] меѓу кои и за „[[Греми награда за рекорд на годината|Запис на годината]]“, а албумот бил номиниран за [[Греми награда за албум на годината|албум на годината]]. Таа глумеше во филмовите ''Молња'' (2008), ''Хана Монтана: Филм'' (2009), ''Последната песна'' (2010), ''LOL: Live It Up'' (2012) и ''Тинејџерски таен агент'' (2013), а потоа се појавила во филмовите ''Чувари на галаксијата 2'' (2017) и Drive-Away Dolls (2024). На телевизија, го продуцирала и се појавила во документарниот филм ''Мајли: Движењето'' (2013), била ментор во натпреварот по пеење ''The Voice'' (2016–2017) и глумела во една епизода од ''[[Црно огледало]]'' (2019), ја води годишната специјална емисија ''Новогодишна забава на Мајли'' (2021–сега) и глумела и била извршен продуцент на документарната концертна емисија ''Бескраен летен одмор'' (2023). Во 2014 година, ја основала непрофитната организација Happy Hippie Foundation за чии потреби ја започнала веб-видео серијата ''Backyard Sessions'' (2012-2023). Мајли Сајрус добила многу награди и признанија меѓу кои: две [[Награди Греми|Греми-награди]], една [[Британски музички награди|награда Брит]], пет [[Билбордови музички награди|Билборд-награди]], три [[МТВ Видео Музички Награди|MTV-видеонагради]] и поставила осум ''[[Гинисови рекорди]]''. Таа се појавилa на листи како: ''Time'' 100 (2008 и 2014) и ''Forbes'' 30 Under 30 (2014 и 2021). ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'' ја ставил на деветто место на списокот од „Најдобри б''илборд'' 200 пејачки“ и на 62-ро место на списокот од „Најдобри пејачки на сите времиња“. Сајрус се наоѓа на осмо место меѓу пејачките со најмногу продадени дигитални синглови сертифицирани од RIAA,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=TAS|title=Gold & Platinum – Top Artists (Digital Singles)|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126081620/http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=top_tallies&ttt=TAS|archive-date=January 26, 2016|accessdate=February 6, 2024}}</ref> а според ''Billboard'' е меѓу најуспешните пејачи во 2010-тите.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 6, 2024}}</ref> == Живот и кариера == === Детство и почетоци на кариерата === Мајли Сајрус е родена во Френклин, Тенеси,<ref name="childhood">{{cite web|url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/miley-cyrus.html|title=Miley Cyrus Biography|publisher=[[The Biography Channel (UK and Ireland)|The Biography Channel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512170758/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/miley-cyrus.html|archive-date=May 12, 2015|access-date=April 7, 2014|url-status=dead}}</ref> како ќерка на Летиција „Тиш“ Сајрус и кантри-пејачот [[Били Реј Сајрус]].<ref name="childhood" /> Била родена со [[суправентрикуларна тахикардија]], состојба која предизвикува абнормален пулс во мирување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/1606651/miley-cyrus-opens-up-about-heart-condition/|title=Miley Cyrus Opens Up About Heart Condition|work=mtv.com|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304192429/http://www.mtv.com/news/1606651/miley-cyrus-opens-up-about-heart-condition/|archive-date=March 4, 2017|accessdate=March 4, 2017}}</ref> Нејзино родено име е Дестини Хоуп Сајрус (Destiny Hope Cyrus), но бидејќи како мала постојано била насмеана, нејзиниот татко Били Реј Сајрус (Billy Ray Cyrus) постојано ја викал smiley, а како рима на тоа е Мајли;<ref name="signonsandiego2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utsandiego.com/uniontrib/20060520/news_1c20hannah.html|title=Miley Cyrus braced for Disney stardom|last=Hiltbrand|first=David|date=May 20, 2006|work=[[The San Diego Union-Tribune]]|publisher=Platinum Equity|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305075515/http://www.sandiegouniontribune.com/uniontrib/20060520/news_1c20hannah.html|archive-date=March 5, 2016|accessdate=May 30, 2010}}</ref> во 2008 година официјално си го сменила името во Мајли Реј Сајрус.<ref>{{Наведени вести|url=http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/08/25/billy.ray.cyrus/|title='Eraserhead' director inspired Billy Ray Cyrus|last=France|first=Lisa Respers|date=August 25, 2009|work=CNN|access-date=July 21, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170304194018/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/08/25/billy.ray.cyrus/|archive-date=March 4, 2017}}</ref> [[Кумство|Кума]] на Сајрус била кантри-пејачката [[Доли Партон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://music.yahoo.com/blogs/our-country/dolly-parton-surprising-family-role-just-may-not-205451471.html|title=Dolly Parton Has A Surprising Family Role–That You Just May Not Know About!|last=Geller|first=Wendy|date=January 18, 2013|publisher=[[Yahoo! Music]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907040539/https://music.yahoo.com/blogs/our-country/dolly-parton-surprising-family-role-just-may-not-205451471.html|archive-date=September 7, 2014|accessdate=April 7, 2014}}</ref> И покрај противењето на издавачката куќа на нејзиниот татко,<ref name="abcnews2">{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/Primetime/story?id=132388&page=1|title=Once a Country Superstar, He Got Out of the Spotlight for Fatherhood|date=March 13, 2004|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]|publisher=[[The Walt Disney Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015215128/http://abcnews.go.com/Primetime/story?id=132388|archive-date=October 15, 2013|accessdate=August 14, 2008}}</ref> родителите на Сајрус тајно се венчале на 28 декември 1993 година, една година по нејзиното раѓање.<ref name="GQBilly2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gq.com/entertainment/celebrities/201103/billy-ray-cyrus-mr-hannah-montana-miley?currentPage=4|title=Mr. Hannah Montana's Achy Broken Heart|last=Heath|first=Chris|date=March 2011|work=[[GQ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006175652/http://www.gq.com/entertainment/celebrities/201103/billy-ray-cyrus-mr-hannah-montana-miley?currentPage=4|archive-date=October 6, 2014|accessdate=September 10, 2017}}</ref> Тие имале уште две деца, синот Брејсон и ќерката [[Ное Сајрус|Ноа]].<ref>{{Наведени вести|url=https://hollywoodreporter.com/news/miley-cyrus-billy-ray-cyrus-braison-bloody-349473|title=Miley Cyrus' Brother Hospitalized With Serious Bleeding|date=July 15, 2012|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=April 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140608220052/http://www.hollywoodreporter.com/news/miley-cyrus-billy-ray-cyrus-braison-bloody-349473|archive-date=June 8, 2014}}</ref> Нејзинот постар полубрат и постара полусестра се од претходната врска на нејзината мајка Тиш Сајрус.<ref name="adopt">{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/archive/cover-story-my-girl-billy-ray-and-miley-cyrus-vol-68-no-1/|title=My Girl|last=Tan|first=Michelle|date=July 2, 2007|work=[[People (magazine)|People]]|accessdate=March 7, 2019}}</ref> Постариот брат Трејси е пејач во поп-групата Метро Стејшан (Metro Station).<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/268332/metro-station-ready-to-roll-with-miley|title=Metro Station Ready To Roll With Miley|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=June 19, 2009|access-date=August 4, 2009|last=Graff|first=Gary|location=[[Detroit]], Michigan}}</ref> Постарата полусестра, Бранди Сајрус, ѝ прави друштво на Мајли на скоро сите нејзини концерти како гитаристка. Исто така има уште еден полубрат од претходната врска на татко, Кристофер Коди кој бил роден во април 1992 година <ref name="GQBilly2"/> и пораснал со неговата мајка, келнерката Кристин Лаки, во [[Јужна Каролина]].<ref name="abcnews2"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/CX991nVO8M8/?igshid=MzRlODBiNWFlZA==|title=Instagram|work=www.instagram.com|accessdate=February 9, 2024}}</ref> Сајрус детството го поминала на фармата на нејзините родители во Томпсон Стејшн во Тенеси каде што учела во основното училиште.<ref>{{cite web|url=http://schools.wcs.edu/InFocus/infocus0708/Issue_10/hannah_montana.htm|title=WCS Teacher Surprises Hannah Montana|publisher=[[Williamson County Schools]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322225130/http://schools.wcs.edu/InFocus/infocus0708/Issue_10/hannah_montana.htm|archive-date=March 22, 2014|access-date=May 30, 2010}}</ref> Кога ѝ била доделена улогата на ''Хана Монтана,'' семејството се преселило во [[Лос Анџелес]] и таму имала приватен учител.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2006/04/20/arts/television/20cyru.html|title=Hannah Montana and Miley Cyrus: A Tale of Two Tweens|last=Steinberg|first=Jacques|date=April 20, 2006|work=[[The New York Times]]|access-date=June 9, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102050322/https://www.nytimes.com/2006/04/20/arts/television/20cyru.html|archive-date=November 2, 2020}}</ref> Во 2001 година, додека нејзиниот татко ја снимал телевизиската серија ''Док,'' таа и нејзиното семејство се преселиле во [[Торонто]]. Почнала да зема часови по пеење и глума во студио за глума во Торонто.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cineplex.com/Movies/FamousNews/FamousMagazine/March%202009.aspx?FamousArticles=26633|title=Famous Teens: Miley Cyrus|last=Weisz|first=Marni|date=March 1, 2009|publisher=[[Cineplex Entertainment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110221002409/http://www.cineplex.com/Movies/FamousNews/FamousMagazine/March%202009.aspx?FamousArticles=26633|archive-date=February 21, 2011|accessdate=April 13, 2009}}</ref><ref>{{Cite interview|access-date=June 1, 2010}}</ref> Првата глумечка улога на Сајрус била улогата на Кајли во телевизиската серија на нејзиниот татко, ''Док.''<ref name="signonsandiego2"/> Во 2003 година, ја глумела „младата Рути“ во ''[[Голема риба (филм)|Големата риба]]'' од [[Тим Бартон]].<ref name="instanthit2">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/7521454/Miley-Cyrus-interview-Im-going-to-hire-an-acting-coach.html|title=Miley Cyrus interview: I'm going to hire an acting coach|last=Hiscock|first=John|date=March 25, 2010|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=May 30, 2010|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/film/7521454/Miley-Cyrus-interview-Im-going-to-hire-an-acting-coach.html|archive-date=January 10, 2022}}</ref> Нејзините родители, по совет од Доли Партон, потпишале договор со Morey Management Group за нејзината музичка кариера. Менаџерот на нејзиниот татко станал одговорен за финансиите на Мајли Сајрус, а нејзината мајка станала нејзин ко-менаџер. === 2006–2009: ''Хана Монтана'' и први музички изданија === [[Податотека:Miley Cyrus Wonder World concert at Auburn Hills 07.jpg|лево|thumb|200px|Мајли во 2009 година]] Сајрус била на аудиција за Дизниевата телевизиска серија ''[[Хана Монтана]]'' кога имала тринаесет години.<ref name="montana3">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/milestogo00mile|title=''Miles to Go''|last=Cyrus|first=Miley|publisher=[[Disney Hyperion]]|year=2009|isbn=978-1-4231-1992-0|page=[https://archive.org/details/milestogo00mile/page/7 7]|url-access=registration}}</ref> И покрај тоа што на почетокот била одбиена за улогата затоа што била „премала и премлада“,<ref>{{Наведени вести|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/television/news/2006-03-23-miley-cyrus_x.htm|title=Lifelong work pays off, says Miley Cyrus, 13.|last=Oldenburg|first=Ann|date=March 23, 2006|work=[[USA Today]]|access-date=October 1, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20230428190048/https://usatoday30.usatoday.com/life/television/news/2006-03-23-miley-cyrus_x.htm|archive-date=April 28, 2023}}</ref> подоцна ѝ била доделена главната улога поради нејзините пејачки и симпатично глупави глумечки способности.<ref name="especial">{{Cite episode}}</ref> Серијата била премиерно прикажана во март 2006 година и премиерата имала највисока гледаност на Дизни канал,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tvguide.com/celebrities/miley-cyrus/bio/259138|title=Miley Cyrus Biography|work=[[TV Guide]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923210541/https://www.tvguide.com/celebrities/miley-cyrus/bio/259138/|archive-date=September 23, 2020|accessdate=May 30, 2010}}</ref> а за брзо серијата се вброила и меѓу највисоко оценетите серии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/ent/stories/DN-hannah_1024gl.ART.State.Edition2.422c049.html|title=Disney marketers making most of 'Hannah Montana'|last=Ostrow|first=Joanne|date=October 25, 2007|work=[[The Dallas Morning News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080116154513/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/ent/stories/DN-hannah_1024gl.ART.State.Edition2.422c049.html|archive-date=January 16, 2008|accessdate=May 30, 2010}}</ref> Поради успехот на серијата Сајрус била прогласена за „[[тинејџерски идол]]“ и била наречена најголема светска детска ѕвезда и ''глобален феномен.''<ref name="instanthit2"/><ref name="TIMEmag2">{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 5, 2010}}</ref> Таа, исто така, станала прва личност која склучила договори со ''[[Компанија Волт Дизни|Компанијата Волт Дизни]]'' за телевизија, филм, музика и други маркетиншки производи.<ref name="TIMEmag2"/> Сајрус, која потпишала договор за снимање на четири албуми со [[Hollywood Records]], издавачка куќа во сопственост на компанијата Волт Дизни, во јуни 2007 година издала двојно ЦД под наслов Hannah Montana 2: Meet Miley Cyrus. Првото ЦД, ''Хана Монтана 2,'' било саундтрак за втората сезона од серијата. Второто ЦД ''Meet Miley Cyrus'' всушност бил прв студиски албум на пејачката. Албумот бил подеднакво успешен како и неговиот претходник, а исто така се искачил и на првото место во САД.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 29, 2013}}</ref> По издавањето, Сајрус тргнала на турнеја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.today.com/id/21084902/ns/today-today_entertainment/t/miley-cyrus-hottest-concert-ticket-going/|title=Miley Cyrus is hottest concert ticket going|date=October 8, 2007|publisher=Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005034645/http://www.today.com/id/21084902/ns/today-today_entertainment/t/miley-cyrus-hottest-concert-ticket-going/|archive-date=October 5, 2015|accessdate=May 2, 2014}}</ref><ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=January 16, 2011}}</ref> Официјалните претставници од Ticketmaster навеле дека „немало толкава побарувачка за карти уште од времето на [[Битлси]] или [[Елвис Пресли|Елвис]] “.<ref>{{Наведени вести|url=https://articles.latimes.com/2007/oct/06/entertainment/et-montana6|title='Hannah Montana' stirs a U.S. tizzy|last=Boucher|first=Geoff|date=October 6, 2007|work=Los Angeles Times|access-date=October 7, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20100119175433/http://articles.latimes.com/2007/oct/06/entertainment/et-montana6|archive-date=January 19, 2010|last2=Lee|first2=Chris}}</ref> Успехот на турнејата довело до театрално објавување на 3Д концертниот филм ''Hannah Montana & Miley Cyrus: Best of Both Worlds Concert'' (2008).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=hannahmontanaconcert.htm|title=Hannah Montana/Miley Cyrus: Best of Both Worlds Concert Tour (2008)|work=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604151142/https://www.boxofficemojo.com/release/rl508986881/|archive-date=June 4, 2024|accessdate=August 7, 2011}}</ref> Исто така Мајли е позната пејачка која има 4 албуми: Meet Miley Cyrus (2007), Breakout (2008), The time of our lives (2009) и I Can't Be Tamed (2010). Таа исто така има и снимено филм "Хана Монтана". Има уште еден филм снимено "The last song".<ref>{{Наведени вести|url=https://www.variety.com/article/VR1117992306.html?categoryid=1236&cs=1|title=Miley Cyrus to star in Disney film|last=Fleming|first=Michael|date=September 16, 2008|work=Variety|access-date=June 18, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100405111748/http://www.variety.com/article/VR1117992306.html?categoryid=1236&cs=1|archive-date=April 5, 2010}}</ref> Таа го има позајмено и гласот во цртанот "Bolt".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/articles/1601974/miley-cyrus-golden-globe-nomination-caps-busy-year.jhtml|title=Miley Cyrus' Golden Globe Nomination Caps A Busy Year For 'Hannah Montana' Star|last=Vena|first=Jocelyn|date=January 5, 2009|work=MTV News. Viacom|accessdate=April 7, 2014|archive-date=2022-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327153153/http://www.mtv.com/news/1601974/miley-cyrus-golden-globe-nomination-caps-a-busy-year-for-hannah-montana-star/|url-status=dead}}</ref> Taa исто така има песна наречена "Send it on" која ја пее со [[Селена Гомес]], [[Деми Ловато]] и Џонас Брадерс. Со таа песна тие помогнаа во еден проект за чување на природата. == Дискографија == {{Infobox Artist Discography |Artist = [[Мајли Сајрус]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 10 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 46 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = Beige |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Албуми === * ''[[Meet Miley Cyrus]]'' (2007) * ''[[Breakout]]'' (2008) * ''[[Can't Be Tamed]]'' (2010) * ''[[Bangerz]]'' (2013) * ''[[Miley Cyrus & Her Dead Petz]]'' (2015) * ''[[Younger Now]]'' (2017) * ''[[Plastic Hearts]]'' (2020) * ''[[Endless Summer Vacation]]'' (2023) * ''[[Something Beautiful]]'' (2025) * ''[[Bass Persuades]]'' (2026) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | '' Start All Over'' || 2007 || Марк Веб |- | ''7 Things'' || 2008 || Brett Ratner |- | '' Fly On The Wall '' || 2008 || Филип Анделман |- | '' The Climb'' || 2009 || Метју Ролстон |- | ''Party in the U.S.A'' || 2009 || Крис Ејплбаум |- | ''When I Look at You'' || 2010 || Адам Шанкман |- | ''Can't Be Tamed'' || 2010 ||Роберт Хејлс |- | ''Who Owns My Heart'' || 2010 || Роберт Хејлс |- | ''You're Gonna Make Me Lonesome When You Go'' || 2012 || James Minchin III |- | ''We Can't Stop'' || 2013 || Дајан Мартел |- | ''Wrecking Ball'' || 2013 ||Тери Ричардсон |- | ''23'' || 2013 || Хана Лукс-Дејвис |- | ''Real and True'' || 2013 || Rankin |- | ''Feelin' Myself'' || 2013 ||Мајкл Јурковац,Паша Шапиро |- | ''Adore You'' || 2013 || Дајан Мартел |- | ''BB Talk'' || 2015 || Мајли Сајрус,Дајан Мартел |- | Malibu || 2017 || Дајан Мартел |- | ''Younger Now'' || 2017 || Дајан Мартел |- | ''Nothing Breaks Like a Heart'' || 2018 || We Are From LA |- | ''On A Roll'' || 2019 || Anne Sewitsky |- | ''Mother's Dauther'' || 2019 || Alexandre Moors |- | ''Slide Away'' || 2019 || Alexandre Moors |- | ''Don't Call Me Angel'' || 2019 || Хана Лукс-Дејвис |- | ''Midnight Sky'' || 2020 ||Мајли Сајрус |- | ''Who Owns My Heart'' || 2020 || |- | ''Prisoner '' || 2020 ||Alana O’Herlihy,Мајли Сајрус |- | ''Angels Like You '' || 2021 ||Alana O’Herlihy,Мајли Сајрус |- | ''Without You (Remix)'' || 2021 || |- | ''Flowers'' || 2023 || Jacob Bixenman |- | ''River'' || 2023 || |- | ''Jaded'' || 2023 || |- | ''Used To Be Young'' || 2023 || |- | ''Doctor (Work It Out) '' || 2024 ||Jacob Bixenman |- | ''Something Beautiful'' || 2025|| |- | ''End Of The World'' || 2025|| |- | ''More To Lose'' || 2025|| |- | ''Easy Lover'' || 2025|| |- | ''Every Girl You've Ever Loved'' || 2025|| |- | ''Walk Of Fame'' || 2025|| |- | ''Secrets'' || 2025|| |- | ''Younger You'' || 2026|| |- | ''Dream As One'' || 2026|| |- | ''Pretend You're good'' || 2026|| |- | ''Give Me Love'' || 2026|| |- | ''Golden Burning'' || 2026|| |- | ''Bass Persuades'' || 2026|| |- |} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сајрус, Мајли}} [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Американски музичари]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски феминистки]] [[Категорија:Американски поп-пејачки]] [[Категорија:Американски ЛГБТ-пејачи]] [[Категорија:Добитници на MTV Video музички награди]] [[Категорија:Добитници на MTV Europe музички награди]] [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Добитници на Британски музички награди]] [[Категорија:Американски кантавторки]] [[Категорија:Американски хип-хоп пејачки]] [[Категорија:Американски денс музичари]] [[Категорија:Американски пејачки од 21 век]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] [[Категорија:Американски рок-пејачки]] [[Категорија:Пејачи од Нешвил]] [[Категорија:Дизниеви легенди]] [[Категорија:Американски електронски музичарки]] [[Категорија:Американски хип-хоп музичарки]] [[Категорија:Американски гласовни глумици]] [[Категорија:Американски ЛГБТ-глумци]] [[Категорија:Американски телевизиски глумици]] [[Категорија:Американски поп-рок пејачи]] [[Категорија:Американски мецосопрани]] [[Категорија:Американски филмски глумици]] [[Категорија:Глумци од Нешвил]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] nvvwox2840qfidprzztda8qsk7xlwo9 Пребег 0 182829 5625391 4716732 2026-09-08T16:21:28Z Firic gregorov 136588 /* */ 5625391 wikitext text/x-wiki '''Пребег''' (или ''Пребек'') е приградска населба на Штип. Населбата првично настанала од населбата Железничка Станица, а денес е сместена на северозападната страна од градот, на излезот кон Кочани и Велес. Воедно Пребек претставува и индустриска зона за мало стопанство. Денес населбата се наоѓа под водство на врвните команданти Филип Тасев и Андреј Стојановски. == Историја == Населбата Пребек започнува да се гради кон крајот на [[1970]]тите и почетокот на [[1980]]тите години на минатиот век, и тоа како викенд населба. Во тие години [[СФРЈ]] го доживувала својот брз економски развој, што ќе придонесе за изградба на многу нови штипски населби и нагло зголемување на градот. Поради големата концентрација на војска во касарната во [[Штип]], од која голем дел не биле [[штип]]јани, а и [[Македонци]], се создале услови за изградба на населба за воените лица. За голем дел од нив не било решено ниту станбеното прашање. Така, во [[1982]] година, по наредба на тогашниот командант на касарната во [[Штип]], започнала изградбата на воени згради токму на ова место. Во [[1984]] воените згради биле завршени и населени со лица од воените служби, од кои голем дел на [[Срби]] и [[Хрвати]]. По распадот на [[СФРЈ]] голем дел од тие луѓе се раселиле во своите држави, но добар дел и останале. == Демографија == Според неофицијални податоци, Пребек е најмултиетничката заедница во источниот дел на [[Македонија]]. Мнозинството се [[Македонци]], но има и жители од речиси сите поранешни [[југословен]]ски републики. == Културни и природни знаменитости == Над Пребек се наоѓаат два ридски врвови (едниот кота) од кои има поглед над цел [[Штип]], [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Плачковица]], [[Осоговија]]та, [[Кочанско Поле]], врвот [[Богословец]], [[Серта]], [[Јакупица]], дел од течението на [[Брегалница]] и делумно [[Овче Поле]]. == Надворешни врски == * [http://www.porta3.com.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=614&Itemid=79 Статија за индустриската зона] * [http://217.16.70.245/?pBroj=802&stID=6416 Репортажа на Утрински весник ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Населби во Штип}} [[Категорија:Населби и маала во Штип]] mt5u91823xufw6yg80ls40j3b4fbf5p 5625397 5625391 2026-09-08T17:04:08Z Firic gregorov 136588 /* */ 5625397 wikitext text/x-wiki '''Пребег''' (или ''Пребек'') е приградска населба на Штип. Населбата првично настанала од населбата Железничка Станица, а денес е сместена на северозападната страна од градот, на излезот кон Кочани и Велес. Воедно Пребек претставува и индустриска зона за мало стопанство. Денес населбата се наоѓа под водство на врвните команданти Филип Тасев и Андреј Стојанов. == Историја == Населбата Пребек започнува да се гради кон крајот на [[1970]]тите и почетокот на [[1980]]тите години на минатиот век, и тоа како викенд населба. Во тие години [[СФРЈ]] го доживувала својот брз економски развој, што ќе придонесе за изградба на многу нови штипски населби и нагло зголемување на градот. Поради големата концентрација на војска во касарната во [[Штип]], од која голем дел не биле [[штип]]јани, а и [[Македонци]], се создале услови за изградба на населба за воените лица. За голем дел од нив не било решено ниту станбеното прашање. Така, во [[1982]] година, по наредба на тогашниот командант на касарната во [[Штип]], започнала изградбата на воени згради токму на ова место. Во [[1984]] воените згради биле завршени и населени со лица од воените служби, од кои голем дел на [[Срби]] и [[Хрвати]]. По распадот на [[СФРЈ]] голем дел од тие луѓе се раселиле во своите држави, но добар дел и останале. == Демографија == Според неофицијални податоци, Пребек е најмултиетничката заедница во источниот дел на [[Македонија]]. Мнозинството се [[Македонци]], но има и жители од речиси сите поранешни [[југословен]]ски републики. == Културни и природни знаменитости == Над Пребек се наоѓаат два ридски врвови (едниот кота) од кои има поглед над цел [[Штип]], [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Плачковица]], [[Осоговија]]та, [[Кочанско Поле]], врвот [[Богословец]], [[Серта]], [[Јакупица]], дел од течението на [[Брегалница]] и делумно [[Овче Поле]]. == Надворешни врски == * [http://www.porta3.com.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=614&Itemid=79 Статија за индустриската зона] * [http://217.16.70.245/?pBroj=802&stID=6416 Репортажа на Утрински весник ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Населби во Штип}} [[Категорија:Населби и маала во Штип]] hh6arp1hj68t9c5r1acb33czmf4847a МедијаВики:Anonnotice 8 198455 5625403 5624623 2026-09-08T17:26:15Z Kiril Simeonovski 3243 5625403 wikitext text/x-wiki <div style="background:white;color:black;" class="notheme"><!-- НЕ СТАВАЈТЕ ПОТТОЧКИ (ЅВЕЗДИЧКИ), ТУКУ САМО ПИШЕТЕ ГО ТЕКСТОТ ОСТАВАЈЌИ ПО ЕДЕН ПРАЗЕН РЕД АКО ИМА ПОВЕЌЕ ОД ЕДНА ОБЈАВА--> <!-- Трајна објава за Википедија на Facebook --> [[Податотека:F icon.svg|лево|25п]] Следете ја Википедија на македонски јазик на '''<span class="plainlinks">[https://www.facebook.com/mk.wikipedia Facebook]</span>'''! {{-}} <!-- Известување за викисредби или други настани --> <!-- Известување за дискусии и гласања --> <!-- Известување за кандидати за/ревизија на избрани статии --> <!-- Известување за избор на јубилејна статија --> <!-- Објава за уредувачки денови или викенди --> {{#ifexist:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|{{#ifexist:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|}}}} {{-}} <!-- Објава за уредувачки натпревари или седмици --> <!-- Објава за други натпревари --> [[Податотека:WLM Macedonia.svg|лево|25п]] Се известуваат сите заинтересирани уредници и фотографи дека во периодот од 1 - 30 септември 2026 година се одржува фотографскиот натпревар „'''[[Википедија:Вики ги сака спомениците 2026|Вики ги сака спомениците 2026]]'''“. Прочитајте ги правилата и вклучете се! {{-}} ottsg0vw8ycn3gm3apmyczuunaf0cjv Таупо (езеро) 0 729202 5625409 5613955 2026-09-08T18:34:23Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625409 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Водна површина | lake_name = Таупо | native_name = Taupō | native_name_lang = mi | image_lake = Lake Taupo.jpg | caption_lake = Поглед на езерото Таупо | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = округ [[Таупо]], регион [[Ваикато]], [[Северен Остров]] | coords = {{Coord|38|49|S|175|55|E|region:NZ_type:waterbody|display=inline,title}} | type = [[кратерско езеро]], [[олиготроф]]но | inflow = [[Ваитахануи]], [[Тонгариро (река)|Тонгариро]], [[Тауранга Таупо]] | outflow = [[Ваикато (река)|Ваикато]] | catchment = 3487 | basin_countries = [[Нов Зеланд]] | length = 46 | width = 33 | area = 616 | depth = 110 | max-depth = 186 | volume = 59 | residence_time = 10,5&nbsp;г. | shore = 193 | elevation = 356 | islands = [[Мотутаико]] (11&nbsp;[[хектар|ха]])<ref>[http://www.doc.govt.nz/getting-involved/volunteer-join-or-start-a-project/start-or-fund-a-project/funding/for-landowners/nga-whenua-rahui/nga-whenua-rahui-fund/featured-projects/motutaiko-island/ Motutaiko Island] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120309134545/http://www.doc.govt.nz/getting-involved/volunteer-join-or-start-a-project/start-or-fund-a-project/funding/for-landowners/nga-whenua-rahui/nga-whenua-rahui-fund/featured-projects/motutaiko-island/ |date=2012-03-09 }}, Department of Conservation.</ref><ref>Laurence Cussen (1887). [http://rsnz.natlib.govt.nz/volume/rsnz_20/rsnz_20_00_006460.html Lake Taupo], стр. 328–331 во [http://rsnz.natlib.govt.nz/volume/rsnz_20/rsnz_20_00_006340.html Notes on the Physiography and Geology of the King Country], ''Transactions of the Royal Society of New Zealand'', 20, 317–332.</ref> | cities = }} '''Таупо''' ({{langx|en|Lake Taupō}}, {{langx|mi|Taupō-nui-a-Tia}} или ''{{јаз|mi|Taupōmoana}}'') — [[езеро]] на [[Северен Остров|Северниот Остров]] на [[Нов Зеланд]]. Со површина од 616 км², ова е најголемото езеро во [[Нов Зеланд]] и воопшто во [[Океанија]]. Таупо има [[обиколка (геометрија)|обиколка]] од околу 193 километри, а најголемата длабочина изнесува 186 метри. Езерото се празни во реката [[Ваикато (река)|Ваикато]] (најдолгата во земјата), а поважни притоки се [[Ваитахануи]], [[Тонгариро (река)|Тонгариро]] и [[Тауранга Таупо]]. Познато е по богатиот рибен фонд од [[речна пастрмка|речна]] и [[калифорниска пастрмка]] (донесени во XIX век). == Образување на езерото и вулканизам == [[Податотека:NZ-L Taupo.png|мини|лево|Местоположба на езерото]] Езерото Таупо е сместено во [[калдера]] (вдлабнатина) создадена со [[супервулкан]]ски избув која се случила пред околу 26.500 години. Според геолошките наоди, [[вулкан]]от избувнал 28 пати во последниве 27.000 години. Исфрлениот материјал главно се состоел од [[риолит]]на [[лава]], со исклучок на извесно количесто на [[дацит]]на лава која ја создала блиската планина [[Таухара]]. Тука се случила најголемата вулански избув во историјата на светот. Избувот исфрлил 1.170 [[кубни километри]] материјал и со тоа околното подрачје од неколку стотини квадратни километри пропаднало и создало [[калдера]]. Подоцна калдерата се наполнила со вода, која потоа се преплавила и создала огромна одливна поплава.<ref>{{Наведено списание | doi = 10.1080/00288306.2004.9515074 | author = Manville, Vern & Wilson, Colin J. N. | year = 2004 | title = The 26.5 ka Oruanui eruption, New Zealand: a review of the roles of volcanism and climate in the post-eruptive sedimentary response | journal = New Zealand Journal of Geology & Geophysics | volume = 47 | pages = 525–547 | url = http://www.rsnz.org/publish/nzjgg/2004/042.php | access-date = 2010-11-04 | archive-date = 2008-09-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080908092132/http://www.rsnz.org/publish/nzjgg/2004/042.php | url-status = dead }}</ref> Во меѓувреме се случиле неколку покрупни ерупции, пред последниот избув во 180 г н.е. Се смета дека со овој избув се исфрлени 100 кубни километри материјал, од кои 30 кубни километри биле исфрлени за само неколку минути. Ова е една од најбурните ерупции во последните 5.000 години, со [[показател на вулканска избувност]] од 7. Столбот на избувот бил двојно повисок од оној на [[Сент Хеленс (планина)|Сент Хеленс]] во 1980, а пепелта го заруменила небото над [[Рим]] и [[Кина]]. Најголемиот дел од Северниот Остров бил разорен. Последниот избув на Таупо се случил во 210 г. н.е. Овој избув ги создал гребените Хороматанги, но и покрај тоа, тој била многу послаб од оној во 180 г. н.е.. Избувот од [[180]] г. н.е. е една од најголемите во пишаната историја. Ефектите на оваа појава врз небото и залезот се запишани во книгите на римските и кинеските набљудувачи од тоа време. Можно е да имало и климатски последници врз јужната полутопка.<ref>Climate, History and the Modern World, Lamb,H. (1995), Routledge</ref> Подводната хидротермална активност продолжува и понатаму, близу отворот Хороматанги,<ref name="Jago">{{Наведено списание | author = C. E. J. de Ronde, P. Stoffers, D. Garbe-Schönberg, B. W. Christenson, B. Jones, R. Manconi, P. R. L. Browne, K. Hissmann, R. Botz, B. W. Davy, M. Schmitt and C. N. Battershill | year = 2002 | title = Discovery of active hydrothermal venting in Lake Taupo, New Zealand | journal = Journal of Volcanology and Geothermal Research | volume = 115 | pages = 257–275 | doi=10.1016/S0377-0273(01)00332-8 }}</ref>, но во моментов вулканот се смета дека мирува (но не и дека е изгаснат). == Жив свет == Голем дел од подрачјето на езерото Таупо е шумовито, каде е најзастапена [[бука]]та и [[ногоплоди|ногоплодните]] дрва, со придружни [[папрат]]ници сочинети од видовите ''Blechnum filiforme'', ''Asplenium flaccidum'', ''Doodia media'', ''Hymenophyllum demissum'', ''Microsorum pustulatum'' и ''Microsorum scandens'', како и честак од видовите ''Olearia ranii'' и ''Alseuosmia quercifolia''.<ref>C. Michael Hogan. 2009. [http://www.globaltwitcher.com/artspec_information.asp?thingid=95431 ''Crown Fern: Blechnum discolor'', Globaltwitcher.com, уред. N. Stromberg]</ref> Автохтони животниски видови во езерото се ендемските ракови [[коура]] (''Paranephrops planifrons'') и ситните риби [[кокопу]] (''Galaxias''). Езерото е има богат рибен фонд од [[речна пастрмка]] (''Salmo trutta'') и [[калифорниска пастрмка]] (''Oncorhynchus mykiss'') донесени од [[Европа]] и [[Калифорнија]] кон крајот на XIX век. Донесени се и [[кркушка|кркушки]] како храна за пастрмките. Околу геотермалните отвори живеат [[сунѓери]] и придружни [[безрбетници]].<ref name="Jago"/> == Туризам == [[Податотека:Lake taupo landsat.jpg|мини|300п|десно|Сателитска снимка на езерото Таупо (НАСА)]] Туризмот е главна стопанска гранка во регионот, со над 1,2 милиони посетители годишно. Најпрометно време за угостителските објекти е летниот период, околу [[Божиќ]] и [[Нова Година]]. Езерското подрачје се одликува со блага клима. Максималната дневна температура се движи од 24&nbsp;°C (јануари) до 15&nbsp;°C (јули), а ноќната од 16&nbsp;°C (лето) 5&nbsp;°C (зима). Највеќе врнежи има во текот на летото.<ref>[http://www.giss.nasa.gov База на GHCN - Годардов институт за вселенски изучувања] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150521203954/http://www.giss.nasa.gov/ |date=2015-05-21 }} {{en}}</ref> Таупо е домаќин на велосипедски маратон околу езерото кој трае од четири до десет часа. Највеќето учесници се жители на гратчето [[Таупо]]. Популарна туристичка активност е и [[падобранство]]то. == Поврзано == * [[Таупо]] * [[Список на езера во Нов Зеланд]] * [[Список на вулкани во Нов Зеланд]] == Наводи == {{наводи}} {{refbegin}} * {{Наведено списание | author = Ben G. Mason |author2=David M. Pyle, and Clive Oppenheimer | year = 2004 | title = The size and frequency of the largest explosive eruptions on Earth | url = https://archive.org/details/bulletin-of-volcanology_2004-12_66_8/page/735 | journal = Bulletin of Volcanology | volume = 66 | issue = 8 | pages = 735–748 | doi = 10.1007/s00445-004-0355-9 | accessdate = 14 јули 2006 }} * {{cite gvp | vnum = 0401-07= | name = Taupo | accessdate = 1 јануари 2009 }} {{refend}} == Надворешни врски == {{рв|Lake Taupo}} *[http://www.greatlaketaupo.com/ Големо езеро Таупо] — официјален посетителски информатор {{en}} *[http://www.laketaupo.co.nz/ Мрежно место на Туранги и езерото Таупо] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180204051331/http://www.laketaupo.co.nz/ |date=2018-02-04 }} {{en}} *[http://www.waikatoregion.govt.nz/Environment/Natural-resources/Water/Lakes/Lake-Taupo/ Езеро Таупо], Регионален совет на Ваикато {{en}} *[http://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/places-to-visit/central-north-island/turangi-taupo/lake-taupo-area/ Подрачјето на езерото Таупо], [[Служба за заштита на природата (Нов Зеланд)|Служба за заштита на природата]] {{en}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Вулкани во Нов Зеланд]] [[Категорија:Езера во Нов Зеланд]] [[Категорија:Кратерски езера]] [[Категорија:Ваикато]] [[Категорија:Супервулкани]] i5h7to39fltjjwb3y6t1cxe2rpw2ua4 Фоча 0 753723 5625720 5610390 2026-09-09T10:03:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625720 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!--more fields are available for this Infobox--See Template:Infobox Settlement--> |settlement_type = |coordinates_region =BA |subdivision_type =Држава |subdivision_name =[[Босна и Херцеговина]] |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |timezone=[[средноевропско време|CET]] |utc_offset=+1 |timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |unit_pref= |map_caption =Местоположба во БиХ. |latNS=N |longEW=E |population_as_of= 2008 |native_name = Foča |official_name = Фоча |other_name = |image_skyline = Foca Panorama.JPG |image_caption = Панорама на градот |image_shield = |image_map = BiH municipality location Foča (Republika Srpska).svg |area_total_km2 = 1180|population_blank1 = ?|population_blank1_title=Municipality| |population_total = 40,513 ||parts_type=Населби | parts = |latd =44|latm=30 |longd=18|longm=47 |area_code = 58 |website = [http://www.opstinafoca.rs.ba/ www.opstinafoca.rs.ba] |footnotes = ||leader_title=Градоначалник | leader_name = Здравко Крсмановиќ |leader_party = | |}} '''Фоча''' ([[босански]], [[српски]], [[хрватски]]: ''Foča'') е град и општина во југоисточна [[Босна и Херцеговина]]. Градот се наоѓа на реката [[Дрина]] во [[Република Српска]]. Во периодот од 1992 до 2004 година градот го нарекувале '''Србиње'''. == Име == На местото на денешна Фоча некогаш се наоѓало српското село Радовина. Во средниот век, Фоча се нарекувала Хоча или Хотча. По решението на Народното собрание на Република Српска од 30 декември 1993 година (Сл. гласник РС 25/93) името на градот било сменето во Србиње, а во 2004 година градот повторно го добил името Фоча. == Историја == Според пишаните документи, овој град со развиена трговија постоел уште во 1368 година, и низ него минувал караванскиот ''„Дубровнички пат“'', кој го поврзувал Јадран со северниот дел на земјата. Во тој период до 1376 година населбата била во состав на [[Рашка]], а потоа преминала во состав на Босна, за време на кралот [[Твртко I]].<ref>"Републикс Српска - градови и општине", Требиње 2003. године</ref> Како трговска населба, за време на херцегот Шќепан, се нарекувала „Хотча“ (Chozza на италијански, или Gotzei, а Фуџа - на турски јазик). Од [[Дубровник]] до Фоча се стигнувало за пет дена. По освојувањето од Турците во 1465 година, овој реон бил нарекуван „Босанско Краиште“, чиј главен град бил Фоча. Според еден попис од 1477 година, во Фоча имало: 277 семејства, 33 самци и пет вдовици, од кои само тројца биле муслимани, од кои двајца биле занаетчии. Се знае дека во средниот век имало две цркви во ФОча, едната на местото на Царевата џамија, а другата на десниот брег на реката Ќеотина. Во 1501 година била изградена [[Царева џамија|Царевата џамија]] врз темелите на црква од 13 век. Археолошките истражувања на тоа наоѓалиште се одвивале во 2013 година.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/planeta.300.html:428953-Foca-Crkva-ili-dzamija---poslednju-rec-daju-arheolozi Црква или џамија („Вечерње новости“, 12. април 2013)]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vaseljenska.com/vesti-dana/stopirana-istrazivanja-dzamija-na-temelju-crkve/ |title=Стопирана истраживања — џамија на темељу цркве? (Танјуг, 11. април 2013) |accessdate=2019-03-18 |archive-date=2013-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729015837/http://www.vaseljenska.com/vesti-dana/stopirana-istrazivanja-dzamija-na-temelju-crkve/ |url-status=dead }}</ref> Фоча во 17 век станала златарски центар со име Хоча, и во тој период постоела во Фоча Виша турска школа.<ref>"Београдске општинске новине", Београд 1899. године</ref> Во својата збирка на српски анродни песни, [[Вук Караџиќ]] ја објавил песната „Фоча и Фочанките“, во која ја опишува убавината на девојките од Фоча.<ref>Вук Ст. Караџић: "Српске народне пјесме", трећи део, Беч 1846. године</ref> Во Мостарскоиот санџак, во Фочанската нахија според попис од 1865 година имало 798 куќи или семејства кои биле православни, со 3.945 машки.<ref>"Гласник српског ученог друштва", Београд 1866. године</ref> Сепак, во Фоча во 1888 година имало 17 џамии, од кои најубава била [[Алаџа]], украсена со шари одвнатре, и [[шадрван]] надвор, а наоколу биле муслиманските гробишта, заградени со низок камен ѕид.<ref>"Босанска вила", Сарајево 1888. године</ref> Римокатоличката црква во Фоча била изградена во 1901 година, а скицата на катедралата била објавена во германски весник истата година.<ref>"Der Bautechniker", Wien 1901.</ref> За време на [[Првата светска војна]], во август 1914 година биле уапсени 180 Срби во Фоча од страна на австроунгарската војска, од кои биле стрелани 71 лице, а 24 од нив биле интернирани во [[Арад]]. Старците, жените и децата во текот на летото 1914 година се повлекле заедно со црногорската војска. Во логорите во Австрија умреле околу 2.000 Срби кои биле интернирани, главно жени и деца, од студ, глад и болести.<ref>"Попис интернираних умрлих Срба у аустријском логору Шопроњек/Некенмаркт 1915-1918. године".</ref> Српските трупи на кралската војска на Србија и на Црна Гора го ослободиле градот на 9 септември 1914 година.<ref>[[Политика (новине)|Политика]], бр. 3.806 од четвртка 28. августа 1914, насловна страна</ref> За време на [[Втората светска војна]], во септември 1941 година во Фоча биле уапсени и некаде одведени студенти и ученици гимназијалци, за чија судбина не се дознало понатаму. За време на граѓанската војна во Босна, првите борби на подручјето на општина Фоча почнале на 8 април 1992 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://radiofoca.com/u-nedjelju-otvaranje-izlozbe-foca-u-odbrambeno-otadzbinskom-ratu-1992-1995/ |title=архивски примерок |accessdate=2019-03-18 |archive-date=2019-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417212647/http://radiofoca.com/u-nedjelju-otvaranje-izlozbe-foca-u-odbrambeno-otadzbinskom-ratu-1992-1995/ |url-status=dead }}</ref> Загинале стотина цивили, од кои триесет и девет мажи, педесет и пет жени и шест деца. Биле запалени 27 српски села и сите српски куќи во мешовитите села; биле уништени 13 џамии меѓу кои и џамијата [[Алаџа]], а 22.500 муслимани избегале од реонот на Фоча.<ref name=Times>{{наведени вести|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article6381094.ece|title=World Agenda: US hopes for Bosnia rest on town mayor's shoulders|last=Charter|first=David|date=28 May 2009|publisher=The Times|location=London, UK|access-date=2019-03-18|archive-date=2021-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322155622/http://www.thetimes.co.uk/|url-status=dead}}</ref> == Географија == [[Податотека:Храм Светог Саве у Фочи.jpg|мини|лево|211x211px|Храм на Свети Сава во Фоча]] Фоча е сместена во југоисточниот дел на земјата, во близина на границата со [[Црна Гора]], недалеку од Рашката област во Србија, на север од данашната [[Источна Херцеговина]], на изворот од реката [[Дрина]]. До пред стотина години, овој реон се нарекувал [[Стара Херцеговина]], а после Берлинскиот конгрес, и посебно после Втората светска војна, имало тенденција цел тој простор да припадне на [[Босна]]. Во општината Фоча се наоѓа највисокиот врв во [[Република Српска]], на планината Маглиќ, (2.386 m), единствената [[прашума]] во [[БиХ]] — [[Перуќица]] која се наоѓа во рамките на [[Национален парк Сутјеска|Националниот парк Сутјеска]]. == Клима == Клима у Фочи је умјерено континентална. Одликују је топла љета и хладне зиме. Просјечна јануарска температура је 1{{nbsp}}°C , док је јулска 19{{nbsp}}°C. Просјечна годишња температура се креће око 10{{nbsp}}°C. ==Население== Според последните податоци и пописот од 2013 година, во Фоча живеат 10.831 лица.<ref name="прелимрс">[http://www2.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/popis/rezultati_popisa_po_naseljenim_mjestima/Rezultati_Popisa_2013_Naseljena_mjesta_WEB.pdf Попис становништва, домаћинстава и станова у Републици Српској 2013, РЕЗУЛТАТИ ПО НАСЕЉЕНИМ МЈЕСТИМА]</ref> ===1971=== 48,741 вкупно * Бошњаци- 25,766 (52,86%) * Срби- 21,458 (44,02%) * Хрвати- 218 (0,44%) * Југословени- 102 (0,20%) * друго- 1,197 (2,48%) ===1991=== Во 1991 општина Фоча имала 40,513 жители, и тоа: *[[Бошњаци]] 20,898 (51.58%) *[[Срби]] 18,339 (45.27%) *[[Југословени]] 448 (1.11%) *[[Хрвати]] 104 (0.26%) *други: 73 Само градот имал 16,628 жители: *[[Срби]] 8,713 (52.39%) *[[Бошњаци]] 7,029 (42.27%) *други 886 (5.34%) ==Збратимени градови== * {{знамеикона|Serbia}} '''[[Крагуевац]]''', [[Србија]] * Крушево, Република Македонија ==Поврзано== *[[Република Српска]] *[[Масакрот во Фоча]] *[[Босна и Херцеговина]] *[[Градови во Босна и Херцеговина]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Foča}} * [http://www.focaci.org Глас на Фоча] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200201000253/http://www.focaci.org/ |date=2020-02-01 }} * [http://www.opstinafoca.rs.ba/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210419065529/http://www.opstinafoca.rs.ba/ |date=2021-04-19 }} * [https://web.archive.org/web/20080206015154/http://www.haverford.edu/relg/sells/foca/foca.html Фоча] {{Општина Фоча}} {{Општини во Босна и Херцеговина}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Фоча| ]] [[Категорија:Градови во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Општини во Република Српска]] d29ek714sswr4we4yxxf8u6h9nf18qb Тенерифе 0 766844 5625427 5611419 2026-09-08T19:47:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625427 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!--See the Table at Инфокутија Населено место for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Тенерифе | native_name = Tenerife | nickname = | settlement_type = Остров | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = Puzzle Tenerife.jpg | imagesize = 300px | image_caption = ''[[Dracaena draco]]'', [[Анага]], [[Национален парк „Теиде“]], Традиционална куќа и [[Аудиторио де Тенерифе]]. | image_flag = Flag of Tenerife.svg | image_seal = | image_shield = | image_map = Tenerife locator.png | mapsize = 300px | map_caption = Местоположба на островот | pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 360 | pushpin_map_caption = <!-- Location ------------------> | subdivision_type = Земја | subdivision_name = Шпанија | subdivision_type1 = [[Автономни заедници во Шпанија|Автономна заедница]] | subdivision_name1 = Канарски Острови | subdivision_type2 = [[Покраини во Шпанија|Покраина]] | subdivision_name2 = [[Тенерифе (покраина)|Тенерифе]] | seat_type = Главен и најголем град | seat = [[File:Escudo de armas de Santa Cruz de Tenerife.svg|x18px]] [[Санта Крус де Тенерифе]] (нас. 221,956) <!-- Politics -----------------> | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = <!-- Settled --> <!-- Area ---------------------> | area_footnotes = | area_total_km2 = 2034<!-- ALL fields dealing with measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2014 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 889,936<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Tenerife data|url=http://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2910|publisher=www.ine.es|accessdate=3 September 2016}}</ref> | population_density_km2 = 442 | population_blank1_title = Етнички групи | population_blank1 = Шпанци и неколку мали групи <!-- General information ---------------> | timezone = [[Западноевропско време|WET]] | utc_offset = ±00:00{{!}}UTC±0 | timezone_DST = [[Западноевропско летно време|WEST]] | utc_offset_DST = +01:00{{!}}UTC+1 | coordinates = {{coord|28|16|7|N|16|36|20|W|region:ES-CN_type:isle_dim:50km|display=inline,title}} | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | elevation_max_m = 3718 | elevation_max_footnotes = &nbsp;([[Теиде]]) | website = {{URL|http://www.tenerife.es/}} | footnotes = }} [[File:Tenerife LANDSAT-Canary Islands.png|мини|Сателитска фотографија на Тенерифе]] '''Тенерифе''' ({{langx|es|Tenerife}}) — најголемиот и најнаселен остров на седумте [[Канарски Острови]].<ref name="ine.es">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do |title=Instituto Nacional de Estadística. (National Statistics Institute) |publisher=Ine.es |date= |accessdate=19 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/5dzZdiz9T?url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do |archivedate=21 January 2009 |df=dmy }}</ref> Со површина од 2.034,38 квадратни километри и 898.680 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do|title=Cifras de población referidas al 01/01/2011 Real Decreto 1612/2011, de 7 de diciembre|publisher=[[Instituto Nacional de Estadística (Spain)-Instituto Nacional de Estadística]]|author=|date=|work=INE.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2015-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151207003047/http://www.webcitation.org/5dzZdiz9T|url-status=dead}}</ref> опфаќа 43 % од вкупното население на [[Канарските Острови]].<ref name="ine.es"/> Тенерифе е најголемиот и најнаселен остров во [[Макаронезија]].<ref name="catalogo.museosdetenerife.org">[http://catalogo.museosdetenerife.org/cdm/singleitem/collection/MACAMONO/id/16/rec/1 ''La Macaronesia. Consideraciones geológicas, biogeográficas y paleoecológicas''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117032309/http://catalogo.museosdetenerife.org/cdm/singleitem/collection/MACAMONO/id/16/rec/1 |date=17 November 2015 }}, Museo de Tenerife</ref> Околу пет милиони туристи го посетуваат Тенерифе секоја година, според кои податоци Тенерифе е најпосетуваниот остров на архипелагот.<ref>{{Наведена мрежна страница |author=Terra Noticias |url=http://noticias.terra.es/local/2009/0812/actualidad/canarias-recibe-593604-turistas-extranjeros-durante-el-mes-de-julio-un-16-menos-que-los-registrados-en-2008.aspx |title=Canarias recibe 593.604 turistas extranjeros durante el mes de julio, un 16% menos que los registrados en 2008 |trans-title= |publisher=Noticias.terra.es |date=12 August 2009 |access-date=19 September 2012 |archive-date=2012-06-05 |archive-url=https://archive.today/20120605025544/noticias.terra.es/local/2009/0812/actualidad/canarias-recibe-593604-turistas-extranjeros-durante-el-mes-de-julio-un-16-menos-que-los-registrados-en-2008.aspx |url-status=dead }}</ref> Островот е еден од најважните туристички одредишта во [[Шпанија]]<ref name="riull.ull.es">{{Наведена мрежна страница|url=http://riull.ull.es/xmlui/bitstream/handle/915/165/Posicionamiento%20de%20Tenerife%20como%20destino%20turistico.%20Propuestas%20de%20mejora%20a%20traves%20de%20la%20estrategia%20de%20diferenciacion..pdf?sequence=1|title=Posicionamiento turístico de Tenerife|author=|date=|work=ull.es|access-date=18 April 2017}}</ref> и во светот. Тенерифе е домаќин на еден од најголемите карневали во светот, а карневалот во Санта Крус де Тенерифе работи за прогласување на настанот од страна на [[УНЕСКО]] како нематеријално културно наследство на светот.<ref>[https://diariodeavisos.elespanol.com/2016/12/una-fiesta-unica-merece-patrimonio-la-unesco/ "Una fiesta única que merece ser Patrimonio de la Unesco"], Natalia Torres, ''Diario de Avisos'', 18-12-2016. [Retrieved 21-04-2018]</ref><ref>[https://diariodeavisos.elespanol.com/2016/12/carnaval-santa-cruz-relegado-candidato-patrimonio-la-humanidad/ "El Carnaval de Santa Cruz, relegado como candidato a Patrimonio de la Humanidad"], Natalia Torres, ''Diario de Avisos'', 02-12-2016. [Retrieved 21-04-2018]</ref><ref>[https://www.lavozdelsur.es/cadiz-y-santa-cruz-de-tenerife-de-la-mano-para-que-sus-carnavales-sean-patrimonio-mundial "Cádiz y Santa Cruz de Tenerife, de la mano para que sus carnavales sean Patrimonio Mundial"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180817002654/https://www.lavozdelsur.es/cadiz-y-santa-cruz-de-tenerife-de-la-mano-para-que-sus-carnavales-sean-patrimonio-mundial/ |date=2018-08-17 }}, ''La Voz del Sur'', 09-Nov-2017 [Retrieved 21-04-2018]</ref> Во Тенерифе постојат два аеродроми: Северен и Јужен. Тенерифе претставува економски центар на архипелагот.<ref name="canarias7.es">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canarias7.es/articulo.cfm?id=75291&p=6|title=Ricardo Melchior: 'Tenerife es el motor de la economía canaria'|author=|date=|work=Canarias7.es|access-date=18 April 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Datos corporativos de CajaCanarias">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cajacanarias.es/s_dato_2.htm|title=Datos corporativos de CajaCanarias|author=|date=|work=cajacanarias.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720133822/http://www.cajacanarias.es/s_dato_2.htm|archivedate=20 July 2011|df=dmy-all}}</ref> Главниот град на островот, [[Санта Крус де Тенерифе]], исто така е седиште на островотскиот совет (''cabildo insular''). Градот е главен град на [[Автономни заедници во Шпанија|автономната заедница]] на [[Канарски Острови]] (заедно со [[Лас Палмас]]), делејќи ги владините институции како што се претседателството и министерствата. Во периодот помеѓу територијалната поделба на Шпанија и 1827 година, Санта Крус де Тенерифе бил единствениот главен град на Канарските Острови. Во [[1927]] година, Шпанија прогласила два главни градови на Канарските Острови, како што е и денес.<ref name="es.wikisource.org">[http://es.wikisource.org/wiki/Real_Decreto_de_30_de_noviembre_de_1833 ''Real Decreto de 30 de noviembre de 1833''] en wikisource</ref><ref name="gobiernodecanarias.org">[http://www.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/docs/1833-12-03%20Decreto%20de%20division%20provincial.pdf ''Real Decreto de 30 de noviembre de 1833''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722105020/http://www.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/docs/1833-12-03%20Decreto%20de%20division%20provincial.pdf |date=22 July 2012 }}, sitio web oficial del Gobierno de Canarias</ref> Во Санта Крус се наоѓа современата сала „Аудиторио де Тенерифе“, архитектонски симбол на Канарските Острови.<ref>[http://www.treklens.com/gallery/Europe/Spain/Madrid/Madrid/Mostoles/photo370327.htm Auditorio Tenerife, información] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121210073021/http://www.treklens.com/gallery/Europe/Spain/Madrid/Madrid/Mostoles/photo370327.htm |date=2012-12-10 }}, Treklens website</ref><ref>[http://www.laregioninternacional.com/noticia/22376/Sellos/auditorio/Tenerife/ Correos emite seis sellos con obras emblemáticas de la arquitectura española e incluye el Auditorio de Tenerife] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411233325/http://www.laregioninternacional.com/noticia/22376/Sellos/auditorio/Tenerife/ |date=11 April 2008 }}, La Region Internacional</ref> На островот се наоѓа и [[Универзитет Ла Лагуна|Универзитетот Ла Лагуна]], основан во 1792 година во [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]]. Овој универзитет е најстариот универзитет во Канарските Острови. Градот Ла Лагуна е вклучен во [[Список на светско културно наследство на Европа|списокот на светско културно наследство]] на [[УНЕСКО]] и бил главен град на Канарските Острови пред да го замени Санта Крус во [[1833]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница |author=arquba.com |url=http://www.arquitectuba.com.ar/diccionario-arquitectura-construccion/san-cristobal-de-la-laguna/ |title=San Cristóbal De La Laguna – Arquitectura Y Construccion |publisher=Arquitectuba.com.ar |date= |access-date=2012-09-19 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105123250/http://www.arquitectuba.com.ar/diccionario-arquitectura-construccion/san-cristobal-de-la-laguna/ |archivedate=5 January 2009 |df=dmy-all }}</ref> [[Национален парк „Теиде“|Националниот парк „Теиде“]] е исто така вклучен во [[Список на светско културно наследство на Европа|списокот на светско културно наследство]] на [[УНЕСКО]] и се наоѓа во центарот на островот. Во него, планината [[Теиде]] се издига на највисока надморска височина во Шпанија и на највисока од островите на [[Атлантскиот Океан]], и трет по големина вулкан во светот од неговата основа.<ref>[http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta+sin+perderte+nada/Mas+sobre+Tenerife/Naturaleza/Espacios+naturales/Parque+Nacional+de+El+Teide/?Lang=es Parque nacional del Teide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826195531/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta+sin+perderte+nada/Mas+sobre+Tenerife/Naturaleza/Espacios+naturales/Parque+Nacional+de+El+Teide/?Lang=es |date=26 August 2009 }}, web oficial de Turismo de Tenerife</ref> Исто така на островот се наоѓа и Анага, биосферен резерват вклучен во спосокот на УНЕСКО од 2015 година.<ref name="efeverde.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efeverde.com/noticias/el-macizo-de-anaga-alberga-mayor-concentracion-de-endemismos-de-toda-europa/|title=El macizo de Anaga alberga mayor concentración de endemismos de toda Europa|author=|date=|work=Efeverde.com|access-date=18 April 2017}}</ref> Резерватот има најголем број на ендемски видови во [[Европа]].<ref name="efeverde.com"/> Тенерифе е исто така познат по тоа што е место каде се случила [[Авионска несреќа на Тенерифе (1977)|најсмртоносната авионска несреќа]] во историјата во [[1977]] година. == Топонимија == Домородните народи на островот, Гуанчи, на нивниот јазик островот го нарекувале ''Акинет'' или ''Ченет'' (овие варијанти се пронајдени во литературата). Според [[Плиниј Помладиот]], берберскиот крал [[Јуба II]] испратил експедиција на [[Канарските Острови]] и [[Мадејра]]. Тој ги именувал Канарските Острови според особено жестоките кучиња на островот.<ref>O'Brien, Sally and Sarah Andrews. (2004) ''Lonely Planet Canary Islands,'' "Lonely Planet". p. 59. {{ISBN|1-74059-374-X}}.</ref> Јуба II и [[Стари Римјани|Старите Римјани]] островот Тенерифе го нарекувале ''Ниварија'', што произлегува од латинскиот збор ''nix'', што значи снег, осврнувајќи се на снегот покриен со вулканот [[Теиде]].<ref>Charles Knight, ''The English Cyclopaedia,'' 1866, Bradbury, Evans</ref> Подоцнежните мапи кои датираат од XIV и XV век, островот го споменуваат како ''Исла дел Инфиерно'', што буквално значи „''остров на пеколот''“, главно поради вулканската активност и ерупциите на вулканот [[Теиде]]. Се смета дека името на островот го дале Бенахоритите (домородци на [[Лас Палмас]]), кои островот го нарекувале „''Тени''“ (планина) и „ифе“ што значи бело. По колонизацијата, поради хиспанизацијата, кон името била додадена буквата „р“ за обединување на двата зборови, по кое се добило името Тенерифе.<ref name="Abreu">{{Наведена книга|last = Abreu Galindo|first=FR. J.|title=Historia de la conquista de las siete islas de Canaria|year = 1977|url = https://archive.org/details/historiadelaconq0000abre|publisher =Goya| isbn=978-84-400-3645-2|language=es}}</ref><ref name="Bethencourt">{{Наведена книга |last=Bethencourt Alfonso|first=Juan|title=Historia del pueblo guanche|publisher=Francisco Lemus Editor SL|year=1997| isbn=978-84-87973-10-9|language=es}}</ref> Сепак, низ историјата имало други објаснувања за да се открие потеклото на името на островот. На пример, историчарите од [[XVIII век]], Хуан Нуњес де ла Пења и Томас Аријас Марин де Кубас, меѓу другото, наведуваат дека островот, најверојатно, бил именуван од домородците според легендарниот крал [[Тинерфе]] Големиот. Тој владеел со целиот остров во деновите пред освојувањето на Канарските Острови од Кастиља.<ref>[https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/5120305.pdf "El nombre de Tenerife." Joaquín Caridad Arias], Dial Net</ref> [[File:Panorama Teide BW.jpg|upright=4|thumb|center|Панорама од [[Национален парк „Теиде“|Националниот парк „Теиде“]]]]. == Демонимија == Формалната демонимија што ја користат луѓето кои живеат на островот е Тинерфено (''Tinerfeño''), a исто така се користи колоквијално и терминот чичареро (''chicharrero'')<ref name="gentilicio">{{Наведена мрежна страница|url=http://buscon.rae.es/draeI/SrvltGUIBusUsual?LEMA=chicharrero|title=Real Academia Española|author=|date=|work=rae.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Во современото општество, второто име обично се применува само од жителите на главниот град Санта Крус. Терминот некогаш бил навредлив термин што го користеле луѓето од Ла Лагуна, кога градот бил главен и се однесувало на посиромашните жители и рибари од Санта Крус. Рибарите најчесто ловеле скуша, а другите жители јаделе компири, кои се претпоставува дека биле со низок квалитет за разлика од оној на елитата од Ла Лагуна. Додека Санта Крус растела преку трговијата, го замениола Ла Лагуна како главен град на Тенерифе во 1833 година за време на владеењето на [[Фернандо VII (Шпанија)|Фернандо VII]]. Тогаш жителите на Санта Крус ја искористиле претходната навреда за да се идентификуваат како жители на новиот главен град, на сметка на Ла Лагуна. == Историја == [[File:MNH - Mumie Mann 1.jpg|thumb|[[Мумија]] од човек припадник на племето Гуанчи]] Најраната позната човечка населба на островите датира од околу 200 п.н.е., од берберите познати како Гуанчи,<ref name="Nido">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nidolanguagetravel.com/destinations/tenerife/history-tenerife.aspx |title=g|publisher=Nido Language Travel|accessdate=15 October 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061223092052/http://www.nidolanguagetravel.com/destinations/tenerife/history-tenerife.aspx |archivedate=23 December 2006|df=dmy-all}}</ref> иако, пештерата на Гуанчите во општина [[Икод де лос Винос]] на север од Тенерифе, ги обезбедила најстарите хронологии на Канарските Острови, со датуми околу шестиот век п.н.е.<ref name="Arco Aguilar_1">{{Наведено списание |last1=Arco Aguilar |first1=Marcelino J. del |last2=Arco Aguilar |first2=María del Carmen del |last3=Arco Aguilar |first3=María Mercedes del |last4=Atiénzar Armas |first4=Emilio |last5=González Hernández |first5=Cecilia |last6=Rosario Adrián |first6=María Candelaria |year=2000 |title=El menceyato de Icod en el poblamiento de Tenerife. D. Gaspar, Las Palomas y Los Guanches. Sobre el poblamiento y las estrategias de alimentación vegetal entre los guanches |language=es |trans-title=he menceyato of Icod in the settlement of Tenerife. D. Gaspar, Las Palomas and Los Guanches. On the settlement and the plant feeding strategies among the Guanches |journal=Eres. Arqueología/Bioantropología |number=9 |pages=67–129 |location=Santa Cruz de Tenerife |publisher=Museo Arqueológico de Tenerife |issn=1130-6572 |url=http://www.museosdetenerife.org/assets/downloads/publication-c408de300b.pdf}}</ref> Во однос на технолошкото ниво, културата на Гуанчи се одликува со напреден културен развој, најверојатно поврзан со културните одлики на берберските народи, увезени од [[Северна Африка]] и слабиот технолошки развој, утврдени поради недостигот на суровини, особено минерали кои овозможуваат екстракција на метали. Главната активност на населението во тоа време била пасење, иако населението исто така било ангажирано во земјоделството, како и во риболовот и собирање школки од брегот или користење риболовни пловни објекти.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=2&idcap=10&idcon=178 |title=La población prehispánica: los guaches <small>- Gran Enciclopedia Virtual de Canarias</small> |accessdate=2018-12-06 |archive-date=2020-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221234650/http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=2&idcap=10&idcon=178 |url-status=dead }}</ref> Што се однесува до верувањата, религијата во Гуанчи била [[Политеизам|политеистичка]], иако астралниот култ бил широко распространет. Покрај него постоела и анимистичка религиозност која сакрализирала одредени места, главно карпи и планини. Меѓу главните богови на племето биле: Ахаман (бог на небото и врховен бог), Чаксиракси (мајка божица), Махек (бог на сонцето) и Гуајота (демонот). Особено голем претставувал култот кон мртвите, практикувајќи мумификација на труповите. Покрај тоа, на островот се појавиле и мали глинени фигури од [[Антропоморфизам|антропоморфниот]] и зооморфниот тип поврзани преку разни ритуали и толкувани како идоли. Меѓу нив се истакнува и таканаречениот идол на Гуатимак, за кој се верува дека претставува заштитен дух. ===Територијална организација пред освојувањето=== [[File:Tenerife preconquista.png|thumb|Територијална карта на Тенерифе пред освојувањето]] Околу сто години пред освојувањето од страна на кралот Јуба II, титулата ''Менеси'' била дадена на монархот или крал на [[Гуанчи]]те, кој управувал со царството. Оваа улога подоцна беше наречена „капетанство“ од страна на освојувачите. Тинарфе Големиот, син на Сунта, го управувал островот од [[Адехе]] на југ. Меѓутоа, по неговата смрт, неговите девет деца се побуниле и започнал конфликт за тоа како да го поделат островот. На островот биле создадени два независни ''achimenceyatos'', а островот бил поделен на девет дела (''menceyes''). Менцеите на островот го формирале она што ќе биде слично на денешните општини<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canariasacross.com/islas/tenerife/situacion_historia.htm|title=El Portal de las Islas Canarias|archive-url=https://web.archive.org/web/20090429072039/http://www.canariasacross.com/islas/tenerife/situacion_historia.htm|archive-date=April 29, 2009|url-status=dead}}</ref>. Така, територијата на островот ги опфаќала следните делови: * Таоро. Денес ги вклучува [[Пуерто де ла Круз]], [[Ла Оротава]], [[Ла Викторија де Ацетехо]], [[Ла Матанца де Ацетехо]], [[Лос Реалехос]] и [[Санта Урсула]]. * ''Гуимар''. Денес оваа територија е составена од [[Ел Росарио]], [[Канделарија]], [[Арафо]] и [[Гуимар]] * ''Абона''. Денес ги вклучува [[Фаснија]], [[Арико]], [[Гранадиља де Абона]], [[Сан Мигел де Абона]] и [[Арона]]. * ''Анага''. Денес оваа територија ги опфаќа општините [[Санта Крус де Тенерифе]] и [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]]. * ''Тегесте''. Денес оваа територија е составена од [[Тегесте]] и дел од крајбрежната зона на [[Ла Лагуна]]. * ''Такоронте''. Денес оваа територија е составена од [[Такоронте]] и [[Ел Саузал]] * ''Икоде''. Денес оваа територија е составена од [[Сан Хуан де ла Рамбла]], [[Ла Гуанча]], [[Гарачико]] и [[Икод де Лос Винос]]. * ''Дауте''. Денес оваа територија е составена од [[Ел Танке]], [[Лос Силос]], [[Буенависта дел Норте]] и [[Сантјаго дел Теиде]]. * ''Адехе''. Денес оваа територија е составена од [[Гија де Исора]], [[Адехе]] и [[Вилафлор (Тенерифе)|Вилафлор]] ===Шпанско освојување=== [[File:AlonsoFernandezdeLugo2.JPG|thumb|left|right|[[Алфонсо Фернандес де Луго]] ги претставува заробените кралеви пред Фердинанд и Изабела]] Тенерифе бил последниот остров на Канарските Острови што требало да биде освоен и оној што најдолго му требало да се предаде на [[Кралство Кастиља|кастилските трупи]]. Иако традиционалните датуми на освојување на Тенерифе се воспоставени помеѓу [[1494]] година (доаѓањето на Алонсо Фернандес де Луго) и [[1496]] (освојување на островот), мора да се земе предвид дека обидите за анектирање на островот Тенерифе започнале уште од 1464 година<ref name="Antonio">{{Наведена книга|last=Rumeu de Armas|first=Antonio |title=La Conquista de Tenerife (1494-1496) |edition=1 |year=1975 |editor= |publisher=Aula de Cultura de Tenerife |location= |isbn=84-500-7108-9 |chapter=VI-XIII-XV |pages= 155–171; 291–294; 350–354 |quote=}}</ref>. Поради оваа причина, од првиот обид за освојување на островот во 1464, сè додека не бил конечно освоен во 1496, поминале 32 години. Во 1464 година, Диего Гарсија де Херера, Господарот на Канарските Острови, симболично го посетил островот<ref name="Schwartz1994">{{Наведена книга|author=Eduardo Aznar Vallejo|editor=Stuart B. Schwartz|title=Implicit Understandings: Observing, Reporting and Reflecting on the Encounters Between Europeans and Other Peoples in the Early Modern Era|url=https://books.google.com/books?id=wtUGwJwEQ7UC&pg=PA144|date=25 November 1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-45880-1|page=144|chapter=Conquests of the Canary Islands}}</ref> потпишувајќи мировен договор со водачите на Гуанчи. Договорот дозволувал на Анага да се изгради тврдина и кула, по кое Шпанија и водачите одржувале периодични договори за разговори додека тврдината не била уништена во околу 1472 година<ref name="Armas197574">{{Наведена книга|author=Antonio Rumeu de Armas|title=La conquista de Tenerife, 1494-1496|url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|year=1975|publisher=Aula de Cultura de Tenerife|language=es|pages=74, 76|chapter=Planes de Dominación Política|access-date=2018-12-06|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301154146/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|url-status=dead}}</ref>. Во [[1492]] година гувернерот на Гран Канарија, Франсиско Малдонадо организирал напад што завршил со катастрофа за [[Шпанци]]те кои биле поразени од силите на Анага. Во декември [[1493]] година, католичките монарси, кралицата [[Изабела I]] и кралот [[Фердинанд II (Арагон)|Фердинанд II]], му дале на Алонсо Фернандес де Луго право да го освои Тенерифе. Доаѓајќи од Гран Канарија во април 1494 година, освојувачот пристигнал на брегот на денешниот град Санта Крус де Тенерифе во мај заедно со околу 2.000 војници и 200 коњаници<ref name="Armas1975177">{{Наведена книга|author=Antonio Rumeu de Armas|title=La conquista de Tenerife, 1494-1496|url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|year=1975|publisher=Aula de Cultura de Tenerife|language=es|page=177|chapter=La Primera Entrada|access-date=2018-12-06|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301154146/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|url-status=dead}}</ref>. По преземањето на тврдината, армијата продолжила кон внатрешноста, подоцна ги заробила кралевите на Тенерифе и ги однела пред Изабела и Фердинанд. Поделените територии на Тенерифе и нивните владетели имале различни одговори на освојувањето. Едните биле за одржување на мирот ([[шпански]]: ''bando de paz''), додека другите биле за продолжување на војната ([[шпански]]: ''bando de guerra''). Кон првиот предлог се приклучиле Анага, Гуимар, Абона и Адехе додека кон вториот предлог се приклучиле Тегесте, Таоро, Такоронте, Икоде и Дауте. Оние кои се спротивставувале на освојувањето се бореле против напаѓачите. Кастилските сили доживеале пораз во првата битка кај Ацетехо на [[31 мај]] [[1494]] година, но биле поразени во Втората битка на [[25 декември]] [[1494]] година. Гуанчите на крајот биле поразени и се предале на [[Кралство Кастиља|круната на Кастиља]] во [[1496]] година<ref name="Armas1975278">{{Наведена книга|author=Antonio Rumeu de Armas|title=La conquista de Tenerife, 1494-1496|url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|year=1975|publisher=Aula de Cultura de Tenerife|language=es|page=278|chapter=La Victoria de Acentejo|access-date=2018-12-06|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301154146/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|url-status=dead}}</ref>. ===Шпанска управа=== Голем дел од домородците починале од нови заразни болести, како што се [[грип]] и веројатно [[големи сипаници]], главно поради немање [[имунитет]]. Новите колонисти се венчале со месното население. Во текот на еден век по освојувањето, многу нови колонисти се населиле на островот, вклучувајќи и имигранти од различни територии на растечкото [[Шпанско Царство]], како што се [[Фландрија]], [[Италија]] и [[Германија]]. Како што растело населението, така започнало и расчистување на [[Бор (дрво)|боровите шуми]] на Тенерифе, потребни за гориво и направи за земјоделски култури, потребни како за локална потрошувачка така и за извоз. [[Шеќерна трска|Шеќерната трска]] била донесена во 1520-тите како стоковна култура на поголемите плантажи. Таа претставувала работна интензивна култура во сите фази на одгледување и преработка. Во следните векови започнало и производство на вино од грозје за локална потрошувачка и за извоз<ref name="naturaycultura">{{Наведена книга |last=Hernández|first=Pedro|title=Natura y Cultura de las Islas Canarias|publisher= Tafor|year=2003|isbn=978-84-932758-0-8}}</ref>. ===Трговија со Америка=== [[File:Amaro Pargo.jpg|thumb|[[Амаро Парго]] (1678-1741).]] Во трговијата на [[Канарските Острови]] со [[Американци]]те од [[XVIII век]], Тенерифе претставувал хегемонистички остров, бидејќи надминувал 50 % од бројот на бродови и 60 % од тонажата. На островите [[Ла Палма]] и [[Гран Канарија]], процентот бил околу 19 % за првиот и 7 % за вториот<ref name="canariascnnews.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canariascnnews.com/index.php/mirador/canarias/item/1721-el-comercio-canario-americano-en-el-siglo-xviii-i-parte|title=El comercio canario-americano en el siglo XVIII (I parte)|website=www.canariascnnews.com|accessdate=30 November 2017|archive-date=2018-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707091632/http://www.canariascnnews.com/index.php/mirador/canarias/item/1721-el-comercio-canario-americano-en-el-siglo-xviii-i-parte|url-status=dead}}</ref>. Обемот на сообраќај помеѓу [[Индија]] и Канарските Острови бил непознат, но бил многу важен и концентриран речиси исклучиво на Тенерифе<ref name="canariascnnews.com"/>. Меѓу производите кои биле извезувани биле рум и шеќерна трска, кои заминувале главно кон пристаништата на Америка, како што се Ла Гуаира, [[Хавана]], [[Кампече]] и [[Веракрус]]. Многу морнари од Тенерифе се приклучиле на оваа трансконтинетална поморска трговија, меѓу кои и Амаро Родригес Фелипе, попознат како [[Амаро Парго]], Хуан Педро Духардин и Бернардо де Еспиноса, и двајцата придружници на Амаро Парго<ref name="DocsAmaro">{{Наведена книга| publisher = Archivo Histórico Provincial de Santa Cruz de Tenerife| isbn = 978-84-7947-637-3| last1 = De Paz Sánchez| first1 = Manuel| last2 = García Pulido| first2 = Daniel| others = Francisco Javier Macías Martín (ed.)| title = El corsario de Dios. Documentos sobre Amaro Rodríguez Felipe (1678-1747)| location = Canarias| series = Documentos para la Historia de Canarias| accessdate = 8 June 2016| date = 2015| url = https://www.researchgate.net/publication/291148031_EL_CORSARIO_DE_DIOS_AMARO_RODRIGUEZ_FELIPE_1678-1747}}</ref>. ===Емиграција во Америка=== Тенерифе, како и другите острови, одржувале блиски односи со [[Латинска Америка]], бидејќи биле дел од [[Шпанско Царство|Шпанското Царство]]. Од почетокот на колонизацијата на [[Нов Свет|Новиот Свет]], многу шпански експедиции започнале од островот на пат кон [[Америка]]. Тие, исто така, регрутирале голем број на жители од островот во своите екипи, кои биле составен дел од освоените експедиции. Други се приклучиле на бродови во потрага по подобри перспективи. Исто така, важно е да се забележи размената на растителни и животински видови што се случила при тие патувања<ref name="emigracion">{{es}} [http://www.gobiernodecanarias.org/educacion/culturacanaria/emigracion/La_emigracion_canaria.htm "Emigration to the Americas throughout history"], Gobierno de Canarias</ref>. По еден век и половина од релативниот раст, врз основа на секторот на одгледување грозје, бројни семејства емигрирале, особено во [[Венецуела]] и [[Куба]]. Круната сакала да го охрабри населението на неразвиените зони во Америка да ја превенираат окупацијата од страна на странските сили, како што се случило со [[Англичани]]те во [[Јамајка]] и [[Французи]]те во [[Француска Гвајана|Гвајана]] и западниот дел на [[Хиспаниола]]. Поради тоа, голем дел од жителите на Канарските Острови, вклучувајќи ги и оние од Тенерифе, заминале кон [[Нов Свет|Новиот Свет]]. Успехот во одгледувањето на нови култури во Америка, како што се [[какао]]то во [[Венецуела]] и [[тутун]]от во [[Куба]], придонело за егзодус на населението од градовите како [[Буенависта дел Норте]], [[Вилафлор (Тенерифе)|Вилафлор]] или [[Ел Саузал]] кон крајот на [[XVII век]]. Селото Сан Карлос де Тенерифе било основано во [[1684]] година од Канарските Острови на [[Санто Доминго]]. Луѓето од Тенерифе биле регрутирани за да го изградат градот поради страв од колонизирање на градот од Французите. Помеѓу 1720 и 1730 година, биле преселени 176 семејства, вклучително и многу луѓе од Тенерифе, на [[Кариби|карибскиот остров]] [[Порторико]]. Во [[1726]] година, жители на околу 25 острови мигрирале во Америка за да учествуваат во основањето на [[Монтевидео]]. Четири години подоцна, во 1730 година, уште една група ја напуштила својата матична татковина за да биде основан градот [[Сан Антонио]] во денешен [[Тексас]]. Помеѓу 1777 и 1783 година, жители од повеќе острови емигрирале од [[Санта Крус де Тенерифе]], населувајќи се во она што денес е познато како Сент Бернард, [[Луизијана]], за време на периодот кога Шпанија владеела со оваа поранешна француска територија западно од реката [[Мисисипи]]. Некои групи заминале во Западна или Шпанска Флорида<ref name="emigracion"/>. Во Тенерифе во јуни [[1787]] година пристигнала [[Прва Флота|Првата Флота]], која се состоела од 11 бродови, и која заминала од [[Портсмут]], [[Англија]], на [[13 мај]] [[1787]] година, кон [[Австралија]], основајќи ја првата европска колонија на континентот. Флотата се состоела од два бродови од [[Кралска морнарица|Кралската морнарица]], три товарни бродови кои носеле меѓу 1.000 и 1.500 осуденици, маринци, морнари, цивилни службеници и слободни луѓе и огромно количество храна. На [[3 јуни]] [[1787]] година, флотата пристигнала во Санта Крус на Тенерифе. Овде добиле свежа вода, зеленчук и месо. Командантот на флотата, капетанот [[Артур Филип]] и главните офицери биле забавувани од страна на локалниот гувернер, додека еден осуденик неуспешно се обидел да избега. На 10 јуни тие тргнале да го преминат [[Атлантик]]от во [[Рио де Жанеиро]], искористувајќи ги поволните трговски ветрови и океанските струи. Имиграцијата во Америка (главно Куба и Венецуела) продолжила и во текот на 19 и почетокот на 20 век, поради недостаток на економски можности и релативна изолација на Канарските Острови. Од крајот на [[XX век]], економските закони за заштита на островот и силниот развој во туристичката индустрија ја зацврстиле економијата и привлекле нови мигранти. Тенерифе има добиено бројни нови жители, вклучувајќи го и враќањето на многу потомци од некои острови кои заминале пет века пред тоа<ref name="emigracion"/>. ===Воена историја=== [[File:Sir Horatio Nelson when wounded at Teneriffe.jpg|thumb|right|Адмиралот Нелсон во Тенерифе]] Најзначајниот конфликт за островот се случил поради [[Битка кај Санта Крус де Тенерифе|британската инвазија на Тенерифе]] во [[1797]] година<ref>{{es}} [http://www.ejercito.mde.es/ihycm/index-total.html?http://www.ejercito.mde.es/ihycm/chycm/canarias/museo.htm Instituto de Historia y Cultura Militar de Canarias]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На [[25 јули]] [[1797]] година, адмирал [[Хорацио Нелсон]] извршил напад во [[Санта Крус де Тенерифе]], сега главен град на островот. По жестоката борба која резултирала со многу жртви, генералот Антонио Гутиерез де Отеро и Сантајана организирал одбрана за да ги принуди на напаѓачите да се повлечат. Во конфликтот Нелсон бил сериозно повреден во десната рака, поради што морало да се изврши [[ампутација]] на поголемиот дел од неговата рака<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://aboutnelson.co.uk/health.htm|title=Nelson's Health|website=aboutnelson.co.uk|access-date=2017-03-14}}</ref>. Легендата вели дека бил ранет од шпанскиот топограф ''Тигар'' (шпански: Тигре) додека се обидел да се симне на брегот на Пасо Алто<ref name="naturaycultura"/>. На [[5 септември]] [[1797]] година, Британците се обиделе уште еднаш да го освојат островот преку регионот на Порто Сантјаго, но и овој обид бил одбиен од жителите. Некои фрлале дури и камења кон Британците од височините на карпите. Островот исто така бил нападнат од британските команданти [[Роберт Блејк]], [[Волтер Роли]], Џон Хокинс, Вудс Роџерс<ref>{{es}} [http://www.vierayclavijo.org/html/paginas/cursos/cursos_2005/0505_masca/masca_05.htm Asociación canaria para la enseñanza de las ciencias- Viera y Clavijo] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150910014800/http://www.vierayclavijo.org/html/paginas/cursos/cursos_2005/0505_masca/masca_05.htm |date=2015-09-10 }}</ref>. ===Современа историја=== Помеѓу [[1833]] и [[1927]] година, [[Санта Крус де Тенерифе]] бил единствениот главен град на Канарските Острови. Во [[1927]] година, владата наредила главниот град да се подели со [[Лас Палмас]], како што е останато до денес<ref name="es.wikisource.org"/><ref name="gobiernodecanarias.org"/>. Оваа промена во статусот го поттикнало развојот во [[Лас Палмас]]. Туристите запоичнале да го посетуваат Тенерифе од [[Шпанија]], [[Велика Британија]] и [[Северна Европа]] во голем број во 1890-тите. Тие особено биле привлечени од одредиштате во северните градови на [[Пуерто де ла Круз]] и [[Санта Крус де Тенерифе]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puertodelacruz.es/puerto/front_end/articulo.php?id_Art=123&idioma=1|title=Página web Ayuntamiento Puerto de la Cruz|author=|date=|work=puertodelacruz.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070303034305/http://www.puertodelacruz.es/puerto/front_end/articulo.php?id_Art=123|archivedate=3 March 2007|df=dmy-all}}</ref>. Независното бродско работење помогнало во зајакнувањето на туристичката индустрија<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Linked with the island's|url=http://www.tenerifenews.org.es/2013/08/linked-with-the-islands/|publisher=[[Tenerife News]]|accessdate=3 September 2016|date=24 August 2013}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Природонаучникот [[Александар фон Хумболт]] се искачил на врвот на планината [[Теиде]] и ја забележал на убавината на островот. Пред неговото подигање на власта, [[Франциско Франко]] на Канарските Острови служел како командант. Во јули Франко бил контактиран и таен состанок кој бил одржан во шумата на Ла Есперанса на Тенерифе, започнале разговори околу започнувањето на воен удар во земјата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elpais.com/especiales/2006/mirada/fotogaleria_4_3.html |title=Las raíces insulares de Franco (The island roots of Franco) |publisher=Elpais |accessdate=15 April 2013 |language=es |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523055841/http://www.elpais.com/especiales/2006/mirada/fotogaleria_4_3.html |archivedate=23 May 2013 }}</ref>, што резултирало до започнување на граѓанска војна. Островите паднале во рацете на националистите во јули [[1936]] година. Во 50-тите години, мизеријата на повоените години предизвикало да илјадници жители на островот емигрираат во [[Куба]] и во други делови на [[Латинска Америка]]. Тенерифе е местото каде се случила [[Авионска несреќа на Тенерифе (1977)|најсмртоносната несреќа]] досега во комерцијалната авијација. Во авионската несреќа загинале 583 лица, а авионскиот судир се случил на [[27 март]] [[1977]] година, на аеродромот Лос Родеос во северниот дел на островот, кога се судриле два авиони [[Боинг 747]]. На почетокот на [[XXI век]], таканаречената ''Ријада де Тенерифе 2002'' се одржала на 31 март истата година. Дождовите предизвикале да има 8 мртви, 12 исчезнати и десетици повредени луѓе<ref>[http://www.eldia.es/2002-04-09/actualidad/actualidad1.htm Ya son OCHO los muertos. ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231218113726/https://www.eldia.es/2002-04-09/actualidad/actualidad1.htm |date=2023-12-18 }}[[El Día (Canarias)|El Día]]<span>. 09/04/2011</span></ref>. Покрај човечките загуби, поплавата предизвикала значителна материјална штета, 70.000 лица останале без светлина, како и целосно или делумно уништување на најмалку 400 домови. Загубите биле пресметани на 90 милиони евра<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.atan.org/varios/31m/index.htm |title=ATAN Riada del 31 de март de 2002 |accessdate=2018-12-06 |archive-date=2009-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411165326/http://www.atan.org/varios/31m/index.htm |url-status=dead }}</ref>. Од друга страна, во ноември [[2005]] година, Тенерифе бил Канарскиот остров кој бил најмногу погоден од тропската бура ''Делта''. Ветрови од 140 км/ч биле забележани на брегот и речиси 250 км/ч на врвот на вулканот [[Теиде]]. ==Географија== [[File:Palm Tree Canyon.JPG|thumb|Дрво од палма во внатрешноста на островот.]] Најстарите планински венци на Тенерифе се зголемиле со вулканска ерупција што го родила пред островот околу дванаесет милиони години<ref name="Origin about">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abouttenerife.com/tenerife/history.asp|title=Origins of the island|publisher=About Tenerife.com|accessdate=15 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019091452/http://www.abouttenerife.com/tenerife/history.asp|archive-date=19 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Островот како што е денес, бил формиран пред три милиони години со спојување на три острови составени од планинските предели на Анага, Тено и Вале де Сан Лоренцо<ref name="Origin about"/>, поради вулканска активност од Теиде. Вулканот е видлив од повеќето делови на островот денес, а [[кратер]]от е долг 17 километри во некои точки. Тенерифе е најголемиот остров на Канарските Острови и регионот [[Макаронезија]]<ref name="catalogo.museosdetenerife.org"/>. ==Геологија== Тенерифе е [[вулкан]]ски [[остров]] создаден од последователни ерупции во текот на неговата историја. Постојат четири историски забележани вулкански ерупции, од кои ниту една не довела до човечки жртви. Првата се случила во [[1704]], кога вулканите Арафо, Фаснија и Сиете Фуентес избувнале истовремено. Две години подоцна, во 1706 година, најголема ерупција се случила во Тревехо. Овој вулкан произвел големи количества [[лава]] и го уништила градот и главна порта на Гарачико, како и неколку помали села. Последната ерупција во [[XVIII век]] поврзана со стратовулканите Теиде и Пико Виејо се случила во 1798 година од Наричес дел Теиде на западниот крило на Пико Виејо<ref name="Carracedo2007">Carracedo, J. C., Rodríguez Badioloa, E., Guillou, H., Paterne, M., Scaillet, S., Pérez Torrado, F. J., Paris, R., Fra-Paleo, U., Hansen, A., 2007. "Eruptive and structural history of Teide Volcano and rift zones of Tenerife, Canary Islands." Bulletin of the Geological Society of America, 119(9–10). 1027–1051</ref>. [[Теиде]] последен пат избил во 1909 од Ел Чињеро<ref name="Carracedo2007" /> на гребенот Сантјаго<ref>{{es}} [http://www.fomento.es/NR/rdonlyres/C916903C-1153-46A3-ADDC-3B78D2AF9EC5/32675/Tablaerupciones_ampliada.pdf Instituto Geográfico Nacional] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081030133628/http://www.fomento.es/NR/rdonlyres/C916903C-1153-46A3-ADDC-3B78D2AF9EC5/32675/Tablaerupciones_ampliada.pdf |date=30 October 2008 }}</ref>. Островот се наоѓа помеѓу 28° и 29° на север и меридијани од 16° и 17° запад. Се наоѓа северно [[Северен Повратник|Северниот Повратник]], заземајќи централна позиција меѓу другите Канарски Острови на Гран Канарија, Ла Гомера и Ла Палма. Островот е оддалечен на околу 300 километри од африканскиот брег и приближно 1.000 километри од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]]<ref name=atlas>{{Наведена книга|author=García Rodríguez|title =Atlas interinsular de Canarias|publisher=Editorial interinsular canaria|year=1990|isbn=978-84-86733-09-4}}</ref>. Тенерифе е најголемиот остров на архипелагот на Канарските Острови, со површина од 2.034,38 км<sup>2</sup><ref name=extension>[http://www.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=/istac/estadisticas/territorio_ambiente/area_01_frame.html Estadísticas de la Comunidad Autónoma de Canarias] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323155813/http://www.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=%2Fistac%2Festadisticas%2Fterritorio_ambiente%2Farea_01_frame.html |date=23 March 2010 }}</ref> и има најдолга крајбрежна линија, која изнесува 342 километри<ref name=costa>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ine.es/daco/daco42/territorio/1.1.2.xls|title=Instituto Nacional de Estadística|author=|date=|work=ine.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Покрај тоа, највисоката точка, Теиде, со надморска височина од 3.718 метри над морското ниво е највисока точка во цела Шпанија<ref name=teide>{{Наведена мрежна страница|url=http://reddeparquesnacionales.mma.es/parques/teide/guia_info_mediofisico.htma|title=Red de Parques Nacionales (Ministerio de Medio Ambiente)|author=|date=|work=mma.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114131713/http://reddeparquesnacionales.mma.es/parques/teide/guia_info_mediofisico.htma|archivedate=14 January 2009|df=dmy-all}}</ref>. Врвот на Теиде исто така е трет по големина вулкан во светот од неговата основа на дното од морето. Поради оваа причина, Тенерифе е 10-ти највисок остров во светот. Се состои од околу 200 мали неплодни островчиња или големи карпи, вклучувајќи ги и Анага, Фаснија и Гарачико, додавајќи дополнителни 213.835 м<sup>2</sup> на вкупната површина<ref name="extension"/>. ===Потекло и геолошка формација=== [[File:Tenerife formation.png|thumb|upright|right]] Тенерифе е остров создаден вулкански, изградувајќи се од povr inata на океанот 20-50 милиони години<ref name="enciclopedia"/>. Според теоријата на [[Тектоника на плочите]], искачувањето на [[магма]]та што потекнува внатрешноста на Земјата се создава од ефектите на тектонската активност кои постојат на океанската плоча. Овие фрактури лежат по структурните оски на самиот остров, и биле формирани од алпската [[орогенеза]] за време на [[Терцијар|терцијарниот период]] поради движењата на [[Африканска Плоча|Африканската Плоча]]. Подводните пукнатини од ерупции потекнуваат од т.н. пилоу лава, која се создава со брзото ладење на магмата кога станува збор за контакт со вода, добивајќи ја нејзината особена форма. Оваа лава-перница се акумулирала, изградила база на островот под морето. Бидејќи оваа акумулација се приближила до површината на водата, гасовите избувнале од магмата поради намалувањето на притисокот во околината. Вулканските ерупции станале понасилни и имале експлозивен карактер и резултирале во формирање на необични геолошки фрагменти<ref name="enciclopedia"/>. По долгорочната акумулација на овие фрагменти, раѓањето на островот се случило на крајот од [[миоцен|миоценската епоха]]. Зоните на Тенерифе, познати како Тено, Анага и Адехе, биле формирани пред седум милиони години. Овие формации се нарекуваат ''Серија I''. Овие зони всушност биле три одделни острови што денеска се наоѓа крајниот западен, источен и јужен дел од Тенерифе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=2&lang=1&s=1&ID=160|title=Información del Cabildo de Tenerife|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109002153/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=2&lang=1&s=1&ID=160|archivedate=9 November 2007|df=dmy-all}}</ref>. Вториот вулкански циклус наречен Пост-миоценска формација или ''Серија II, III, IV'', започнал пред три милиони години. Овој бил многу поинтензивен вулкански циклус, кој ги обединил Тено, Анага и Адехе во еден остров. Оваа нова структура, наречена ''Cañadas Structure I'', претствувала основа за создавање на областа позната како Бандас дел сур (денес југоисточно Тенерифе)<ref name=enciclopedia>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=36&idcap=58&idcon=330 |title=Origen y formación - TENERIFE - (GEVIC) Gran Enciclopedia Virtual Islas Canarias |author= |date= |work=gevic.net |accessdate=22 April 2017 |archive-date=2020-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205090954/https://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=36&idcap=58&idcon=330 |url-status=dead }}</ref>. Потоа, по урнатините на ''Cañadas Structure I'', се појавила ''Cañadas Structure II'', која била на 2.500 метри надморска височина и се појавила со интензивна експлозивна активност со помош на фисурална вулканска активност што се случувала помеѓу остатоците од ''Серија I''. Пред околу 800.000 години се случиле две гравитациски свлечишта, што довеле до создавање на денешните долини Ла Оротава и Гумир<ref name=enciclopedia/>. Конечно, пред околу 200.000 години, започнле ерупции кои ја изградиле областа Пико Виехо-Теиде во центарот на островот<ref name=enciclopedia/>. ===Орографија и пејзаж=== Нерамната и стрмна [[орографија]] на островот и неговата различна клима резултирале со разновидност на пејзажи и географски и геолошки формации, со создавање на денешниот [[Национален парк „Теиде“]] со својата богата борова шума, споредени со вулканскиот предел на врвот на Теиде и Гумир, до Акантиладос де Лос Гигантес (карпи на гигантите) со вертикални пропади. На југ постојат области со растенија кои се отпорни на суша. Други области се движат од оние заштитени и затворени во планините како Монтања Роха и Монтања Пелада, долините и шумите со суптропска растителност и клима, до оние со длабоки клисури и пропади како што се Анага и Тено. ====Централни височини==== Главните структури на Тенерифе, со комплексите Теиде и Пико-Виехо и областите Лас Канедас се најистакнати на островот. Се состои од полукалдера од околу 130 км<sup>2</sup> во областа, која потекнува од неколку геолошки процеси. Областа е делумно зафатена од стратовулканот Теиде. Пределот Лос Азулеос, составен од зелено-затемнети карпи, бил создаден со хидротермални процеси<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. Јужно од Ла Калдера се наоѓа планината Гуахара, која има височина од 2,718 метри, што се издига над Националниот парк. На дното се наоѓа област, на која има многу ситен седиментарен материјал кој бил депониран од неговите вулкански процеси и е познат како Лано де Ucanca<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. Највисоката точка на островот, на шпанска територија и во Атлантскиот Океан е врвот на [[Теиде]], на 3.718 метри надморска височина и над 7.500 метри над површината на океанот. Вулканот е трет по големина на планетата, а неговата централна местоположба и снежен пејзаж во зима му дава уникатна природа. Оригиналните доселеници сметале дека Теиде бил бог, и дека местото претставувало место за обожавање. Во 1954 година, целата област околу него била прогласена за национален парк, со понатамошно проширување подоцна. Покрај тоа, во јуни 2007 година [[УНЕСКО]] областа ја вклучила во списокот на светско културно наследство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://whc.unesco.org/en/list/1258|title=Teide National Park|first=UNESCO World Heritage|last=Centre|date=|work=unesco.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>. На запад се наоѓа вулканот Пико Виехо (Стариот врв). На едната страна од него е вулканот Чахора, каде што последната ерупција се случила во 1798 година. Теиде е еден од 16-те [[Декадни вулкани]] идентификувани од страна на Меѓународната асоцијација за вулканологија и хемија на Земјината внатрешност (IAVCEI). ====Масиви==== [[File:Anaga 2006.jpg|thumb|left|Масивот Анага]] Масивот Анага (''[[Macizo de Anaga]]''), на североисточниот дел на островот, има неправилен и нерамномерен топографски профил каде што, и покрај генерално скромните височини, Круз де Таборно достигнува висина од 1024 метри. Поради возраста од 5,7 милиони години, длабоки ерозивни процеси и густата мрежа на насипи кои го пробиваат масивот, неговата површина содржи материјали од [[фонолит]]ичко и [[трахит]]ско потекло. Голем број на клисури со стрмни ѕидови постојат на овој дел од островот. Вертикалните форми доминираат на брегот на Анага, со ретки плажи главно составени од карпи или црн песок<ref name="naturaycultura"/><ref name=enciclopedia/><ref name="islaaisla"/>. [[File:Punta teno.jpg|thumb|right|Масивот Тено со подрачјето на Гигантските Карпи]] Масивот Тено (''[[Macizo de Teno]]'') се наоѓа на северозападниот дел на островот. Како и Анага, и овој масив содржи надземни површини и длабоки клисури формирани со [[ерозија]]. Сепак, материјалите овде се постари (околу 7,4 милиони години). Планината Гала претставува највисока надморска височина од 1342 метри. Најнеобичниот пејзаж на овој масив се наоѓа на јужниот брег, каде што [[Акантиладос де Лос Гигантес]] ги прикажува вертикалните ѕидови кои достигнуваат височини од 500 метри на некои места<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. Масивот Адехе (''Macizo de Adeje'') се наоѓа на јужниот дел на островот. Неговото главно обележје е Роке дел Конде, со надморска височина од 1.001 метри. Овој масив не е толку импресивен како другите поради неговата намалена основна структура, бидејќи во прилог на поголемата геолошка старост на таа местоположба, масивот доживеал голема ерозија на својот материјал, со што се изгубил оригиналниот изглед и обем<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. ====Дорсалес==== Планинскиот венец познат како Дорсал на Педро Гил (''Dorsal of Pedro Gil'') ја покрива областа од самиот почеток на планината Ла Есперанса, на височина од околу 750 метри, до центарот на островот, во близина на Калдера де Лас Канадас, со Изања, како највисока точка на 2.390 метри. Овие планини се создадени поради [[базалт]]ниот [[вулкан]]изам преку една од оските што го создале вулканот во оваа област<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. ''Abeque Dorsal'' бил формиран од еден ланец на вулкани кои се приклучуваат на Тено со централниот врв на Теиде-Пико Виехо, започнувајќи од една од трите оски на геолошките структури на Тенерифе. На овој дорсален дел се наоѓа историскиот вулкан Чинјеро чија последна ерупција се случила во [[1909]] година<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. ''Dorsal of Adeje'' или ''Јужен Дорсал'' е дел од последната структурална оска. Остатоците од оваа масивна карпа го прикажуваат исконското земјиште, кое исто така покажува поставување на мали вулкански конуси и карпи на јужниот дел на Тенерифе<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. ====Долини и клисури==== Најважни долини кои се наоѓаат на островот се [[Вале де Ла Оротава]] и [[Вале де Гуимар]], формирани од масовното лизгање на големи количества материјал кон морето. Другите долини имаат тенденција да бидат помеѓу ридовите формирани од депозити на седименти од блиските падини или едноставно преку нивната еволуција станале типични долини<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. Тенерифе има голем број на клисури, кои се карактеристичен елемент на пределот, предизвикани од ерозија од одлевањето на подолго време. Значајни клисури на островот се Руиз, Фаснија и Гуимар, Инфиерно и Ерке, од кои сите се означени како заштитени природни области.<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/> [[File:Panom-puerto.jpg|thumb|upright=2.5|center|Панорама од [[Вале де Ла Оротава]]]] ====Крајбрежје==== Бреговите на Тенерифе обично се стрмни и карпести, особено на север од островот. Сепак, островот има 67,14 километри плажи<ref>[http://www.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=/istac/estadisticas/territorio_ambiente/area_01_frame.html Estadísticas del Gobierno de Canarias] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323155813/http://www.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=%2Fistac%2Festadisticas%2Fterritorio_ambiente%2Farea_01_frame.html |date=23 March 2010 }}</ref>. На северниот брег има песочни црни плажи, додека на јужниот и југозападниот брег на островот, плажите обично имаат многу пофини и појасни песоци со полесни тонови<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. ==Клима== Тенерифе е познат на меѓународно ниво како „''Остров на вечната пролет''“ (''Isla de la Eterna Primavera'').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/tourism-office/tenerife-island/index.html|title=Tenerife|author=|date=27 March 2015|work=turismodecanarias.com|accessdate=18 April 2017|archive-date=2015-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422031727/http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/tourism-office/tenerife-island/index.html|url-status=dead}}</ref> Островот, кој лежи на иста ширина како пустината [[Сахара]], ужива топла [[тропска клима]] со просечна вредност од 18-24&nbsp;°C (64-75&nbsp;°F) во зимата и 24-28&nbsp;°C (75-82&nbsp;°F) во летото. Островот има поголем број на годишни сончеви денови и ниски врнежи во сите предели освен во планинските области. [[Умерена клима|Умерената клима]] на Тенерифе е контролирана во голема мера од страна на традиционалните трендови, чија [[влажност]] е [[Кондензација|кондензирана]] главно во северниот и североисточниот дел на островот, создавајќи облаци кои се движат помеѓу 600 и 1800 метри во височина. Студените морски струи на [[Канарските Острови]], исто така, имаат ефект на ладење на крајбрежјата и нејзините плажи, додека топографијата на пејзажот игра улога во климатските разлики на островот со големиот број на долини. Умерениот ефект на морскиот воздух ја прави екстремната топлина ретка појава. Најниската регистрирана температура во центарот на Санта Крус е 8.1&nbsp;°C (46.6&nbsp;°F), најстудениот месец во извештајот сè уште има релативно блага просечна температура од 15.8&nbsp;°C (60.4&nbsp;°F)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=coo&l=C449C&datos=det&x=C449C&m=13&v=TMB|title=Santa Cruz All Time Records|publisher=Aemet.es|accessdate=10 December 2015}}</ref>. Летните температури се највисоки во август, со просечно високо ниво од 29&nbsp;°C (84&nbsp;°F) во Санта Крус, слично на оние на местата до северно од [[Барселона]] и [[Мајорка]], поради поголемо поморско влијание. На повисоките места во Ла Лагуна, климатските транзиции кон средоземна клима со повисоки врнежи и пониски температури во текот на целата година. Климата на Санта Крус е многу типична за Канарските Острови, иако е само малку потопла од климата на [[Лас Палмас]]. Големи климатски контрасти на островот се евидентни, особено во текот на зимските месеци кога е можно да се ужива во топлото сонце на брегот и да се доживее снег на надморска височина од 3.000 метри на Теиде<ref name=islaaisla>{{Наведена книга | last = González Morales | first = Alejandro | title = Canarias isla a isla (clima) | publisher = Centro de la Cultura Popular Canaria| year = 2000 | isbn = 84-7926-357-1}}</ref>. Исто така, постојат големи контрасти на ниска надморска височина, каде што климата се движи од сува на југоисточната страна претставена од Санта Крус де Тенерифе до [[Средоземје]]то на северозападната страна во [[Буена Виста дел Норте]] и [[Ла Оротава]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Zonas/Santa%20Cruz%20Laguna/Mas%20sobre%20Tenerife/Geografia/Climatologia/Contraste%20norte-sur.htm?Lang=es&sig=true|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Северот и југот од Тенерифе слично имаат различни климатски одлики. Северозападната страна на островот добива 73 % од сите врнежи на островот, а релативната влажност на воздухот е супериорна. Плувиометриските максимуми се регистрирани на страна на просечна надморска височина од 1.000 до 1200 метри, речиси исклучиво во планинскиот венец Ла Оротава<ref name=islaaisla/>. Сепак, иако постојат климатски разлики во врнежите и сонцето на островот, вкупните годишни врнежи се ниски и летните месеци од мај до септември, вообичаено, се целосно суви. Врнежите, слично како и во [[Јужна Калифорнија]], исто така, може да бидат крајно непредвидливи од една година до друга<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hal.archives-ouvertes.fr/docs/00/49/82/26/PDF/camberlin_CR_revised.pdf |title=More variable tropical climates have a slower demographic growth |publisher=Hal.archives-ouvertes.fr |accessdate=2012-09-19}}</ref>. {{Weather box |location = Санта Крус |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 28.4 |Feb record high C = 31.2 |Mar record high C = 35.4 |Apr record high C = 35.2 |May record high C = 36.4 |Jun record high C = 37.1 |Jul record high C = 42.6 |Aug record high C = 40.4 |Sep record high C = 39.3 |Oct record high C = 38.1 |Nov record high C = 34.0 |Dec record high C = 28.2 |year record high C = 42.6 |Jan high C = 21.0 |Feb high C = 21.2 |Mar high C = 22.1 |Apr high C = 22.7 |May high C = 24.1 |Jun high C = 26.2 |Jul high C = 28.7 |Aug high C = 29.0 |Sep high C = 28.1 |Oct high C = 26.3 |Nov high C = 24.1 |Dec high C = 22.1 |year high C = 24.6 |Jan mean C = 18.2 |Feb mean C = 18.3 |Mar mean C = 19.0 |Apr mean C = 19.7 |May mean C = 21.0 |Jun mean C = 22.9 |Jul mean C = 25.0 |Aug mean C = 25.5 |Sep mean C = 24.9 |Oct mean C = 23.4 |Nov mean C = 21.3 |Dec mean C = 19.4 |year mean C = 21.5 |Jan low C = 15.4 |Feb low C = 15.3 |Mar low C = 15.9 |Apr low C = 16.5 |May low C = 17.8 |Jun low C = 19.5 |Jul low C = 21.2 |Aug low C = 21.9 |Sep low C = 21.7 |Oct low C = 20.3 |Nov low C = 18.4 |Dec low C = 16.6 |year low C = 18.4 |Jan record low C = 9.4 |Feb record low C = 8.1 |Mar record low C = 9.5 |Apr record low C = 9.4 |May record low C = 12.0 |Jun record low C = 13.4 |Jul record low C = 16.5 |Aug record low C = 14.6 |Sep record low C = 16.5 |Oct record low C = 14.6 |Nov record low C = 10.1 |Dec record low C = 10.0 |year record low C = 8.1 |Jan rain mm = 31.5 |Feb rain mm = 35.4 |Mar rain mm = 37.8 |Apr rain mm = 11.6 |May rain mm = 3.6 |Jun rain mm = 0.9 |Jul rain mm = 0.1 |Aug rain mm = 2.0 |Sep rain mm = 6.8 |Oct rain mm = 18.7 |Nov rain mm = 34.1 |Dec rain mm = 43.2 |Jan rain days = 8.0 |Feb rain days = 7.2 |Mar rain days = 6.9 |Apr rain days = 5.5 |May rain days = 2.9 |Jun rain days = 0.9 |Jul rain days = 0.2 |Aug rain days = 0.8 |Sep rain days = 2.7 |Oct rain days = 6.1 |Nov rain days = 8.8 |Dec rain days = 9.4 |unit rain days = 1.0 mm |Jan humidity = 64 |Feb humidity = 65 |Mar humidity = 62 |Apr humidity = 61 |May humidity = 61 |Jun humidity = 61 |Jul humidity = 58 |Aug humidity = 60 |Sep humidity = 64 |Oct humidity = 66 |Nov humidity = 65 |Dec humidity = 66 |year humidity = |Jan sun = 178 |Feb sun = 186 |Mar sun = 221 |Apr sun = 237 |May sun = 282 |Jun sun = 306 |Jul sun = 337 |Aug sun = 319 |Sep sun = 253 |Oct sun = 222 |Nov sun = 178 |Dec sun = 168 |source 1 = ''[[Државна метеоролошка агенција на Шпанија]]''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=C449C&k=coo|title=Valores Climatológicos Normales. Santa Cruz De Tenerife|accessdate=}}</ref> |source 2 = ''[[Државна метеоролошка агенција на Шпанија]]''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos?w=0&k=coo&l=C449C&datos=det |title=Valores Climatológicos Extremos. Santa Cruz de Tenerife |accessdate=}}</ref> (1981–2010), Extremes (1921-Present) |date = February 2016}} {{Weather box |location = [[Јужен Аеродром (Тенерифе)|Јужен Аеродром]] |metric first = yes |single line = yes |collapsed = yes |Jan record high C = 29.3 |Feb record high C = 30.0 |Mar record high C = 34.0 |Apr record high C = 35.6 |May record high C = 37.7 |Jun record high C = 36.2 |Jul record high C = 42.9 |Aug record high C = 44.3 |Sep record high C = 41.8 |Oct record high C = 37.0 |Nov record high C = 35.2 |Dec record high C = 30.0 |year record high C = 44.3 |Jan high C = 21.7 |Feb high C = 22.0 |Mar high C = 23.1 |Apr high C = 23.1 |May high C = 23.9 |Jun high C = 25.4 |Jul high C = 27.7 |Aug high C = 28.4 |Sep high C = 27.9 |Oct high C = 26.8 |Nov high C = 24.8 |Dec high C = 22.8 |year high C = 24.8 |Jan mean C = 18.4 |Feb mean C = 18.5 |Mar mean C = 19.3 |Apr mean C = 19.5 |May mean C = 20.4 |Jun mean C = 22.1 |Jul mean C = 24.0 |Aug mean C = 24.7 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 23.4 |Nov mean C = 21.5 |Dec mean C = 19.7 |year mean C = 21.4 |Jan low C = 15.2 |Feb low C = 15.0 |Mar low C = 15.6 |Apr low C = 16.0 |May low C = 17.0 |Jun low C = 18.8 |Jul low C = 20.2 |Aug low C = 21.1 |Sep low C = 21.1 |Oct low C = 20.0 |Nov low C = 18.2 |Dec low C = 16.5 |year low C = 17.9 |Jan record low C = 9.0 |Feb record low C = 9.8 |Mar record low C = 9.6 |Apr record low C = 12.2 |May record low C = 13.0 |Jun record low C = 14.6 |Jul record low C = 16.8 |Aug record low C = 17.1 |Sep record low C = 16.6 |Oct record low C = 14.8 |Nov record low C = 12.0 |Dec record low C = 10.4 |year record low C = 9.0 |Jan rain mm = 16.6 |Feb rain mm = 19.9 |Mar rain mm = 14.7 |Apr rain mm = 7.4 |May rain mm = 1.1 |Jun rain mm = 0.1 |Jul rain mm = 0.1 |Aug rain mm = 1.3 |Sep rain mm = 3.6 |Oct rain mm = 11.9 |Nov rain mm = 26.3 |Dec rain mm = 30.3 |Jan rain days = 1.8 |Feb rain days = 2.2 |Mar rain days = 1.9 |Apr rain days = 1.1 |May rain days = 0.3 |Jun rain days = 0.0 |Jul rain days = 0.0 |Aug rain days = 0.2 |Sep rain days = 0.6 |Oct rain days = 1.6 |Nov rain days = 1.9 |Dec rain days = 3.5 |unit rain days = 1.0 mm |Jan humidity = 62 |Feb humidity = 64 |Mar humidity = 63 |Apr humidity = 65 |May humidity = 66 |Jun humidity = 68 |Jul humidity = 65 |Aug humidity = 67 |Sep humidity = 68 |Oct humidity = 67 |Nov humidity = 64 |Dec humidity = 66 |year humidity = |Jan sun = 193 |Feb sun = 195 |Mar sun = 226 |Apr sun = 219 |May sun = 246 |Jun sun = 259 |Jul sun = 295 |Aug sun = 277 |Sep sun = 213 |Oct sun = 214 |Nov sun = 193 |Dec sun = 195 |source 1 = [[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref name="aemet.es">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=C429I&k=coo|title=Standard Climate Values. Tenerife Sur Aeropuerto |accessdate=}}</ref> |source 2 = [[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref name="aemet">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos?w=0&k=coo&l=C429I&datos=det |title=Valores Climatológicos Extremos. Tenerife Sur Aeropuerto |accessdate=}}</ref> (1981–2010), Екстреми (1921-денес) |date = February 2016}} {{Weather box |location = Ла Лагуна – [[Северен Аеродром (Тенерифе)|Северен Аеродром]]<small>(надморска височина: {{convert|632|m|abbr=off}})</small> |metric first = yes |single line = yes |collapsed = yes |Jan record high C = 25.6 |Feb record high C = 26.9 |Mar record high C = 33.2 |Apr record high C = 33.0 |May record high C = 37.6 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 41.4 |Aug record high C = 41.2 |Sep record high C = 38.0 |Oct record high C = 33.2 |Nov record high C = 31.0 |Dec record high C = 25.2 |year record high C = 41.4 |Jan high C = 16.0 |Feb high C = 16.7 |Mar high C = 18.2 |Apr high C = 18.5 |May high C = 20.1 |Jun high C = 22.2 |Jul high C = 24.7 |Aug high C = 25.7 |Sep high C = 24.9 |Oct high C = 22.5 |Nov high C = 19.7 |Dec high C = 17.1 |year high C = 20.5 |Jan mean C = 13.1 |Feb mean C = 13.4 |Mar mean C = 14.5 |Apr mean C = 14.7 |May mean C = 16.1 |Jun mean C = 18.1 |Jul mean C = 20.2 |Aug mean C = 21.2 |Sep mean C = 20.7 |Oct mean C = 18.9 |Nov mean C = 16.5 |Dec mean C = 14.3 |year mean C = 16.8 |Jan low C = 10.2 |Feb low C = 10.0 |Mar low C = 10.7 |Apr low C = 10.9 |May low C = 12.0 |Jun low C = 14.0 |Jul low C = 15.7 |Aug low C = 16.6 |Sep low C = 16.5 |Oct low C = 15.2 |Nov low C = 13.3 |Dec low C = 11.5 |year low C = 13.0 |Jan record low C = 3.2 |Feb record low C = 3.4 |Mar record low C = 2.0 |Apr record low C = 4.2 |May record low C = 6.0 |Jun record low C = 8.5 |Jul record low C = 8.5 |Aug record low C = 7.0 |Sep record low C = 9.2 |Oct record low C = 6.8 |Nov record low C = 6.2 |Dec record low C = 3.5 |year record low C = 2.0 |Jan rain mm = 80 |Feb rain mm = 70 |Mar rain mm = 61 |Apr rain mm = 39 |May rain mm = 19 |Jun rain mm = 11 |Jul rain mm = 6 |Aug rain mm = 5 |Sep rain mm = 16 |Oct rain mm = 47 |Nov rain mm = 81 |Dec rain mm = 82 |Jan humidity = 76 |Feb humidity = 75 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 74 |May humidity = 72 |Jun humidity = 73 |Jul humidity = 69 |Aug humidity = 69 |Sep humidity = 71 |Oct humidity = 74 |Nov humidity = 75 |Dec humidity = 79 |year humidity = 73 |Jan rain days = 11 |Feb rain days = 10 |Mar rain days = 10 |Apr rain days = 10 |May rain days = 7 |Jun rain days = 4 |Jul rain days = 3 |Aug rain days = 3 |Sep rain days = 5 |Oct rain days = 10 |Nov rain days = 10 |Dec rain days = 12 |unit rain days = 1.0 mm |Jan sun = 150 |Feb sun = 168 |Mar sun = 188 |Apr sun = 203 |May sun = 234 |Jun sun = 237 |Jul sun = 262 |Aug sun = 269 |Sep sun = 213 |Oct sun = 194 |Nov sun = 155 |Dec sun = 137 |year sun = 2410 |source 1 = [[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref name="aemet.es2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=C447A&k=coo|title=Standard Climate Values. Tenerife Norte Aeropuerto |accessdate=}} </ref> (1981–2010) |source 2 = [[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos?w=0&k=coo&l=C447A&datos=det |title=Valores Climatológicos Extremos. Tenerife Norte Aeropuerto |accessdate=}}</ref> |date = February 2016}} {{Weather box |location = Изања<small>(надморска височина: {{convert|2371|m|abbr=off}})</small> |metric first = yes |single line = yes |collapsed = yes |Jan high C = 7.5 |Feb high C = 8.0 |Mar high C = 10.2 |Apr high C = 11.8 |May high C = 14.5 |Jun high C = 18.9 |Jul high C = 23.0 |Aug high C = 22.6 |Sep high C = 18.6 |Oct high C = 14.3 |Nov high C = 11.1 |Dec high C = 8.8 |year high C = |Jan mean C = 4.3 |Feb mean C = 4.7 |Mar mean C = 6.4 |Apr mean C = 7.6 |May mean C = 10.1 |Jun mean C = 14.4 |Jul mean C = 18.5 |Aug mean C = 18.2 |Sep mean C = 14.5 |Oct mean C = 10.6 |Nov mean C = 7.8 |Dec mean C = 5.6 |year mean C = |Jan low C = 1.1 |Feb low C = 1.3 |Mar low C = 2.7 |Apr low C = 3.5 |May low C = 5.8 |Jun low C = 9.9 |Jul low C = 14.0 |Aug low C = 13.8 |Sep low C = 10.4 |Oct low C = 6.9 |Nov low C = 4.5 |Dec low C = 2.4 |year low C = |Jan rain mm = 47 |Feb rain mm = 67 |Mar rain mm = 58 |Apr rain mm = 18 |May rain mm = 7 |Jun rain mm = 0 |Jul rain mm = 0 |Aug rain mm = 5 |Sep rain mm = 13 |Oct rain mm = 37 |Nov rain mm = 54 |Dec rain mm = 60 |Jan rain days = 4.5 |Feb rain days = 4.0 |Mar rain days = 4.1 |Apr rain days = 2.7 |May rain days = 1.1 |Jun rain days = 0.2 |Jul rain days = 0.1 |Aug rain days = 0.5 |Sep rain days = 1.6 |Oct rain days = 3.7 |Nov rain days = 4.4 |Dec rain days = 5.6 |unit rain days = 1.0 mm |Jan humidity = 50 |Feb humidity = 54 |Mar humidity = 48 |Apr humidity = 45 |May humidity = 40 |Jun humidity = 32 |Jul humidity = 25 |Aug humidity = 30 |Sep humidity = 43 |Oct humidity = 55 |Nov humidity = 54 |Dec humidity = 52 |year humidity = |Jan sun = 226 |Feb sun = 223 |Mar sun = 260 |Apr sun = 294 |May sun = 356 |Jun sun = 382 |Jul sun = 382 |Aug sun = 358 |Sep sun = 295 |Oct sun = 259 |Nov sun = 220 |Dec sun = 218 |year sun = |source 1 = Agencia Estatal de Meteorología<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=C430E&k=coo|title=Standard Climate Values. Izaña |accessdate=}}</ref> (1981–2010) |date = March 2018}} {{Weather box |location = Вилафлор<small>(надморска височина: {{convert|1378|m|abbr=off}}</small> |metric first = yes |single line = yes |collapsed = yes |Jan high C = 13.5 |Feb high C = 14.4 |Mar high C = 16.0 |Apr high C = 16.1 |May high C = 18.3 |Jun high C = 21.2 |Jul high C = 27.4 |Aug high C = 27.9 |Sep high C = 23.5 |Oct high C = 18.7 |Nov high C = 16.0 |Dec high C = 14.5 |year high C = 19.0 |Jan mean C= 9.4 |Feb mean C= 10.2 |Mar mean C= 11.7 |Apr mean C= 11.9 |May mean C= 13.8 |Jun mean C= 16.7 |Jul mean C= 22.7 |Aug mean C= 23.0 |Sep mean C= 19.2 |Oct mean C= 14.4 |Nov mean C= 11.4 |Dec mean C= 10.0 |year mean C= 14.7 |Jan low C = 5.4 |Feb low C = 6.0 |Mar low C = 7.3 |Apr low C = 7.2 |May low C = 9.5 |Jun low C = 12.2 |Jul low C = 18.0 |Aug low C = 18.5 |Sep low C = 14.8 |Oct low C = 10.4 |Nov low C = 8.2 |Dec low C = 7.0 |year low C = 10.2 |Jan precipitation mm = 49.4 |Feb precipitation mm = 51.2 |Mar precipitation mm = 34.1 |Apr precipitation mm = 24.4 |May precipitation mm = 2.7 |Jun precipitation mm = 0.4 |Jul precipitation mm = 0.0 |Aug precipitation mm = 0.8 |Sep precipitation mm = 7.5 |Oct precipitation mm = 33.8 |Nov precipitation mm = 70.6 |Dec precipitation mm = 56.2 |year precipitation mm = 366.1 |source 1 = Gobierno de Canarias<ref name="gobierno de canarias">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/cmayot/espaciosnaturales/instrumentos/areadescarga/ifonche/aprobaciondefinitiva/informativo.pdf|title=Documento informativo del Plan Especial del paisaje protegido de Ifonche|accessdate=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304081057/http://www.gobiernodecanarias.org/cmayot/espaciosnaturales/instrumentos/areadescarga/ifonche/aprobaciondefinitiva/informativo.pdf|archivedate=4 March 2016|df=dmy-all}}</ref> (Temperatures:1983–1995; Precipitation:1945–1997) | date= March 2016}} {{climate chart | [[Буенависта дел Норте]] | 12 | 17 | 167 | 11 | 17 | 95 | 12 | 17 | 70 | 12 | 17 | 18 | 13 | 19 | 12 | 14 | 20 | 9 | 17 | 22 | 1 | 18 | 23 | 3 | 17 | 23 | 4 | 16 | 21 | 90 | 15 | 19 | 207 | 13 | 17 | 122 | float = right | clear = none | source =<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucm.es/info/cif/station/es-buena.htm|title=ESP S.C.TENERIFE - BUENAVISTA -TENERIFE-|author=|date=|work=ucm.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>}} ===Вода=== Вулканската почва на Тенерифе, која е порозна и пропустлива, е генерално причината зошто почвата може да ја зголеми [[апсорпција]]та на вода на островот кој има ниски врнежи од дожд, со кондензација во пошумените области и со замрзнување на врвот на островот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Area%20profesional/Area%20industria%20turistica/La%20isla/Climatologia/El%20Agua.htm|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015010101/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Area%2Bprofesional/Area%2Bindustria%2Bturistica/La%2Bisla/Climatologia/El%2BAgua.htm|archivedate=15 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. Со оглед на неправилноста на врнежите и геолошките услови на островот, изградбата на браната е избегната, така што најголем дел од водата (90 %) доаѓа од бунари и од водни канали, кој ги има илјадници на островот, и важни системи кои служат за извлекување на своите хидролошки ресурси<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aguastenerife.org/4_tfeyelagua/4_3_6.html|title=Información del Consejo Insular de Aguas de Tenerife|author=|date=|work=aguastenerife.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303170343/http://www.aguastenerife.org/4_tfeyelagua/4_3_6.html|archivedate=3 March 2016|df=dmy-all}}</ref>. Овие тунели се многу опасни, со џебови од вулкански гас или [[јаглерод диоксид]], предизвикувајќи брза смрт<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bayjournal.com/article.cfm?article=3315 |title=Chesapeake Bay Journal : Article |publisher=Bayjournal.com |date= |accessdate=2012-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223232921/http://www.bayjournal.com/article.cfm?article=3315 |archive-date=23 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>. ===Загадување и квалитет на воздухот=== Канарските Острови имаат ниски нивоа на загадување на воздухот, благодарение на недостатокот на фабрики и индустрии и традиции кои природно го отстрануваат контаминираниот воздух од островите. Според официјалните податоци што ги нуди [[Министерството за здравство и индустрија на Шпанија|Министерството за здравство и индустрија]] на [[Шпанија]], Тенерифе е едно од најчистите места во земјата со индекс на загадување на воздухот под националниот просек<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.troposfera.org/modules.php?name=News&file=article&sid=781 |title=Troposfera.org -- Portal de Calidad del Aire - 404 Error|first=Troposfera.org &#124; Portal de Calidad del |last=Aire |date=|work=troposfera.org|accessdate=18 April 2017}} {{dead link|date=April 2017 |fix-attempted=yes}}</ref>. И покрај ова, сè уште постојат агенси кои влијаат на нивоата на загадување на островот, главните загадувачки се рафинеријата во Санта Крус, термоцентралите во Лас Калетилас и Гранадила и патниот сообраќај, зголемени преку високото ниво на туризам на островот. Покрај тоа, на островот Тенерифе, како во [[Ла Палма]], мора да се контролира и загадувањето на светлината, за да им се помогне на астрофизичките опсерватории што се наоѓаат на врвовите на островот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://atan.org/contaminacion/index.htm|title=Página oficial de ATAN: Contaminación|author=|date=|work=atan.org|accessdate=22 April 2017|archive-date=2001-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20010218172753/http://www.atan.org/contaminacion/index.htm|url-status=dead}}</ref>. Водата обично е со многу висок квалитет и сите плажи на островот Тенерифе се каталогизирани од страна на Министерството за здравство како води погодни за капење<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nayade.msc.es/Splayas/html/ciudadano/documentos/Resumen_Aguas_Banio_2007.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20081030133628/http://nayade.msc.es/Splayas/html/ciudadano/documentos/Resumen_Aguas_Banio_2007.pdf|url-status=dead|archive-date=30 October 2008|title=Información sobre la Calidad del agua de baño|author=|date=|work=msc.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ==Флора и фауна== Островот Тенерифе има извонредна еколошка разновидност и покрај неговата мала површина, што е последица на посебните еколошки услови на островот, каде што неговата посебна [[орографија]] ги модифицира општите климатски услови на локално ниво, произведувајќи значајна разновидност на микроклимати. Оваа разноликост на природни микроклимати и, според тоа, живеалишта, значи дека на островот постои богата и разновидна флора (1400 видови растенија), кои повеќе од сто се целосно ендемски на Тенерифе<ref name=florayfauna>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=3&lang=1&s=1&ID=164|title=Cabildo de Tenerife (Flora y Fauna: introducción)|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307145049/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=3&lang=1&s=1&ID=164|archivedate=7 March 2008|df=dmy-all}}</ref>. Ендемските видови ја вклучуваат [[волчја опашка|волчјата опашка]]. Фауната на островот има многу ендемски [[безрбетници]] и уникатни видови [[влекачи]], [[птици]] и [[цицачи]]. Фауната на Тенерифе вклучува околу 400 видови риби, 56 птици, пет влекачи, два [[водоземци]], 13 копнени цицачи и неколку илјади безрбетници, заедно со неколку видови морски желки, китови и делфини. Растителноста на Тенерифе може да се подели во шест главни зони кои се директно поврзани со надморската височина и насоката во која се соочуваат. * Долна ксерофизичка зона: 0-700 метри (0-2.297 стапки). [[Ксерофит]]ни грмушки кои се добро прилагодени на интензивно сонце и силни ветрови. Во оваа група спаѓаат следните ендемски видови: ''Euphorbia canariensis'', ''Ceropegia'' итн. * Термофилна шума: 200-600 метри (660-1.970 стапки). Преодна зона со умерени температури и дождови, но областа е влошена од човековата активност. Во оваа група спаѓаат следните ендемски видови: ''Juniperus cedrus'', ''Dracaena draco'', ''Phoenix canariensis'' итн.. * Шума: 500-1000 метри (1.600-3.300 стапки). Густа шума на големи дрвја, со [[терцијар]]на возраст, сместена во зона со чести дождови и магла. Во оваа група спаѓаат следните ендемски видови: ''Ilex canariensis'', ''Persea indica'', ''Apollonias barbujana'' итн. * Wax myrtle: 1.000-1.500 метри (3.300-4.900 стапки). Сушна растителност, посиромашна за видовите. Овој предел е од големо значење на шумарството. Во оваа група спаѓаат следните ендемски видови: ''Myrica faya'', ''Erica arborea'' итн. * Борова шума: 800-2000 метри (2.600-6.600 стапки). Во оваа група спаѓаат следните ендемски видови: ''Pinus canariensis'', ''Genista canariensis'' итн. * Високи планини: над 2.000 метри (6.600 стапки). Овде преовладува ува клима, интензивно сончево зрачење и екстремни температури. Флората добро е прилагодена на условите<ref name=florayfauna/>. <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Eidechsen Teide.jpg|''[[Gallotia galloti]]'' File:Dracaena draco.jpg|''[[Dracaena draco]]'' File:Tajinaste rojo.jpg|''[[Echium wildpretii]]'' </gallery> ===Праисториска фауна=== Пред доаѓањето на [[Абориџини]]те, Канарските Острови, а особено островот Тенерифе, биле населени со ендемски животни кои денес главно се исчезнати. Овие примероци достигнале поголеми од вообичаените големини, поради феноменот наречен [[островски гигантизам]]. Меѓу овие видови, најпознатите во Тенерифе се: * [[Џиновски гуштер]] (''Gallotia goliath''). Го населувал островот Тенерифе од [[Холоцен]]от до XV век од н.е. Достигнувал должина од 120 до 125 сантиметри<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iehcan.com/wp-content/uploads/2006/01/3_Mart%C3%ADn_2006.pdf|title=Aportaciones de D. Telesforo Bravo al conocimiento de la fauna de vertebrados terrestres de las islas Canarias|author=|date=|work=iehcan.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. * [[Џиновски стаорец]] (''Canariomys bravoi''): Фосилите најчесто датираат од [[плиоцен]]от и [[плеистоцен]]от. Черепот достигнал должина до 7 сантиметри, па затоа можел да достигне големината на зајак, што би го направил сосема голем во споредба со европските видови стаорци. Фосилите од Тенерифе на џиновскиот стаорец обично се појавуваат во [[Пештера|пештери]] и вулкански цевки<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/cmayot/medioambiente/lagartodelagomera/gatos.html|title=GOBIERNO DE CANARIAS|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228151643/http://www.gobiernodecanarias.org/cmayot/medioambiente/lagartodelagomera/gatos.html|archivedate=28 December 2009|df=dmy-all}}</ref>. * [[Џиновска желка]] (''Geochelone burchardi''): Голема желка, слична на оние кои моментално се наоѓаат на некои океански острови како [[Галапагос]] во [[Тихиот Океан]] и [[Сејшели]] во [[Индискиот Океан]]. Биле откриени остатоци од [[миоцен]]от. Оваа желка можеби го населувала островот во [[Плеистоцен|Високиот Плеистоцен]], и очигледно исчезнала поради вулканските настани долго пред доаѓањето на луѓето<ref>[http://cubits.org/theextinctioncubit/db/extinctreptiles/view/18692/ The Recently Extinct Plants and Animals Database Extinct Reptiles: ''Geochelone burchardi''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160619232217/http://cubits.org/theextinctioncubit/db/extinctreptiles/view/18692/ |date=2016-06-19 }} Consultado el 17 de junio de 2016.</ref> <gallery class="center"> File:Canariomys bravoi skull.JPG|Череп од Џиновски стаорец File:Gallotia goliath mummy 2.JPG|Мумифициран примерок на Џиновски гуштер File:Geochelone burchardi - pleisto sup - femore - Tenerife Adeje.JPG|Фосилизирана коска на Џиновска желка </gallery> ===Заштитени природни области=== [[File:Espacios protegidos Tenerife-en.png|thumb|upright=1.25|Карта која ги прикажува заштитените подрачја во Тенерифе]] Речиси половина од територијата на островот (48,6 %)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/educacion/culturacanaria/espacios/espanat.htm#tenerife|title=LA PROTECCIÓN DE LOS ESPACIOS NATURALES EN CANARIAS|first=|last=NTI|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>, е под заштита од [[Заштитени природни подрачја на Канарските Острови|Заштитените природни подрачја на Канарските Острови]]. Од 146 заштитени подрачја под контрола на оваа организација<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobcan.es/cmayot/espaciosnaturales/informacion/quees.html|title=Red Canaria de Espacios Naturales Protegidos - Información|author=|date=|work=gobcan.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161121081945/http://www.gobcan.es/cmayot/espaciosnaturales/informacion/quees.html|archivedate=21 November 2016|df=dmy-all}}</ref>, вкупно 43 се наоѓаат на Тенерифе, најзаштитениот остров во групата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobcan.es/cmayot/espaciosnaturales/informacion/tf_todo.html|title=Red Canaria de Espacios Naturales Protegidos - Información|author=|date=|work=gobcan.es|accessdate=18 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170521000208/http://www.gobcan.es/cmayot/espaciosnaturales/informacion/tf_todo.html|archive-date=21 May 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Организацијата има критериуми кои ги ставаат областите под нејзино набљудување под осум различни категории на заштита, и сите од нив се претставени на Тенерифе. Освен Националниот парк „Теиде“, на островот постојат и други национални паркови како: Паркот на природата де Канаријас, два рурална паркови (Анага и Тено), четири интегрални природни резервати, шест посебни природни резервати, вкупно четиринаесет природни споменици, девет заштитени пејзажи и шест локации од научен интерес. Исто така Анага од [[2015]] година е прогласен за [[биосферен резерват]]<ref name="efeverde.com"/> и е место каде што има најголем број на ендемски видови во Европа<ref name="efeverde.com"/>. ==Администрација== ===Законска регулатива=== [[File:Santa Cruz Innenhof der Presidencia del gobierno de canarias (fcm).jpg|thumb|right|upright|Објектот каде се наоѓа Претседателството на автономната влада на Канарските Острови во Санта Крус]] Владата на островот Тенерифе е сместена во [[Кабилдо де Тенерифе]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPZxPfEG93QwMDCwsDAyNXN1PfEA9_A4NAI6B8JG55TwMCuv088nNT9QtyI8oBAzGQKg!!/dl2/d1/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnB3LzZfSEk2TElLRzEwOE1RNzAySENTUDZSODFCTjQ!/|title=Cabildo de Tenerife|author=|date=|work=tenerife.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2009-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20091225110206/http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPZxPfEG93QwMDCwsDAyNXN1PfEA9_A4NAI6B8JG55TwMCuv088nNT9QtyI8oBAzGQKg!!/dl2/d1/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnB3LzZfSEk2TElLRzEwOE1RNzAySENTUDZSODFCTjQ!/|url-status=dead}}</ref> која се наоѓа на Плаза де Еспања во главниот град на островот. Политичката Канарска организација нема владино тело на провинција, но наместо тоа, секој остров има свој сопствен ''[[Кабилдо]]'' (совет). Од своето основање во март [[1913]] година има серија на должности, наведени во ''Статутите за автономија на Канарските Острови'' ([[шпански]]: ''Estatuto de Autonomía de Canarias'') и регулирани со Законот 14/1990, од [[​​26 јули]] [[1990]] година, од ''Régimen Jurídico de las Administraciones Públicas de Canarias''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://noticias.juridicas.com/base_datos/CCAA/ic-l14-1990.t4.html|title=Ley 14/1990, de 26 de julio, de Régimen Jurídico de las Administraciones Públicas de Canarias. TITULO IV. Los Cabildos Insulares.|author=|date=|work=juridicas.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Кабилдо е составен од следниве административни канцеларии: Претседателство, законодавно тело, владин совет, информативни комисии, канцеларија на портпаролот. ===Влада=== Тенерифе е автономна територија на Шпанија. Островот има систем на ниво-влада и посебен статус во [[Европската Унија]] во кој има пониски даночни стапки во споредба со другите региони. Санта Крус е седиште на половина од регионалните владини институции и парламентот, чии претставници се назначуваат од престолнината [[Мадрид]]. Постојат петнаесет членови на парламентот кои работат заедно во усвојувањето на законодавството, организирањето буџети и подобрување на економијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spain-tenerife.com/en/discover/facts/government.html|title=SpainTenerife|last=|first=|date=n.d.|website=spain-tenerife.com |publisher=SpainTenerife|accessdate=1 December 2016}}</ref>. ===Општини=== Островот, кој е дел од [[Покраини во Шпанија|шпанската провинција]] [[Санта Крус де Тенерифе (покраина)|Санта Крус де Тенерифе]], е поделен административно во 31 општини. Само три општини се на копно: Тегесте, Ел Танке и [[Вилафлор (Тенерифе)|Вилафлор]]. Вилафлор е општина со највисока надморска височина на Канарските Острови (главниот град е на височина од 1.400 метри). Најголемата општина со површина од 207,31 километри е [[Ла Оротава]], која опфаќа голем дел од националниот парк Теиде. Најмалиот град на островот и на архипелагот е [[Пуерто де ла Круз]], со површина помала од 320 квадратни километри<ref name="extension"/>. Следува азбучен список на сите општини на островот: {{div col |colwidth=18em}} * [[Адехе]] * [[Арафо]] * [[Арико]] * [[Арона (Тенерифе)|Арона]] * [[Буенависта дел Норте]] * [[Канделарија (Тенерифе)|Канделарија]] * [[Фаснија]] * [[Гарачико]] * [[Гранадиља де Абона]] * [[Ла Гуанча (Тенерифе)|Ла Гуанча]] * [[Гија де Исора]] * [[Гуимар]] * [[Икод де лос Винос]] * [[Ла Матанца де Ацентехо]] * [[Ла Оротава]] * [[Пуетро де ла Круз]] * [[Лос Реалехос]] * [[Ел Росарио (Тенерифе)|Ел Росарио]] * [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]] * [[Сан Хуан де ла Рамбла]] * [[Сан Мигел де Абона]] * [[Санта Крус де Тенерифе]] * [[Санта Урсула]] * [[Сантјаго де Теиде]] * [[Ел Саузал]] * [[Лос Силос]] * [[Такоронте]] * [[Ел Танке]] * [[Тегесте]] * [[Ла Викторија де Ацентехо]] * [[Вилафлор (Тенерифе)|Вилафлор]] {{div col end}} {{div col |colwidth=18em}} * Абона * Ацентехо * Анага * Вале де Гуимар * Икод * Исора * Вале де Ла Оротава * Тено {{div col end}} ==Симболи== === Знаме и хералдика=== [[File:Coat of Arms of Tenerife.svg|thumb|upright|Грб на Тенерифе]] [[Знаме на Тенерифе|Знамето на Тенерифе]] првобитно било усвоено во [[1845]] од страна на морнарицата во неговата база во пристаништето Санта Крус де Тенерифе. Подоцна, и во моментов, ова знаме го претставува целиот остров Тенерифе. Тоа било одобрено од [[Кабилдо де Тенерифе]] и од Владата на Канарските Острови на [[9 мај]] [[1989]] година и објавено на [[22 мај]] во владиниот извештај на Канарските Острови, станувајќи официјално<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/boc/1989/070/007.html|title=BOC - 1989/070. Lunes 22 de Mayo de 1989 - 496|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>. [[Грб на Тенерифе|Грбот на Тенерифе]] бил донесен со кралски указ на [[23 март]] [[1510]] година од страна на [[Фердинанд II (Арагон)|Фердинанд Католикот]] во [[Мадрид]], во име на [[Јована I Кастиљска|Јована]], кралицата на Кастиља. Грбот има златно поле, со слика на [[Свети Михаил]] (островот бил освоен на празникот на светителот) над планина прикажана со кафеави, природни бои. Пламен еруптира од планината, симболизирајќи го Теиде. Под оваа планина е прикажан самиот остров околу кој има сини и сребрени бранови. На десната страна се наоѓа замок во [[Црвена боја (хералдика)|црвена боја]], а лево, лав повторно во црвена боја. Штитот што го користи Владата на островот е малку поинаков од оној што го користи градската влада на [[Ла Лагуна]]. Освен тоа грбот вклучува и гранки од палма на двете страни од грбот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=1&lang=1&s=1&ID=3559|title=Información del Cabildo de Tenerife|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071108084117/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=1&lang=1&s=1&ID=3559|archivedate=8 November 2007|df=dmy-all}}</ref>. ===Природни симболи=== Официјалните природни симболи поврзани со Тенерифе се [[сина ѕвингалка]] (''[[Fringilla teydea]]'') и [[Змејско дрво]](''Dracaena draco'') tree.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobcan.es/boc/1991/061/001.html|title=BOC - 1991/061. Viernes 10 de Mayo de 1991 - 577|author=|date=|work=gobcan.es|accessdate=18 April 2017}}</ref> <gallery class="center"> File:Teidefink.jpg|''[[Сина ѕвингалка]]'' File:Dracaena draco.jpg|''[[Змејско дрво]]'' </gallery> ==Демографија== [[File:Santa4.jpg|мини|десно|200п|Велигден во Лос Реалехос]] Според податоците на ''INE'' од [[1 јануари]] [[2011]] година, Тенерифе има најголема популација од седумте Канарски Острови и е најнаселен остров Шпанија со 908.555 регистрирани жители, од кои околу 25 % (220.902) живеат во главниот град [[Санта Крус де Тенерифе]] и речиси 50 % (424.200) во метрополитенската област [[Санта Крус Ла Лагуна]]<ref name="audes">Datos del proyecto AUDES5 {{Наведена мрежна страница |url=http://alarcos.inf-cr.uclm.es/per/fruiz/pobesp/ |title=Población de España - datos y mapas (áreas urbanas) |accessdate=2012-02-09 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120209063130/http://alarcos.inf-cr.uclm.es/per/fruiz/pobesp/ |archivedate=9 February 2012 |language=es |trans-title=Population of Spain - data and maps (urban areas) |df=dmy-all }}</ref>. Санта Крус де Тенерифе и градот Сан Кристобал де Ла Лагуна се всушност една урбана област, така што заедно имаат население од над 382.331 жители<ref>[http://www.webtenerife.com/NR/rdonlyres/CF59C0DB-7872-42B4-9206-D61390728073/5750/SantaCruzyLaLagunadosciudadesyunmill%C3%B3ndeopciones.pdf Dos ciudades, una Isla y un millón de opciones] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110716063120/http://www.webtenerife.com/NR/rdonlyres/CF59C0DB-7872-42B4-9206-D61390728073/5750/SantaCruzyLaLagunadosciudadesyunmill%C3%B3ndeopciones.pdf |date=16 July 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta%20sin%20perderte%20nada/Informacion%20practica/Antes%20de%20viajar/Zonas%20turisticas/SANTA%20CRUZ-LA%20LAGUNA.htm|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. По градот Санта Крус, главните градови и општини се [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]] (144.347), [[Арона]] (72.328), [[Ла Оротава]] (40.644), [[Адехе]] (38.245), [[Лос Реалехос]] (37.224), Абона (36.224) и [[Пуерто де ла Круз]] (31.131). Сите други општини имаат помалку од 30.000 жители, а најмалата општина е Вилафлор со 1.900 жители. Покрај регистрираното население, има и бројни нерегистрирани жители, првенствено туристи. [[File:Gráfico.png|thumb|Демографска еволуција на Тенерифе|left]] Неодамна Тенерифе доживеал пораст на населението значително повисоко од националниот просек. Во [[1990]] година, имало 663.306 регистрирани жители, кои се зголемиле на 709.365 во 2000 година, што претставува зголемување од 46.059 или годишен раст од 0.69 проценти. Меѓутоа, помеѓу 2000 и 2007 година, населението се зголемило за 155.705 односно на 865.070, годишен пораст од 3.14 проценти<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=/istac/estadisticas/poblacion/area_02_frame.html|title=Evolución histórica de la población de Tenerife (ISTAC)|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113143515/http://www2.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=%2Fistac%2Festadisticas%2Fpoblacion%2Farea_02_frame.html|archivedate=13 November 2010|df=dmy-all}}</ref>. Овие резултати го одразуваат општиот тренд во Шпанија, каде што од 2000 година имиграцијата го променила растот на населението, по колапсот на стапката на [[наталитет]] од [[1976]] година. Сепак, од 2001 година вкупната стапка на раст во Шпанија има околу 1,7 проценти на годишно со 3,14 проценти на Тенерифе, една од најголемите зголемувања во земјата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ine.es|title=Instituto Nacional de Estadistica. (Spanish Statistical Office)|author=|date=|work=ine.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. == Стопанство == [[File:Tenerife-phil5.jpg|thumb|right|Пристаниште]] Тенерифе е економски главен остров на Канарските Острови<ref name="canarias7.es"/><ref name="Datos corporativos de CajaCanarias"/>. Во моментов, Тенерифе е островот со највисок [[БДП]] на Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.es/espana/canarias/abci-tenerife-motor-turismo-canarias-201606141232_noticia.html|title=Tenerife, motor del turismo de Canarias|author=|date=14 June 2016|work=abc.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Иако економијата на Тенерифе е високо специјализирана во услужниот сектор, што претставува 78 % од вкупниот производствен капацитет, важноста на останатите економски сектори е клучна за развојот на производството. Во оваа смисла, примарниот сектор, којшто претставува само 1,98 проценти од вкупниот производ, групира активности кои се важни за одржливиот развој на економијата на островот. Енергетскиот сектор кој придонесува со 2,85 проценти има примарна улога во развојот на обновливите извори на енергија. Индустрискиот сектор, кој учествува со 5,80 %, е растечка активност на островот, во однос на новите можности создадени со технолошкиот напредок. Конечно, градежниот сектор со 11,29 % од вкупното производство има стратешки приоритет, бидејќи тоа е сектор со релативна стабилност што овозможува повеќекратни можности за развој и можности за вработување<ref>{{es}} [http://www.tenerifecapitalbusiness.info/ficheros/Economía_de_Tenerife.pdf Informe elaborado por el Observatorio Económico de Tenerife (SOFITESA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722000515/http://www.tenerifecapitalbusiness.info/ficheros/Econom%C3%ADa_de_Tenerife.pdf |date=22 July 2011 }}</ref>. ===Туризам=== Туризмот е една од најистакнатите индустрии, а Тенерифе заедно со околните острови се една од главните туристички одредишта во светот. Во [[2014]] година, 11.473.600 туристи (со исклучок на оние од другите делови на Шпанија) дошле на Канарските Острови. Тенерифе имал 4.171.384 туристи таа година, со исклучок на бројот на шпански туристи кои сочинуваат дополнителни 30 % од вкупниот број кои пристигнале на островот. Според ''Извештајот за туризам во Канарскиот статистички центар'' (ISTAC) за 2017 година, најголем број туристи од која било земја доаѓаат од [[Обединетото Кралство]], со повеќе од 3.980.000 туристи во 2014 година. На второто место доаѓа [[Германија]], следена од [[Шведска]], [[Норвешка]], [[Холандија]], [[Франција]], [[Ирска]], [[Белгија]], [[Италија]], [[Данска]], [[Финска]], [[Швајцарија]], [[Полска]], [[Русија]] и [[Австрија]]. Туризмот е поприсутен на јужниот дел на островот, кој е потопол и посув и има многу добро развиени одморалишта како што се [[Плаја де лас Америкас]] и [[Лос Кристијанос]]. Неодамна, крајбрежниот развој се проширил на север од Плаја де лас Америкас и сега ја опфаќа поранешната мала енклава Ла Калета (омилено место за туристите). По актот ''Moratoria'', усвоен од парламентот во Санта Крус де Тенерифе, на островот не треба да се градат повеќе хотели освен ако не се класифицирани како 5 ѕвездички и содржат различни услуги како што се терени за голф или конвенционални објекти. Овој чин бил усвоен со цел да се подобри стандардот на туристичката услуга и да се промовира развојот на животната средина. [[File:Playa de las americas Tenerife.jpg|thumb|Зајдисонце на плажа во Плаја де Лас Америкас, Тенерифе]] Областа позната како Коста Адехе (''Las Américas-Callao Salvaje'') има многу можности за слободно време покрај морето и песокот, како што се трговски центри, терени за голф, ресторани, водени паркови (најпознат е [[Сијам Парк (Тенерифе)]], животински паркови и театар погоден за мјузикли или конвенциски центар. Во северниот дел на островот, главниот развој за туризам е во градот [[Пуерто де ла Круз]]. Самиот град го чува дел од стариот пристаништен градски шарм помешан со северноевропски влијанија. Сепак, туристичкиот бум во 1960-тите го сменил изгледот на градот, истовремено создавајќи го пријатно место и космополитски, и фаворит за повозрасниот турист (особено германскиот и шпанскиот турист). Градот, исто така, е дом на зоолошката градина број еден во светот, [[Лоро Парк]], кој ја освоил наградата ''Trip Advisers''<ref name="tripadvisor.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tripadvisor.com/TravelersChoice-Attractions-cZoos-g1|title=Best Zoos - the World - TripAdvisor Travelers' Choice Awards|website=www.tripadvisor.com|language=en|access-date=2018-06-20}}</ref>. Во [[XIX век]] и поголемиот дел од [[XX век]] на островот дошле голем број странски туристи, особено Британци, кои покажале интерес за земјоделството на островите. Со светските војни, овој сектор започнал да слабее, но почетокот на втората половина на векот донело нови форми на туризам. Поради својата топла клима, првиот акцент бил ставен на Пуерто де ла Круз, а за сите атракции што ги понудил Вале де ла Оротава, и по промотивното сонце и плажи, околу 1980 година туристичкиот бум е роден во јужниот дел на Тенерифе. Акцентот бил ставен на градовите како Арона или Адехе, пренасочувајќи се во туристичките центри како Лос Кристијанос или Плаја де Лас Америкас, каде што сега се сместени 65 % од хотелите на островот. Тенерифе секоја година добива повеќе од 5 милиони туристи. Од Канарските нарските острови, Тенерифе е најпопуларен. Сепак, овие податоци исто така го одразуваат и големиот квалитет на ресурсите што ги троши туризмот (простор, енергија, вода итн.)<ref name="naturaycultura"/><ref>[http://www.webtenerife.com/NR/rdonlyres/AC31568D-687A-4B60-9FC2-389A90B1A728/6179/webTurismoenCifras2007.xls#'Menú Principal'!A1 Estadísticas de Turismo de Tenerife]{{Dead link|date=June 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }}</ref> Во моментов, општината Адехе на југот на островот има највисока концентрација на хотели со пет ѕвезди во Европа<ref>[https://diariodeavisos.elespanol.com/2018/06/las-nuevas-catedrales-del-turismo-en-tenerife/ Las nuevas ‘catedrales’ del turismo en Tenerife]</ref>, а исто така го има и она што се смета за најдобар луксузен хотел во Шпанија според''World Travel Awards''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eleconomista.es/evasion/noticias/9254628/07/18/Tenerife-tiene-el-mejor-hotel-de-lujo-de-Espana.html |title=Tenerife tiene el mejor hotel de lujo de España |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2018-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707172409/http://www.eleconomista.es/evasion/noticias/9254628/07/18/Tenerife-tiene-el-mejor-hotel-de-lujo-de-Espana.html |url-status=dead }}</ref> ===Земјоделство и риболов=== [[File:Botanico 2005.jpg|thumb|right|Ботаничка градина]] Бидејќи туризмот доминира во економијата, услужниот сектор е најголем. Индустријата и трговијата придонесуваат за 40 % од не-туристичката економија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=9&s=1&lang=1&ID=2755|title=Página oficial de Turusmo de Tenerife|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071110000250/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=9&lang=1&s=1&ID=2755|archivedate=10 November 2007|df=dmy-all}}</ref>. Примарниот сектор ја изгубил својата традиционална важност на островот поради индустрискиот и услужниот сектор. Земјоделството придонесува помалку од 10 отсто од БДП на островот, но неговиот придонес е од витално значење, бидејќи исто така генерира индиректни придобивки, преку одржување на руралниот изглед и поддршка на културните вредности на Тенерифе. Земјоделството е центрирано на северните падини, а исто така се определува и од висината и ориентацијата: во крајбрежната зона, [[домат]]ите и [[Банана|бананите]] се одгледуваат, обично во пластични куќишта, овие производи со висок принос се за извоз во Шпанија и Европа. Во сушната средна зона, се одгледуваат [[компир]]и, [[тутун]] и [[пченка]], додека на југ, [[кромид]]. [[File:Anaga (Tenerife).jpg|thumb|left|Поглед кон полињата околу Анага]] Бананите се особено значајни култури, бидејќи на Тенерифе растат повеќе банани од другите Канарски Острови, со тековно годишно производство од околу 150.000 тони, што е намалување од максималното производство од 200.000 тони во [[1986]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.platanodecanarias.net/esp/asprocan/asprocan.html|archive-url=https://archive.today/20120628215847/http://www.platanodecanarias.net/esp/asprocan/asprocan.html|url-status=dead|archive-date=28 June 2012|title=Estadísticas de la Asociación de Productores de Plátanos de Canarias (ASPROCAN)|author=|date=|work=platanodecanarias.net|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Повеќе од 90 проценти од вкупниот број се наменети за меѓународниот пазар, а бананата расте на околу 4200 хектари. По бананата, најважните култури се, според важност, домати, грозје, компири и цвеќиња. Рибарството исто така е главен фактор во економијата на Тенерифе, бидејќи Канарските Острови се втората најважна рибарска територија во Шпанија. ===Индустрија и трговија=== Трговијата на Тенерифе игра значајна улога во економијата, која е засилена од туризмот, што претставува речиси 20 отсто од БДП, а трговскиот центар Санта Крус де Тенерифе генерира најголем дел од заработувачката. Иако постојат разновидни индустриски објекти кои постојат на островот, најважна индустриска активност е [[нафта]]та, што претставува 10 отсто од БДП на островот, повторно во голема мера поради Санта Крус де Тенерифе со рафинеријата. Таа обезбедува нафтени производи не само на архипелагот на Канарските Острови, туку исто така е активна и на пазарите на Пиринејскиот Полуостров, Африка и Јужна Америка. ==Историско наследство== ===Споменици=== [[File:Castillo o Torre de San Andrés.jpg|thumb|Замокot Сан Андрес]] На островот има многу споменици, особено од времето по освојувањето. Помеѓу нив се истакнуваат [[Катедрала Ла Лагуна|катедралата Сан Кристобал де Ла Лагуна]]. Во [[Базилика Канделарија|Базиликата Канделарија]] секоја година, на 14 и 15 август во овој храм доаѓаат голем број на верници бидејќи датумот е поврзан со патронатот на градот, [[девица Канделарија]] која е [[светец заштитник]] на [[Канарски Острови|Канарските Острови]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mercaba.org/MEDITACION/Maria/23%20Candelaria/virgen.htm |title=Virgen de Candelaria, Patrona de Canarias - in Spanish |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2011-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517161814/http://www.mercaba.org/MEDITACION/Maria/23%20Candelaria/virgen.htm |url-status=dead }}</ref>, а како таква била прогласена во [[1596]] година од страна на кралот [[Филип III од Шпанија]]. Исто така забележливи на островот се одбранбените замоци сместени во селото Сан Андрес, како и многу други низ целиот остров. Меѓу другите импресивни структури е [[Аудиторио де Тенерифе]], еден од најсовремените во Шпанија, кој се наоѓа на влезната порта во главниот град (во јужниот дел на пристаништето Санта Крус де Тенерифе). Друга истакната структура е [[Торес де Санта Крус]], облакодер од 120 метри висок (највисока станбена зграда во Шпанија и еден од највисоките облакодери на Канарските Острови)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pgigrup.net/ingenieria_obras_ficha.asp?idioma_web=esp&id=286&tipo=&superficie=&pd=&cd=&po=&co=|title=phpMyAdmin|author=|date=|work=pgigrup.net|accessdate=18 April 2017|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092737/http://pgigrup.net/ingenieria_obras_ficha.asp?cd=&co=&id=286&idioma_web=esp&pd=&po=&superficie=&tipo=|url-status=dead}}</ref>. ===Археолошки наоѓалишта=== Островот, исто така, има неколку археолошки наоѓалишта во времето на Гуанчи (пред освојувањето), кои обично се пештерски слики кои се расфрлани низ целиот остров, но повеќето се наоѓаат на југ од островот. Две од најзначајните археолошки наоѓалишта на островот се Пештерата Ганче, каде што се најдени најстарите остатоци во архипелагот<ref name=A>{{Наведена мрежна страница|url=http://turismo.opennemas.com/articulo/cultura/protohistoria-tenerife/20140816110120000286.html|title=Protohistoria de Tenerife|first=Turiscom CIT: turismo y|last=viajes|date=|work=opennemas.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>, кои датираат од VI век п.н.е.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museosdetenerife.org/assets/downloads/publication-c408de300b.pdf|title=Palomas y Los Guanches. Sobre el poblamiento y las estrategias de alimentación vegetal entre los guanches|author=|date=|work=museosdetenerife.org|accessdate=18 April 2017}}</ref> и Пештерите на Дон Гаспар, каде што наоѓањето на растителните остатоци во вид на карбонизирани семиња укажува на тоа дека Гуанчите практикувале земјоделство на островот<ref name="A"/>. Други важни локации се археолошкото наоѓалиште Лос Камбадос и археолошкото наоѓалиште Ел Баранко дел Реј во Арона<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.patrimonionacional.biz/provincia/45/tenerife|title=Monumentos y patrimonio de Tenerife|author=|date=|work=patrimonionacional.biz|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170618063842/http://www.patrimonionacional.biz/provincia/45/tenerife/|archivedate=18 June 2017|df=dmy-all}}</ref>. Исто така, постојат траги кои го откриваат присуството на [[Пуни]]те на островот, месноста којшто се нарекува „[[Каменот од Таганана]]“ во градот Таганана. Ова наоѓалиште се состои од структура формирана од камен блок со камени резби на неговата површина. Меѓу нив е присуството на претставата на картагенската божица Танит<ref name="Canarias Arqueológica">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museosdetenerife.org/assets/downloads/publication-91c537fbbe.pdf|title=Canarias Arqueológica.|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref>, претставена со симбол во облик на шише опкружено со крстовидни мотиви. ==Култура и уметност== ===Литература=== Во XVI и XVII век, Антонио де Вијана, роден во Ла Лагуна, ја составил епската песна ''Antigüedades de las Islas Afortunadas'' (Антиквитети на среќните острови), работа вредна за антрополозите, бидејќи продира во светлината на канарскиот живот за тоа време<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mundoguanche.com/portada/articulo.php?id_articulo=110|title=Revista multimedia (Mundo Guanche)|author=|date=|work=mundoguanche.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. [[Просветителство во Шпанија|Просветителството]] во Шпанија пристигнало, а со тоа и на островот, во кој период се издвојуваат следните книжевни и уметнички личности: Хосе Виера и Клавихо, [[Томас де Иријарте]], Ангел Гимера и Хорхе, Мерцедес Пинто и Доминго Перес Миник. ===Сликарство=== [[File:Tomas de Iriarte Joaquin Inza.jpg|thumb|upright|[[Томас де Иријарте]]]] Во текот на XVI век, неколку сликари работеле во Ла Лагуна, како и во други места на островот, вклучувајќи ги населените места Гарачико, Санта Крус де Тенерифе, Ла Оротава и Пуерто де ла Круз. Кристобал Ернандес де Кинтана и Гаспар де Квеведо, кои се сметаат за најдобри сликари од XVII век на Канарските Острови, биле домородци на Ла Оротава, а нивната уметност може да се најде во црквите на Тенерифе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/educacion/culturacanaria/arte/arte.htm|title=ARTE EN CANARIAS|first=|last=NTI|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Делата на Луис де ла Круз и Риос може да се најдат во црквата ''Nuestra Señora de la Peña de Francia'' во Пуерто де ла Круз. Роден во [[1775]] година, тој станал сликар на [[Фернандо VII (Шпанија)|Фернандо VII]] и постигнал поволна позиција во кралскиот двор. Тој бил познат таму со прекарот на „Ел Канарио“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puertodelacruz.es/puerto/front_end/articulo.php?id_Art=103&idioma=1|title=Página oficial del ayuntamiento de Puerto de la Cruz|author=|date=|work=puertodelacruz.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070302194554/http://www.puertodelacruz.es/puerto/front_end/articulo.php?id_Art=103|archivedate=2 March 2007|df=dmy-all}}</ref>. Пејзажниот сликар Валентин Санц (роден во 1849 година) е роден во Санта Крус де Тенерифе, а во ''Museo Municipal de Bellas Artes de Santa Cruz'' се наоѓаат многу од неговите дела. Овој музеј ги содржи и делата на [[Хуан Родригес Ботас]] (1880-1917), кој се смета за прв импресионист од островот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Zonas/Tenerife%20Norte/Valle%20de%20La%20Orotava%20Puerto%20de%20La%20Cruz/Mas%20sobre%20Tenerife/Arte%20y%20cultura/Artes%20plasticas/Artistas/Juan%20Rodr%C3%ADguez%20Botas.htm|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015010101/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Zonas/Tenerife%2BNorte/Valle%2Bde%2BLa%2BOrotava%2BPuerto%2Bde%2BLa%2BCruz/Mas%2Bsobre%2BTenerife/Arte%2By%2Bcultura/Artes%2Bplasticas/Artistas/Juan%2BRodr%C3%ADguez%2BBotas.htm|archivedate=15 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. Фреските од [[Експресионизам|експресионистот]] Маријано де Косио можат да се најдат во црквата Санто Доминго, во [[Ла Лагуна]]. Франциско Бонин Герин (роден во 1874) е роден во Санта Крус и основал училиште за да ги охрабри уметниците. Оскар Домингес е роден во [[Ла Лагуна]] во [[1906]] година и е познат по неговата разновидност во работата. Тој припаѓал на надреалистичкото училиште и ја измислил техниката позната како ''decalcomania''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elpais.com/articulo/cultura/DOMINGUEZ/_oSCAR_/PINTOR/CANARIAS/CAAM/rescata/inexplicable/olvido/figura/oscar/Dominguez/elpepicul/19960124elpepicul_7/Tes/|title=El CAAM rescata del "inexplicable olvido" la figura de Óscar Domínguez|first=Ediciones El|last=País|date=24 January 1996|work=elpais.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ===Скулптура=== Пристигнувањето од [[Севиља]] на [[Мартин де Андухар Кантос]], архитект и вајар, донело нови техники за скулптурите на училиштето во Севиља, кои биле предадени на неговите ученици, вклучувајќи го и Блас Гарсија Равело, роден во Гарачико. Тој бил обучуван од мајсторот вајар Хуан Мартинес Монтанес<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cofradiadelnazareno.com/el_escultor.php|title=Cofradía del Nazareno (Los Realejos)|author=|date=|work=cofradiadelnazareno.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006070755/http://www.cofradiadelnazareno.com/el_escultor.php|archivedate=6 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. Други значајни вајари од XVII и XVIII век се [[Себастијан Фернандес Мендез]], [[Лазаро Гонсалес де Окампо]], [[Хосе Родригес де ла Олива]] и, најважниот, [[Фернандо Естевез]], роден во Ла Оротава и студент на Лухан Перес. Естевез придонел со голема колекција на религиозни слики и резби, откриени во бројни цркви на Тенерифе, како што е во главната парохија на [[Апостол Јаков Зевдеев|Свети Јаков Велики]] (''Parroquia Matriz del Apóstol Santiago''), во Лос Реалехос во катедралата Ла Лагуна, Иглесија де ла Консепсион во Ла Лагуна и базиликата Канделарија во Ла Оротава. ===Музика=== [[File:Timple Front.png|thumb|left]] Еден од најзначајните музичари од Тенерифе е Теобалдо Повел и Луго Виња, роден во Санта Крус и пијанистот и композитор Кантос Канатиос<ref name=teobaldopower>{{Наведена книга | last=Alemán|first=Gilberto|title=Teobaldo Power|publisher=Idea|isbn=978-84-96161-15-3}}</ref>. Химната на Канарските Острови ја носи својата мелодија од ''Arrorró'' зоздадена од Кантос Канатиос<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parcan.es/himno/|title=Himno de Canarias|author=|date=|work=parcan.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Фолклорната музика, исто така, цвета на островот, и, како и во другите острови, се одликува со употреба на канарскиот ''Тимпл'', [[гитара]], [[бандурија]], и разни перкусиони инструменти. Локалните фолклорни групи, како што се Лос Сабанденос, работат за да ги спасат музичките форми на Тенерифе во услови на зголемување на културниот притисок<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eldia.es/2007-06-14/cultura/cultura10.htm|title=De asociación a marca|author=|date=14 June 2007|work=eldia.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2009-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090106142926/http://www.eldia.es/2007-06-14/cultura/cultura10.htm|url-status=dead}}</ref>. Тенерифе е дом на типовите песни наречени ''isa'', ''folía'', ''tajaraste'', и ''malagueña''. ===Архитектура=== [[File:Güímar BW 2.JPG|thumb|[[Пирамиди Гуимар]]]] [[File:Tenerife2005 056.jpg|thumb|Архитектура во Санта Крус]] [[File:Auditorio de Tenerife 013.JPG|thumb|[[Аудиторио де Тенерифе]], главна архитектонска забележителност на Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treklens.com/gallery/Europe/Spain/Madrid/Madrid/Mostoles/photo370327.htm|title=TrekLens - Auditorio Tenerife Photo|author=|date=|work=treklens.com|accessdate=18 April 2017|archive-date=2012-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121210073021/http://www.treklens.com/gallery/Europe/Spain/Madrid/Madrid/Mostoles/photo370327.htm|url-status=dead}}</ref>]] Тенерифе се одликува со архитектура чии најдобри претставници се локалните куќи, а исто така и најскромните и најчести живеалишта. Овој стил, под влијание на оние на [[Андалусија]] и [[Португалија]], сепак имаат многу посебен и мајчин карактер<ref name=islaaisla/>. Од најважните куќи, најдобрите примери можат да се најдат во Ла Оротава и во Ла Лагуна, кои се одликуваат со нивните балкони и со постоењето внатрешни ''[[патио]]'' и широката употреба на дрвото познато како ''пино чај''. Овие куќи се одликуваат со едноставни фасади и дрвени решетки со мали украси<ref name=islaaisla/>. Внатрешните ''патио'' функционираат како вистински градини кои служат за да им дадат дополнителна осветленост на собите, кои се поврзани преку ''патио'' од галерии кои често се крунисани од дрво и камен. Елементи како пумпи за вода или клупи се чести за дел од овие патио<ref name=islaaisla/>. Традиционалните куќи генерално имаат два спрата, со груби ѕидови со разновидни бои. Понекогаш континуитетот на овие ѕидови е прекинат со присуство на камени блокови кои се користат за декоративни цели<ref name=islaaisla/>. Владините згради и верските објекти биле изградени според променливите стилови на секој век. Урбаните јадра на Ла Оротава и Ла Лагуна се прогласени за национални историско-уметнички споменици<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mcu.es/patrimonio/index.html|title=Áreas de Cultura: Patrimonio Cultural - Ministerio de Educación, Cultura y Deporte|author=|date=|work=mcu.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221133707/http://www.mcu.es/patrimonio/index.html|url-status=dead}}</ref>. Во последниве години, различни влади го предводат концептот за развој на архитектонски проекти, понекогаш огромното оние, дизајнирани од страна на реномирани архитекти, на пример, ремоделирањето на [[Плаза де Еспања (Тенерифе)|Плаза де Еспања]] во [[Санта Крус де Тенерифе]] од страна на швајцарските архитекти ''[[Herzog & de Meuron]]''. Други примери ги вклучуваат проектот Плаја де лас Тереситас од страна на Французинот Доминик Перо, центарот познат како ''Magma Arte & Congresos'', Торес де Санта Крус и Аудиторио де Тенерифе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Area%20profesional/Tenerife%20Convention%20Bureau/Centros%20de%20congresos/AUDITORIO%20DE%20TENERIFE%20TCB.htm?Lang=es|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015010101/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Area%2Bprofesional/Tenerife%2BConvention%2BBureau/Centros%2Bde%2Bcongresos/AUDITORIO%2BDE%2BTENERIFE%2BTCB.htm?Lang=es|archivedate=15 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. ===Занаетчиство=== [[File:Traje típico.JPG|thumb|left|Традиционална носија]] Посебно место во занаетчиството на островот е тенерифската тантела (''calado canario''), која се состои од работен вез<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.todotenerife.es/index.php?sectionID=7&lang=2&s=1&ID=730 |title=Todo Tenerife – Welcome to Tenerife |publisher=Todotenerife.es |date= |accessdate=2012-09-19}}</ref> These decorated, small pieces are afterwards joined, to produce distinct designs and pieces of cloth.<ref name=casabalcones>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.casa-balcones.com/esp/index.html|title=Museo Casa de Los Balcones|author=|date=|work=casa-balcones.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140405003954/http://www.casa-balcones.com/esp/index.html|archivedate=5 April 2014|df=dmy-all}}</ref>. Друга индустрија со седиште во Тенерифе е ''кабина''. На северот на островот произлегле разни мајсторски занаетчии кои изработувале посебни балкони, врати и прозорци, како и мебел што се состои од парчиња направени од добро дрво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta%20sin%20perderte%20nada/Mas%20sobre%20Tenerife/Tradiciones/Artesania/CESTERIA.htm?WBCMODE=presentationunpublis&Lang=es|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015010101/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta%2Bsin%2Bperderte%2Bnada/Mas%2Bsobre%2BTenerife/Tradiciones/Artesania/CESTERIA.htm?WBCMODE=presentationunpublis&Lang=es|archivedate=15 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. Грнчарството има долга историја на островот, односно уште од времето кога овде живееле Гуанчите. Тие не биле запознаени со [[грнчарско тркало|грнчарското тркало]] и користеле рачно изработена глина, која им дава на нивната керамика карактеристичен изглед. Грнчарството се користело за производство на домашни предмети, како што се садови, или украсни парчиња, како што се огради или предмети познати како ''pintaderas''<ref name=naturaycultura/>. ===Традиционални прослави=== ====Карневал на Санта Крус==== Можеби најважниот фестивал на Тенерифе, популарен на национално и на меѓународно ниво, е карневалот во Санта Крус де Тенерифе, кој е прогласен за фестивал од меѓународен туристички интерес (''Fiesta de Interés Turístico Internacional'')<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.carnavaltenerife.es/staticpages/index.php?page=1.presentacion|title=Página oficial del Carnaval de Santa Cruz de Tenerife|author=|date=|work=carnavaltenerife.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080930195304/http://www.carnavaltenerife.es/staticpages/index.php?page=1.presentacion|archivedate=30 September 2008|df=dmy-all}}</ref>. Карневалот се слави на многу локации на север и југ од островот, но е најголем во делокругот на градот Санта Крус<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?ID=4758&s=6&sectionID=45&lang=1&hilite=carnaval|archive-url=https://archive.today/20090115183809/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?ID=4758&s=6&sectionID=45&lang=1&hilite=carnaval|url-status=dead|archive-date=15 January 2009|title=Información del Cabildo Insular acerca de todos los carnavales de Tenerife|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Карневалот вклучува групи од улични музичари (''murgas''), групи менестрели (''rondallas de Tenerife''), маскаради (''comparsas'') и разни асоцијации (''agrupaciones''). Откако ќе биде избрана кралицата на фестивалот, завршува првиот дел од карневалот, а потоа започнува вистинскиот уличен карневал, во кој голем број луѓе се собираат во центарот на Санта Крус, a целосниот карневалски настан е во траење од десет дена<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sctfe.es/index.php?id=627|title=Apartado de Fiestas de la página web del Ayuntamiento de Santa Cruz de Tenerife|author=|date=|work=sctfe.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2010-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100928031328/https://www.sctfe.es/index.php?id=627|url-status=dead}}</ref>. ====Поклоништво==== Најтрадиционалните и најраспространети религиозни фестивали на островите се познати како ''romerías''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta%20sin%20perderte%20nada/Mas%20sobre%20Tenerife/Tradiciones/Fiestas/ROMERIAS.htm?wbc_purpose=Basi&Lang=es|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015010101/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta%2Bsin%2Bperderte%2Bnada/Mas%2Bsobre%2BTenerife/Tradiciones/Fiestas/ROMERIAS.htm?wbc_purpose=Basi&Lang=es|archivedate=15 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. Овие настани, кои ги вклучуваат христијанските и нехристијанските елементи, се слават на разни начини во чест на светецот-заштитник на одредено место. Процесите се придружени со локални танци, локални јадења, фолклорни активности, локални уметности и занаети, локални спортови и носење традиционален фустан (''trajes de mago''). Потеклото на овие настани може да се припише на прославите што ги правеле најбогатите класи на островот, кои се собирале за да ги почитуваат нивните патронски светости, посакувајќи добри плодови, плодни земјишта, обилни дождови, лекување на болести, завршување на епидемии итн. ====Празникот на Богородица Канделарија==== [[Богородица од Канделарија]] е покровител на Канарските Острови. Празникот се одржува во нејзина чест двапати годишно, во февруари и август. Прославата на Богородица Канделарија се слави секој [[14 август]] во сите општини на островот. Друг значаен чин на празникот на Богородица Канделарија е наречен „''Прошетката до Канделарија''“, која се одржува во ноќта од 14 до 15 август, во која верниците прават поклонение пешки од различни делови на островот, дури и доаѓајќи од други острови за да пристигнат до [[Базилика Канделарија|нејзиното светилиште]] во Канделарија. На [[2 февруари]] се слави празникот Канделарија. Исто така на овој ден доаѓаат во градот многу верници. ====Празникот Кристо де Ла Лагуна==== Се празнува секој [[14 септември]] во чест на многу почитувана слика на [[Христос]] во архипелагот, [[Кристо де Ла Лагуна]] која се наоѓа во [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]] ====Корпус Кристи==== [[File:Plaza-centro.jpg|thumb|right]] Религиозниот фестивал ''Корпус Кристи'' е особено важен, и традиционално се слави со поставување на цветни теписи на улиците. Особено значајни се прославите во [[Ла Оротава]], каде што многу голем тепих, од различни обоени вулкански почви, го покрива градскиот плоштад.. Прославата е прогласена за важен културен интерес помеѓу официјалните традиционални активности на островот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.villadelaorotava.org/fiestas.php?op2=19|title=Página del ayuntamiento de la Villa de La Orotava|author=|date=|work=villadelaorotava.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080604184007/http://www.villadelaorotava.org/fiestas.php?op2=19|archivedate=4 June 2008|df=dmy-all}}</ref>. ====Велигден==== Меѓу бројните други прослави кои ја дефинираат културата на островот, [[Велигден]] останува најважен. Тој се слави низ целиот остров, но е особено значаен во општините Ла Лагуна, Ла Оротава и Лос Реалехос, каде што се одвиваат традиционалните настани поврзани во четвртокот, [[Велики петок]] и Велигденска недела или „Воскресение во неделата“. Светата недела во градот Сан Кристобал де Ла Лагуна е најголем празник во Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sobrecanarias.com/2010/02/22/semana-santa-lagunera-2010/|title=Semana Santa en La Laguna 2010|author=|date=22 February 2010|work=sobrecanarias.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ==Религија== Како и со остатокот од Шпанија, Тенерифе е главно [[Католик|католички]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spain.info/TourSpain/Informacion+practica/Consejos+Practicos/Idiomas+y+religion/0/Que+religion+se+practica+en+Espana.htm?Language=ES|title=Información turística de España|author=|date=|work=spain.info|accessdate=18 April 2017}}{{Dead link|date=June 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }}</ref>. Сепак, практиката на другите религии и деноминации повеќе се проширила на островот поради туризмот и имиграцијата, како [[ислам]]от, [[хиндуизмот]], [[будизмот]], [[Евангелизам|евангелизмот]], [[јудаизмот]] и афроамериканската религија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.observatorioreligion.es/upload/80/39/Pdfd_interactivo_Canarias.pdf|title=Religiones entre continentes. Minorías religiosas en Canarias.|publisher=|accessdate=30 November 2017|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515124020/http://www.observatorioreligion.es/upload/80/39/Pdfd_interactivo_Canarias.pdf|url-status=dead}}</ref> Малцинските религии на островот: кинески религии<ref name="laopinion.es">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/sociedad/2008/10/03/sociedad-canarios-profesa-religion-minoritaria/173826.html|title=Un 5% de canarios profesa una religión minoritaria - La Opinión de Tenerife|first=La Opinión de|last=Tenerife|date=|work=laopinion.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>, Бахајство<ref name="laopinion.es"/> и неопаганство, Црквата на народот Гуанче итн.<ref name="laopinion.es"/> [[File:Tenerife.candelaria.exterior.basilica.jpg|thumb|left|[[Базилика Канделарија]]]] Важен католички фестивал е прославата на празникот поврзани со [[Богородица Канделарија]], светец заштитник на [[Канарските Острови]], кој претставува обединување на културите на Гуанчи и Шпанија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/secciones/noticia.jsp?pRef=3033_2_126517__Tenerife-Viva-Virgen-Candelaria|archive-url=https://archive.today/20120628215906/http://www.laopinion.es/secciones/noticia.jsp?pRef=3033_2_126517__Tenerife-Viva-Virgen-Candelaria|url-status=dead|archive-date=28 June 2012|title=Tenerife - La Opinión de Tenerife - Hemeroteca 03-02-2008|first=La Opinión de|last=Tenerife|date=|work=laopinion.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Гуанчите го поттикнале култот кон [[Богородица]]. [[File:Hermano Pedro.jpg|thumb|right|[[Педро де Бетанкур]] бил станал канонизиран ветец]] На Тенерифе се родени двајца католички светци, кои биле едни од најголемите мисионери во Америка: [[Педро де Бетанкур]] и Хосе де Анхиета. Првиот бил мисионер во [[Гватемала]] и основач на ''Редот на Пресвета Богородица од Витлеем'' (прв верски поредок на Америка), а вториот бил мисионер во [[Бразил]], и еден од основачите на Саун Пауло и Рио де Жанеиро. Исто така позната мисионерка е и Марија де Леон и Делгадо. Оваа калуѓерка е почитувана низ Канарските Острови. Нејзиното тело се наоѓа во манастирот Санта Каталина де Сиена во [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]]. Главни католички места за обожавање на островот вклучуваат: * [[Базилика Канделарија]] (во [[Канделарија]]): Место каде што се наоѓа икона од Богородица Канделарија. Базиликата е дизајнирана од страна на архитектот [[Хосе Енрике Мареро Регаладо]].<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Bas%C3%ADlica_de_Nuestra_Se%C3%B1ora_de_la_Candelaria Basilica de Candelaria - Wikipedia Spanish Versión]</ref> Базиликата има капацитет од 5,000 верници кое означува дека е една од поголемите во [[Шпанија]]. Изградбата на денешниот објект започнала во [[1949]] а завршшила во [[1959]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dominicos.org/betica/candelaria.htm |title=Página oficial de los Dominicos de la Basílica de Candelaria - in Spanish |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2010-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204125636/http://www.dominicos.org/betica/candelaria.htm |url-status=dead }}</ref> * [[Катедрала Ла Лагуна]] (во [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]]): Во неа се наоѓа седиштето на Бискупијата во Тенерифе. Изградбата на соборниот храм започнала во [[1904]] година а завршила во [[1913]] година. Храмот е посветен на [[Девица Лос Ремедиос]]. Ова е едно од најважните светилишта на [[Канарски Острови|Канарските Острови]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.obispadodetenerife.es/paginas/diocesis.html |title=Historia de la Diócesis Nivariense - in Spanish |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2009-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091217145038/http://www.obispadodetenerife.es/paginas/diocesis.html |url-status=dead }}</ref> * [[Реал Сантуарио дел Кристо де Ла Лагуна]] (во Сан Кристобал де Ла Лагуна): Една од најважните цркви на Канарските Острови, ја содржи почитуваната слика на Кристо де Ла Лагуна и е симбол на градот. * Главната парохија на Свети Јаков Велики (''Parroquia Matriz del Apóstol Santiago''): Оваа парохиска црква е сместена во Вила де Лос Реалехос, и била првата христијанска црква изградена на островот по неговото освојување од страна на кастилките сили. Таа е посветена на Свети Јаков Велики, бидејќи конквистата овде била завршена на празникот на светителот на 25 јули 1496 година. [[File:Catedral de La Laguna, Tenerife.jpg|thumb|right|upright|[[Катедрала Ла Лагуна]]]] Првиот светец на Тенерифе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/2002/documents/hf_jp-ii_hom_20020730_canonization-guatemala_sp.html|title=Viaje Apostólico a la Ciudad de Guatemala: Santa misa de canonización del beato hermano Pedro de San José Betancurt en el Hipódromo del Sur, Ciudad de Guatemala (30 de julio de 2002) - Juan Pablo II|author=|date=|work=vatican.va|accessdate=18 April 2017}}</ref> и Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museosdetenerife.org/cedocam-centro-de-documentacion-de-canarias-y-america/evento/2558|title=Museos de Tenerife - Intemporales: "Hermano Pedro, primer santo de las Islas Canarias"|author=|date=|work=museosdetenerife.org|accessdate=18 April 2017|archive-date=2017-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517190934/http://www.museosdetenerife.org/cedocam-centro-de-documentacion-de-canarias-y-america/evento/2558|url-status=dead}}</ref> бил [[Педро де Бетанкур]], роден во градот Вилафлор, Тенерифе. Неговото светилиште е пештера во Гранадиља де Абона, во близина на брегот, каде што живеел во својата младост. Друга значајна градба на островот е [[Масонски храм Санта Крус де Тенерифе|масонскиот храм во Санта Крус де Тенерифе]], кој генерално се смета за најдобар пример за архитектурата на масонски храм во Шпанија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.masoneria.org/temploTF.php|title=Masonería en Canarias - Masoneria Regular|author=|date=|work=masoneria.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Тој бил масонски центар на земјата до воената окупација на островот од режимот на Франко<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eldia.es/2002-10-17/SANTACRUZ/0-templo-masonico-bien-interes-cultural.htm#4|title=El templo masónico, bien de interés cultural|author=|date=17 October 2002|work=eldia.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2018-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817161314/http://www.eldia.es/2002-10-17/SANTACRUZ/0-templo-masonico-bien-interes-cultural.htm#4|url-status=dead}}</ref>. Седиштето на Исламската федерација на Канарските Острови е на Тенерифе; организацијата е основана за обединување на муслиманската заедница<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/tenerife/2015/04/16/musulmanes-isla-constituyen-primera-federacion/601084.html|title=Los musulmanes de la Isla constituyen la primera Federación Islámica de Canarias|first=La Opinión de|last=Tenerife|date=|work=laopinion.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ==Образование== Формалното образование на Тенерифе започнало преку основањето на религиозните ордени. Во [[1530]] година, Доминиканскиот Ред основал школа по филозофијата во манастирот во Ла Лагуна. Сепак, до [[XVIII век]], Тенерифе во голема мера немал образовни институции. [[File:UniversityLaLaguna.JPG|thumb|left|[[Универзитет Ла Лагуна]], најстариот и најголем универзитет на Канарските Острови.]] Таквите институции, започнале да се развиваат благодарение на работата на „''Кралското Економско Друштво на Пријатели на Земјата''“, во кое биле основани неколку училишта во [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]]. Првиот од нив бил институт за средно образование основан во [[1846]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ull.es/portal/viewcategory.aspx?code=16|title=Universidad de La Laguna|author=|date=|work=ull.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100111211540/http://www.ull.es/portal/viewcategory.aspx?code=16|archivedate=11 January 2010|df=dmy-all}}</ref>. Според анексот од [[1850]] година бил основан ''Ескула Нормал Елементал'', прв колеџ за наставници на архипелагот, кој станал познат како ''Escuela Normal Superior de Magisterio'' од [[1866]] година наваму. Тие биле единствените високообразовни институции додека диктаторот [[Мигел Примо де Ривера]] не основал неколку институции. Пресвртната точка дошла во времето на подемот на [[Втора Шпанска Република|Втората Шпанска Република]]. Од [[1929]] до [[1933]] бројот на училишта речиси двојно се зголемил. Кратко по ова, со почетокот на [[Граѓанска војна во Шпанија|Граѓанската војна во Шпанија]] проследена со диктатурата на [[Франциско Франко]] започнал значителен пресврт во образованието. Образованието во рацете на религиозните групи имало одредена важност на островот, сè до 1970 година кога бил донесен т.н. ''Ley General de Educación'' („Општ закон за образование“). Државните училишта го продолжиле својот развој за време и после транзицијата на Шпанија кон демократијата. Денес, Тенерифе има 301 центри за детска едукација (предучилишни установи), 297 основни училишта, 140 средни училишта и 86 постсредни училишта<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobcan.es/educacion/DGC/DirCentros/scripts/default.asp?categoria=37|title=Buscador de centros educativos y oferta educativa - Consejería de Educación y Universidades - Gobierno de Canarias|author=|date=|work=gobcan.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Исто така има и пет универзитети или постдипломски училишта: [[Универзитет Ла Лагуна]], [[Национален универзитет за далелинско образование]], [[Меѓународен Универзитет Менендез Пелахо]], [[Универзитет Алфонсо Х Мудриот]] и Универсидад де Вик. Најголемиот од нив е Универзитетот Ла Лагуна. Европскиот Универзитет на Канарските Острови се наоѓа во Ла Оротава и е првиот приватен универзитет на Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.villadelaorotava.org/educacion.php?op2=py&id=32|title=Universidad Europea de Canarias en La Orotava|author=|date=|work=villadelaorotava.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407071317/http://www.villadelaorotava.org/educacion.php?op2=py&id=32|archivedate=7 April 2014|df=dmy-all}}</ref>. ===Наука и истражување=== [[File:Obs 2.jpg|thumb|left|Опсерваторија Теиде]] Иако Тенерифе не е познат во историјата на научните и академските истражувања, тој е дом на [[Астрофизички институт на Канарските Острови|Астрофизичкиот институт на Канарските Острови]]. Исто така постои Биооргански институт Антонио Гонсалес на Универзитетот Ла Лагуна. Исто така на универзитетот се наоѓаат и Институтот за лингвистика, Центарот за средновековни и ренесансни студии, Институтот за бизнис, Правен нститутот, Универзитетскиот институт за политички и општествени науки и Институтот за тропски болести. Последниот е еден од седумте институции на Истражувачкиот центар за тропски болести (''RICET''), која се наоѓа во различни делови на [[Шпанија]]. [[Пуерто де ла Круз]] има Институт за шпанска студии на Канарските Острови, сличен на Институтот за шпанска култура во Мадрид. Во Ла Лагуна се наоѓа седиштето на Шпанскиот национален истражувачки совет за Канарските Острови и Меѓународниот центар за заштита на наследство. Други истражувачки капацитети во Тенерифе се Институт по технологија, Институт по вулканологија, Институт по енергетика, Институт по океанологија итн. ===Музеи=== [[File:Momia guanche museo santa cruz 27-07.JPG|thumb|right|Мумија од член на народот Гуанчи]] [[File:Pueblo Chico Guanchen2.jpg|thumb|right|Фигури од Гуанич во Ла Оратава]] Островот може да се пофали со различни музеи од различни природи, под власта на различни институции. Можеби најразвиените се оние кои припаѓаат на Автономната организација на музеи и центри, кои ги вклучуваат следните<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museosdetenerife.org/index.php?al_id_mus=6|title=Museos de Tenerife - Museos de Tenerife|author=|date=|work=museosdetenerife.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>: * [[Музејот на природата и човекот (Тенерифе)|Музејот на природата и човекот]]: сместен во [[Санта Крус де Тенерифе]], овој музеј ги прикажува природните богатства на Канарските Острови и на предхиспанските луѓе кои го населувале регионот. Комплексот е составен од три музеи: ** Музеј на природни науки ** Архитектонски музеј на Тенерифе ** Канарски институт за биоантропологија * Музеј на историјата на Тенерифе: се наоѓа во градот Ла Лагуна, историјата на музејот претставува преглед на институционалниот, социјалниот, економскиот и културниот развој на островот во периодот од XV до XX век. * Музеј на науката и космосот, исто така, се наоѓа во Ла Лагуна во непосредна близина на Институтот за астрофизика. * Музеј за антропологија на Тенерифе, во Ла Лагуна, држанва институција за истражување, зачувување и ширење на популарната култура * Центар за канарско-американска документација, сместен во Ла Лагуна со мисија за зајакнување на културните односи и елементи на заеднички идентитет меѓу островите и Америка, преку средства како што се конзервација, информирање и дифузија од нивното споделено документарно наследство. * Центар за фотографија Исла де Тенерифе кој се наоѓа во Санта Крус де Тенерифе и нуди годишна програма на изложби што овозможува контакт со тенденции и дела на разни познати фотографи на Канарските Острови. * Центар на уметноста, кохј се наоѓа во Санта Крус де Тенерифе Независно од ''Organismo Autónomo de Museos y Centros'' се: * Каса дел Карнавал, која се наоѓа во Санта Крус де Тенерифе, и е музеј посветен на историјата на карневалот во Санта Крус де Тенерифе. Комората има две изложбени области; еден за привремени изложби, а исто така и за собраниска сала, а другата за постојани изложби во кои се изложени костимите на кралицата на карневалот од секоја година, оригиналните постери на карневалот, тематски видеа итн. * Општински музеј за ликовни уметности во главниот град, има постојана изложба на слики и скулптури на [[Хосе де Рибера]], Федерико Мадразо, [[Хоакин Сороља]], Маноло Миларес и Оскар Домингес. * Каса де Вино Ла Баранда, член на Асоцијацијата на музеи<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museosdelvino.es/listaSocios.htm|title=Socios de la Asociación de Museos del Vino de España|author=|date=|work=museosdelvino.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081016044535/http://www.museosdelvino.es/listaSocios.htm|archivedate=16 October 2008|df=dmy-all}}</ref> се наоѓа во општината Ел Саузал. * Каса де ла Миел, за поддршка и развој на секторот за пчеларство на Тенерифе. Центарот нуди експонати за историјата на оваа индустрија на островот и начинот на кој се спроведува пчеларството, како и информативни услуги и можности<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.casadelamiel.org/miel.html|title=Página de la Casa de la Miel de Tenerife|author=|date=|work=casadelamiel.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915183811/http://www.casadelamiel.org/miel.html|archivedate=15 September 2008|df=dmy-all}}</ref>. * Музеј на Иберо-американското занаетчиство се наоѓа во стариот манастир Сан Бенито Абад, во Ла Оротава. Фондацијата е финансирана од Министерството за индустрија, трговија и туризам. Има пет галерии, специјализирани за популарни музички инструменти, текстил и нови дизајни во занаетчиството, керамиката и популарната уметност. * Археолошкиот музеј на Пуерто де ла Круз во истоимениот град се наоѓа во традиционална ''касона'' (тип на куќа што датира од XVIII-XIX век), и нуди архивска колекција која содржи повеќе од 2.600 примероци на предмети од културата на Гуанче<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arqueopc.museum/nuevo/pagina.asp?id=3|title=Fondo museográfico del espacio|author=|date=|work=arqueopc.museum|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090111223949/http://www.arqueopc.museum/nuevo/pagina.asp?id=3|archivedate=11 January 2009|df=dmy-all}}</ref>. * Регионален воен музеј на Канарските Острови, се наоѓа во Санта Крус де Тенерифе. Неговите галерии ја прикажуваат целата воена историја, вклучувајќи го и отфрлањето на нападот од британскиот адмирал Нелсон, како и други настани и борби што се воделе на островите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ejercito.mde.es/ihycm/chycm/index.html|title=Official site of the Centro de Historia y Cultura Militar de Canarias|author=|date=|work=mde.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926115831/http://www.ejercito.mde.es/ihycm/chycm/index.html|archivedate=26 September 2008|df=dmy-all}}</ref>. == Медиуми == Заедно со многу радио и телевизиски станици на [[шпански јазик]], Тенерифе има две официјални радио станици на [[англиски јазик]]. ''Coast FM'' емитува мешавина на современа музика и е единствената локална информативна служба која емитува на англиски јазик. Како поголема од двете станици, ''Coast Coast FM'' може да се чуе преку Тенерифе и голем дел од Канарските Острови од своите предаватели на 106.6, 92.2 и 89.4. ''Energy FM'' е музичка станица која исто така емитува локални вести и информации. == Сообраќај == [[File:SantaCruzHarbour.jpg|thumb|Санта Крус де Тенерифе]] Во Тенерифе постојат два аеродроми: [[Северен Аеродром (Тенерифе)|Северен Аеродром]] или ''Лос Родеос'' и [[Јужен Аеродром (Тенерифе)|Јужен Аеродром]] или ''Реина Софија'' . Лос Родеос е помал од двата аеродроми и се наоѓа во близина на областа Санта Крус Ла Лагуна (423.000 жители). Таа им служи за меѓуостровските летови, како и за национални и европски летови а во последните две години има воспоставено неделна линија до Венецуела. Аеродромот Реина Софија е најпрометниот аеродром во Тенерифе, на 7-мо место во Шпанија. Тој обично служи за масата на редовни чартер летови кои постојано пристигнуваат од поголемиот дел од Европа. Аеродромот Лос Родеос исто така бил [[Авионска несреќа на Тенерифе (1977)|место на несреќата]] на аеродромот во Тенерифе, во која загинале 583 лица и е најсмртоносната авионска несреќа во историјата. Друг начин да се пристигне на Тенерифе е со [[ферибот]]. Мрежата што се состои од два брзи автопати (TF1 и TF5) кои не се бесплатни, го опфаќа речиси целиот остров, поврзувајќи ги сите главни градови и одморалишта со метрополитенската област. Исклучок е на Запад, од Адехе до Икод де Лос Винос, кој поминува низ помал планински пат. Сепак, во тек се планови за завршување на автопатот, што предизвикало голема дебата меѓу еколозите и локалните стопанственици. Далеку од главните автопати, постои мрежа на секундарни и комунални патишта, кои варираат од широки до стрмни, тесни патишта. Јавниот превоз на островот е обезбеден од широката мрежа на автобуси управувана од ''TITSA'', кои работи со флота од современи автобуси со климатизација<ref>"Tenerife's main bus service, TITSA, is efficient and covers the island well. Most of the vehicles are new, air conditioned, clean and painted white and green." Barrett, Pam (2000) ''Insight Guide Tenerife and Western Canary Islands'' (4th ed.) Insight Guides, APA Publications, Singapore, p. 280, {{ISBN|1-58573-060-2}}</ref>. Автобусите на ''TITSA'' го покриваат поголемиот дел од островот и се прилично чести. За повеќе од едно патување, клиентите можат да купат ''BonoBus'' картички од 15 € или 25 €, кои работат многу поевтино од поединечни готовински цени. ''BonoBus'' може да се купи кај повеќето автобуски станици и на аеродромот Реина Софија, спроти портата 47. ''BonoBus'' важи и за трамвајот во главниот град Санта Крус. Автомобил за изнајмување понекогаш е добра опција за откривање на далечните региони на дивината, иако ''TITSA'' работи со сигурни автобуски услуги на најоддалечените места, како што се масивот Тено преку Маска (355) и до планините Анага (247). ''TITSA'' дури и спроведува две дневни услуги до Теиде - од Пуерто де ла Круз (348) и од Лос Кристијанс/Лас Америкас (342) до Теиде Парадор, Телеферико жичарница, Монтана Бланка и Ел Портиљо. Единствените компании за изнајмување на автомобили кои имаат канцеларии на аеродромите се: ''Autoreisen'', ''Avis, Cicar, Europcar, Goldcar'' (само на јужниот аеродром) и ''Hertz''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aena-aeropuertos.es/csee/Satellite/Aeropuerto-Tenerife-Norte/en/Page/1237553552391/|title=Car Rental Companies in Tenerife North Airport|author=|date=|work=aena-aeropuertos.es|accessdate=18 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517074950/http://www.aena-aeropuertos.es/csee/Satellite/Aeropuerto-Tenerife-Norte/en/Page/1237553552391/|archive-date=17 May 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aena-aeropuertos.es/csee/Satellite/Aeropuerto-Tenerife-Sur/en/Page/1237553556933//Rent-a-car-desks.html|title=Car Rental Companies in Tenerife South Airport|author=|date=|work=aena-aeropuertos.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2014-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223064102/http://www.aena-aeropuertos.es/csee/Satellite/Aeropuerto-Tenerife-Sur/en/Page/1237553556933/Rent-a-car-desks.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.autoreisen.com/alquiler-coches/alquiler-de-coches.php|title=Alquiler de coches en Tenerife first=Car Hire Tenerife - Autoreisen - Car Hire|last=Lanzarote|date=|work=autoreisen.es|accessdate=18 April 2017}}</ref> Метрополитската Област Санта Крус и Ла Лагуна се служи со трамвај, кој бил отворен во почетокот на 2007 година, по 3 години интензивни работи. Прилично долгата линија од Санта Крус до Ла Лагуна има 20 постојки. Втората линија во Ла Лагуна била додадена во [[2009]] година. ===Патишта=== [[File:AutopistaTF5.jpg|thumb|Автопатот TF5]] Главната сообраќајна мрежа во Тенерифе е поврзана со автопати. Најважни од нив се Северниот и Јужниот автопат кои поминуваат од метрополската зона на југ и север, соодветно. Овие два автопати се поврзани со помош на ''Autovía de Interconexión Norte-Sur'' во предградието на метрополската зона. Во рамките на мрежата на патишта на островот Тенерифе постојат и други помали патишта кои се користат за вклучување кон автопатот од Сан Андрес и Санта Крус<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPTzMfT293QwMLA0MLAyOPUAsvdyc_I0NjQ6B8JFDe2cQ3BCRvYGFhYGDk6mbqG-Lhb2DgaUBAt59Hfm6qfkFuRDkAMf0HJA!!/dl2/d1/L0lDU0NTSUpKZ2tLQ2xFS0NsRUEhL29Kb1FBQUlRSkFBTVl4aWxNUVp3WEJNNUpVbE1rQSEhL1lCSkp3NDU0NTAtNUY0a3N0eWowc3J5bndBISEvN19ISTZMSUtHMTBPUDU5MDJIUDk0MUhLQlMwNC9LX19fXzIvaWRDb250ZW50L2NvbS5pYm0ud29ya3BsYWNlLndjbS5hcGkuV0NNX0NvbnRlbnQlMExpc3RhZG8gZGUgQ2FycmV0ZXJhcyUwZDEzMWUwODA0NGFmYjNhZGI2OGZmZThiOTdjNTg0NDUlMFBVQkxJU0hFRC9jbGlja051bUl0ZW0vMg!!/#7_HI6LIKG10OP5902HP941HKBS04|title=Red de carreteras de Tenerife|author=|date=|work=tenerife.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2009-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224225003/http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPTzMfT293QwMLA0MLAyOPUAsvdyc_I0NjQ6B8JFDe2cQ3BCRvYGFhYGDk6mbqG-Lhb2DgaUBAt59Hfm6qfkFuRDkAMf0HJA!!/dl2/d1/L0lDU0NTSUpKZ2tLQ2xFS0NsRUEhL29Kb1FBQUlRSkFBTVl4aWxNUVp3WEJNNUpVbE1rQSEhL1lCSkp3NDU0NTAtNUY0a3N0eWowc3J5bndBISEvN19ISTZMSUtHMTBPUDU5MDJIUDk0MUhLQlMwNC9LX19fXzIvaWRDb250ZW50L2NvbS5pYm0ud29ya3BsYWNlLndjbS5hcGkuV0NNX0NvbnRlbnQlMExpc3RhZG8gZGUgQ2FycmV0ZXJhcyUwZDEzMWUwODA0NGFmYjNhZGI2OGZmZThiOTdjNTg0NDUlMFBVQkxJU0hFRC9jbGlja051bUl0ZW0vMg!!/#7_HI6LIKG10OP5902HP941HKBS04|url-status=dead}}</ref>. Планирано е и изградба на пат за заобиколување северно од метрополската област Санта Крус де Тенерифе, Ла Лагуна. Трасата ќе биде долга околу 20 километри и ќе чини околу 190 милиони евра<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tenerife.es/piot/|title=Plan Insular de Ordenación de Tenerife|author=|date=|work=tenerife.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ===Аеродроми=== Во Тенерифе постојат два аеродроми: Реина Софија и Лос Родеос, во близина на Санта Крус. Секој има летови до главните градови на другите острови и до градови низ Европа, како и во [[Каракас]], [[Дакар]] и [[Мајами]]. Севкупно, Тенерифе има највисок број на патници и најголем број пристигнувања, кои се повеќе популарни од честотата на евтини летови од многу европски одредишта. Северниот Аеродром бил место на најсмртоносната несреќа во историјата на воздухопловството: во 1977 година се судриле два боинг 747-и на пистата, при што загинале 583 лица. Северниот аеродром и Јужниот Аеродром пренесуваат околу 14 милиони патници годишно. Од двата аеродроми на островот, Јужниот е попопуларен за туристите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aena.es/csee/ccurl/Anual_2007.pdf|title=Informe estadístico anual (2007) de Aena|author=|date=|work=aena.es|accessdate=18 April 2017}}{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.logitravel.com/vuelos/vuelos-tenerife-1573995.html|title=Vuelos Tenerife desde 20 €. Ofertas de vuelos directos a Tenerife TCI - Logitravel.com|author=|date=|work=logitravel.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ===Пристаништа=== Покрај воздушниот транспорт, Тенерифе има две главни поморски пристаништа: пристаниште Санта Крус де Тенерифе, кое служи за главните градови на Канарските Острови, особено оние на запад и пристаништето Лос Кристијанос кое им служи на разните островски престолнини. Првото пристаниште исто така има патнички услуги, кои се поврзуваат со пристаништето во Кадис (и обратно). Во [[2017]] година, на југот на островот било отворено големо пристаниште, пристаништето Гранадила, а другото пристаниште се планира да се изгради на запад, во Фонсалија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puertosdetenerife.org/|title=Inicio - Autoridad Portuaria de Santa Cruz de Tenerife|author=|date=|work=puertosdetenerife.org|accessdate=18 April 2017}}</ref> . Пристаништето Санта Крус де Тенерифе е првото рибарско пристаниште на Канарските Острови со приближно 7500 тони риба, според ''Статистичкиот годишник на државните пристаништа 2006''. ===Автобуси (гуагуа)=== Тенерифе има широк систем на автобуси, кои се нарекуваат ''гуагуа'' на Канарските Острови. Автобускиот систем се користи и во градовите и ги поврзува повеќето градови на островот. Постојат автобуски станици во сите поголеми градови, како што се ''Интеркамбиодор де транспортес де Санта Крус де Тенерифе''. ===Такси=== На островот постои добро регулиран такси-сервис. ===Трамвај=== [[File:Tranvía de Tenerife1.jpg|thumb|right|Трамвај]] Од [[2007]] година, трамвајот во Тенерифе ги поврзува [[Санта Крус де Тенерифе]] и [[Ла Лагуна]] низ предградието на Тако. Има 20 постојки и зафаќа растојание од 12,5 км. Трамвајот поминува на некои точки од интерес, вклучувајќи ги и двете најголеми болници во Тенерифе, универзитетскиот комплекс Гуагара и голем број музеи и театри. ===Железнички планови=== До [[2005]] година, плановите за мрежа на лесна железница што ќе го поврзува главниот град со југот бил одобрен и од Советот на Тенерифе и од Владата на Канарските Острови, иако дискусијата со централната шпанска влада застанала во врска со буџетските прашања<ref>[https://web.archive.org/web/20061213211221/http://www.cabtfe.es/areasgc/presidencia/corporacion/presidente/apuestatransporte.html Navarro, Ricardo Melchior (23 October 2005) "Apuesta por el transporte público" ''El Dia''] (''Odds for Public Transportation'')</ref>. Првичната намера била да се воспостават два железнички системи кои ќе им служат на северните и јужните страни на островот што ги поврзуваат овие со главниот град<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metrotenerife.com/index.php?option=com_content&task=view&id=68&Itemid=99|title=Inicio MetroTenerife|website=www.metrotenerife.com|accessdate=30 November 2017|archive-date=2013-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130809185551/http://www.metrotenerife.com/index.php?option=com_content&task=view&id=68&Itemid=99|url-status=dead}}</ref>. До [[март]] 2011 година, овие намери биле заменети со напредни планови за една железничка линија од 80 километри, кој ќе го поврзува Санта Крус де Тенерифе со Адехе преку Санта Марија де Ањаза, Канделарија, Сан Исидро, Јужниот Аеродром и главната станица во Адехе, која ќе биде дизајнирана да сервисира до 25.000 патници дневно. Возовите би се воделе на секои 15 минути за време на сообраќајните часови, и би постигнале брзина до 220 км/ч. Проектот, кој вклучува 9 тунели, 12 лажни тунели (заедно 22,1 км) и 33 [[вијадукт]]и (8,3 км), биле буџетирани на 1,7 милијарди евра. Ова наидело на жестокареакција од опозицијата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tenerifenews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=16154 |title=архивски примерок |accessdate=2011-03-06 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716210336/http://www.tenerifenews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=16154 |url-status=dead }}</ref>. Исто така, бил изнесен и алтернативен план за [[трансрапид]] со голема брзина<ref>{{наведени вести|journal=Spiegel Online|title=Transrapid Revival on the Canary Islands? Berlin Pushes Industry on High-Speed Maglev Rail|url=http://www.spiegel.de/international/business/transrapid-revival-on-the-canary-islands-berlin-pushes-industry-on-high-speed-maglev-rail-a-758348.html|date=22 April 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=Maglev System on the Island of Tenerife |url=http://magnetbahnforum.de/phpBB2/download.php?id=108 |date=10–13 October 2011 |accessdate=2018-12-08 |archive-date=2016-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623165309/http://magnetbahnforum.de/phpBB2/download.php?id=108 |url-status=dead }}</ref>. == Спорт == На островот Тенерифе се практикуваат голем број спортови, како на отворени, така и во затворени простории во разни објекти достапни низ целиот остров. Спортовите се бројни - нуркање, качување по карпи, прошетки, велосипедизам, едрење, голф, сурфање, картинг, параглајдинг<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tenerife.paraglidingistheway.com/|title=Paragliding, fly with the experts|3=|accessdate=2018-12-08|archive-date=2018-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205193553/https://www.tenerife.paraglidingistheway.com/|url-status=dead}}</ref> и тоа во текот на целата година правејќи го идеален за широк спектар на отворени спортови. Исто така, постојат многу затворени спортски објекти, вклучувајќи го целосно опремениот центар „''Тенерифе Топ тренинг''“ во Адехе на југот на островот. Најпознат спортски тим е [[ФК Тенерифе|фудбалскиот клуб ЦД Тенерифе]] со седиште во Санта Крус. Клубот долго време се натпреварувал во првата шпанска фудбалска лига, но во последниве децении првенствено настапува во втората лига. Исто така вреди да се спомене е [[ултрамаратон]]от ''CajaMar Tenerife Bluetrail'', најголемата трка во Шпанија и втора по големина во Европа<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.es/deportes/abci-tenerife-bluetrail-carrera-mas-alta-espana-201610060829_noticia.html|title=Tenerife Bluetrail, la carrera más alta de España|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref>, со учество на неколку земји. ==Здравствена грижа== [[File:Hospital Universitario de Canarias.png|thumb|right|[[Универзитетска болница на Канарските Острови]]]] Главните болници на островот се болницата [[Универзитетска болница на Канарските Острови|Универзитетската болница на Канарските Острови]] и [[Универзитетска болница на Канделарија|Универзитетската болница на Канделарија]]. И двете се болници од трето ниво, со специјализирани објекти кои ги опслужуваат сите жители на Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/6/6_2/at_hosp.jsp|title=Información del Gobierno de Canarias sobre hospitales y servicios de referencia|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081016043302/http://www.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/6/6_2/at_hosp.jsp|archivedate=16 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. И двете болници се поврзани со образовната и истражувачката мрежа на Универзитетот Ла Лагуна. Сепак, тие припаѓаат на различни тела, бидејќи првиот е под директивите на ''Servicio Canario de la Salud'' (Канарска здравствена служба)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www3.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/organica.jsp?idCarpeta=3da5f513-541b-11de-9665-998e1388f7ed|title=Hospital Universitario de Canarias|last=|first=|date=|website=Servicio Canario de la Salud|publisher=Gobierno de Canarias|language=es|access-date=2018-01-03}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hospitaldelacandelaria.com/|title=Pagina Principal Servicio Canario de la Salud|first=|last=SCS|website=www.hospitaldelacandelaria.com|accessdate=30 November 2017}}</ref>. [[Универзитетска болница на Канделарија|Универзитетската болница на Канделарија]] е најголемиот болнички комплекс на Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/sociedad/2016/03/31/hospital-candelaria-cumple-50-anos/665445.html|title=El Hospital de La Candelaria cumple 50 años de servicio|first=La Opinión de|last=Tenerife|date=|work=laopinion.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Покрај тоа, неодамна биле изградени две големи нови болници во северните и јужните делови на островот, кои се наоѓаат во општините Икод де Лос Винос и Арона. Болницата ''Дел Норте де Тенерифе'' (Северна болница во Тенерифе) била отворена во [[2012]] година и во [[2015]] година била отворена болницата ''Дел Сур де Тенерифе''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www3.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/contenidoGenerico.jsp?idDocument=98d1ae16-1339-11e5-9e16-d107cd1682ec&idCarpeta=10b3ea46-541b-11de-9665-998e1388f7ed|title=Hospital del Sur|first=|last=SCS|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Овие центри, според нивната класификација, функционираат како болници од второ ниво, со услуги на хоспитализација, напредна дијагностика, амбулантни возила и итни случаи и рехабилитација. Исто така, постојат вкупно 39 центри за примарна здравствена заштита и специјализирани клиники кои ја комплетираат санитарната инфраструктурата на Тенерифе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/tfe/17/centros/centros.htm|title=Información del Gobierno de Canarias sobre los centros de atención primaria y especializada de Tenerife|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20030101021456/http://www.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/tfe/17/centros/centros.htm|archivedate=1 January 2003|df=dmy-all}}</ref>. == Кујна== Поради географската состојба на Тенерифе, островот ужива со изобилство на различни видови риби. Типичното месо со свински [[такос]] е многу популарно јадење подготвено за градските свечености во баровите, рестораните и приватните домовиref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/canarian-info/typical-cuisine-gastronomy/index.html|title=Fiesta Meat-Carne de fiesta de Tenerife(Official Canary Islands Tourism)|author=|date=|work=turismodecanarias.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100629010824/http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/canarian-info/typical-cuisine-gastronomy/index.html|archivedate=29 June 2010|df=dmy-all}}</ref>. Говедско месо, свинско месо и живина, исто така, редовно се консумира<ref name="naturaycultura"/><ref name="islaaisla"/>. [[File:Papasarrugadas.jpg|thumb|right|Канарски компир]] Рибните јадења заедно со месото честопати се придружени со Канарски компир. Ова е типично канарско јадење кое едноставно се однесува на начинот на кој изгледа варениот компир. ''Мохо'', збор што веројатно е од португалско потекло, го опишува типичниот канарски сос, кој служи како придружба кон храната. Сосовите се наоѓаат во различни бои. Зелениот мохо обично вклучува [[коријандер]], [[магдонос]] и [[лук]], додека црвениот е пикантен и е направен од мешавина на топли и слатки [[пиперка|пиперки]]. Се користат и широк спектар на други состојки, вклучувајќи; [[бадем]]и, [[сирење]], [[шафран]] и пржен леб<ref name="naturaycultura"/><ref name="islaaisla"/>. Мохос се служи најчесто со месо. ===Сирење=== Тенерифе извезува околу 3.400 тони сирење годишно, што претставува околу 50 проценти од производството на островот и околу 25 проценти од Канарските Острови. По освојувањето на Канарските Острови, една од првите комерцијални активности што требало да се започне било производство на сирење. Продажбата на сирење им овозможило на жителите приходи и сирењето дури да се користи како форма за размена и продажба, станувајќи клучен производ во земјоделските површини на островот. [[Сирење]]то станало еден од најчесто произведените и конзумирани производи на островот и редовно служи како дел од предјадење. Фармите во Арико, Ла Оротава и Тено произведуваат различни сирења. Денес главниот производ е козјото сирење, иако одредени количини се направени од овчо или кравјо млеко, а според ''Регистро Санатирио де Алименто'', се произведуваат околу 75 различни сирења<ref name="Web Oficial del Cabildo de Tenerife">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPZxPfEG93QwMDCwsDAyNXN1PfEA9_AwNPM30_j_zcVP2CbEdFACrQRzo!/dl2/d1/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnB3LzZfSEk2TElLRzEwMFUxRDAySDk2QzhTNEdQMjE!/|title=Web Oficial del Cabildo de Tenerife|author=|date=|work=tenerife.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2009-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20091225110245/http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPZxPfEG93QwMDCwsDAyNXN1PfEA9_AwNPM30_j_zcVP2CbEdFACrQRzo!/dl2/d1/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnB3LzZfSEk2TElLRzEwMFUxRDAySDk2QzhTNEdQMjE!/|url-status=dead}}</ref>. Сирењата на Канарските Острови добиле добри меѓународни критики, поради нивната сладост што ги разликува од некои други европски сирења<ref name=naturaycultura/><ref name=islaaisla/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/canarian-info/typical-cuisine-gastronomy/index.html|title=Cheeses of Tenerife-El queso tinerfeño (Official Canary Islands Tourism)|author=|date=|work=turismodecanarias.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100629010824/http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/canarian-info/typical-cuisine-gastronomy/index.html|archivedate=29 June 2010|df=dmy-all}}</ref>. Особено, сирењето „Тенерифан“ било наградено како најдобро сирење во 2008 година, на фестивал што се одржал во [[Даблин]], [[Ирска]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://canarias24horas.com/index.php/2008092955917/sociedad/el-queso-de-pimenton-de-arico-gana-el-premio-al-mejor-queso-del-mundo.html|title=Artículo recogido en el periódico digital canarias24horas.com|author=|date=|work=canarias24horas.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121183237/http://canarias24horas.com/index.php/2008092955917/sociedad/el-queso-de-pimenton-de-arico-gana-el-premio-al-mejor-queso-del-mundo.html|archivedate=21 November 2008|df=dmy-all}}</ref>. === Гофио === [[File:Gofioescaldado.jpg|thumb|right|Гофио]] [[Гофио]] е еден од повеќето традиционалните елементи на готвење на островот. Тој е направен со житни зрна, кои се печени и потоа се мелани. Во најголем дел, за изготвување на гофио се користи пченица, иако постојат и други видови, и тие често се направени со пилешко и грашок. Релативно честа варијанта е мешан тип со пченица. Гофио било јадење кое се служело и пред шпанското освојување. Во подоцнежните времиња на оскудност или глад, гогио бил главен елемент на популарната канарска исхрана. Денес се јаде како главно јадење (''gofio escaldado'') или во придружба на различни јадења како месо, риби, супи, десерти. Некои познати готвачи дури и направиле и сладолед, добивајќи добри коментари од критичарите<ref name="naturaycultura"/><ref name="islaaisla"/>. === Вина === Виноградството во архипелагот, а особено во Тенерифе, датира од освојувањето, кога доселениците донеле различни лози на растенија. Во XVI и XVII век, производството на вино имаки важна улога во економијата, а многу семејства биле посветени на културата и бизнисот. Од посебно спомнување е ''malvasía canary'', кое се смета за најдобро вино на Тенерифе и во тоа време едно од најпосакуваните вина во светот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/agricultura/icca/jornadas/comercializacion/juanmiguel.pdf|title=Información de las Jornadas de comercialización y marketing vitivinícola desarrolladas por HECANSA|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326233915/http://www.gobiernodecanarias.org/agricultura/icca/jornadas/comercializacion/juanmiguel.pdf|archivedate=26 March 2009|df=dmy-all}}</ref>. Писателите како [[Вилијам Шекспир]] и [[Валтер Скот]] упатуваат на виното во некои од нивните дела<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=8&lang=1&s=1&ID=3167|title=Información del Cabildo de Tenerife en relación con los vinos de Tenerife|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109082301/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=8&lang=1&s=1&ID=3167|archivedate=9 November 2007|df=dmy-all}}</ref>. Тенерифе има пет главни региони за вино. Тука спаѓаат Абона, Вале де Гимир, Вале де Ла Оротава, Такоронте-Ацентехо и Икоден-Дауте-Исора<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cabtfe.es/casa-vino/inicio.htm#|title=Denominaciones de origen (Casa del vino-La Baranda)|author=|date=|work=cabtfe.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110802203655/http://www.cabtfe.es/Casa-vino/inicio.htm|archivedate=2 August 2011|df=dmy-all}}</ref>. == Во популарната култура == === Кино === Во последните неколку години, Тенерифе стана популарна локација за снимање, која се појавува во неколку холивудски блокбастери<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/cultura/2017/06/16/canarias-tierra-prometida-hollywood/785312.html|title=Canarias, la tierra prometida de Hollywood|first=La Opinión de|last=Tenerife|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref>. Некои од најважните филмови направени на островот се: * '''''[[One Million Years B.C.]]''''': Британски филм од 1966 година, снимен во Националниот парк „Теиде“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0060782/locations|title=One Million Years B.C. (1966)|publisher=|accessdate=30 November 2017|via=www.imdb.com}}</ref> * '''''[[Clash of the Titans (2010 филм)|Clash of the Titans]]''''': Американски филм од 2010 година. Главно е снимен на различни локации на Тенерифе, како што сеНационалниот парк „Теиде“, [[Икод де лос Винос]] и [[Буенависта дел Норте]].<ref>{{наведени вести |url=http://www.europapress.es/islas-canarias/noticia-tenerife-acoge-estreno-furia-titanes-20100329171133.html |title=Tenerife acoge el estreno de 'Furia de Titanes' |accessdate=2 April 2010 |author= |date= |publisher= |language= }}</ref> * '''''[[Wrath of the Titans]]''''': Американски филм од 2012 година, снимен во Националниот парк „Теиде“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guiarepsol.com/es/turismo/destinos/vuelta-al-mundo-por-espana/tenerife/ruta-furia-de-titanes/|title=Ruta Furia de Titanes|website=Guía Repsol|accessdate=30 November 2017|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201041254/https://www.guiarepsol.com/es/turismo/destinos/vuelta-al-mundo-por-espana/tenerife/ruta-furia-de-titanes/|url-status=dead}}</ref> * '''''[[1898, Our Last Men in the Philippines]]''''': Шпански филм од 2012 година, со некои мали снимени сцени на Тенерифе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ocio.laopinion.es/cine/noticias/nws-529327-los-ultimos-filipinas-rodada-tenerife-gran-canaria-estrena-trailer.html|title='Los últimos de Filipinas', rodada en Tenerife y Gran Canaria, estrena tráiler|first=La Opinión de|last=Tenerife|publisher=|accessdate=30 November 2017|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042410/http://ocio.laopinion.es/cine/noticias/nws-529327-los-ultimos-filipinas-rodada-tenerife-gran-canaria-estrena-trailer.html|url-status=dead}}</ref> * '''''[[Fast & Furious 6]]''''': Американски филм од 2013 година. На почетокот на филмот, Дом, заедно со Брајан, Миа и нивниот син, живеат во Тенерифе. * '''''[[Jason Bourne (филм)|Jason Bourne]]''''': Американски филм од 2015 година, снимен во Санта Крус. За снимањето на филмот, градот бил специјално наместен за да ги симулира [[Грција|грчките]] градови на [[Атина]] и [[Пиреја]]. [[Плаза де Еспања (Санта Крус де Тенерифе)|Плаза де Еспања]], кој е главниот плоштад во главниот град на Тенерифе, бил украсен за да го претставува плоштадот [[Синтагма (плоштад)|Синтагма]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.20minutos.es/noticia/2551344/0/rodaje-bourne-5/matt-damon/santa-cruz-tenerife-atenas/|title=El rodaje de 'Bourne 5' convierte a la ciudad de Santa Cruz de Tenerife en Atenas|first=|last=20Minutos|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref> * '''''[[Rambo V: Last Blood]]''''': Американски филм од 2019 година. Биле снимени сцени на различни локации на островот, како што се: различни населби во Санта Крус де Тенерифе и [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]], областите на [[Пуерто де ла Круз]], [[Санта Урсула]], [[Арико]] и патиштата околу Националниот парк Теиде.<ref>[https://www.europapress.es/islas-canarias/noticia-rambo-dejara-tenerife-mas-ocho-millones-euros-20181113140555.html 'Rambo V' dejará en Tenerife más de ocho millones de euros]</ref> === Музика=== Слично на филмот, островот е место каде биле снимени неколку музички спотови: * '''Tie Your Mother Down''' од [[Брајан Меј]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/cultura/2011/03/30/guitarrista-brian-may-estaran-starmus/337066.html|title=El guitarrista Brian May estará en ´Starmus´ - La Opinión de Tenerife|first=La Opinión de|last=Tenerife|website=www.laopinion.es|accessdate=30 November 2017}}</ref> * '''Mount Teide''' од [[Мајк Олдфилд]] * '''The Island - Pt. 1 Dawn''' од [[Pendulum]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.happysingles.viajes/2-uncategorised/64-rutas-obligadas-al-visitar-la-isla-de-tenerife|title=Happy Singles - Rutas obligadas al visitar la isla de Tenerife|first=|last=happysingles.viajes|date=4 July 2014|website=www.happysingles.viajes|accessdate=30 November 2017|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201034622/http://www.happysingles.viajes/2-uncategorised/64-rutas-obligadas-al-visitar-la-isla-de-tenerife|url-status=dead}}</ref> * '''Tenerife Sea''' од [[Ед Ширан]] * '''[[Do It for Your Lover]]''' од [[Манел Наваро]].<ref>[http://www.laopinion.es/cultura/2017/03/09/tenerife-estara-eurovision/756229.html Tenerife estará en Eurovisión]</ref><ref>[http://www.rtve.es/rtve/20170222/manel-navarro-graba-tenerife-videoclip-do-it-for-your-lover/1493781.shtml Manel Navarro graba en Tenerife el videoclip de 'Do it for your lover']</ref> === Видеоигри=== * '''[[Asphalt 8: Airborne]]:'''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tusitiowindowsphone.es/2015/06/asphalt-8-airborne-anade-la-ubicacion.html |title=Asphalt 8: Airborne añade la ubicación de Tenerife y más |accessdate=2018-12-08 |archive-date=2018-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826113539/http://www.tusitiowindowsphone.es/2015/06/asphalt-8-airborne-anade-la-ubicacion.html |url-status=dead }}</ref> === Литература=== Помеѓу важните книжевни дела што ја имаат позадината на островот или се однесуваат, се истакнуваат следните<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/cultura/2016/02/12/doce-libros-ambientados-canarias/655706.html|title=Doce libros ambientados en Canarias|first=La Opinión de|last=Tenerife|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref>: '''''La señorita de compañía''''' и '''''El hombre del mar'''' од [[Агата Кристи]], '''''La cueva de las mil momias''''' од Алберто Васкес-Фигероа,'''''El picnic de los ladrones''''' од [[Лесли Чартерис]], '''''El Sarcófago de las tres llaves''''' од Помпејо Реина Морено и '''''Atentado''''' од Маријано Гамбин,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/tenerife/2015/11/21/atentado-templo-masonico/640791.html|title='Atentado' en el Templo Masónico|first=La Opinión de|last=Tenerife|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref>. == Галерија == <gallery> File:Orotavatal.jpg|Панорама на долината Оротава со Теиде во позадина File:Teide2007.jpg|[[Teide]] and [[Roque Cinchado]]. File:Las Teresitas2a.jpg|[[Плаја де Лас Тереситас]]. File:Masca Road.jpg|Маска. File:Auditorio de Tenerife, Santa Cruz de Tenerife, España, 2012-12-15, DD 24.jpg|[[Аудиторио де Тенерифе]]. File:Valle taoro.jpg|Вале де Ла Оротава </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Tenerife}} * [http://www.cabtfe.es/ Island Government of Tenerife] * [http://www.floradecanarias.com/tenerife.html Flora of Tenerife (almost 800 species)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090331202618/http://www.floradecanarias.com/tenerife.html |date=2009-03-31 }} * {{wikiatlas|the Canary Islands}} * {{wikivoyage|Canary Islands}} * {{dmoz|Regional/Europe/Spain/Autonomous_Communities/Canary_Islands/Tenerife}} * [http://www.worldofmaps.net/en/europe/map-spain-tenerife.htm Online Maps of Tenerife] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110906012907/http://www.worldofmaps.net/en/europe/map-spain-tenerife.htm |date=2011-09-06 }} {{избрана}} [[Категорија:Тенерифе| ]] [[Категорија:Острови на Канарските Острови]] etw1r9ii3bh6t5bmww33rqmugncfsy0 Томас Карлајл 0 768107 5625517 5558695 2026-09-08T22:12:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625517 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name =Томас Карлајл<br /><small>''Thomas Carlyle''</small> | image = Thomas Carlyle lm.jpg | caption = Томас Карлајл (1860-ти) | birth_date = {{датум на раѓање|1795|12|4|df=y}} | birth_place = [[Еклфехан]], [[Шкотска]]<sup>1</sup> | death_date = {{починал на и возраст|1881|2|5|1795|12|4|df=y}} | death_place = [[Лондон]], [[Англија]] | occupation = есеист, сатиричар, историчар | genre = | movement = [[викторијанска книжевност]], [[романтизам]] | influences = | influenced = | signature = Signature of Thomas Carlyle.jpg | website = }} '''Томас Карлајл''' ({{langx|en|Thomas Carlyle}}; {{рн|4|декември|1795}} — {{пн|5|февруари|1881}}) — [[Шкотска|шкотски]] [[филозоф]], [[сатира|сатиричар]], [[есеј|есеист]], [[историчар]] и просветен работник од [[викторијански период|викторијанскиот период]].<ref name="Du">"Thomas Carlyle" (bio), Dumfries-and-Galloway, 200: [http://www.dumfries-and-galloway.co.uk/people/carlyle.htm Дамфрис и Галовеј - Личности: Карлајл]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}.</ref> [[Економија]]та ја нарекувал „стуштената наука“, пишувал написи во „Единбуршка енциклопедија“ и станал контроверзен критичар на општеството.<ref name=Du/> Неговите предавања на соборите санале познати по нивната проникливост, а од нив подоцна се родило и неговото дело „За хероите, обожувањето на хероите и херојското во историјата“, каде Карлајл го издвојува „великанот“ како најголема движечка сила во историјата, сметајќи ја историјата за ништо повеќе од „биографија на великаните“. Произлегувајќи од строго [[Калвинизам|калвинистичко]] семејство, неговите родители се залагале да стане проповедник, но во текот на студиите ја загубил вербата во Бога. Но покрај тоа, калвинистичките вредности го следеле во текот на целиот живот. Оваа комбинација од верски темперамент со изгубената побожност била особено привлечна за многумина во викторијанското време кои се обидувале да се справат со научните и политичките промени што му се заканувале на традиционалниот општествен поредок. == Младост и влијанија == [[Податотека:Thomas Carlyle's Birthplace. The Arched House, Ecclefechan - geograph.org.uk - 179939.jpg|мини|лево|180п|Родната куќа на Карлајл]] Карлајл е роден во [[Еклфехан]], [[Шкотска]].<ref name=Du/> Родителите го испратиле на Ананската академија во [[Анан]], но таму постојано бил малтретиран од некои соученици, и затоа ја напуштил по три години.<ref name="FF">{{нмс|url=http://marshall.thefreelibrary.com/English-Literature-For-Boys-And-Girls/82-1|title=Карлајл—Мудрецот од Челси|work=Англиска книжевност за момчиња и девојчиња|department=82|publisher=Farlex Free Library|accessdate=19 септември 2009|archive-date=2019-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705184113/https://marshall.thefreelibrary.com/English-Literature-For-Boys-And-Girls/82-1|url-status=dead}} {{en}}</ref> Во детството, изразените калвинистички вредности што се негувале во семејството се врежале во умот на младиот Карлајл. Откако дипломирал на [[Единбуршки универзитет|Единбуршкиот универзитет]], Карлајл станал наставник по математика,<ref name=Du/> во Анан, а потоа и во [[Керколди]], каде се спријателил со мистикот [[Едвард Ирвинг]]. Во периодот 1819–1821 г., Карлајл се вратил на Единбуршкиот универзитет, каде почнал нагло да ги губи христијанските убедувања. Ова ќе биде материјал за неговото првото дело „Прекроениот кројач“ (''Sartor Resartus'') со кое се прочул во јавноста. Во овој период Карлајл се здобил со болна стомачна болест (веројатно желудочни чирови), што во тоа време било припишано на неговата неблагочестивост<ref name="LL" />. Оваа болест продолжила да го следи сè до крајот животот, и истата придонела јавноста да го смета за препирлива и непријатна личност. Неговиот прозен стил се одликувал со зајадивост и жестина, уште повеќе зацрвстувајќи го во умот на современиците како тежок човек.<ref name="WA">{{нмс|url=http://www.answers.com/topic/thomas-carlyle|title=Биографија на Томас Карлајл – писател и историчар |year=2009|publisher=Answers.com|accessdate=19 септември 2009}} {{en}}</ref> Почнал темелно да ја изучува [[германска литература|германска книжевност]]<ref name=Du/> и да прима силни влијанија од германскиот [[идеализам]], особено од делата на филозофот [[Јохан Готлиб Фихте]]. Подоцна станал стручњак по германска книжевност и се истакнал во низа есеи во списанието ''Fraser's Magazine'', но и како преведувач дела од германски писатели, меѓу кои и „[[Образовните години на Вилхелм Мајстер]]“ од [[Гете]].<ref name=Du/> Во 1825 г. ја издал и книгата „Животот на Шилер“ (''Life of Schiller'').<ref name=Du/> Во 1826 г. Карлајл се оженил со писателката [[Џејн Велш Карлајл|Џејн Бејли Велш]], која ја сретнал во 1821 г.<ref name=Du/>. Во 1828 г. Карлајл решил да се пресели во родното место, на фармата во Крејгенпаток (Дамфрисшир, Шкотска), каде впрочем напишал поголем дел од делата. Тука ги напишал најистакнатите есеи и оформил доживотно пријателство со американскиот есеист [[Ралф Валдо Емерсон]].<ref name=Du/> Во 1834 г., Карлајл се преселил во [[Челси]] ([[Лондон]]), каде бил познат како „Мудрецот од Челси“ и се приклучил кон книжевниот кружок кајшто членувале [[Џејмс Хенри Ли Хант|Ли Хант]] и [[Џон Стјуарт Мил]].<ref name=Du/> Во Лондон го напишал тритомното дело „Француската револуција: Историја“ (''The French Revolution: A History'', 1837) - историски осврт кој го обработува угнетувањето на сиромашните. Делото веднаш доживеало успех, и ова го поттикнал авторот да ги напише следните дела. == Дела == [[Податотека:Sartor resartus 1838 London.jpg|мини|десно|180п|Насловна страница на првото британско издание на „Прекроениот кројач“ (1838)]] [[Податотека:Carlyle French Revolution.jpg|мини|десно|180п|Насловна страница на „Француската револуција“ (I изд. 1837)]] === Рани дела === Во 1821 Карлајл се откажал од идејата да стане свештеник и решил да стане писател. Почнал да пишува роман („Кратерс и Џонсон“),но по неколку обиди се откажал. Преведувајќи го [[Гете]]овото дело „Образовните години на Вилхелм Мајстер“,<ref name=Du/> изгубил доверба во реалистичниот роман и решил да создаде свој вид на белетристика. Напишал неколку есеи во кои се обработува [[германска книжевност|германската книжевност]], по што се осврнал на поопшти теми од современата култура во есеите со наслов „Белези на времето“ (''Signs of the Times'') и „Одлики“ (''Characteristics'') со кои стекнал влијание. === Прекроениот кројач === Првото поважно дело на Карлајл е „[[Прекроениот кројач]]“ (''Sartor Resartus''), започнато во 1831 г. во неговиот дом во Крејгенпаток,<ref name=Du/> и е замислено како нов вид на книжевно дело: едновремено фактографско и измислено, сериозно и сатирично, шпекулативно и историско. Делото иронично коментира на сопствената структура, принудувајќи го читателот да се соочи со проблемот каде да се најде „вистината“. „Прекроениот кројач“ првпат се појавил во продолжетоци во списанието ''Fraser's Magazine'' (1833-1834).<ref name=Du/> Текстот е претставен како обид на еден безимен уредник да ѝ го претстави на британската јавност германскиот филозоф на облеката Диоген Тојфелсдрек, кој всушност е лик измислен од Карлајл. Уредникот е восхитен од Тојфелсдрек, но во голема мера збунет од неговата чудна филозофија, која им ја претставува на читателите во избрани делови. Во обид да ја сфати Тојфелсдрековата филлсофија, уредникот се обидува да скрпи негова биографија, но ова го прави не толку успешно. Но зад привидно апсурдните искази на филозофот се кријат жестоки напади врз [[утилитаријанизам|утилитаријанството]] и комерцијализацијата на британското општество. Нецелосната и расцепката биографија на Тојфелсдрек што уредникот ја составува од купишта документи го токрива духовното патешествие на филозофот. Мислителот искажува омраза кон исчашеното совремие. Размислува за „вечното Не“, доаѓа до „центарот на рамнодушноста“, за на крај да го прифати „вечното Да“. Трите фази на отфрлање, оттргнување и будењето на волја и желба подоцна е опишано како дел од [[егзистенцијализам|егзистенцијалистичкото]] будење. Земајќи ја предвид загадочноста на „Прекроениот кројач“, не е чудо што делото првично не доживеало успех. Неговата популарност растела во текот на следните години, за во 1836 г. да биде објавено во облик на Книга во Бостон, со предговор на [[Ралф Валдо Емерсон]]. Делото извршило влијание врз развојот на движењето наречено „новоанглиски трансцендентализам“. Во 1838 г. е објавено првото британско издание. === „Француската револуција“ === Во 1834 г., Карлајл се преселил во Лондон и почнал да се движи во друштво на познати личности.<ref name=Du/> Успехот во [[Велика Британија]] го осигурал со објавувањето на тритомно дело „Француската револуција: Историја“ (''The French Revolution: A History'') во 1837 г.<ref name=Du/> Ракописот на првиот том настрадал кога слугинката на мислителот [[Џон Стјуарт Мил]] по грешка го запалила како огрев, па Карлајл продолжил со пишување на вториот и третиот том, пред да го препише првиот одново.<ref name="FF" /><ref name="LL">{{нмс|url=http://www.criminalbrief.com/?p=8890|title=Томас Карлајл|last=Ландин|first=Ли|date=20 септември 2009|work=Стручни дела|publisher=Criminal Brief|accessdate=20 септември 2009|archive-date=2018-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723003722/http://criminalbrief.com/?p=8890|url-status=dead}} {{en}}</ref> Делото е полно со сила и страст, дотогаш невидена во историската литература. Во контекст на тогашната бурната политичка состојба во Европа, Карлајловото толкување на причинителите за случувањата во Франција претставувало мошне актуелна и релевантна анализа на времето. За ова највеќе сведочи неговиот стил на пишување, со постојан акцент на непосредноста на дејствата – честопати изразувајќи се во сегашно време. Според Карлајл, општеството страда од бурни спротивставености, пред да дојде „херој“ кој ќе ги скроти силите. Иако не ги порекнувал економските и практичните образложенија за настаните, силата на промените сепак ја сметал за духовна – дека надежта и стремежите на луѓето добиваат облик на идеи, кои потоа прераснуваат во идеологии („формули“ или „изми“, како што тој ги нарекувал). Според Карлајл, овие сили можат да ги совладаат само динамични личности, кои ги насочуваат духовните струења во извесен правец. Но штом идеолошките „формули“ ќе го истиснат херојското водство, општеството почнува да се отчовечува. === „За хероите и обожувањето на хероите“ === Идеите искажани во ова дело се покажале како важни во развојот на [[социјализам|социјализмот]], но исто така влијаеле врз подемот на [[фашизам|фашизмот]] во Европа.<ref>Cumming, Mark : [http://books.google.com/books?id=8Nvdx-4-CzoC&pg=PA223&dq=%22Carlyle+and+Hitler%22 ''The Carlyle encyclopedia''] : 2004 : ISBN 978-0-8386-3792-0 стр. 223</ref> Во 1840-тите Карлајл прешол на второспоменатиот начин на размислување, што довело до тоа да раскрсти со разни стари пријатели и соработници како Мил и, во помала мера, Емерсон. Убеден во важноста на херојското водство, Карлајл ги преточил мислите во делото „За хероите, обожувањето на хероите и херојското во историјата“ (''On Heroes, Hero-Worship, and the Heroic in History''), каде споредува широк дијапазон на херои како што се [[Один]], [[Оливер Кромвел]], [[Наполеон]], [[Вилијам Шекспир]], [[Данте Алигиери]], [[Семујел Џонсон]], [[Жан-Жак Русо]], [[Роберт Бернс]], [[Џон Нокс]], [[Мартин Лутер]] и [[Мухамед]]. [[Податотека:Carlyle by Elliott & Fry c1860s.jpg|мини|Томас Карлајл (1860-ти)]] Книгата се заснова на низа одржани предавања. „Француската револуција“ му донела слава, но мошне малку зарабоувачка. Пријателите решиле да го поддржат и затоа му организирале соодветно рекламирани јавни предавања кои се наплаќале по една гвинеја. Во периодот од 1837 до 1840 г., Карлајл одржал четири серии предавања. Последната серија била посветена на темата „Херои“. Материјалите од предавањата ги искористил како основа за книга, каде во пишаната реч успеал да го задржи тонот присутен на предавањата.<ref>{{Cite Americana|year=1920|Heroes and Hero-worship}}</ref> Карлајл е еден од многуте малку филозофи што ја проживеале индустриската револуција, но сепак задржале [[трансценденција|трансцендентален]] нематеријалистички поглед на светот. Во книгата се опишани разни личности, од полето на [[религија]]та, книжевноста и политика. Личностите ги претставил како одредници, обезбедувајќи му посебно место на [[Мухамед]] во главата „Херојот како пророк“. Во оваа глава Карлајл му се восхитува на Мухамед и занесно го одвојува како пример за движечка сила на хегеловски промени во општеството, настојувајќи на неговата искреност и забележувајќи „како еден човек на своја рака ги сплотил завојуваните племиња и раштрканите бедуини и од нив ја создал најсилната и најцивилизираната нација - за помалку од две децении“. Според Карлајл, херојот е нешто како [[Аристотел]]овиот „широк“ човек — личност која е сосем развиена на секој план. Меѓутоа, за разлика од Аристотел, светот на Карлајл е полн со противречности со кои херојот мора да се справува. Сите херои имаат мани. Нивниот хероизам се состои во нивната креативната енергија, и начинот на кој ја користат за да се соочат со големите потешкотии, а не во некакво морално совршеноство. Потценувањето на ваквите личности заради некои недостатоци е филозофија на оние што се тешат со обичното и просечното. Карлајл ова го нарекува „валетизам“, изведувајќи го од поговорката „никој не е херој во очите на оној што го пере“ (т.е. личниот слуга, на англ. ''valet'').<ref>Carlyle, Thomas (1869). On heroes, Hero-Worship, & the Heroic in History. London: Chapman and Hall, 301.</ref> Сите овие дела извршиле влијание врз неговите современици, особено врз [[Чарлс Дикенс]] и [[Џон Раскин]]. Меѓутоа, по [[Револуции од 1848|револуциите од 1848 г.]] и политичките превирања во Британија, Карлајл објавил збирка есеи со наслов „[[Подоцнежни памфлети]]“ (''Latter-Day Pamphlets'', 1850) каде ја напаѓа демократијата како апсурден општествен идеал, истовремено осудувајќи ја власта на наследната аристократија. Во април 1850 г., Карл Маркс и Фридрих Енгелс напишале критички осврт на два есеја од збирката (бр. I: „Денешницата“ и бр. II: „Идејни затвори“).<ref>„Рецензии од Neue Rheinische Zeitung Politish-Ökonomische Revue бр. 4“ од „Собрани дела на Карл Маркс и Фридрих Енгелс, том 10“</ref> Во есеите, Карлајл ја критикува власта на наследната аристократија како „умртвување“, но ја критикува и демократијата како нешто бесмислено: дека до вистината не може да се дојде туку-така со трупање на гласови. Според авторот, власта треба да биде во рацете на најспособните. За жал, во текстот Карлајл не предлага начин на препознавање на таквите личности. Маркс и Енгелс се согласувале со Карлајл во критиката на аристократијата, но го критикувале неговиот план за изнаоѓање на „најблагородните“ по демократски пат, кои потоа ќе ги изберат „најспособните“ личности што ќе ја водат дражвата.<ref>„Рецензии од Neue Rheinisch Zeitung Politisch-Ökonomische Revue бр. 4“ од „Собрани дела на Карл Маркс и Фридрих Енгелс, том 10“.</ref> Во подоцнежните дела, Карлајл се осврнува на примерите на херојско водство во историјата. Делото „Писма и говори на Оливер Кромвел“ (''Letters and Speeches of Oliver Cromwell'', 1845) го претставува [[Оливер Кромвел|Кромвел]] во позитивно светло како човек што се обидел да воспостави ред во период на голем конфликт во земјата. Со намера да го претстави Кромвел како што тој сметал дека заслужува, Карлајл го цитира непосредно, а потоа го коментира значењето на неговите зборови во контекст на бурното време во коешто живеел. Ова повторно има за цел на читателите да им го преточи минатото во сегашност. === „Вечното Да и Не“ === [[Податотека:Thomas Carlyle by Sir John Everett Millais, 1st Bt.jpg|мини|десно|Портрет на Карлајл од [[Џон Еверет Миле]]]] „вечното Да“ is Carlyle's name за духот на вербата во Бога со јасен став на решителна и непоколеблива борба на „вечното НЕ“, и убедувањето дека не постои верба во Бога освен во борбата со духот што му е спротивставен.<ref>[http://www.fromoldbooks.org/Wood-NuttallEncyclopaedia/e/everlastingyea.html Од Nuttall Encyclopædia, уредник: Почит. Џејмс Вуд (1907)] {{en}}</ref> „Вечното Не“ е невербата во Бога, која особено се манифестира во неговата (поточно Тојфелсдрековата) борба; духот кој, отелотворен во [[Гете]]овиот [[Мефистофел]], довека ја порекнува (''der stets verneint'') стварноста на божественото во мислите, карактерот и животот на човештвото, и злонамерно ужива да го понижи сето она што е возвишено и благородно како празно и ништожно. Во делото „Прекроениот кројач“ раскажувачот преоѓа од „вечното Не“ на „вечното Да“, но само преку т.н. „Центар на рамнодушност“, што претставува само обичен [[агностицизам]], туку и посериозно оттргнување. Откако ќе смали своите желби и својата убеденост со [[Буда|Будина]] „рамнодушност“, раскажувачот преминува на решителна потврдност. На извесен начин ова е слично на „скокот на вербата“ на неговиот современик [[Сорен Кјеркегор]] во неговиот „Заклучен ненаучен поговор“. т Во врска со гореспоменатата „спротивставеност“ вреди да се спомене познатата мисла на [[Вилијам Блејк]]: „без спротивставености нема напредок“. Карлајловиот напредок од вечното не кон вечното да не се состои во т.н. „Центар на рамнодушност“ туку во [[природна натприродност|природната натприродност]] - [[трансценденција|трансцендентална]] филозофија на божественото во секојдневното. === „Фридрих Велики“ === [[Податотека:Friedrich Zweite Alt.jpg|мини|десно|Фридрих Велики во 1781]] Последното значајно дело на Карлајл е епопејата за животот на [[Крал на Прусија|прускиот крал]] [[Фридрих Велики]] (1858–1865). Во делото Карлајл прави обид да покаже како херојски предводник може да создаде држава и нова морална култура на една нација. Авторот го смета Фридрих за носител на преодот од либералните [[просветителство|просветителски]] идеали на XVIII век во нова култура на духовна динамичност која е олицетворена во Германија, германската мисла и германската државност. Книгата се прославила по нејзиниот живописен, иако можеби пристрасен, опис на битките на Фридрих, во кои Карлајл ја претставува сликата на еден генијален водач кој го совладува речиси непобедливото безредие во општеството. Карлајл го делото го нарекувал „мојата тринаесетгодишна војна со Фридрих“. Во 1852 г. отпатувал во Германија за да собере материјали, посетувајќи ги местата кајшто се одвивале битките со задршка на нивната топографија. Во 1858 г. повторно ја посетил Германија, проучувајќи ги бојните полиња. Делото се состоело од шест тома: првите два излегле во 1858, третиот 1862, четвртиот во 1864, а последните два во 1865 г. [[Ралф Валдо Емерсон|Емерсон]] го сметал делото за „Неизмерно најостроумната книга во историјата“. [[Џејмс Расел Лоуел|Лоуел]] укажал на некои мани, но забележал: „Личностите кај највеќето историчари се како наполнети кукли, чија содржина наеднаш истекува низ првата дупка што ќе ја направи некој критичар; но Карлајловите ликови се така стварни што, ако ги боцнете, тие ќе почнат да крварат.” Во Германија делото се изучувале како учебник во воените академии.<ref>{{Cite Americana|year=1920|Frederick the Great}}</ref><ref>{{Cite Americana|year=1920|Carlyle, Thomas}}</ref> Овие книжевни усилби се одразиле по здравјето на авторот, кој почнал да страда од депресија и разни психосоматски болести. Мешаните критики на делото исто така придонеле кон намалувањето на обемот на неговото творештво. === Подоцнежни дела === Подоцнежните дела се главно кратки есеи, каде се гледа стврднувањето на неговите политички ставови. Во озлогласениот [[расизам|растистички]] есеј „[[Пригодна расправа по црнечкото прашање]]“, Карлајл тврди дека ропството не требало да се укине, или пак, ако тоа било неизбежно, тогаш требало да се замени со [[крепосништво]]. Така, според него, им се наметнува ред, поредок и продуктивност на луѓе што инаку би биле мрзливи и неспособни. Овој текст, заедно со искажаната поддршка за репресалиите на управникот на Јамајка [[Едвард Ири]], уште повеќе го отуѓиле авторот од старите пријатели со либерална ориентација како Мил. == Личен живот == [[Податотека:Thomas Carlyle daguerreotype, 1848.jpg|мини|десно|Карлајл во 1848 г.]] Карлајл имал разни симпатии пред да се ожени со [[Џејн Велш Карлајл|Џејн Велш]], која самата по себе била значаен книжевник. The most notable were with Маргарет Гордон, ученичка на неговиот пријател [[Едвард Ирвинг]]. Дури и откако ја запознал Џејн, Карлајл се вљубил во Кити Керкпатрик, ќерка на британски офицер и индиска принцеза. Кити била заљубена во него, но не можеле да се земат бидејќи Карлајл тогаш бил сиромашен. Маргарет и Кити се предложени како урнек за „Блумина“, љубената на Тојфелсдрех во делото „Прекроениот кројач“.<ref>Simon Heffer, ''Moral Desperado - A Life of Thomas Carlyle'', Weidenfeld & Nicolson, 1995, стр. 48</ref><ref>http://www.pakistanlink.com/Opinion/2006/Jan06/06/04.HTM {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081120130745/http://www.pakistanlink.com/Opinion/2006/Jan06/06/04.HTM |date=2008-11-20 }} "East Did Meet West - 3", by Dr. Rizwana Rahim</ref> === Брак === Карлајл во 1826 г. се оженил со писателката Џејн Велш. Ова бил еден од најпознатите, најпосведочените и најнесреќните бракови на книжевници. Објавени се преку 9000 писма на брачната двојка, од кои се гледа дека тие се сакале, но дека љубовта честопати ја расипувале со лути расправии.<ref name="WA" /> {{quote|''Убаво што даде Господ г-дин и г-ѓа Карлајл да се земат, па така да унесреќат само двајца наместо четворица.'' |[[Семјуел Батлер]]<ref> {{citation|author=Семјуел Батлер|title=Писма помеѓу Семјуел Батлер и Е.М.А. Севиџ 1871-1885 (1935)|date=21 ноември 1884}} </ref>}} Карлајл станал сè поотуѓен од сопругата. Иако таа веќе некое време живеела во инвалидитет, нејзината смрт (1866) дошла неочекувано и го фрлила во очај. Во овој период го напишал мошне самокритично дело насловено како „Сеќавања на Џејн Велш Карлајл“, објавено посмртно. === Старост === По смртта на Џејн Карлајл во 1866 г., Томас Карлајл делумно се повлекол од јавниот живот и бил назначен за [[ректор]] на Единбуршкиот универзитет. Во 1875 г. ја издал книгата „Раните кралеви на Норвешка“<ref>полниот наслов на оригиналот гласи: ''The Early Kings of Norway: Also an Essay on the Portraits of John Knox''</ref>. Последните години од животот ги провел во домот во Челси (денес негова спомен-куќа<ref name="NT website">[http://www.nationaltrust.org.uk/main/w-vh/w-visits/w-findaplace/w-carlyleshouse/ Национална задолжбина - Домот на Карлајл] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081015103425/http://www.nationaltrust.org.uk/main/w-vh/w-visits/w-findaplace/w-carlyleshouse/ |date=2008-10-15 }} {{en}}</ref>) но секогаш посакувал да се врати во Крејгенпаток. === Смрт === [[Податотека:Carlyle grave.jpg|мини|десно|Гробот на Карлајл]] По смртта на Карлајл на [[5 февруари]] [[1881]] г., властите понудиле да биде погребан во [[Вестминстерска опатија|Вестминстерската опатија]], но сепак ја испочитувале неговата желба да биде погребан со родителите во родниот [[Еклфехан]]. == Значење и влијание == [[Податотека:Whistler James Arrangement in Gray and Black No2 1873.jpg|мини|десно|„Аранжман со сиво и црно, бр. 2: Портрет на Томас Карлајл“ од Џејмс Мекнил Вистлер (1872-3)]] Значењето на Карлајл е двојно: како одржувач на постарите традиции на [[Ториевци|ториевските]] [[сатира|сатиричари]] на XVIII век, и како основноположник на нова [[викторијански период|викторијанска]] традиција на критика на напредокот позната како „мудречко пишување“. „Прекроениот кројач“ може да се смета за продолжение на хаотичните скептични сатири на [[Џонатан Свифт]] и [[Лоренс Стерн]], но и за израз на едно ново гледиште за животните вредности. Сметајќи го светот за шуплив, Карлајловиот мизантропски настроен професор-раскажувач ја открива потребата за револуција на духот. Во една симсла, оваа констатација е во склад со револуционерните идеали на [[романтизам|романтизмот]], индивидуализмот и страста, но во друга смисла е нихилистичко и лично решение на проблемот на совремието кое не прави обид да го вклучи поширокото општество. Подоцнежните британски критичари и „писателите-мудреци“ како [[Метју Арнолд]] на сличен начин ја отфрлаат масата и наивната верба во напредок, а пак други, како [[Џон Раскин]] го осудуваат постојаниот стремеж за индустријализација што го карактеризира тоа време. Меѓутоа, малкумина од нив го следат Карлајл во неговата осамена револуционерност. Дури и оние што им се восхитуваат на хероите не ја делат Карлајловата безмилосност кон послабите. Карлајл е заслужен и за запознавање на британската јавност со германските книжевни романтичари, особено со делата на Шилер и Гете. Карлајл бил добро примен од некои робовладетели на југот на САД. Неговиот конзервативизам и критиките кон капитализмот биле на драго срце прифатени од оние што сакале да го одбранат ропството како алтернатива на капитализмот, како да речеме [[Џорџ Фицхју]]. Раните Карлајлови дела останале ценети во текот на XIX век, но ова се променило во XX век. Неговиот углед во Германија секогаш бил висок, поради неговите заложби за промовирање на германската мисла и биографијата на [[Фридрих Велики]]. [[Фридрих Ниче|Ниче]], чии идеи се делумно споредливи со Карлајловите, негодувал на неговиот морализам, нарекувајќи го „здодевен глупак“ во делото „[[Отаде доброто и злото]]“, сметајќи го за мислител кој не успеал да се ослободи од тесногледоста што самиот ја осудува. Бидејќи ја осудувал демократијата и го поддржувал харизматичното водство, Карлајл му се допаднал на [[Адолф Хитлер]], кој ја читал неговата биографија на Фридрих Велики во текот на неговите последни денови во [[Фирербункер|бункерот]]. Фактот што Карлајл бил поврзуван со фашистите во голема мера му наштетил на неговиот углед во повоените години, но во последно време постои обновен интерес за „Прекроениот кројач“ како уникатно ремек-дело кое претскажува голем број на филозофски и културни збиднувања, од егзистенцијализмот до [[постмодернизам|постмодернизмот]]. Неговата критика на идеолошките формули во „Француската револуција“ се смета за добро образложение за тоа како револуционерните култури се претвораат во угнетувачки догматизми. Карлајл во основа бил [[романтизам|романтичар]] и како таков се обидел да ги здружи романтичарските чувства, слободата и почитта кон историско-политичките збиднувања. Многумина сметаат дека повеќе го привлекувала самата херојската борба отколку конкретната цел што би се остварила во даден случај. Но неговото убедување во трајната полезност на херојот (или големиот човек) за човештвото јасно се гледа од концизниот исказ во неговиот есеј за Мухамед во делото „За хероите, обожувањето на хероите и херојското во историјата“ (1841), каде авторот го дава заклучокот: „големиот човек секогаш е како молња од небесата; останатите го чекаат како гориво, за потоа и тие да пламнат.“ Гете имал поволно мислење за Карлајл, фалејќи го за способноста при оценувањето на германските писатели да го воочи нивното духовно и морално јадро. Гете го оценил Карлајл како „морална сила од големо значење. Во него има многу иднини и човек едноставно не може да согледа што сè ќе направи исоздаде тој.“<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 64.</ref> == Дела == * (1829) „Белези на времето“ (''[http://www.victorianweb.org/authors/carlyle/signs1.html Signs of the Times]'') * (1831) „Прекроениот кројач“ (''[http://www.gutenberg.org/etext/1051 Sartor Resartus]'') * (1837) „Француската револуција: Историја“ (''[http://www.gutenberg.org/etext/1301 The French Revolution: A History]'') * (1840) „Чартизмот“ (''[http://books.google.com/books?hl=en&id=Z5oQAAAAYAAJ&dq=thomas+carlyle+chartism&printsec=frontcover&source=web&ots=hvNQ7gASM4&sig=Syb1fQgEwC4tWfQs8AWzkDqXz50&sa=X&oi=book_result&resnum=2&ct=result Chartism]'') * (1841) „За хероите, обожувањето на хероите и херојското во историјата“ (''[http://www.gutenberg.org/etext/1091 On Heroes and Hero Worship and the Heroic in History]'') * (1843) „Минато и сегашност“ (''[http://www.gutenberg.org/etext/13534 Past and Present]'') * (1845) „Писмата и говорите на Оливер Кромвел, со појаснувања“ (''[http://www.gasl.org/refbib/Carlyle__Cromwell.pdf Oliver Cromwell's letters and speeches, with elucidations] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061102174139/http://www.gasl.org/refbib/Carlyle__Cromwell.pdf |date=2006-11-02 }}'') * (1849) „Пригодна расправа по црнечкото прашање“ (''[http://cepa.newschool.edu/het/texts/carlyle/odnqbk.htm Occasional Discourse on the Negro Question] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060613213107/http://cepa.newschool.edu/het/texts/carlyle/odnqbk.htm |date=2006-06-13 }}'') * (1849) „Сеќавања од патувањето низ Ирска во 1849“ (''[http://www.irishhistorylinks.net/Historical_Documents/Carlyle_1849.html Reminiscences of my Irish Journey in 1849] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181011230541/http://www.irishhistorylinks.net/Historical_Documents/Carlyle_1849.html |date=2018-10-11 }}'') * (1850) „Подоцнежни памфлети“ (''[http://www.gutenberg.org/etext/1140 Latter-Day Pamphlets]'') * (1851) „Животот на Џон Стерлинг“ (''[http://www.gutenberg.org/etext/1085 The Life Of John Sterling]'') * (1858) „Историја на прускиот крал Фридрих II“ (''[http://www-2.cs.cmu.edu/~spok/metabook/fgreat.html History of Friedrich II of Prussia]'') * (1867) „Стрелбата на Нијагара: и потоа“ (''[http://www.efm.bris.ac.uk/het/carlyle/shooting.htm Shooting Niagara: and After] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131107142548/http://www.efm.bris.ac.uk/het/carlyle/shooting.htm |date=2013-11-07 }}'') * (1875) „Раните кралеви на Норвешка“ (''The Early kings of Norway'') == Наводи == {{Reflist}} == Библиографија == *Alice Chandler. "Carlyle and the Medievalism of the North." во: ''Medievalism in the Modern World. Essays in Honour of Leslie J. Workman''. уредн. Richard Utz and Tom Shippey (Turnhout: Brepols, 1998). стр.&nbsp;173–91. *A. A. Ikeler. ''Puritan Temper and Transcendental Faith. Carlyle's Literary Vision'' (Columbus, OH: 1972). *Hugh A. MacDougall. ''Racial Myth in English History: Trojans, Teutons, and Anglo-Saxons'' (Montreal: Harvest House and UP of New England, 1982). *F. W. Roe. ''The Social Philosophy of Carlyle and Ruskin'' (Port Washington, NY: 1978). *W. Waring. ''Thomas Carlyle'' (Boston, MA: 1978). == Поврзано == * [[Фридрих Ниче]] * [[Натчовек]] == Надворешни врски == {{ризница|Thomas Carlyle}} * {{Гутенберг автор| id=Thomas+Carlyle | name=Томас Карлајл}} (прост текст и HTML) {{en}} * [http://ljhammond.com/classics/cl1.htm#carl Томас Карлајл: Краток вовед] {{en}} * [http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=1083 Песни од Томас Карлајл] - PoetryFoundation.org {{en}} * [http://quotationpark.com/authors/CARLYLE,%20Thomas.html Познати мисли на Томас Карлајл] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110825115146/http://quotationpark.com/authors/CARLYLE%2C%20Thomas.html |date=2011-08-25 }} {{en}} {{Романтизам}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Карлајл, Томас}} [[Категорија:Шкотски филозофи]] [[Категорија:Шкотски историчари]] [[Категорија:Шкотски писатели]] [[Категорија:Егзистенцијалисти]] [[Категорија:Романтизам во книжевноста]] [[Категорија:Филозофија од 19 век]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (граѓански)]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] 8bf0q5u02z9n07l65hw5nvz6hm7cl0s Тајане 0 769647 5625410 4323180 2026-09-08T18:38:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625410 wikitext text/x-wiki :''Оваа статија се однесува на македонскиот народен обичај. За празникот поврзан со Раѓањето на Свети Јован Крстител видете [[Иванден]]'' [[Податотека:John baptist macedonia.jpeg|thumb|250px|[[Јован Крстител]]. Икона од [[Марковиот Манастир]], денес се чува во [[Музејот на Македонија]]]] '''Тајане''' — македонски календарски обичај поврзан со празникот Раѓање на Свети [[Јован Крстител]] – [[Иванден]] (7 јули /24 јуни)<ref>''Лепа Спировска, Кон проучувањето на обичајот Тајане во некои места на Македонија, „Македонски фолклор“, VI, 12, Скопје, 1973;''</ref>. Најдолго се задржал во [[Прилепско]], [[Битолско]] и [[Крушевско]]. Од обичаите што се изведуваат на овој ден повпечатливи се оние поврзани со растението [[папрат]]. Имено вечерта спроти празникот се бере папрат, а тоа пак е поврзано со верувањето во неговата моќ да штити од неповолности. Папратот се става на постелата и на него се спие за здравје, а рано наутро на самиот ден Иванден се плетат венци што се ставаат во бавчите за да ги чуваат од разни болести, временски непогоди како и други несреќи. ==Иванден== {{главна|Иванден}} Иванден е еден од најважните празници кај целиот [[Словени|словенски свет]] во кој се преплетуваат голем број обичаи и верувања од старата [[словенска митологија]], со празнувањето на денот на раѓањето на [[Свети Јован Крстител]]. Во македонската народна традиција овој празник е поврзан со летниот сонцестој, односно со периодот на [[долгодневица]]та. Овој празник во годишниот круг празници е симетричен на [[Божиќ]], денот поврзан со зимскиот сонцестој, односно со периодот на [[краткодневица]]та. Овие два празници ги поврзуваат и повеќе обичаи и верувања поврзани пред сè со сонцето. Во таа насока се и обичаите и верувањата поврзани со огновите. Ритуалите со билките, исто така претставуваат еден од најважните елементи поврзани со Иванден, а тие пак исто така се остаток од старите словенски верувања. Со Иванден се поврзани многу обичаи и верувања но најповеќе се однесуваат на билките и верувањето во нивната магиска моќ. Верувањето пак дека тој ден играло сонцето или дека се превртувало трипати е поврзано со тоа што Иванден се паѓа во најтоплиот период од годината. {{Quote box |text='''На ден Иванден арно е да се збираат секакви билки и тревки, многу за арно било: са година здрав ќе бил''' |class = letterhead |title = &nbsp; |tstyle = text-align: right; |title_bg = none |border=none |author = [[Марко Цепенков]] |source = ''Зборник за народни умотворенија, наука и книжнина''<br /><br /> |qalign = right }} ==Обичајот по региони== ;Прилепско<ref>''Сборник за народни умотворения наука и книжнина, т. VII, София, 1896, 144.''</ref> Вечерта спроти Иванден групи момчиња и девојки собирале билки, со кои закитувале едно ѓумче и го полнеле со вода од три чешми. Едно го носело ѓумчето на главата и него го викале Тајане, а другите оделе околу него и му пееле пригодни песни. Утрото групата со Тајането одела по дуќаните, каде што исто така пееле песни и собирале дарови, од кои подоцна правеле заедничка вечера. Притоа се пеело: :''Tајане, Бојане, имам брат Свети Јоване,'' :''ункеши, ункеши, ункеши по маглата''. :''По магла, по магла, по магла ситна роса,'' :''по роса, по роса, по роса мома боса.'' :''Играле момите крај манастирот,'' :''калуѓер гледа од пенџериња,'' :''фрли си шапка на герамиди,'' :''од герамиди на трендафилот,'' :''белата брада на берберница'' :''црната брада на касапница''. ;Битолско и Крушевско Во Битола спроти Иванден на ѓум нанижувале секакви цвеќиња и му клавале тељ од невеста што гувеела. Во Крушово во ѓумот момите клавале прстења и на онаа што ќе бидел пообелен, таа мома побрго ќе се мажела. ;Преспанско Во Преспа со многу обичаи и верувања девојките правеле кукла Иванка која ја шетале низ улиците, пееле песни и собирале дарови. Во [[Мала Преспа]] на Иванден се пеела песната: :''Ивано, Иван девојко,'' :''качи се горе на Иван,'' :''на Иванови врвови,'' :''да видиш поле втасано,'' :''фтасано и обелено!'' :''да видиш пченица класана,'' :''да видиш снопје врзани.'' :''Ивано, Иван девојко,'' :''што си вечера зготвила?'' :''-Погача, пресна ржена,'' :''циронќи со штир варени.'' ;Радовишко Во Радовишко за Иванден односно '''Јајновден''' жените одат во полето или по ридиштата и берат миризлива трева (повечерница) за од молци. На самиот ден пред сонце берат [[нане]] – мирудија, која ја врзуваат во вид на букети и ја оставаат да се суши. Исушена, во секоја прилика ја употребуваат како лек против повраќање и стомачни болести. Мирудијата набрана на Иванден се употребува и како лек против детски проливи на тој начин што ја иситнуваат меѓу рацете и ја стават на препечена кора од леб напрскана со оцет. Обичај е секоја домаќинка кога ќе излезе сонцето да ја вади целата волнена постела и облека надвор, во дворот на јажиња спроти сонце. Така ги остават да стојат по неколку часа, а потоа ги тресат и повторно ги прибираат во ковчезите. Помеѓу алиштата стават од набраната трева (повечернина) за од молци. Веруваат дека алиштата што ги фанало јајновденско сонце не ги напаѓаат молците. {{quote box | width = 300px | align = left | bgcolor = #c6dbf7 | quote ='''...тој ден во Воден, треви лековити „висеет на дуќаните за да имает повеќе покупници”...''' | source = Зборник на Миладиновци }} ;Дебрца Во [[Дебрца]], вечерта спроти Иванден се бере [[папрат]], а тоа е поврзано со верувањето во апотропејската моќ на ова растение. Помал дел од папратот се откорнува од корен другиот се сече над земјата. Овој папрат се става во постелата и на него се спие за здравје, што значи тој ќе ја чува постелата (со луѓето што спијат на неа) од разни болести и други несреќи. Утрото на Иванден, рано пред [[изгрејсонце]], од папратот откорнат заедно со коренот се плетат венци што се стават во бавчите. Тоа се мали венчиња со пречник од околу дваесетина сантиметри што на четорошни (разгранети) стапчиња се стават на [[пипер]]от, [[праз]]от, [[компир]]ите и другите градинарски култури. Овој папрат треба да ја чува бавчата од разни непогоди како и други несреќи. Чува да нема погано и да не ги јадат растенијата гриж (бубачки) за, како што се вели ''„Да го јадат папратот, да не го јадат пиперот“.'' Папратот на овој ден се користи и за прогнозирање здравјето и напредокот на семејството. Навечер во стреата на куќата се заденува папрат, за секој човек во семејството по еден корен. Следното утро се гледа: чиј папрат е повенат, тој не ќе има напредок во годината што следува, се вели: не е на арно. Исто така вечерта спроти Иванден или на самиот ден рано наутро жените берат растение што расте на ридските места и што се вика Иванден. Тоа растение набрано по овој повод се става во ковчегот со алиштата и тука се чува во текот на целата година со цел да ги заштитува од молци. Утрото на Иванден целата руба се распростира на чардаците на сонце и така се остава да стои цело претпладне. Освен верувањето дека тие алишта ќе бидат заштитени од молците овој обичај е добра можност да се покаже која девојка или невеста има повеќе руба. Обичајот добил и натпреварувачки карактер зашто по рубата се гледало не само богатството туку и работливоста на девојките, а тоа било решавачко при изборот на младите (бендисувањето) некаде задржано до неодамна. ;Малешевија За житото на нивата добро да роди, спроти Јановден ноќе, гола жена (или само по кошула) јава на вратило и оди во туѓа пченица, и на повеќе места ја жнее. Се смета дека таа тогаш го зема доброто жито од туѓата нива и го пренесува во својата. == Наводи == {{Ризница-врска|St John's Eve}} {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/kultura/2140-Raganje-na-Sveti-Jovan-Krstitel-Ivanden Раѓање на Свети Јован Крстител (Иванден)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120625233909/http://www.mn.mk/kultura/2140-Raganje-na-Sveti-Jovan-Krstitel-Ivanden |date=2012-06-25 }} [[Категорија:Македонски народни обичаи]] mb95yc9gqtjss5nj44zvj3nfag5l3v4 Црква „Св. Димитриј“ - Битола 0 770938 5625750 5473300 2026-09-09T11:23:56Z Bdx 40507 /* Галерија */ 5625750 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име=Свети великомаченик Димитриј |слика=St._Demetrius_Church_(Bitola).jpg |големина на слика= |опис= |епархија=Преспанско-пелагониска |намесништво=Битолско |парохија=Градска битолска |парохија-та = |место=Битола |општина=Битола |држава=Македонија |патрон=[[Свети Димитриј Солунски]] |изградба= [[1830]] |завршено= |осветување= |живопис= |ктитор= |зограф= |рушење= |запалена= |водство= |мрежно место= |архитектонски тип= |архитектонски стил= |површина= }} '''Свети великомаченик Димитриј Солунски''' претставува православна црква во [[Битола]]. Административно припаѓа на [[Битолско архијерејско намесништво|Битолското архијерејско намесништво]] на [[Преспанско-пелагониската епархија]] на [[МПЦ - ОА]]. Оваа црква изградена е во [[1830]] година, а камбанаријата е изградена во [[1936]] година. Градена е во форма на трибродна базилика, со странични галерии. Целиот иконостас е изработен во позлатена резба од вештите раце на засега непозната резбарска тајфа, но сигурно составена од македонски мајстори. Во 2005 година, конзерваторите од [[Битолскиот завод и музеј]] и Заводот за заштита на спомениците на културата откриле дотогаш непозната фреска со претстава на [[Седржител|Исус Седржител]]. Фреската е на централниот дел од сводот на црквата кој повеќе од еден век бил покриен со црнила од горењето на свеќи, така што долго време вредните историски уникати биле непознати.<ref>{{наведени вести|url=http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=2&tabid=1&EditionID=291&ArticleID=18793|title=Откриена фреска стара два века|date=18 јануари 2005|publisher=Време|accessdate=2011-09-17}}{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Crkva Sv.Dimitrie Bitola003.jpg|Поглед на црквата Податотека:St. Demetrius Church in Bitola 9.JPG|[[Камбанарија]]та на црквата Податотека:St. Demetrius Church in Bitola 14.JPG|[[Припрата]]та од јужната страна Податотека:St. Demetrius Church in Bitola 12.JPG|Поглед на [[олтар]]от Податотека:St. Demetrius Church in Bitola 4.JPG|[[Царски двери|Царските двери]] Податотека:St. Demetrius Church in Bitola 10.JPG|[[Фреска]] во црквата Податотека:Слегувањето на Светиот Дух во Св. Димитриј Битолски.png| [[Икона]]та Слегувањето на Светиот Дух Податотека:Crkva Sv Dimitrija vo Bitola.jpg|Влезовите во дворот и источниот дел од црквата меѓу двете светски војни, [[браќа Манаки]] Податотека:St. Demetrius Church, Ohrid, interior, 2026 (4).jpg|Фреска во црквата Податотека:St. Demetrius Church, Ohrid, interior, 2026 (1).jpg|Внатрешен поглед </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == *[[Црква „Св. Богородица“ - Битола|Црква „Св. Богородица“]], *[[Црква „Св. Недела“ - Битола|Црква „Св. Недела“]] - основана и издигната на 13 октомври 1863 година, *[[Црква „Св. Пантелејмон“ - Битола|Црква „Св. Пантелејмон“]]; *[[Црква „Собор на сите македонски светители“ - Битола|Црква „Собор на сите македонски светители“]] - во изградба, најголема црква во Македонија и на Балканот; *[[Црква „Св. Атанасиј“ - Битола|Црква „Св. Атанасиј“]] - започната во 2007 година; *[[Црква „Св. Архангел Гаврил“ - Битола|Црква „Св. Архангел Гаврил“]] - манастирска црква. Се наоѓа во населбата [[Довлеџик]]; *[[Црква „Св. 40 Севастиски маченици“ - Битола|Црква „Св. 40 Севастиски маченици“]] - манастирска црква. Се наоѓа во населбата [[Кркардаш]]; *[[Црква „Св. Јован Крстител“ - Битола|Црква „Св. Јован Крстител“]] - манастирска црква; *[[Црква „Св. Петка“ - Битола|Црква „Св. Петка“]]; *[[Црква „Св. Наум Охридски“ - Битола|Црква „Св. Наум Охридски“]]; *[[Црква „Св. Троица“ - Битола|Црква „Св. Троица“]]; *[[Црква „Св. Петар и Павле“ - Битола|Црква „Св. Петар и Павле“]]; *[[Црква „Св. Ана“ - Битола|Црква „Св. Ана“]] - се наоѓа во населбата [[Бадембалари]]; *[[Црква „Св. Никола“ - Битола|Црква „Св. Никола“]] - се наоѓа кај комплексот згради Грозд; *[[Црква „Св. Александар Солунски“ - Битола|Црква „Св. Александар Солунски“]] - гробјанска црква. Се наоѓа на Светонеделските гробишта; *[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Битола|Црква „Св. Архангел Михаил“]] - манастирска црква; *[[Црква „Св. Константин и Елена“ - Битола|Црква „Св. Константин и Елена“]]; *[[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Битола|Црква „Св. Ѓорѓи“]]; *[[Црква „Св. Никола“ - Боримечка|Црква „Св. Никола“]] - се наоѓа во населбата [[Боримечка]]; == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Demetrius Church (Bitola)}} {{Цркви во Битола}} {{КНМ-Битола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Димитриј, Битола}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Димитрија во Македонија|Битола]] [[Категорија:Цркви во Битола]] [[Категорија:Катедрали во Македонија]] [[Категорија:Дела на Дебарската школа]] 4i2ocyw9dfucow0hcmnppz4hcme9foo Википедија:Јубилејни статии 4 773078 5625355 5624608 2026-09-08T15:39:49Z Kiril Simeonovski 3243 5625355 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nuvola apps cookie.svg|десно|200п]] Ова е '''список на јубилејни статии''' на Википедија на македонски јазик. Како такви, овде се наведени сите оние за кои заедницата има утврдено дека се издвојуваат по својот квалитет од останатите создадени на денот на надминување на секоја илјадита статија. Во табелата во продолжение се наведени сите јубилејни статии досега, како и податоци за нивниот создавач и датумот на кој биле создадени. {| class="wikitable" |- ! Број !! Статија !! Автор !! Датум |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/164.000|164.000]] || [[Феран Торес]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[6 септември]] [[2026]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/163.000|163.000]] || [[Грчка краљица]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] ||rowspan="2"| [[8 јули]] [[2026]] |- | [[Обилиќев венец]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/162.000|162.000]] || [[Selaginella]] || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || [[3 јуни]] [[2026]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/161.000|161.000]] || [[Стефан Зановиќ]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] ||rowspan="2"| [[29 април]] [[2026]] |- | [[Руски симболизам]] || [[Корисник:Pitikjp22|Pitikjp22]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/160.000|160.000]] || [[Праконтинент]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] || [[26 март]] [[2026]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/159.000|159.000]] || [[Баритокалцит]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[20 февруари]] [[2026]] |- |rowspan="3" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/158.000|158.000]] || [[Хелмут фон Молтке Помладиот]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] ||rowspan="3"| [[15 јануари]] [[2026]] |- | [[Па де Кале]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] |- | [[Илија Бирчанин]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/157.000|157.000]] || [[Аталанта (митологија)]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[5 декември]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/156.000|156.000]] || [[Бездомно куче]] || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || [[25 октомври]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/155.000|155.000]] || [[Џон Ивлин]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[16 септември]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/154.000|154.000]] || [[Династија Шјиа]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[16 јули]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/153.000|153.000]] || [[Гоџи]] || [[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] || [[14 јуни]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/152.000|152.000]] || [[Крвав Божиќ (1963)]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[25 април]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/151.000|151.000]] || [[Сепак се врти]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[25 март]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/150.000|150.000]] || [[Људски врт]] || [[Корисник:Emilija Dobreva|Emilija Dobreva]] || [[24 февруари]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/149.000|149.000]] || [[Технологија на древните цивилизации]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[8 февруари]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/148.000|148.000]] || [[Чанге-5]] || [[Корисник:Uvtarex|Uvtarex]] || [[23 декември]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/147.000|147.000]] || [[Ослободување на Тетово]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[14 октомври]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/146.000|146.000]] || [[Јаглеродна ѕвезда]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] || [[30 август]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/145.000|145.000]] || [[Андраж Шпорар]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[22 јуни]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/144.000|144.000]] || [[Чашицу]] || [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] || [[21 мај]] [[2024]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/143.000|143.000]] || [[Барања]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] ||rowspan="2"| [[13 април]] [[2024]] |- | [[Масовен терор на Крим (1917-1918)]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/142.000|142.000]] || [[Ливади (Лариско)]]|| [[Корисник:SpectralWiz|SpectralWiz]] ||rowspan="2"| [[27 февруари]] [[2024]] |- | [[Мутагенеза]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/141.000|141.000]] || [[ПУ „Гоце Делчев“ - Пирава]]|| [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] ||rowspan="2"| [[20 јануари]] [[2024]] |- | [[Антихасија]] || [[Корисник:SpectralWiz|SpectralWiz]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/140.000|140.000]] || [[Бад Кисинген]]||rowspan="2"| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] ||rowspan="2"| [[8 декември]] [[2023]] |- | [[Бриген]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/139.000|139.000]] || [[Шаранта]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[14 октомври]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/138.000|138.000]] || [[Фемке Бол]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[28 август]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/137.000|137.000]] || [[Иконопис]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[10 јули]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/136.000|136.000]] || [[Туниски поход]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[8 мај]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/135.000|135.000]] || [[Астерикс галскиот јунак]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[26 март]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/134.000|134.000]] || [[Силициум карбид]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[6 март]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/133.000|133.000]] || [[Хетеросоцијалност]] || [[Корисник:B. Gjuro|B. Gjuro]] || [[28 јануари]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/132.000|132.000]] || [[Сицилија (римска провинција)]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[10 декември]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/131.000|131.000]] || [[Semantic Scholar]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[15 октомври]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/130.000|130.000]] || [[Окер]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[20 август]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/129.000|129.000]] || [[Светски ден на бегалците]] || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || [[24 јуни]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/128.000|128.000]] || [[Гај Симондс]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[11 мај]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/127.000|127.000]] || [[Туниска кујна]] || [[Корисник:Матеј2008г|Матеј2008г]] || [[18 април]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/126.000|126.000]] || [[Хорхе Буручага]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[21 март]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/125.000|125.000]] || [[Војна во Приднестровие]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[7 март]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/124.000|124.000]] || [[Матео Беретини]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[18 февруари]] [[2022]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/123.000|123.000]] || [[Епир (римска провинција)]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] ||rowspan="2"| [[1 февруари]] [[2022]] |- | [[Мезопелагиска зона]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/122.000|122.000]] || [[Кралство Сардинија]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[6 јануари]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/121.000|121.000]] || [[Бранова функција]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[1 декември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/120.000|120.000]] || [[Атмосфера на Венера]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[24 ноември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/119.000|119.000]] || [[Јупитерови прстени]] || [[20 ноември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/118.000|118.000]] || [[Катин двор]] || [[Корисник:MartinStojc|MartinStojc]] || [[10 ноември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/117.000|117.000]] || [[Дева (планина)]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[24 септември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/116.000|116.000]] || [[Аре]] || [[30 јули]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/115.000|115.000]] || [[Тетовски древности]] || [[Корисник:Darko gavro|Darko gavro]] || [[4 јуни]] [[2021]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/114.000|114.000]] || [[Животот и делата на бесмртниот водач Караѓорѓе]] || [[Корисник:Pta345MK|Pta345MK]] ||rowspan="2"| [[19 април]] [[2021]] |- | [[Крстоносен поход на Смирна]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/113.000|113.000]] || [[Гаврилова труба]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[4 март]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/112.000|112.000]] || [[Пирошки]] || [[Корисник:MikasaAckerman10|MikasaAckerman10]] || [[11 февруари]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/111.000|111.000]] || [[Регионален пат 1105]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[29 декември]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/110.000|110.000]] || [[Ками]] || [[Корисник:КатеринаКајевска|КатеринаКајевска]] || [[20 ноември]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/109.000|109.000]] || [[Де Морганови закони]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[20 октомври]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/108.000|108.000]] || [[Земја во развој]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[19 септември]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/107.000|107.000]] || [[Георги Занков]] || [[3 август]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/106.000|106.000]] || [[Активен астероид]] || [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] || [[23 мај]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/105.000|105.000]] || [[Гама Лебед]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[10 април]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/104.000|104.000]] || [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Бањане]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[7 февруари]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/103.000|103.000]] || [[Прнар]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[24 ноември]] [[2019]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/102.000|102.000]] || [[Западни Инди]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] ||rowspan="2"| [[30 август]] [[2019]] |- | [[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Долно Српци]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/101.000|101.000]] || [[Косинусна теорема]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[9 јуни]] [[2019]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/100.000|100.000]] || [[Небка]] || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || [[27 април]] [[2019]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/99.000|99.000]] || [[Систем на национални сметки]] || [[Корисник:ГП|ГП]] ||rowspan="2"| [[12 февруари]] [[2019]] |- | [[Фосфор пентоксид]] || [[Корисник:Uvtarex|Uvtarex]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/98.000|98.000]] || [[Ломбок]] || [[Корисник:BlueEagle1|BlueEagle1]] || [[31 декември]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/97.000|97.000]] || [[Жерар Муру]] || [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] || [[2 ноември]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/96.000|96.000]] || [[Мартинус Бејеринк]] || [[Корисник:Simona Trajkoska|Simona Trajkoska]] || [[8 септември]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/95.000|95.000]] || [[Пуцк]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[20 јуни]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/94.000|94.000]] || [[Надја Ножарова]] || [[Корисник:19user99|19user99]] || [[17 април]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/93.000|93.000]] || [[КК Алба Берлин]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[22 февруари]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/92.000|92.000]] || [[Сакураџима]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[26 декември]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/91.000|91.000]] || [[Список на споменици на НОБ во Македонија]] || [[31 октомври]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/90.000|90.000]] || [[Црква „Св. Димитриј“ - Кованец]] || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || [[3 јули]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/89.000|89.000]] || [[Ашов]] || [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] || [[27 март]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/88.000|88.000]] || [[ХЕЦ Света Петка]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[19 јануари]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/87.000|87.000]] || [[Динан (Белгија)]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[13 октомври]] [[2016]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/86.000|86.000]] || [[Алшар - допри го сонцето]] || [[Корисник:Македонец|Македонец]] || [[14 јуни]] [[2016]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/85.000|85.000]] || [[Хемиска индустрија Велес]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[11 февруари]] [[2016]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/84.000|84.000]] || [[Иконостас]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[11 ноември]] [[2015]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/83.000|83.000]] || [[Светско првенство во водени спортови 2013]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[13 август]] [[2015]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/82.000|82.000]] || [[Роберт Левандовски]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[23 мај]] [[2015]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/81.000|81.000]] || [[Должина на искачувачкиот јазол]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] ||rowspan="2"| [[22 февруари]] [[2015]] |- | [[Вик на Фер]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/80.000|80.000]] || [[Боемство]] || [[Корисник:Bridenh|Bridenh]] || [[16 декември]] [[2014]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/79.000|79.000]] || [[ФК Динамо Киев]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[25 септември]] [[2014]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/78.000|78.000]] || [[Војводство Лауенбург]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[15 август]] [[2014]] |- |rowspan="3" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/77.000|77.000]] || [[Рупишта (општина)]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] ||rowspan="3"| [[16 јуни]] [[2014]] |- | [[Плимомер]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] |- | [[Амфихидромна точка]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/76.000|76.000]] || [[Карлос Валдерама]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] ||rowspan="2"| [[6 март]] [[2014]] |- | [[Цугшпице]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/75.000|75.000]] || [[Пер Лагерквист]] || [[Корисник:Darko Grmaskoski|Darko Grmaskoski]] ||rowspan="2"| [[9 јануари]] [[2014]] |- | [[Единична кружница]] || [[Корисник:Lfahlberg|Lfahlberg]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/74.000|74.000]] || [[Германски музеј]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[8 ноември]] [[2013]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/73.000|73.000]] || [[Бела тресиопашка]] || [[Корисник:Guc zc|Guc zc]] ||rowspan="2"| [[31 јули]] [[2013]] |- | [[Ел Греко]] || [[Корисник:Mikrosam Akademija 4|Mikrosam Akademija 4]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/72.000|72.000]] || [[Бел свиркач]] || [[Корисник:Guc zc|Guc zc]] || [[11 мај]] [[2013]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/71.000|71.000]] || [[Арго (филм)]] || [[Корисник:Retrohead|Retrohead]] || [[1 април]] [[2013]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/70.000|70.000]] || [[Никола Младенов]] || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || [[28 март]] [[2013]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/69.000|69.000]] || [[Лесен Удар]] || [[Корисник:Retrohead|Retrohead]] ||rowspan="2"| [[22 март]] [[2013]] |- | [[Е3 Харелбеке 2013]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/68.000|68.000]] || [[Дивље јагоде]] || [[Корисник:M4r51n|M4r51n]] || [[2 февруари]] [[2013]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/67.000|67.000]] || [[Габриел Батистута]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[5 декември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/66.000|66.000]] || [[Трка околу Пекинг 2012]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[19 октомври]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/65.000|65.000]] || [[Курдски јазик]] ||rowspan="2"| [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[4 октомври]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/64.000|64.000]] || [[Браќа Карамазови]] || [[28 септември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/63.000|63.000]] || [[Денга]] || [[Корисник:Peter.C|Peter.C]] || [[17 септември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/62.000|62.000]] || [[Економско однесување]] || [[Корисник:Kekev|Kekev]] || [[5 септември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/61.000|61.000]] || [[Општина Самоков]] ||[[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[28 август]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/60.000|60.000]] || [[Жак Мизес]] || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || [[19 август]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/59.000|59.000]] || [[Розвел (Ново Мексико)]] || [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[27 јули]] [[2012]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/58.000|58.000]] || [[Анафилакса]] || [[Корисник:Lady Jefferson|Lady Jefferson]] ||rowspan="2"| [[19 јули]] [[2012]] |- | [[Борење на Летните олимписки игри 2012]] ||rowspan="2"| [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/57.000|57.000]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 2012]] || [[15 јули]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/56.000|56.000]] || [[Премиер на Јапонија]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[4 јуни]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/55.000|55.000]] || [[Географија на Маршалските Острови]] ||rowspan="3"| [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[19 март]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/54.000|54.000]] || [[Географија на Боцвана]] || [[30 јануари]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/53.000|53.000]] || [[Грб на Општина Радовиш]] || [[10 декември]] [[2011]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/52.000|52.000]] || [[Дисбург]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[25 октомври]] [[2011]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/51.000|51.000]] || [[Список на национални паркови во Шведска]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[8 октомври]] [[2011]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/50.000|50.000]] || [[Раскол во Внатрешната македонска револуционерна организација]] || [[Корисник:Dalco26|Dalco26]] || [[2 октомври]] [[2011]] |} Во продолжение е направено рангирање на корисници по бројот на создадени јубилејни статии. {| class="wikitable" |- ! Ранг !! Корисник !! Број на статии |- | 1 || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || 14 (84.000, 101.000, 103.000, 109.000, 113.000, 121.000, 130.000, 132.000, 135.000, 137.000, 139.000, 149.000, 151.000, 154.000) |- | 2 || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || 13 (52.000, 66.000, 69.000, 74.000, 76.000, 78.000, 81.000, 85.000, 88.000, 102.000, 104.000, 111.000, 141.000) |- | 2 || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || 13 (91.000, 92.000, 107.000, 108.000, 114.000, 119.000, 120.000, 123.000, 134.000, 143.000, 152.000, 155.000, 157.000) |- | 4 || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || 11 (51.000, 56.000, 77.000, 81.000, 95.000, 102.000, 105.000, 116.000, 117.000, 131.000, 158.000) |- | 5 || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || 9 (122.000, 125.000, 128.000, 136.000, 140.000 х 2, 147.000, 158.000, 159.000) |- | 5 || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] || 9 (123.000, 142.000, 143.000, 146.000, 158.000, 160.000, 161.000, 163.000 х 2) |- | 7 || [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || 7 (53.000, 54.000, 55.000, 59.000, 61.000, 64.000, 65.000) |- | 7 || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || 7 (67.000, 76.000, 79.000, 82.000, 93.000, 126.000, 145.000) |- | 7 || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || 7 (57.000, 58.000, 83.000, 87.000, 124.000, 138.000, 164.000) |- | 10 || [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] || 4 (77.000 х 2, 97.000, 106.000) |- | 10 || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || 4 (100.000, 129.000, 156.000, 162.000) |- | 12 || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || 3 (60.000, 70.000, 90.000) |- | 13 || [[Корисник:Retrohead|Retrohead]] || 2 (69.000, 71.000) |- | 13 || [[Корисник:Guc zc|Guc zc]] || 2 (72.000, 73.000) |- | 13 || [[Корисник:SpectralWiz|SpectralWiz]] || 2 (141.000, 142.000) |- | 13 || [[Корисник:Uvtarex|Uvtarex]] || 2 (99.000, 148.000) |- | 17 || [[Корисник:Dalco26|Dalco26]] || 1 (50.000) |- | 17 || [[Корисник:Lady Jefferson|Lady Jefferson]] || 1 (58.000) |- | 17 || [[Корисник:Kekev|Kekev]] || 1 (62.000) |- | 17 || [[Корисник:Peter.C|Peter.C]] || 1 (63.000) |- | 17 || [[Корисник:M4r51n|M4r51n]] || 1 (68.000) |- | 17 || [[Корисник:Mikrosam Akademija 4|Mikrosam Akademija 4]] || 1 (73.000) |- | 17 || [[Корисник:Darko Grmaskoski|Darko Grmaskoski]] || 1 (75.000) |- | 17 || [[Корисник:Lfahlberg|Lfahlberg]] || 1 (75.000) |- | 17 || [[Корисник:Bridenh|Bridenh]] || 1 (80.000) |- | 17 || [[Корисник:Македонец|Македонец]] || 1 (86.000) |- | 17 || [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] || 1 (89.000) |- | 17 || [[Корисник:19user99|19user99]] || 1 (94.000) |- | 17 || [[Корисник:Simona Trajkoska|Simona Trajkoska]] || 1 (96.000) |- | 17 || [[Корисник:BlueEagle1|BlueEagle1]] || 1 (98.000) |- | 17 || [[Корисник:ГП|ГП]] || 1 (99.000) |- | 17 || [[Корисник:КатеринаКајевска|КатеринаКајевска]] || 1 (110.000) |- | 17 || [[Корисник:MikasaAckerman10|MikasaAckerman10]] || 1 (112.000) |- | 17 || [[Корисник:Pta345MK|Pta345MK]] || 1 (114.000) |- | 17 || [[Корисник:Darko gavro|Darko gavro]] || 1 (115.000) |- | 17 || [[Корисник:MartinStojc|MartinStojc]] || 1 (118.000) |- | 17 || [[Корисник:Матеј2008г|Матеј2008г]] || 1 (127.000) |- | 17 || [[Корисник:B. Gjuro|B. Gjuro]] || 1 (133.000) |- | 17 || [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] || 1 (144.000) |- | 17 || [[Корисник:Emilija Dobreva|Emilija Dobreva]] || 1 (150.000) |- | 17 || [[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] || 1 (153.000) |- | 17 || [[Корисник:Pitikjp22|Pitikjp22]] || 1 (161.000) |} [[Категорија:Википедија:Јубилејни статии| ]] rqxmu5tp3aznnle9houv8mlh2e1tymp Ангола на Олимписките игри 0 963921 5625641 4852958 2026-09-09T07:31:13Z Buli 2648 5625641 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = ANG | NOCname = [[Анголски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = &nbsp;{{in lang|pt}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Ангола|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} [[Ангола]] за првпат учествувала на [[Летни олимписки игри 1980|Олимписките игри 1980]] во [[Москва]], и од тогаш учествувала на сите понатамошни [[Летни олимписки игри]], освен на оние во [[Летни олимписки игри 1984|1984]] година во [[Лос Анџелес]] кои ги бојкотираа. Претставници од Ангола никогаш не земале учество на [[Зимските олимписки игри]] и до 2008 не освоиле ниедна олимписка медала. Националниот олимписки комитет на Анголе е основан во [[1979]] године, а во членството во [[МОК]], е примен истата година со право на учество на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри 1980]] ==Медали== {{Поврзано|Табела на досега освоени медали на Олимписките игри}} ===Медали освоени на ЛОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Учество и освоени медали на Ангола на [[Летни олимписки игри|ЛОИ]]''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- !ЛОИ!!Знаменосец!!Учество!!Мажи !!Жени!! спортови!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' !! '''Вкупно'''!! Ранг |- ||[[Летни олимписки игри 1980|1980 Москва]] || ||11||10 ||1 ||3 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 1984|1984 Лос Анџелес]] ||colspan="10" align=center bgcolor="honeydew"|''Ангола ги бојкотирала игрите'' |- ||[[Летни олимписки игри 1988|1988 Сеул]] || || 24 ||19 ||5 || 4 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 1992|1992 Барселона]] || ||28||25||3 ||6 ||0 ||0 ||0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]] ||[[Палмира де Алмеида]] ||28||13 ||15 ||5 ||0 ||0 ||0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 2000|2000 Сиднеј]]||[[Надија Круз]]|| 30||15 ||15 ||5 ||0 ||0 ||0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 2004|2004 Атина]] ||[[Анхело Викториано]] || 30||14 ||16 ||5 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]] ||[[Жоао Н‘Тиамба]] ||32||17 ||15 ||6 ||0 ||0 ||0|| 0|| - |- ! Вкупно !! !!183!!113!!70!!!!0 !! 0 !! 0 !! 0!! |} == Надворешни врски == *[http://www.coa-olympang.org/ ОК на Ангола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110210155322/http://www.coa-olympang.org/ |date=2011-02-10 }} *[http://www.sports-reference.com/olympics/countries/ANG/ Резултати на Ангола на ОИ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090106121221/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/ANG/ |date=2009-01-06 }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Ангола на Олимписките игри| ]] 0alwrje6lcy7445tku0hccptstwh6o5 Бенин на Олимписките игри 0 964010 5625642 4595677 2026-09-09T07:32:27Z Buli 2648 5625642 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BEN | NOCname = [[Национален бенински олимписки и спортски комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Бенин]] | oldcode = | website = {{url|https://cnosben.org/}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Бенин|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Бенин|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Бенин]]''' за првпат се појавил на [[Олимписки игри|Олимписките игри]] во [[1972]] година под името [[Дахомеј]]. На следните игри во 1976 г. земјата не учествувал, но од 1980 г. натаму праќал свои спртисти на сите понатамошни [[Летни олимписки игри]]. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]], Бенин никогаш не испратил свои претставници. Претставниците од Бенин заклучно со Олимпијските игри одржани во [[2008]] година во [[Пекинг]] не освоиле ниедна олимписка медала. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Бенин ''(Comité National Olympique et Sportif Béninois)'' е основан во [[1962]] година, а признат е од страна на [[МОК]] истата година. ==Медали== {{Поврзано|Табела на досега освоени медали на Олимписките игри}} ===Освоени медали на ЛОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| '''Освоени медали на Бенин на [[Летни олимписки игре|ЛОИ]]''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место на одржување''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|1972 Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|1976 Монтреал]] || colspan=4| '''Бенин не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|1980 Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|1984 Лос Анђелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|1988 Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|1992 Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|2000 Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|2004 Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|2012 Лондон]] || || || || |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница |title=Освојувачи на олимписките медали |publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp}} * {{Наведена мрежна страница |title=Олимписки комитет на Бенин|publisher=Меѓународен олимписки комитет |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=BEN}} *[http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BEN/ Спортски наводи, Бенин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140707102835/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BEN/ |date=2014-07-07 }}. {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Бенин на Олимписките игри| ]] 70g6gen5sryvp1c559qtgaevt98te38 Боцвана на Олимписките игри 0 964033 5625643 4592419 2026-09-09T07:34:05Z Buli 2648 5625643 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BOT | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Боцвана]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 102 | gold = 1 | silver = 2 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Боцвана|competition=Summer Olympics|begin_year=1980|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''Боцвана''' за првпат се појавила на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри 1980]] во [[Москва]] и од тогаш е постојан учесник на Летните игри. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Боцвана не учествувала. Се наоѓа во групата на земји кои не освоиле ниедна олимписки медал. ==Медали== {{Поврзано|Табела на досега освоени медали на Олимписките игри}} ===Освоени медали на ЛОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Учество и освоени медали на Боцвана на [[Летни олимписки игри|ЛОИ]]''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- !ЛОИ!!Знаменосец!!Учество!!Мажи !!Жени!! сопртови!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' !! '''Вкупно'''!! Ранг |- || [[Летни олимписки игри 1980|1980 Москва]] || ||7||7||0||1||0 ||0 ||0||0||- |- || [[Летни олимписки игри 1984|1984 Лос Анџелес]]||[[Норман Мангое]]||7||7||0||2||0||0||0||0||- |- ||[[Летни олимписки игри 1988|1988 Сеул]] || ||8||8 ||0 ||2 ||0 ||0 ||0||0||- |- ||[[Летни олимписки игри 1992|1992 Барселона]] || ||6||6 ||0 ||2 ||0 ||0 ||0||0||- |- ||[[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]] ||[[Џастис Дипеба]] ||7||7||0||2||0 ||0 ||0||0|| — |- || [[Летни олимписки игри 2000|2000 Сиднеј]]||[[Гилберт Кунване]] ||7||7||0||2||0 ||0 ||0||0||- |- ||[[Летни олимписки игри 2004|2004 Атина]] ||[[Кумсио Икгополенг]]||11||10||1||2||0||0 |0||0||- |- || [[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]]||[[Саманта Паксинос]]||11||9||2||3||0 ||0||0||0||- |- |} ==Занимливости== * Најмлал учесник: [[Џозеф Рамотшаби]], 18 години и 57 дена - [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] атлетика * Најстар учесник: [[Дерек Хадсон]], 48 години и 182 дена - [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 2008.]] едрење * Најмногу медали: '''-''' * Прв медал: - * Прво злато: - * Најдобар пласман на ЛОИ: '''-''' * Најдобар пласман на ЗОИ: '''-''' ==Надворешни врски== * [http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BOT/ Резултатите на Боцвана на ОИ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111005222213/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BOT/ |date=2011-10-05 }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Боцвана на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] cjg5y7je5c1dex916rwur6pqg8zw9zw Буркина Фасо на Олимписките игри 0 964034 5625707 4247111 2026-09-09T09:19:53Z Buli 2648 5625707 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BUR | NOCname = [[Национален олимписки и спортски комитет на Буркина Фасо]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 151 | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Буркина Фасо|competition=Summer Olympics|begin_year=1972|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Буркина Фасо]]''' за првпат се појавила на [[Олимписки игри|Олимписките игри]] во [[1972]] година под името Горна Волта. Пауза во учеството е направена до [[1988]] година кога праќала свои спортисти под новото име на државата Буркина Фасо, и од тогаш има праќано спортисти на сите наредни одржани [[Летни олимписки игри]]. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Буркина Фасо никогаш немала свои претставници. Претставниците на Буркина Фасо заклучно со Летните олимписки игри одржани во [[2008]] година во [[Пекинг]] не освоиле ниедна олимписка медала. [[Национале олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Буркине Фасо ''(Comité National Olympique et des Sports Burkinabè)'' е основан во [[1965]] година, а е признат од страна на [[МОК]] во [[1972]] година. ==Медали== {{Поврзано|Табела на досега освоени медали на Олимписките игри}} ===Освоени медали на ЛОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| ''' Учество и освоени медали на Буркина Фасо на [[Летни олимписки игри|ЛОИ]]''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место на одржување''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|1972 Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|1976 Монтреал]] || colspan=4| ''не учествувала'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|1980 Москва]] || colspan=4| ''не учествувала'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|1984 Лос Анџелес]] || colspan=4| ''не учествувала'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|1988 Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|1992 Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|2000 Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|2004 Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|2012 Лондон]] || || || || |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница |title=Освојувачи на олимписки медали |publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp}} * {{Наведена мрежна страница |title=Олимписки комитет на Буркина Фасо |publisher=Меѓународен олимписки комитет |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=BUR}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Буркина Фасо на Олимписките игри| ]] j5luzci0nqjpfcjgvj7jw2cph35wy58 Бурунди на Олимписките игри 0 964109 5625706 4853077 2026-09-09T09:18:45Z Buli 2648 5625706 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BDI | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Бурунди]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 111 | gold = 1 | silver = 1 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Бурунди|competition=Summer Olympics|begin_year=1996|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Бурунди ]]''' за првпат се појавил на [[Олимписки игри|Олимписките игри]] во [[1996]] година. Потоа Бурунди праќал свои спортисти на сите наредни одржани [[Летни олимписки игри]]. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Бурунди никогаш не пратил свои претставници. Претставници на Бурунди заклучно со Летните олимписките игри одржани во [[2008]] година во [[Пекинг]] освоиле една златана олимписка медала на своето деби во [[1996]] година. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет на]] Бурунди ''(Comité National Olympique du Burundi)'' е основан во [[1990]] а признат од страна на [[МОК]] во [[1993]] година. ==Медали== {{Поврзано|Табела на досега освоени медали на Олимписките игри}} ===Освоени медали на ЛОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Учество и освоени медали на Боцвана на [[Летни олимписки игри|ЛОИ]]''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- !ЛОИ!!Знаменосец!!Учество!!Мажи !!Жени!! сопртови!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' !! '''Вкупно'''!! Ранг |- |[[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]] ||align=left|[[Диудин Квизера]] ||7||6||1||1||1|| 0 || 0 || 1||49 |- | [[Летни олимписки игри 2000|2000 Сиднеј]] ||align=left|[[Дијан Нукури]] ||6||5||1||1||0 ||0 ||0||0||- |- |[[Летни олимписки игри 2004|2004 Атина]] ||align=left|[[Емери Нзијунвира]] ||7||5||2||2||0 ||0 ||0||0||- |- | [[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]] ||align=left|[[Франсин Нијонизигие]] ||3||1 ||2||2 ||0 ||0||0||0|| |- ! Вкупно !!!!23!!17!! 6!!!! 1 !! 0 !! 0 !! 1 |} ===Освојувачи на медали=== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| Медал ! Име(на) !style="width:10em"| Игра !style="width:8em"| Спорт !style="width:12em"| Дисциплина |- | [[Слика:Gold medal olympic.svg|20п]] Злато || [[Венусте Нијонгабо]] || [[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]] || [[Атлетика]] || [[Атлетика на Летните олимписки игри 1996 — 5,000 метара за мажи|1,500 м]] |} ===Преглед на учеството на спортистите од Бурунди на спортовите на ЛОИ=== ;Стање после ЛОИ 2008. {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"| Спорт !colspan="2"|Период !rowspan="2"|Вкупно !rowspan="2"|Мажи !rowspan="2"|Жени !rowspan="2"|Злато !rowspan="2"|Сребро !rowspan="2"|Бронза !rowspan="2"|Вкупно |- !Прво !Последно |- |- |align=left| [[Слика:Athletics pictogram.svg|20п]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] ||1996||2008||13||10||3 || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Слика:Swimming pictogram.svg|20п]] [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]]||2004 ||2008 ||3||1 ||2 || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно (2)!!!!!!16!! 11!!5!! 1 !! 0 !! 0 !! 1 |} Разликата во горните две табели од 7 учесници, (6 мажи и 1 жена) настанала во оваа табела поради тоа што секој спортист без разлика колку пати учествувал на игрите и во колку различни спортови на истите игри учествуваат само еднаш. == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница |title=Освојувачи на олимписки медали |publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp}} * {{Наведена мрежна страница |title=Олимпискиот комитет на Бурунди |publisher=Меѓународен олимписки комитет |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=BDI}} * [http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BDI/ Резултатите на Бурунди на sports-reference.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120706232754/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BDI/ |date=2012-07-06 }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Бурунди на Олимписките игри| ]] ltkgy2mldsxuqjoifnyue1j7d70ysi0 Тастер 0 965371 5625408 5218235 2026-09-08T18:19:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625408 wikitext text/x-wiki [[Image:Septambic key numbering.jpg|thumb|Стив Ман септамбик тастерот е прилагодено моделиран да одговара на раката, со еден клуч за секој прст, и три за палецот.]] [[Image:Twiddlerglog.jpg|thumb|Тастер произведен за комерцијална употреба, Twiddler 2.]] '''Тастер''' е уред за сигнализација со рака, преку притискање на еден или повеќе прекинувачи. Модерните тастери обично имаат поголем број на копчиња но не толку колку целосната големина на [[тастатура]]та; вообичаено помеѓу четири и педесет. Тастерот се разликува од тастатурата бидејќи не постои "плоча"; клучевите се групирани во групи.<ref name="IIP">{{Наведена книга |title=Intelligent Image Processing |publisher=John Wiley and Sons |year=2001 }}</ref> Тастерот може да биде во улога на единствен телеграфски клуч за преведување на Морзеовата азбука. Во овој случај, обично терминот "да притиснеш" значи да се уклучи и исклучи пренесувачкиот бран. На пример, се смета дека еден од тие го "вклучува предавателот" така што прекинува некоја фаза на засилување со телеграфски клуч. Морсовата азбука е постара форма на сериска комуникација, која во модерните времиња обично е автоматизирана. Во целосно автоматизиран телепринтер систем, испраќачот притиска копчиња за да прати ASCII проток на податоци до примачот, и пресметувањето ја намалува потребата времетраењето да се направи од страна на човечки оператор. Во овој случај, можно е многу побрзо притискање на копчиња. ''Ламбик тастерите'' станаа популарни во телеграфијата, во1960-тите. Кај нив, "точка" и "цртичка" се различни копчиња. Во 1970-тите, кога овој концепт беше претставен од пронаоѓачот Стив Ман, погрешно беше слушнато од него како "бамбик" па тој го генерализираше терминот вклучувајќи различни "полиамбик"/"мултиамбик" тастери, како и "пентамбик" тастер (5 копчиња, по еден за секој прст и еден за палецот) и "септамбик" (3 копчиња за стискање со палец), за користење со преносен пакет-заснован компјутерски систем кој тој го измислил за фотографскиот светлечки вектор [http://wearcam.org/dusting/ lightvectoring]. Таквите тастери, кои се користат со преносливи компјутери,обично се за држење со една рака. За разлика од тастатурите, преносливите компјутерски тастери немаат плоча на која прекинувачите се монтирани. Покрај тоа, со изведување на некои други функции (како што се истовремено држење на изворот на светлината и притискање) тастерот е ефетивно ослободен од користење со рацете, така што некој за секој случај ќе го држи изворот на светлината. Постојат и жични тастатури кои се наменети за користење од седечка положба (повеќе копчиња поставени на плоча наместо преносен притискач). ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== *[http://about.eyetap.org/tech/keyers.shtml Summary of keyers, commercially made keyers, other links, etc.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080623082824/http://about.eyetap.org/tech/keyers.shtml |date=2008-06-23 }} ''Link broken'' *[http://www.gkos.com GKOS back-panel chording keyboard], an open standard for handheld devices *[http://www.handykey.com Twiddler 2] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120223002845/http://www.handykey.com/ |date=2012-02-23 }} one-handed chording keyboard/mouse *[http://www.ekatetra.com EkaPad] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060718000751/http://www.ekatetra.com/ |date=2006-07-18 }} one-handed, 12-key, chording keyboard *[http://xaphoon.com/dataegg/ Data Egg] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060424193904/http://xaphoon.com/dataegg/ |date=2006-04-24 }} one-handed chording keyboard for handheld devices *[http://www.sigchi.org/chi97/proceedings/paper/fkm.htm#U4 "Body-coupled FingeRing"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120218203951/http://www.sigchi.org/chi97/proceedings/paper/fkm.htm#U4 |date=2012-02-18 }} — Wireless wearable chorded keyer *[http://www.chordite.com/ Yet another one-hand keyboard] — Do-it-yourself, wearable, one-hand keyboard prototypes *[http://electronicsusa.com/mk36.html Wearable keyer suitable for QRP use] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120302221842/http://electronicsusa.com/mk36.html |date=2012-03-02 }} (leg mount accessory) === Стив Ман === *[http://wearcam.org/textbook.htm Intelligent Image Processing] (See Appendix on keyers) *[http://wearcam.org/septambi/ How to make your own custom-molded perfect-fit keyer] *[http://chorder.cs.vassar.edu/ Spiff chorder (keyer for daily wearable computer use)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090317072907/http://chorder.cs.vassar.edu/ |date=2009-03-17 }} [[Категорија:Компјутерски тастатури]] ndvopq8545ryzevmktvyc1tbuoxp0nq Предлошка:Индоирански јазици 10 970777 5625761 5063290 2026-09-09T11:26:00Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: белуџиски → белучки (2) 5625761 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Индоирански јазици |state = {{{state|collapsed}}} |title = <div style="padding:0.1em 0; font-size:110%;">[[Индоирански јазици]]</div> |titlestyle = background:#C9FFD9;<!--per Infobox Language family--> |list1 = {{Navbox with collapsible sections|child |secttitlestyle = background:#B0FD66;<!--lighter green--> <!----------------------------- Индоариски јазици ----------------------------> |sect1 = <span style="font-size:105%;">[[Индоариски јазици]]</span> |state1 = expanded |list1 = {{Navbox with collapsible sections|child |secttitlestyle = background:#D8FEB3;<!--even lighter green--> |selected = {{{expanded|}}} |sect1 = Стари{{·}} [[Средни индорариски јазици|Средни]] |abbr1 = Стар/среден индиски |list1 = {{Navbox|child |groupstyle = background:#D8FEB3; text-align:center; width:6.0em; |liststyle = padding:0.25em 0; line-height:1.4em; <!--otherwise lists can appear to form continuous whole--> width:auto; |group1 = Стари |list1 = {{nowrap begin}} [[санскритски јазик|санскритски]] ([[вендиско-санскритски јазик|вендиски]]{{·w}} [[санскритски јазик|класичен]]){{·w}} [[Митаниско-индоариски јазик|митаниски]] {{nowrap end}} |group2 = [[Средни индо-ариски јазици|Средни]] |list2 = {{nowrap begin}} [[абахатски јазик|абахатски]]{{·w}} [[апабрамша]]{{·w}} [[драмски пракритски јазик|драмски пракритски]] ([[магадско-пракритски јазик|магадски]]{{·w}} [[махараштро-пракритски јазик|махараштри]]{{·w}} [[шаурасенско-пракритски јазик|шаурасенски]]){{·w}} [[елуски јазик|елуски]]{{·w}} [[гандарски јазик|гандарски]]{{·w}} [[џаинско-пракритски јазик|џаински]]{{·w}} [[пајшачки јазик|пајшачки]]{{·w}} [[палиски јазик|палиски]]{{·w}} [[пракритски јазик|пракритски]] {{nowrap end}} }} |sect2 =Современи |abbr2 = современи индиски |list2 = {{Navbox|child |groupstyle = padding:0.35em 1.0em; line-height:1.05em; <!--reduces gap between wrapped groupname lines--> background:#D8FEB3; text-align:center; width:6.0em; |liststyle = width:auto; |group1 = [[Хиндустански јазик|Централни]] |list1 = {{Navbox subgroups |groupstyle=background:#D8FEB3; font-weight:normal; width:6.75em; |liststyle=padding:0.25em 0; line-height:1.4em; width:auto; |group1 = [[Хиндиски јазици|хиндиски]] |list1 = {{nowrap begin}} [[авадиски јазик|авадиски]]{{·w}} [[багелски јазик|багелски]]{{·w}} [[бомбајско-хиндиски јазик|бомбајски]]{{·w}} [[браџ баша]]{{·w}} [[бунделиски јазик|бунделиски]]{{·w}} [[чатисгарски јазик|чатисгарски]]{{·w}} [[фиџиско-хиндиски јазик|фиџиско-хиндиски]]{{·w}} [[харијански јазик|харијански]]{{·w}} [[канауџиски јазик|канауџиски]]{{·w}} [[сансиски јазик|сансиски]]{{·w}} [[садукадиски јазик|садукадиски]] {{nowrap end}} |group2 = [[урдуски јазик|урдуски]] |list2 = {{nowrap begin}} [[дакински јазик|дакински]]{{·w}} [[ректански јазик|ректански]] {{nowrap end}} |group3 = други |list3 = [[данварско-рајски јазик|данварско-рајски]] }} |group2 = Источни |list2 = {{Navbox subgroups |groupstyle=background:#D8FEB3; font-weight:normal; width:6.75em; |liststyle=padding:0.25em 0; line-height:1.4em; width:auto; |evenodd=swap |group1 = [[асамски јазик|асамски]] и [[бенгалски јазик|бенгалски]] |list1 = [[асамски јазик|асамски]]{{·}} [[бенгалски јазик|бенгалски]] |group2 = други |list2 = {{nowrap begin}} [[ангикански јазик|ангикански]]{{·w}} [[боџпурски јазик|боџпурски]]{{·w}} [[бишнуприско-манипурски јазик|бишнуприско-манипурски]]{{·w}} [[чакмански јазик|чакмански]]{{·w}}[[читагонски јазик|читагонски]]{{·}} [[халпски јазик|халпски]]{{·w}} [[хаџоншки јазик|хаџоншки]]{{·w}} [[кајортски јазик|кајортски]]{{·w}} [[кариско-тарски јазик|кариско-тарски]]{{·}} [[магаиски јазик|магахиски]]{{·w}} [[мајтилски јазик|мајтилски]]{{·w}} [[маџиски јазик|маџиски]]{{·w}} [[мал-пахариски јазик|мал-пахариски јазик]]{{·w}} [[нахарски јазик|нахарски]]{{·w}} [[оријски јазик|оријски]]{{·w}} [[рангпурски јазик|рангпурски]]{{·w}} [[рохингјаски јазик|рохингјаски]]{{·w}} [[садриски јазик|садриски]]{{·w}} [[силетски јазик|силетски]] {{nowrap end}} }} |group3 = [[пахарски јазици|Северни]] |list3style = padding:0.25em 0; line-height:1.4em; background:#f7f7f7; |list3 = {{nowrap begin}} [[гарвалски јазик|гарвалски]]{{·w}} [[кумаонски јазик|кумаонски]]{{·w}} [[непалски јазик|непалски]] ([[палпански јазик|палпански]]){{·w}} [[потварски јазик|потварски]] {{nowrap end}} |group4 = Северозападни |list4 = {{Navbox subgroups |groupstyle=background:#D8FEB3; font-weight:normal; width:6.75em; |liststyle=padding:0.25em 0; line-height:1.4em; width:auto; |group1 = [[пенџапски јазик|пенџапски]] |list1 = [[сирајкиски јазик|сирајкиски]]{{·}} [[маџиски дијалект|маџиски]] |group2 = други |list2 = {{nowrap begin}} [[аерски јазик|аерски]]{{·w}} [[сирајкиски јазик|деравалски]]{{·w}} [[догриски јазик|догриски]]{{·w}} [[хиндкоански јазик|хиндкоански]]{{·w}} [[кангриски јазик|кангриски]]{{·w}} [[кучиски јазик|кучиски]]{{·w}} [[синдиски јазик|синдиски]] {{nowrap end}} }} |group5 = Јужни |list5style = padding:0.25em 0; line-height:1.4em; |list5 = {{nowrap begin}} [[малдивски јазик|малдивски]]{{·w}} [[конкански јазик|конкански]]{{·w}} [[малдивски јазик|малски]]{{·w}} [[маратски јазик|маратски]]{{·w}} [[синхалски јазик|синхалски]] {{nowrap end}} |group6 = Западни |list6 = {{Navbox subgroups |groupstyle=background:#D8FEB3; font-weight:normal; width:6.75em; |liststyle=padding:0.25em 0; line-height:1.4em; width:auto; |evenodd=swap |group1 = [[билски јазици|билски]] |list1 = {{nowrap begin}} [[билски јазик|билски]]{{·w}} [[гамитски јазик|гамитски]] {{nowrap end}} |group2 = [[раџастански јазик|раџастански]] |list2 = {{nowrap begin}} [[багриски јазик|багриски]]{{·w}} [[гоариски јазик|гоариски]]{{·w}} [[гоџриски јазик|гоџриски]]{{·w}} [[дундарски јазик|џаипурски]]{{·w}} [[малвиски јазик|малвиски]]{{·w}} [[марварски јазик|марварски]]{{·w}} [[меварски јазик|меварски]]{{·w}} [[даткиски јазик|даткиски]] {{nowrap end}} |group3 = други |list3 = {{nowrap begin}} [[домарски јазик|домарски]]{{·w}} [[гуџаратски јазик|гуџаратски]]{{·w}} [[калтоански јазик|калтоански]]{{·w}} [[кандешки јазици|кандешки]]{{·w}} [[паркарско-колски јазик|паркарско-колски]]{{·w}} [[ромски јазик|ромски]]{{·w}} [[саураштрански јазик|саураштрански]] {{nowrap end}} }} }} }} <!---------------------------------- Ирански----------------------------------> |sect2 = <span style="font-size:105%;">[[Ирански јазици]]</span> |state2 = expanded |list2 = {{Navbox with collapsible sections|child |secttitlestyle = background:#D8FEB3; |selected = {{{expanded|}}} |sect1 = Стари {{·}} Средни |abbr1 = стар/среден ирански |list1 = {{Navbox|child |groupstyle = background:#D8FEB3; text-align:center; width:6.0em; |liststyle = width:auto; |group1 = Стари |list1 = {{Navbox subgroups |groupstyle=background:#D8FEB3; font-weight:normal; width:6.75em; |liststyle=padding:0.25em 0; line-height:1.4em; width:auto; |group1 = западни |list1 = [[староперсиски јазик|староперсиски]]{{·}}[[мидиски јазици|мидиски]] |group2 = источни |list2 = ''[[авестиски јазик|авестиски]]''{{·}} ''[[скитски јазици|староскитски]]'' }} |group2 = Средни |list2 = {{Navbox subgroups |groupstyle=background:#D8FEB3; font-weight:normal; width:6.75em; |liststyle=padding:0.25em 0; line-height:1.4em; width:auto; |group1 = западни |list1 = [[средноперсиски јазик|средноперсиски]]{{·}} ''[[партски јазик|партски]]'' |group2 = источни |list2 = {{nowrap begin}} ''[[бактриски јазик|бактриски]]''{{·w}} ''[[хорезмиски јазик|хорезмиски]]''{{·w}} [[осетски јазик|осетски]] (''[[јаски јазик|јаски]]''){{·w}} [[сакански јазик|сакански]]{{·w}} [[скитски јазици|скитски]]{{·w}} [[согдиски јазик|согдиски]] {{nowrap end}} }} }} |sect2 = Современи |abbr2 = Современи ирански |list2 = {{Navbox|child |groupstyle = padding:0.35em 1.0em; line-height:1.1em; background:#D8FEB3; text-align:center; width:6.0em; |liststyle = width:auto; |group1 = [[Северозападни ирански јазици|Северни]] |list1 = {{nowrap begin}} ''[[азарски јазик|староазарски]]''{{·w}} [[белучки јазик|белучки]]{{·w}} [[Централноирански јазици|централноирански]]{{·w}} [[дариски централноирански дијалект|дариски]]{{·w}} [[Фарски дијалекти|фарски]]{{·w}} [[гилакиски јазик|гилакиски]]{{·w}} [[горански јазик|горански]]{{·w}} [[курдски јазик|курдски]]: ([[севернокурдски јазик|курманџиски]]{{·w}} [[сорански јазик|сорански]]{{·w}} [[јужнокурдски јазик|јужнокурдски]]{{·w}} [[лекиски јазик|лекиски]]){{·w}} [[мазендерански јазик|мазендерански]]{{·w}} [[семнански јазици|семнански]]{{·w}} [[талишки јазик|талишки]]{{·w}} [[татиски јазик|татиски]]{{·w}} [[зазански јазик|зазански]] {{nowrap end}} |group3 = Западни |list3 = {{Navbox subgroups |groupstyle=background:#D8FEB3; font-weight:normal; width:6.75em; |liststyle=padding:0.25em 0; line-height:1.4em; width:auto; |group1 = [[Југозападни ирански јазици|јужни]] |list1 = {{nowrap begin}} [[персиски јазик|персиски]] ([[дари]]{{·w}} [[таџички јазик|таџички]]) {{·w}} [[лорски дијалекти|лорски]]{{·w}} [[татски јазик|татски]]{{·w}} [[Ачумски јазик|Ачумски]] {{·w}} [[башкардски јазик|башкардски]]{{·w}} [[кумзарски дијалект|кумзарски]] {{nowrap end}} }} |group2 = Источни |list2 = {{Navbox subgroups |groupstyle=background:#D8FEB3; font-weight:normal; width:6.75em; |liststyle=padding:0.25em 0; line-height:1.4em; width:auto; |evenodd=swap |group1 = [[памирски јазици|памирски]] |list1 = {{nowrap begin}} [[ишкашимски јазик|ишкашимски]]{{·w}} [[мунџиски јазик|мунџиски]]{{·w}} [[рушански јазик|рушански]]{{·w}} [[шугниски јазик|шугниски]]{{·w}} [[сариколски јазик|сариколски]]{{·w}} [[вахниски јазик|вахниски]]{{·w}} [[јазгулјамски јазик|јазгулјамски]]{{·w}} [[Јидгаски јазик|јудгаски]] {{nowrap end}} |group2 = останати |list2 = {{nowrap begin}} [[осетски јазик|осетски]]{{·w}} [[паштунски јазик|паштунски]]{{·w}} [[јагнопски јазик|јагнопски]]{{·w}} [[ормурски јазик|ормурски]]{{·w}} [[парачки јазик|парачки]] {{nowrap end}} }} }} }} <!------------------------------ Останати јазици ------------------------------> |sect3 = Останати индоариски јазици |abbr3 = останати |list3 = {{Navbox|child |groupstyle = background:#D8FEB3; text-align:center; width:6.0em; |liststyle = width:auto; |group1 = [[дардиски јазици|дардиски]] |list1style = padding:0.25em 0; line-height:1.4em; |list1 = {{nowrap begin}} [[дамелски јазик|дамелски]]{{·w}} [[домакиски јазик|домакиски]]{{·w}} [[гаварско-батски јазик|гаварско-батски]]{{·w}} [[каламски јазик|каламски]]{{·w}} [[калашки јазик|калашки]]{{·w}} [[кашмирски јазик|кашмирски]]{{·w}} [[коварски јазик|коварски]]{{·w}} [[кохистански јазик|кохистански]]{{·w}} [[нангаламски јазик|нангаламски јазик]]{{·w}} [[палулски јазик|палулски]]{{·w}} [[пашајски јазик|пашајски]]{{·w}} [[шинаски јазик|шинаски]]{{·w}} [[шумаштиски јазик|шумаштиски]]{{·w}} [[торвалски јазик|торвалски]]{{·w}} [[ушоџиски јазик|ушоџиски]] {{nowrap end}} |group2 = [[Нуристански јазици|нуристански]] |list2 = {{Navbox subgroups |groupstyle=background:#D8FEB3; font-weight:normal; width:6.75em; |liststyle=padding:0.25em 0; line-height:1.4em; width:auto; |evenodd=swap |group1 = [[камката-вирски јазик|камката-вирски]] |list1 = {{nowrap begin}} [[камвирски дијалект|камвирски]]{{·w}} [[ката-варски дијалект|ката-варски]]{{·w}} [[мумвирски дијалект|мумвирски]] {{nowrap end}} |group2 = други |list2 = {{nowrap begin}} [[ашкунски јазик|аскунски]]{{·w}} [[вајгалски јазик|вајгалски]]{{·w}} [[камката-вирски јазик|камката-вирски]]{{·w}} [[трегамски јазик|трегамски]]{{·w}} [[васи-варски јазик|васи-варски]] {{nowrap end}} }} }} }} |belowstyle = background:#D8FEB3; |below = ''Закосените букви'' означуваат [[мртов јазик]]. }}<noinclude> [[Категорија:Индоирански јазици|Ш]] [[Категорија:Прегледнички кутии за јазици]][[Категорија:ВикиПроект Јазик:Предлошки]]</noinclude> f3rfc8lqd6oy9to88f49haiy0auzyct ФК Матерсбург 0 1017292 5625587 5608776 2026-09-09T05:39:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625587 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | clubname = ФК Матерсбург | image = | current = | fullname = Фудбалски Клуб Матерсбург<br />SV Bauwelt Koch Mattersburg | nickname = | founded = 10 јуни 1922 | ground = [[Папел Стадион]]<br/>[[Матерзбург]], [[Австрија]] | capacity = 17,100 | chairman = {{знамеикона|Austria}} Мартин Пушер | manager = {{знамеикона|Austria}} Франц Ледерер | league = [[Австриска Бундеслига]] | season = 2018/19 | position = 8. место | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1= | leftarm1=00AA00|body1=00AA00|rightarm1=00AA00|shorts1=FFFFFF|socks1=00AA00 | pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2= | leftarm2=FF0000|body2=FF0000|rightarm2=FF0000|shorts2=FF0000|socks2=FFffff| | firstgame = | largestwin = | worstdefeat = | topscorer = | fansgroup = | honours = }} [[Податотека:Pappelstadion des SV Mattersburg.jpg|300px|мини|ФК Матерсбург своите домашни натпревари ги игра на [[Папел Стадион]]]] '''ФК Матерзбург''' ({{langx|de|SV Mattersburg}}) е [[Австрија|австриски]] [[фудбал]]ски клуб од градот [[Матерзбург]]. Клубот е основан на [[10 јуни]] [[1922]] година и натпреварите на домашен терен ги игра на својот стадион [[Папел Стадион]] чиј капацитет изнесува 17,100. Во Австриската Бундеслига клубот игра од сезоната 2003/04. Во сезоната 2004/05 клубот бил второ рангиран во Австриската Бундеслига по просечна посетеност по натпревар, и покрај тоа што градот [[Матерзбург]] има само околу 7,000 жители. Во сезоната 2006/07, ФК Матерзбург завршил на третото место во Австриската Бундеслига, највисоката позиција во историјата на клубот. Истата сезона клубот го имал првиот настап во европските натпреварувања, во [[Куп на УЕФА|УЕФА Купот]] но бил елиминиран уште во првото квалификациско коло. Следната сезона клубот повторно играл во [[Куп на УЕФА|УЕФА Купот]], и успешно го минал првото квалификациско коло, но во второто бил елимиран од [[Швајцарија|швајцарскиот]] [[ФК Базел|Базел]].<ref>[http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=84582/domestic/index.html УЕФА Профил]</ref> == Состав == * ''Од 2 февруари 2012'' {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=AUT|name=Томас Борениш|pos=GK}} {{Fs player|no= 2|nat=AUT|name=Александар Полубер|pos=DF}} {{Fs player|no= 4|nat=BIH|name=Неделко Малич|pos=DF}} {{Fs player|no= 5|nat=AUT|name=Микаел Морж|pos=MF}} {{Fs player|no= 7|nat=BIH|name=Аднан Мравац|pos=DF}} {{Fs player|no= 8|nat=AUT|name=Алоис Холер|pos=DF}} {{Fs player|no=11|nat=FRA|name=Вилфред Доморауд|pos=MF}} {{Fs player|no=12|nat=AUT|name=Мануел Сеидл|pos=MF}} {{Fs player|no=13|nat=AUT|name=Стефан Илсанкер|pos=MF}} {{Fs player|no=14|nat=AUT|name=Доминик Долешал|pos=MF}} {{Fs player|no=15|nat=AUT|name=Криситјан Гартнер|pos=MF}} {{Fs player|no=16|nat=AUT|name=Марвин Потцман|pos=MF}} {{Fs player|no=17|nat=AUT|name=Патрик Фаркас|pos=MF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=18|nat=AUT|name=Лукас Рат|pos=DF}} {{Fs player|no=22|nat=AUT|name=Маркус Бошкор|pos=GK}} {{Fs player|no=23|nat=AUT|name=Филип Штајнер|pos=DF}} {{Fs player|no=24|nat=MKD|name=[[Илчо Наумоски]]|pos=FW}} {{Fs player|no=25|nat=CRO|name=Иван Парлов|pos=MF}} {{Fs player|no=26|nat=AUT|name=Мартин Родлер|pos=DF}} {{Fs player|no=27|nat=AUT|name=Торштен Рочер|pos=FW}} {{Fs player|no=28|nat=AUT|name=Роналд Шпулер|pos=MF}} {{Fs player|no=29|nat=HUN|name=Роберт Валтнер|pos=FW}} {{Fs player|no=30|nat=AUT|name=Давид Шартнер|pos=GK}} {{Fs player|no=32|nat=AUT|name=Петар Хавлик|pos=MF}} {{Fs player|no=33|nat=AUT|name=Патрик Бургер|pos=FW}} {{Fs end}} ==Поранешни Играчи== * {{знамеикона|Austria}} Криситијан Фукс * {{знамеикона|Austria}} Дитмар Кухбауер * {{знамеикона|Bosnia and Herzegovina}} Далибор Драгич * {{знамеикона|Czech Republic}} Мирослав Холенак * {{знамеикона|Czech Republic}} Рене Вагнер * {{знамеикона|Germany}} Карстен Јанкер * {{знамеикона|Macedonia}} [[Гоце Седловски]] * {{знамеикона|Slovenia}} Миливоје Новаковиќ == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.svm.at/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051025043152/http://www.svm.at/ |date=2005-10-25 }} {{de}} * [http://www.eufo.de/football/aut/sv_mburg.htm ФК Матерзбург на EUFO.DE] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091016162114/http://www.eufo.de/football/aut/sv_mburg.htm |date=2009-10-16 }} * [http://www.weltfussball.de/teams/sv-mattersburg/ ФК Матерзбург на Weltfussball.de] * [http://www.playerhistory.com/club/5042/ ФК Матерзбург на Playerhistory.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306152921/https://playerhistory.com/club/5042/ |date=2016-03-06 }} * [http://www.transfermarkt.de/de/verein/856/svmattersburg/uebersicht/startseite.html ФК Матерзбург на Transfermarkt.de] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080513120010/http://www.transfermarkt.de/de/verein/856/svmattersburg/uebersicht/startseite.html |date=2008-05-13 }} * [http://www.national-football-teams.com/v2/club.php?id=3041 ФК Матерзбург на National Football Teams.com] [[Категорија:Фудбалски клубови од Австрија]] h2lg9uocafi16xpgwg0dcvudl5orl7v Сѐ за Ева 0 1032007 5625382 5298968 2026-09-08T16:04:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625382 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија филм | name = Сѐ за Ева | image = Сѐ за Ева - плакат.jpeg | caption = Филмскиот плакат | director = Џозеф Л. Манкевиц | writer = Џозеф Л. Манкевиц | starring = [[Бети Дејвис]]<br />[[Ен Бакстер]]<br />[[Џорџ Сандерс]]<br />[[Селест Холм]] | producer = Дерил Ф. Занук | music = Алфред Њумен | cinematography = Милтон Р. Краснер | editing = Барбара Меклин | distributor = „20th Century Fox“ | released = {{Film date|1950|10|13}} | runtime = 138 минути | language = [[Англиски јазик|Англиски]] | country = {{САД}} | budget = | gross = [[Американски долар|$]]2.9 милиони (ренти во САД)<ref>„Топ Бокс Офис хитови од 1950The Top Box Office Hits of 1950“, ''Variety'', 3 јануари 1951</ref> }} '''Сѐ за Ева''' ([[англиски]]: ''All About Eve'') е [[америка]]нски [[филм]] ([[Драма (филмски жанр)|драма]]) од [[1950]], режиран од [[Џозеф Манкјевиц]] (Joseph L. Mankiewicz), кој е автор и на [[сценарио]]то, засновано на расказот на [[Мери Ор]] (Mary Orr) и во соработка со [[Ерих Кестнер]] (Ericha Kästner). Во главната улога глуми [[Бет Дејвис]] (Bette Davis), во тоа време една од најголемите филмски ѕвезди,<ref>Спада (1993), стр. 257.</ref> а во филмот настапуваат и: [[Ен Бакстер]] (Anne Baxter), [[Селест Холм]] (Celeste Holm), [[Џорџ Сандерс]] (George Sanders), Гери Мерил (Gary Merrill), [[Хју Марлоу]] (Hugh Marlowe), Грегори Ратоф (Gregory Ratoff), Барбара Бејтс (Barbara Bates), Телма Ритер (Thelma Ritter), [[Мерилин Монро]] (Marilyn Monroe) и Волтер Хемпден (Walter Hampden) ==Синопсис== Додека младата [[театар]]ска [[глумица]] Ева Харингтон (ја игра Бакстер) прима престижна награда за најдобра улога на [[Бродвеј]], Карен Ричардс (ја игра Холм) и влијателниот театарски критичар Адисон Девит (го игра Сандерс) се присетуваат на познанството со неа и на текот на нејзината кариера. Една вечер, по завршената претстава, Карен ја забележува младата Ева и ја внесува во гардеробата на познатата театарска глумица Марго Ченинг (ја игра Дејвис). Ева се претставува како скромна и сиромашна девојка од провинцијата и како голема обожавателка на Марго која сонува да стане глумица. Изненадени со добродушноста на Ева, Карен, нејзиниот сопруг, [[драматург]]от Лојд (го игра Марлоу) и љубовникот на Марго, Бил Симпсон (го игра Мерил) успеваат да ја убедат Марго да ја прифати Ева и да ја вработи како своја лична секретарка. И додека Ева ги освојува симпатиите на сите пријатели на Марго, таа постепено заклучува дека девојката воопшто не е наивна, туку дека има скриени планови. Набргу, Марго почнува да се однесува непријателски кон Ева и поради тоа наидува на осуда кај нејзините пријателите. Служејќи се со својот шарм, Ева учествува на една аудиција при што е избрана како замена на Марго. Потоа, Карен ја кани Марго на мал одмор и намерно ја спречува да стигне на театарската претстава. Така, Ева ја презема улогата на Марго, а познатиот критичар Адисон пишува пофална критика за нејзиниот настап при што ја напаѓа Марго. Меѓутоа, сплетките на Ева продолжуваат и таа го убедува Лојд да ѝ ја додели главната улога во неговата нова драма. Притоа, таа е вљубена во него, но Адисон ја уценува (зашто знае за лагите на Ева) и ја става под своја контрола. По примањето на наградата, Ева се повлекува во [[хотел]]ската соба, а таму затекнува непозната млада девојка која се претставува како нејзина голема обожавателка и веднаш почнува да ѝ служи.<ref name="raspored.hrt.hr">[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&mreza=4&datum=2020-06-04 HRT, Sve o Evi, američki film - Dupla projekcija: Bette Davis (пристапено на 2.6.2020)]</ref><ref name="urlAll About Eve (1950) - Plot Summary">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.imdb.com/title/tt0042192/plotsummary |title=Сѐ за Ева (1950) - Резиме |author= |website=[[IMDb]] |authorlink= |date= |format= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=11 јули 2012}}</ref><ref name="urlAll About Eve (1950) - Plot Summary"/> ==Осврт кон филмот== Филмот бил номиниран за наградата „[[Оскар]]“ во 14 категории (од кои победил во шест) и сè до 1997 година, кога бил надминат од „[[Титаник (филм)|Титаник]]“, бил рекордер во бројот на номинации за оваа награда, и се смета за ремек-дело и еден од најважните и најуспешните филмови на сите времиња. Филмот претставува исклучително интелигентната драма со елементи на сатира и се одликува со сликовити ликови, остри дијалози, духовити реплики, маестрална режија, впечатлива [[фотографија]] (дело на [[Милтон. Р. Креснер]]), фантастична глума и одлична [[музика]] (дело на оскаровецот Алфред).<ref name="raspored.hrt.hr"/> [[Американски филмски институт|Американскиот филмски институт]] го сместил на списокот на „100 најдобри филмови на сите времиња“,<ref name="urlAFIs 100 YEARS...100 MOVIES">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.afi.com/100years/movies.aspx |title=100 години... 100 филма - АФИ |author= |authorlink= |date= |format= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=11 јули 2012}}</ref> а [[САД]] го ставиле под заштита во [[Конгресна библиотека|конгресната библиотека]], како културно национално богатство. Филмот имал големо влијание во современата [[уметност]].<ref name="urlwww.amazon.com">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.amazon.com/All-About-Eve-Behind-Scenes/dp/product-description/0312252684 |title=www.amazon.com |author= |website=Amazon |authorlink= |date= |format= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=11 јули 2012}}</ref> Многу сцени од овој филм биле инспирација за глумците и [[режисер]]ите, а Марго Ченинг станала предмет на имитација и еден од омилените ликови на маскенбалите.<ref name="urlcreate Margo Channing costume for Halloween">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.43things.com/things/view/2173778/create-margo-channing-costume-for-halloween |title=направи костум Марго Ченинг за [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]] |author= |authorlink= |date= |format= |publisher= |pages= |language= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304101808/http://www.43things.com/things/view/2173778/create-margo-channing-costume-for-halloween |archivedate=2016-03-04 |quote= |accessdate=11 јули 2012 }}</ref> И по шест децении, неговата популарност кај [[геј]]-популацијата не опаднала, а современите критичари и [[Историја на уметноста|историчари на уметноста]] се обидувале да го објаснат овој феномен.<ref name="url‘All About Eve’ still bitchy at 60 | Washington Blade - Americas Leading Gay News Source">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.washingtonblade.com/2010/10/07/‘all-about-eve’-still-bitchy-at-60/ |title="Сѐ за Ева" сè уште добар и на 60 години. &#124; "Washington Blade - America's Leading Gay News Source" |author= |authorlink= |date= |format= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=11 јули 2012 }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Како најдобар филм во кариерата на Бети Дејвис, со „Сè за Ева“ таа стекнала култен статус во круговите на [[геј]]-популацијата.<ref name="url‘All About Eve’ still bitchy at 60 | Washington Blade - Americas Leading Gay News Source"/> {{САД-филм-никулец}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{IMDb title|id=0042192|title=Сѐ за Ева}} *{{tcmdb title|id=67044|title=Сѐ за Ева}} *{{Amg movie|1546}} *{{Rotten-tomatoes|id=1000626-all_about_eve|title=Сѐ за Ева}} *''[http://www.filmsite.org/alla.html Сѐ за Ева]'' на filmsite.org *[http://film.virtual-history.com/film.php?filmid=1753 Литература за Сѐ за Ева] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061021182735/http://film.virtual-history.com/film.php?filmid=1753 |date=2006-10-21 }} '''Аудио во живо''' *[http://ia700404.us.archive.org/34/items/Lux16/Lux_51-10-01_All_About_Eve.mp3 ''Сѐ за Ева''] на „Lux Radio Theater“: 1 октомври 1951 *[http://ia700204.us.archive.org/10/items/TheaterGuildontheAir/Tgoa_52-11-16_ep127-All_About_Eve.mp3 ''Сѐ за Ева''] на „Theater Guild on the Air“: 16 ноември 1952 {{ОскарФилм}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Филмови од 1950 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Добитници на оскар за најдобар филм]] [[Категорија:Црно-бели филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови за глумци]] [[Категорија:Филмови засновани на вистински настани]] [[Категорија:Култни филмови]] [[Категорија:Филмови на Џозеф Л. Манкјевиц]] [[Категорија:Филмови со Бет Дејвис]] [[Категорија:Филмови со Ен Бакстер]] [[Категорија:Филмови со Џорџ Сандерс]] [[Категорија:Филмови со Селест Холм]] [[Категорија:Филмови со Гери Мерил]] [[Категорија:Филмови со Хју Марлоу]] [[Категорија:Филмови со Грегори Ратоф]] [[Категорија:Филмови со Барбара Бејтс]] [[Категорија:Филмови со Телма Ритер]] [[Категорија:Филмови со Мерилин Монро]] [[Категорија:Филмови со Волтер Хемпден]] 25a61ejptpew2u0z5mglaf4fbpe7vr3 Фондација ERSTE 0 1033442 5625710 5462256 2026-09-09T09:35:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625710 wikitext text/x-wiki {{Infobox Non-profit |Non-profit_name =Фондација ERSTE |Non-profit_type =[[Приватна фондација|Австриска приватна фондација]] |Non-profit_logo = |founded_date =2003 |location =<!-- this p arameter modifies "Headquarters" --> [[Податотека:Flag of Austria.svg|20px]] [[Виена]], [[Австрија]] |origins =Правен наследник на Првата австриска штедилница (Erste oesterreichische Spar-Casse), формирана 1819. |managing board =[[Андреас Трајхл]] (претседател); Руперт Долингер, Дораја Еберле, Борис Марте, Ричард Волф |area_served =[[Средна Европа|Централна]], [[Источна Европа|Источна]] и [[Југоисточна Европа]] |purpose = |focus =Општествен развој, култура, европска интеграција |method =Финансирање оперативни активности и обезбедување неповратна помош (грантови) |revenue =Најголем поединечен сопственик на удели во [[Erste Group|Erste Group Bank AG]] |num_employees =над 30 |homepage =[http://www.erstestiftung.org/ www.erstestiftung.org] }} '''Фондацијата ЕРСТЕ''' ({{langx|de|DIE ERSTE österreichische Spar-Casse Privatstiftung, или ERSTE Stiftung}}) е фондација на најголемата [[Австрија|австриска]] штедилница. Формирана е во [[2003]] [[година]], на темелите на Првата австриска штедилница (Erste Oesterreichische Spar-Casse), која била формирана во 1819 година. Како фондација на приватна австриска штедилница, посветена е на [[Common good|општата добросостојба на општеството]]. Освен тоа, има и посебна улога како најголем сопственик на удели во [[Erste Group|Erste Grupe]]. Фондацијата ЕРСТЕ ја користи добивката од своите [[удел]]и со цел да го поддржи развојот на општествата во централна и Југоисточна Европа. == Мисија на Фондацијата == Фондацијата ЕРСТЕ е активна во Централна и Југоисточна Европа. Нејзината мисија е заснована врз идејата на штедилница од 19-от век. Таа го поддржува општественото учество и активизмот на [[граѓанското општество]]; се обидува да ги здружи луѓето и да го пренесе знаењето за неодамнешната историја на регионот којшто претрпе драматични промени од [[1989]] година. Како активна фондација, таа развива сопствени проекти во рамките на три програми: [[Општествен развој]], [[Култура]] и [[Европа]]. === Програми === ==== Општествен развој ==== Фондацијата го поддржува развојот на поправедни и посилни општества во кои никој нема да се чувствува запоставен. Од таа причина направени се две комплементарни стратегии на [[општествено учество]]: [[интеграција на поединци]] и групи кои живеат на маргините на општеството и барање начин за остварување [[Општествена промена|општествени промени]]. Преку активностите на Фондацијата се создаваат еднакви можности за луѓето кои живеат во тешки општествени услови и ситуации кои бараат неодложна помош кога се работи за [[образование]] и општествено учество. ==== Култура ==== Програмата која што се занимава со културата е најактивна во [[Регионализација|меѓународни, регионални]] проекти и опфаќа истражувања кои се насочени кон [[Визуелна уметност|визуелната уметност]] од 1960-тите години до денес. Културата се смета за движечка сила на [[Демократија|демократското општество]], благодарение на својата способност да создава врски помеѓу различните јазични и географски региони. Работата со различни уметнички стратегии создава поле за експериментирање на темата [[утопија]] и за предлози надвор од границата на остварливост на секојдневната политика, како и за истражување на можностите на различните уметнички пристапи. Благодарение на тоа, културната програма промовира независни проекти, како и проекти кои спаѓаат во секторот култура, давајќи им поддршка со ресурси и со прекугранични контакти кои се одвиваат преку државните институции, со цел да се запре таканаречениот [[одлив на мозоци]]. ==== Европа ==== Фондацијата го промовира процесот на [[европска интеграција]], создавајќи платформа за размена на идеи, знаења и иницијативи. [[Европа|Европејците]] се поттикнуваат да живеат во склад со заедничките вредности, слободно да разменуваат идеи, да работат заедно и да учат едни од други. Проектите најмногу се занимаваат со воспоставување жива култура на дијалог. Во опкружување во кое се инсистира на меѓусебни разлики, на луѓето треба да им се овозможи да доживеат [[солидарност]], [[поврзаност]] и [[соработка]]. Проектите ја антиципираат реалноста на обединета Европа и го пренесуваат потенцијалот на [[Европска Унија|Унијата]], особено во оние земји во кои во овој момент сè уште не е овозможено спроведување на програмите на ЕУ. Во центарот на вниманието се работата со млади луѓе, програмите за новинари и дебатите за иднината на Европа. === Проекти (примери) === * Академија на централно европски училишта (aces) – прекугранична училишна мрежа во 15 земји од Централна и Југоисточна Европа, создадена за подобро разбирање на европските вредности и намалување на предрасудите помеѓу младите луѓе. * Балкански стипендии за новинарска извонредност – Стипендии за новинари од девет [[Балкански Полуостров|балкански земји]], во соработка со Балканската истражувачка мрежа (BIRN) и Фондацијата [[Роберт Бош]], се доделуваат со цел јакнење на [[демократија]]та и [[Слобода на говор|слободата на говорот]] низ квалитетно новинарство во [[Масовни медиуми|медиумите]]. * Стипендии на Фондацијата ЕРСТЕ за општествени истражувања – десет источноевропски научници секоја година добиваат стипендии за подетално истражување на социолошки, демографски или општествено-политички теми во рамките на европскиот контекст. * Gender Check. Фемининост и маскулиност во уметноста на Источна Европа – прва изложба која што беше посветена на темата на родовите улоги, нудејќи претставителен преглед на уметноста на Источна Европа од [[1960]]-тите години. Дваесет и пет кустоси од 24 земји соработуваа на подготовка на изложбата во [[Музејот на модерна уметност во Виена]], на која се прикажани преку 400 дела од повеќе од 200 уметници. Изложбата беше поставена и во [[Националната галерија Закета]] во [[Варшава]]. * Komenskýfond – наречен по чешкиот [[ренесанса|ренесансен]] [[педагог]] [[Јан Амос Коменски|Јан Коменски]], фонд кој се создаде од соработката на [[Каритас|Каритас Австрија]] и Фондацијата ЕРСТЕ, основан во девет земји, со цел поддршка за намалување на [[сиромаштија]]та низ [[образованието]], посебно за децата во [[Роми|ромските]] заедници. * PATERNS Lectures – оваа серија предавања го поддржува развојот на нови универзитетски курсеви во Централна и Југоисточна Европа во областите [[историја на уметност]]а, [[Култура|теорија на културата]] и [[Cultural studies|културните студии]]. Се поддржуваат меѓународни студиски посети на предавачи и се поттикнува меѓународна академска размена со можност да се организираат предавања на гости предавачи. * tranzit.org – независна транзитна мрежа која дејствува во [[Австрија]], [[Чешка]], [[Унгарија]] и [[Словачка]]. Секоја локална единица на Транзит има свој автономен начин на работа, соработува на неколку уметнички проекти и организира предавања, претстави, дискусии, публикации, изложби и истражувања. Во текот на 2010 година, тимот на Транзит беше еден од трите тимови со кустоси за биеналето на европската уметност [[Манифест]] 8, кое се одржа во шпанскиот град [[Мурсија]]. === Социјално банкарство и финансиска инклузија === Со оглед на тоа што ја претставува фондацијата на штедилницата, Фондацијата ЕРСТЕ е посветена на идејата за општествена штедилница од 19-от век. Според тоа, таканареченото [[социјално банкарство]] и [[Финансијска инклузија|финансиската инклузија]] претставуваат клучна тема во рамките на програмата под наслов Општествен развој. Најпознати проекти од оваа област се: * '''Die Zweite Sparkasse''' (Поинаква штедилница) – банка за луѓе кои не можат да добијат сметка во ниту една друга банка. * '''good.bee''' – организација на Erste Grupe и Фондацијата ЕРСТЕ за микро кредитирање и општествено претприемништво. * '''Турнеја за општествено претприемништво 2010''' – турнеја и работилници што се одржаа по европските градови, со цел промовирање на општествено претприемништво во Источна Европа, чиј двигател беше [[Мухамед Јунус]]. === Награди === ==== Награда на Фондацијата ЕРСТЕ за општествена интеграција ==== Почнувајќи од [[2007]] година, секоја втора година се доделува Наградата на Фондацијата ЕРСТЕ за општествена интеграција на проекти кои успешно поттикнуваат општествена интеграција на луѓето во локалните заедници. Во текот на јавниот конкурс, се избираат 30 победници од приближно 1000 пријавени проекти од 12 земји (конкурс за [[2011]] година) кои добиваат парични награди во вкупен износ од 610.000 евра. Освен тоа, на невладините организации кои ќе добијат јавно признание им се дава бесплатна PR поддршка при работата на проекти, како и пристап кон меѓународната мрежа на невладини организации. Церемонии на доделување награди до сега се одржани во [[Љубљана]] (2007), [[Букурешт]] (2009) и [[Прага]] (2011). ==== Награда за култура и теорија „Игор Забел“ ==== Во 2008 година Фондацијата ЕРСТЕ ја востанови Наградата за култура и теорија ”Игор Забел”. На овој начин се поддржува работата на [[Историја на уметноста|историчарите на уметност]] и теоретичарите во регионот на Средна и Источна Европа, а се претставуваат сознанија за уметноста и културата со поттикнување на собирањето и размената на знаења во областа на културата меѓу ‘истокот’ и ‘западот’. Наградата е наречена по словенечкиот автор, уметнички критичар и [[кустос]], [[Игор Забел]] (1958–2005), виш кустос во Модерната галерија во Љубљана, кој бил заслужен за воспоставување културни врски меѓу Источна и Западна Европа. === Соработка со други фондации на меѓународни проекти === * Аркис мрежа за југоисточна Европа - [[Archis SEE Network]] * Европски фонд за Балканот - [[European Fund for the Balkans]] (EFB) * Форум за инклузија на Ромите - [[Forum for Roma Inclusion]] * [[Grant Makers East Forum]] * Фонд за образование на Ромите - [[Roma Education Fund]] (REF) * Вмрежување на образованието на европските земји - [[Networking European Citizenship Education]] (NECE) == Хронологија == Корените на Фондацијата ЕРСТЕ датираат уште од [[19 век|19-от век]]. Првата австриска штедилница „Erste österreichische Spar-Casse“ е формирана во 1819 година.<ref>{C. Rapp, N. Rapp-Wimberger: Arbeite, Sammle, Vermehre. Von der ersten Oesterreichischen Spar-Casse zur Erste Bank. Christian Brandstätter Verlag, Vienna 2005, p. 7.}</ref> Како резултат на амандманите на австрискиот Закон за штедилници, во 1993 година “Erste österreichische Spar-Casse” е поделена на оперативна [[банка]] (Erste Bank AG) и [[велепоседничко друштво]] (DIE ERSTE österreichische Spar-CasseAnteilsverwaltungssparkasse, скратено: AVS). Ерсте Банката, која е споена со Giro Credit Bank AG der Sparkassen, [[Берза|излезе на берзата]] во 1997 година и на тој начин AVS стана најголем сопственик на удели во компанијата која од тогаш се наоѓа на списокот на Виенската берза. Во 2003 година AVS е формално трансформирана во DIE ERSTE österreichische Spar-Casse Privatstiftung, скратено: ERSTE Stiftung (Фондација ЕРСТЕ), која започна да работи по две години. Во првиот голем проект ја вклучи Zweite Wiener Vereins-Sparcasse, односно Zweite Sparkasse, која е формирана во 2006 година и мрежата на Академијата на централно европски школи (aces), која беше основана истата година. Во 2007 година е одржано првото доделување на Наградата за социјална интеграција на Фондацијата ЕРСТЕ во [[Љубљана]] и отворен е првиот конкурс за Балкански стипендии за новинарска извонредност. Наградата за култура и теорија „Игор Забел“ и формирањето на организацијата „good.bee“ следеа во 2008 година. Во 2009 година телевизиските станици [[ORF]] и [[3sat]] први ја емитуваа документарната ТВ серија „Балкан Експрес“ (Враќање во Европа), а Наградата за општествена интеграција на Фондацијата ЕРСТЕ е доделена по вторпат на церемонијата што се одржа во [[Букурешт]]. Најголем проект до сега од областа на културата претставуваше изложбата „Gender Check“, отворена во виенскиот музеј МУМОК во 2010 година. Истата година, Турнејата за општествено претприемништво со [[Мухамед Јунус]] помина низ шест источноевропски земји, со цел да го претстави концептот на општествено претприемништво како облик на одржлива стопанска активност, и тоа во [[Виена]], [[Братислава]], [[Будимпешта]], [[Прага]], Букурешт и [[Белград]]. Истата година, Наградата за култура и теорија „Игор Забел“ му е доделена на полскиот историчар на културата, Пјотр Пјотровски во [[Барселона]]. Во 2011 година, Наградата за општествена интеграција на Фондацијата ЕРСТЕ во својот трет циклус е доделена во Прага на 34 проекти од 12 земји. == Правен статус == Фондацијата ЕРСТЕ е фондација на приватна штедилница, според дефиницијата на австрискиот Закон за штедилници. === Одбори === Органите на Фондацијата ги сочинуваат Управниот одбор, Надзорниот одбор и Асоцијацијата. Асоцијацијата на приватни штедилници, основана во [[1819]] година, која што има повеќе од 100 членови, ги избира членовите на Надзорниот одбор и го именува претседателот на одборот. Надзорниот одбор ги именува членовите на Управниот одбор и ја контролира работата на Фондацијата. Управниот одбор раководи со работата на Фондацијата и одлучува за распределбата на средствата за финансиски проекти, со помош на Советодавниот одбор кој е составен од меѓународни експерти. ==== Членови на Надзорниот одбор ==== * Георг Винклер - претседавач * Дитрих Блаут * Максимилијан Хардег * Бернхард Кајнц * Хајнц Кеслер * Фридрих Лакнер * Петер Митербауер * Јохана Рахингер ==== Членови на Управниот одбор ==== * Дораја Еберле - претседавач * Рихард Волф - заменик претседавач * Франц Карл Прилер * Бернхард Шпалт ==== Членови на Советодавниот одбор ==== * Ерхард Бусек - претседавач * Кристоф Баделт * Каролине Хорнштајн - Томиќ * Иван Крастев * Јохана Мајр * Франц Залм * Иван Вејвода === Вработени, буџет и проекти === Во [[2012]] година Фондацијата ЕРСТЕ има околу 35 вработени. За финансирање проекти фондацијата одобрила средства во вкупен износ од 40 милиони евра, во периодот од своето основање во [[2003]] година до крајот на [[2010]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.erstestiftung.org/inside-the-foundation/facts-figures/ |title=-{Annual reports and fact sheet on the homepage}- |accessdate=2012-07-24 |archive-date=2012-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708235827/http://www.erstestiftung.org/inside-the-foundation/facts-figures/ |url-status=dead }}</ref> Во текот на овој период вкупниот број проекти кои ги спровела или поддржала фондацијата ЕРСТЕ е 548, а 110 од нив биле пријавени на конкурсите. Околу 80% од годишниот буџет на Фондацијата ЕРСТЕ се вложува во проекти кои се спроведуваат во рамките на трите програми: Општествен развој, Култура и Европа. Останатите 20% од средствата се грантови што се одобруваат на непрофитни организации за финансирање на нивни проекти.<ref>[http://www.erstestiftung.org/publication-topic/annual-reports/ -{Annual reports] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130106074848/http://www.erstestiftung.org/publication-topic/annual-reports/ |date=2013-01-06 }} of the Foundation}-</ref> === Членство во покровителски организации === * Централно европска фондација (European Foundation Centre - EFC)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.efc.be/Pages/default.aspx |title=-{European Foundation Centre}- |accessdate=2012-07-24 |archive-date=2012-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120708041835/http://www.efc.be/Pages/default.aspx |url-status=dead }}</ref> * Мрежа на европски фондации (Network of European Foundations - NEF)<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nef-europe.org/content/11/our-core |title=-{Network of European Fondations}- |accessdate=2012-07-24 |archive-date=2012-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927234839/http://www.nef-europe.org/content/11/our-core |url-status=dead }}</ref> * Здружение на австриски приватни фондации (Verband österreichischer Privatstiftungen - VÖP) == Библиотека на Фондацијата ЕРСТЕ == Основана во 2007 година, Библиотеката на Фондацијата ЕРСТЕ собира литература што е издадена во најголема мера на англиски и на германски јазик. Содржи приближно 5000 наслови и 35 периодични списанија (2012). Темите ги опфаќаат областите уметност, теорија на медиумите и историја, малцинства и родова рамноправност, теорија на културата и културна политика, економски и политички развој, општествено претприемништво и банкарство. Географски збирката е фокусирана на регионот на Централна и Југоисточна Европа. Библиотеката е отворена за јавноста. Збирката може да се погледне во просториите на Фондацијата со закажување. == Референтен материјал == {{reflist|2}} == Надворешни врски == *[http://www.erstestiftung.org Veb sajt ERSTE Fondacije] *[http://alephino.smxs.net/alipac/ Библиотека на Фондацијата ЕРСТЕ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140227222037/http://alephino.smxs.net/alipac |date=2014-02-27 }} [[Категорија:Фондации]] [[Категорија:Источна Европа]] [[Категорија:Балкански Полуостров]] if3y798ply2fvgxlj9rvz6920ftdykg Господар на прстените: Враќањето на кралот (филм) 0 1034735 5625474 5354138 2026-09-08T21:18:01Z Andrew012p 85224 5625474 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија филм |name = Господар на прстените: Враќањето на кралот |image = Господар на прстените - Враќањето на кралот (филм) - плакат.jpg |caption = Филмскиот плакат |director = [[Питер Џексон]] |producer = Питер Џексон<br />Бери Озборн<br />Френ Волш |screenplay = Френ Волш<br />Филипа Бојенс<br />Питер Џексон |starring = [[Илаја Вуд]]<br />[[Ијан Мекелен]]<br />[[Шон Остин]]<br />[[Енди Серкис]]<br />[[Виго Мортенсен]]<br />[[Доминик Монаган]]<br />[[Били Бојд]]<br />[[Џон Дејвис]]<br />[[Орландо Блум]]<br />[[Лив Тајлер]] |music = Хауард Шор |cinematography = Ендру Лесни |editing = Џими Селкирк |studio = „[[Питер Џексон|WingNut Films]]“|„The Saul Zaentz Company“ |distributor = „[[New Line Cinema]]“ |released = [[1 декември]] [[2003]]<br />{{small|([[Велингтон]], премиера)}}<br />[[18 декември]] 2003<br />{{small|([[Нов Зеланд]])}} |runtime = 200 минути<ref name=BOM /><br />250 минути (продолжена верзија) |country = {{знамеикона|New Zealand}}[[Нов Зеланд]] |language = [[Англиски]] |budget = [[Американски долар|$94]] милиони<ref name=BOM>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=returnoftheking.htm |title=Господар на прстените:Враќањето на кралот (2003) |publisher=„Box Office Mojo“ |accessdate=3 февруари 2009}}</ref> |gross = $1.119.929.521<ref name=BOM /> }}'''''Господар на прстените: Враќањето на кралот''''' — [[Епика (филм)|епски]]/[[Драма (филмски жанр)|драма]] [[филм]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://uk.movies.ign.com/articles/667/667848p1.html |title=архивски примерок |accessdate=2012-08-01 |archive-date=2012-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611084313/http://uk.movies.ign.com/articles/667/667848p1.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fchronicle%2Freviews%2Fmovies%2FFELLOWSHIPOFTHERING.DTL&ao=all | work=„The San Francisco Chronicle“ | title=Вистина: „Господар на прстените“ | date=30 декември 2001 | access-date=2012-08-01 | archive-date=2011-02-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110210195207/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fchronicle%2Freviews%2Fmovies%2FFELLOWSHIPOFTHERING.DTL&ao=all | url-status=dead }}</ref> од [[2003]], [[Режисер|режиран]] од [[Питер Џексон]]. Филмот е заснован на вториот и третиот дел од книгата „[[Господарот на прстените (книга)|Господар на прстените]]“ на [[Џ. Р. Р. Толкин|Џ. Р. Р. Толкен]]. Овој филм е последниот од [[Господарот на прстените (филмски серијал)|серијалот]], по „[[Господарот на прстените: Дружината на Прстенот]]“ ([[2001]]) и „[[Господарот на прстените: Двете кули]]“ ([[2002]]). Филмот освоил 11 награди „[[Оскар]]“, со што им се приклучил на „[[Бен Хур]]“ и „[[Титаник (филм)|Титаник]]“ како филмови со најмногу освоени „Оскари“.<ref>Наташа Спирова-Серафимова, „Хари Потер заработи седум милијарди долари, а Господарот на прстените 17 оскари“, ''Антена'', број 900, 25.9.2015, стр. 10-11.</ref> {{САД-филм-никулец}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Wikiquote|The Lord of the Rings: The Return of the King (film)}} * {{Allmovie title|278981}} * {{IMDb title|0167260}} * {{rotten-tomatoes|lord_of_the_rings_the_return_of_the_king}} * {{mojo title|returnoftheking}} * {{metacritic film|the-lord-of-the-rings-the-return-of-the-king}} {{ОскарФилм}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Филмови од 2003 година]] [[Категорија:Филмови на Питер Џексон]] [[Категорија:Филмови со Орландо Блум]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Добитници на оскар за најдобар филм]] [[Категорија:Филмови од серијалот Господар на прстените]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Новозеландски филмови]] [[Категорија:Филмови на New Line Cinema]] [[Категорија:Филмски продолженија]] [[Категорија:Американски фантастични филмови]] 99rlnbdfmevna3adyzounhwgr89jt84 5625482 5625474 2026-09-08T21:37:48Z Andrew012p 85224 5625482 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија филм |name = Господар на прстените: Враќањето на кралот |image = Господар на прстените - Враќањето на кралот (филм) - плакат.jpg |caption = Филмскиот плакат |director = [[Питер Џексон]] |producer = Питер Џексон<br />Бери Озборн<br />Френ Волш |screenplay = Френ Волш<br />Филипа Бојенс<br />Питер Џексон |starring = [[Илаја Вуд]]<br />[[Ијан Мекелен]]<br />[[Шон Остин]]<br />[[Енди Серкис]]<br />[[Виго Мортенсен]]<br />[[Доминик Монаган]]<br />[[Били Бојд]]<br />[[Џон Дејвис]]<br />[[Орландо Блум]]<br />[[Лив Тајлер]] |music = Хауард Шор |cinematography = Ендру Лесни |editing = Џими Селкирк |studio = „[[Питер Џексон|WingNut Films]]“|„The Saul Zaentz Company“ |distributor = „[[New Line Cinema]]“ |released = [[1 декември]] [[2003]]<br />{{small|([[Велингтон]], премиера)}}<br />[[18 декември]] 2003<br />{{small|([[Нов Зеланд]])}} |runtime = 200 минути<ref name=BOM /><br />250 минути (продолжена верзија) |country = {{знамеикона|New Zealand}}[[Нов Зеланд]] |language = [[Англиски]] |budget = [[Американски долар|$94]] милиони<ref name=BOM>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=returnoftheking.htm |title=Господар на прстените:Враќањето на кралот (2003) |publisher=„Box Office Mojo“ |accessdate=3 февруари 2009}}</ref> |gross = $1.119.929.521<ref name=BOM /> }}'''''Господар на прстените: Враќањето на кралот''''' — [[Епика (филм)|епски]]/[[Драма (филмски жанр)|драма]] [[филм]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://uk.movies.ign.com/articles/667/667848p1.html |title=архивски примерок |accessdate=2012-08-01 |archive-date=2012-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611084313/http://uk.movies.ign.com/articles/667/667848p1.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fchronicle%2Freviews%2Fmovies%2FFELLOWSHIPOFTHERING.DTL&ao=all | work=„The San Francisco Chronicle“ | title=Вистина: „Господар на прстените“ | date=30 декември 2001 | access-date=2012-08-01 | archive-date=2011-02-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110210195207/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fchronicle%2Freviews%2Fmovies%2FFELLOWSHIPOFTHERING.DTL&ao=all | url-status=dead }}</ref> од [[2003]], [[Режисер|режиран]] од [[Питер Џексон]]. Филмот е заснован на вториот и третиот дел од книгата „[[Господарот на прстените (книга)|Господар на прстените]]“ на [[Џ. Р. Р. Толкин|Џ. Р. Р. Толкен]]. Овој филм е последниот од [[Господарот на прстените (филмски серијал)|серијалот]], по „[[Господарот на прстените: Дружината на прстенот]]“ ([[2001]]) и „[[Господарот на прстените: Двете кули]]“ ([[2002]]). Филмот освоил 11 награди „[[Оскар]]“, со што им се приклучил на „[[Бен Хур]]“ и „[[Титаник (филм)|Титаник]]“ како филмови со најмногу освоени „Оскари“.<ref>Наташа Спирова-Серафимова, „Хари Потер заработи седум милијарди долари, а Господарот на прстените 17 оскари“, ''Антена'', број 900, 25.9.2015, стр. 10-11.</ref> {{САД-филм-никулец}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Wikiquote|The Lord of the Rings: The Return of the King (film)}} * {{Allmovie title|278981}} * {{IMDb title|0167260}} * {{rotten-tomatoes|lord_of_the_rings_the_return_of_the_king}} * {{mojo title|returnoftheking}} * {{metacritic film|the-lord-of-the-rings-the-return-of-the-king}} {{ОскарФилм}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Филмови од 2003 година]] [[Категорија:Филмови на Питер Џексон]] [[Категорија:Филмови со Орландо Блум]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Добитници на оскар за најдобар филм]] [[Категорија:Филмови од серијалот Господар на прстените]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Новозеландски филмови]] [[Категорија:Филмови на New Line Cinema]] [[Категорија:Филмски продолженија]] [[Категорија:Американски фантастични филмови]] je3b5jh07f89io3o0bqj0di22l9lgxa Ирански јазици 0 1049297 5625755 5235866 2026-09-09T11:25:15Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: белуџиски → белучки (2), Белуџиски → Белучки 5625755 wikitext text/x-wiki :''Оваа статија е за група [[индоевропски јазици]]. За јазикот со исто име видете [[персиски јазик]].'' {{Infobox language family |name=Ирански јазици |region=[[Југозападна Азија]], [[Средна Азија]], и западна [[Јужна Азија]] |familycolor=Indo-European |fam2=[[Индоирански јазици|индоирански]] |protoname=[[праирански јазик|праирански]] |child1=[[западноирански јазици|западноирански]] |child2=[[источноирански јазиици|источноирански]] |iso2=ira |iso5=ira | map = Distribution of Iranian Languages.png | mapcaption = Распространетост на иранските јазици во и околу [[Иранска Висорамнина|Иранската Висорамнина]] }} [[File:Genetic division of Iranic languages.png|thumb|Genetic division of Iranic languages]] '''Иранските јазици''' сочинуваат подгрупа јазици од [[индоирански јазици|индоиранските јазици]], дел од семејството на [[индоевропски јазици]].Овие јазици ги зборуваат [[Ирански народи|иранските народи]]. Историскиот развој на иранските јазици е поделен на [[староирански јазици]] (до 400 г.п.н.е.), [[средноирански јазици]] (400 г.п.н.е. - 900 г.) и [[новоирански јазици]] (од 900 г.). Од староиранските јазици најпознати се [[Староперсиски јазик|староперсискиот јазик]] и [[авестиски јазик|авестискиот јазик]]. Средноиранските јазици ги опфаќале, меѓу другите, [[Средноперсиски јазик|средноперсискиот]] и [[Партски јазик|партскиот јазик]]. Денес најголеми ирански јазици се [[Персиски јазик|персискиот]], [[Паштунски јазик|паштунскиот]], [[Курдски јазик|курдскиот]] и [[Белучки јазик|белучкиот]]. Според проценките за 2008 година, во светот има од 150 до 200 милиони говорници на иранските јазици.<ref name="Wind">{{Наведена книга|last=Windfuhr|first=Gernot|title= The Iranian languages|publisher= Routledge Taylor and Francis Group|url=http://www.routledge.com/books/details/9780700711314/}}</ref> Според [[Ethnologue]], денес има 87 ирански јазици.<ref name="SIL">{{Наведено списание|last=Gordon|first=Raymond G., Jr. (ed.)|title=Report for Iranian languages|journal=Ethnologue: Languages of the World|year=2005|edition=Fifteenth|location=Dallas|publisher=SIL International|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=IR}}</ref> Персискиот јазик го зборуваат 65 милиони луѓе, паштунскиот го зборуваат околу 50 милиони луѓе, курдскиот го зборуваат околу 18 милиони, белучкиот околу 7 милиони и лорискиот околу 2,3 милиони. ==Класификација== Уште од основањето на индоевропските јазици во 19 век, иранските јазици (авестискиот, староперсискиот, пахлавискиот), заедно со индиски (санскритскиот, пракритскиот), биле признати во издаваштвата на јазичарот Расмус Раск во 1826 година како источна гранка на индоевропскиото јазично семејство.<ref name=IE-discovery-7>{{harv|Mallory|Adams|2006|pp=6–7}}</ref> Поради големиот број на позајмени ирански зборови во ерменскиот јазик, јазикот бил сметан за ирански, но во 1875 година Хубшман објавил дека јазикот е засебен индоевропски.<ref name=IE-discovery-7/> Иранските јазици се поделени на [[Источноирански јазици|источна]] и [[Западноирански јазици|западна група]], вкупно опфаќајќи 84 јазици. ==Споредба на иранските јазици== {{Споредба на иранските јазици}} ==Наводи== {{наводи}} ==Поврзано== {{Портал|Јазик}} *[[Индоирански јазици]] *[[Индоевропски јазици]] *[[Ирански народи]] ==Надворешни врски== *{{citeweb|url=https://ia601207.us.archive.org/15/items/dokumen.tips_areal-developments-in-the-history-of-iranic-west-vs-east/dokumen.tips_areal-developments-in-the-history-of-iranic-west-vs-east.pdf|title=Areal developments in the history of Iranic: West vs. East|work=Martin Joachim Kümmel|publisher=Jena University}} *[http://www.iranianlinguistics.org Иранска лингвистика] *[http://www.iranian-efl-journal.com Иранско EFL списание] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190122021909/http://www.iranian-efl-journal.com/ |date=2019-01-22 }} *[http://www.parstimes.com/language Иранскии јазици] *[http://www.everytongue.com/iran Аудио и видео записи за над 50 јазици во Иран] *[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=10-16 Иранските јазици на Ethnologue] *[http://www.bues.ru/iranskie_yaziki/ Ирански јазици] {{ИИ-јазик-никулец}} {{Ирански јазици}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ирански јазици|*]] j0jw9g1k9d9arzztk54oqjombejzq60 Предлошка:Споредба на иранските јазици 10 1049299 5625762 3500746 2026-09-09T11:26:07Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: белуџиски → белучки (4) 5625762 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="font-size:85%; line-height:1.25em;" !македонски ![[зазански јазик|зазански]] ![[курдски јазик|курдски]] ![[паштунски јазик|паштунски]] ![[белучки јазик|белучки]] ![[мазендерански јазик|мазендерански]] ![[персиски јазик|персиски]] ![[средноперсиски јазик|средноперсиски]] ![[партски јазик|партски]] ![[староперсиски јазик|староперсиски]] ![[авестиски јазик|авестиски]] ![[осетски јазик|осетски]] |- |'''''убав''''' |rind |rind, bedew, delal/cwan |x̌kulay, x̌āista |sharr, soherâ |ṣəmxâl/xəş-nəmâ |zibâ/xuš-chehreh |hučihr, hužihr |hužihr |naiba |vahu-, srîra |ræsughd |- |'''''крв''''' |gunî |xwîn/xwên |wina |hon |xun |xūn |xōn |gōxan | |vohuni- |tug |- |'''''леб''''' |nan |nan |ḍoḍəi, nəghān |nân, nagan |nûn |nân |nân |nân | | |dzul |- |'''''носи''''' |ardene |anîn/hênan/weranîn, hawirdin |rā wṛəl |âurten, yārag, ārag |biyârden |âvardan/biyar |âwurdan, āwāy-, āwar-, bar- |āwāy-, āwar-, bar- |bara- |bara, bar- |xæssyn |- |'''''брат''''' |bira |bira, brader |wror |brāt, brās |birâr |barādar |brād, brâdar |brād, brādar |brâtar |brâtar- |æfsymær |- |'''''доаѓа''''' |amayene |hatin/wara |rā tləl |āhag, āyag |biyamona, enen |âmadan |âmadan, awar |awar, čām |ây-, âgam |âgam- |cæwyn |- |'''''плаче''''' |berbayene |girîn |žaṛəl |greewag, greeten |bərmə/ qâ |geristan/geryeh |griy-, bram- | | | |kæwyn |- |'''''темно''''' |tarî |tarî/tarîk |tyārə |thár |siyo |târîk |târīg/k |târīg, târēn | |sâmahe, sâma |tar |- |'''''ќерка''''' |kêna |keç, kîj, qîz, dot/kiç, kîj, kenîşk |lur |dohtir, duttag |kijâ, dether |doxtar |duxtar |duxt, duxtar | |duxδar |čyzg (<small>[[иронски дијалект|иронски]]</small>), kizgæ (<small>[[дигорски дијалект|дигорски]]</small>) |- |'''''ден''''' |roce/roje/roze |roj |wradz |roç |rezh |rûz |rōz | |raucah- |raocah- |bon |- |'''''прави''''' |kerdene |kirin/kirdin |kawəl |kanag, kurtin |hâkerden |kardan |kardan |kartan |kạrta- |kәrәta- |kænyn |- |'''''врата''''' |çeber |derî, derge/derke, derga |war |gelo, darwāzag |bəli |dar |dar |dar, bar |duvara- |dvara- |dwar |- |'''''умира''''' |merdene |mirin/mirdin |mrəl |mireg |mərnen |murdan |murdan | |mạriya- |mar- |mælyn |- |'''''магаре''''' |her |ker |xar |her |xar |xar |xar | | | |xæræg |- |'''''јајце''''' |hak |hêk/hêlke |hagəi |heyg, heyk |merqâna |toxm |toxmag, xâyag |taoxmag, xâyag | |taoxma- |ajk |- |'''''земја''''' |êrd (''нејасно потекло'') |erd, zemîn/herd (''нејасно потекло'') |zməka |zemin |zemi |zamin |zamīg |zamīg |zam- |zãm, zam, zem |zæxx |- |'''''вечер''''' |şan |êvar/êware |māx̌ām, bēga |begáh |nəmâşun |begáh |sarshab |êbêrag | | |izær |- |'''''око''''' |çim |çav/çaw |stərga |ch.hem, chem |bəj, çəş |chashm |chašm |chašm |čaša- |čašman- |cæst |- |'''''татко''''' |pî |bav/bab, bawk |plār |pit, piss |piyer |pedar |pidar |pid |pitar |pitar |fyd |- |'''''страв''''' |ters |tirs |wēra, tars |turs, terseg |təşəpaş |tars |tars |tars |tạrsa- |tares- |tas |- |'''''свршеница''''' |waşte |dezgîran |čanghol |nām zād |xasgar |nâm-zad | - | - | | |usag |- |'''''мил, добар''''' |weş |xweş |x̌a |wash, hosh |xaar |xosh |dârmag | | |srîra |xorz, dzæbæx |- |'''''прст''''' |gişt |til/qamik, engust |gwəta |lenkutk, mordâneg |angoos |angošt |angust | | |dišti- |ængwyldz |- |'''''оган''''' |adir |agir/awir, agir |or |âch, âs |tesh |âtaš, âzar |âdur, âtaxsh |ādur |âç- |âtre-/aêsma- |art |- |'''''риба''''' |mase |masî |kab |mâhi, mâhig |mahi |mâhi |mâhig |mâsyâg | |masya |kæsag |- |'''''храна/ јаде''''' |werdene |xwarin / xwardin |xwāṛə, xurāk / xwaṛəl |warag, warâk |xərak / xəynen |gaza / xordan |parwarz / xwâr, xwardīg |parwarz / xwâr | |hareθra / ad-, at- |xærinag |- |'''''оди''''' |şîyayene |çûn |tləl |jwzzegh, shutin |shunen / burden |raftan |raftan, shudan |ay- |ai- |ay-, fra-vaz |cæwyn |- |'''''Бог''''' |heq |xwedê/xwa |xwdāi |hwdâ |homa, xəda |khodâ |bay, abragar | |baga- |baya- |xwycaw |- |'''''добар''''' |rind |baş, rind/baş, çak |x̌ə |jawáin, šarr |xâr |xub, nîuū |xūb, nêkog | |vahu- |vohu, vaŋhu- |xorz |- |'''''трева''''' |vaş |giya/gya |wāx̌ə |rem, sabzag | |sabzeh, giyâh |giyâ |dâlūg | |urvarâ |kærdæg |- |'''''голем''''' |girs / pîl |mezin, gir/gewre, mezin |loy, stər |mastar, mazan |gat, belang, pila |bozorg |wuzurg, pīl | |vazraka- |uta-, avañt |styr |- |'''''рака''''' |dest |dest |lās |dast |dess |dast |dast |dast |dasta- |zasta- |k'ux / arm |- |'''''глава''''' |ser |ser |sar |saghar |kalə |sar, kalleh |sar | | |sairi |sær |- |'''''срце''''' |zerre |dil/dill |zṛə |dil, hatyr |dil/dill |del |dil |dil | |aηhuš |zærdæ |- |'''''коњ''''' |estor |hesp/esp |ās/aspa |asp |istar |asp, astar |asp, stōr |asp, stōr |aspa |aspa- |bæx |- |'''''куќа''''' |keye |mal/mall, xanu |kor, xuna |log, dawâr |səre |xâneh |xânag | | |demâna-, nmâna- |xædzar |- |'''''глад''''' |vêşan |birçîtî/birsêtî |lwəga |shudhagh |veyshna |gorosnegi |gursag, shuy | | | |stong |- |'''''јазик''''' |ziwan, zon |ziman/ziman, ziwan |žəba |zevân, zobân |ziwân |zabân |zuwân |izβân |hazâna- |hizvâ- |ævzag |- |'''''смее''''' |huyayene |kenîn/pêkenîn, kenîn |xandəl |khendegh, hendeg | |xandidan |xandīdan | |karta |Syaoθnâvareza- |xudyn |- |'''''живот''''' |jewiyaene |jiyan |žwandun |zendegih, zind | |zendegi |zīndagīh, zīwišnīh |žīwahr, žīw- | |gaêm, gaya- |card |- |'''''маж''''' |merd |mêr/ pyaw |saṛay, mēṛə |merd |merd |mard |mard |mard |martiya- |mašîm, mašya |adæjmag |- |'''''месечина''''' |aşme |heyv/mang |spogməi, myāšt |máh |mithra |mâh |māh |māh |mâh- |måŋha- |mæj |- |'''''мајка''''' |maye |dayik, mak |mor |mât, mâs |mâr |mâdar |mādar |mādar |mâtar |mâtar- |mad |- |'''''уста''''' |fek |dev, fek/dem |xwlə |dap | |dahân |dahân, rumb | | |åŋhânô, âh, åñh |dzyx |- |'''''име''''' |name |nav/naw |num |nâm |num |nâm |nâm | |nâman |nãman |nom |- |'''''ноќ''''' |şewe |şev/şew |špa |šap, shaw |sheow |shab |shab | |xšap- |xšap- |æxsæv |- |'''''отвори''''' |akerdene |vekirin/kirdinewe |prānistəl, xlāsawəl |pabožagh, paç |vâ-hekârden |bâz-kardan |abâz-kardan | |būxtaka- |būxta- |gom kænyn |- |'''''мир''''' |kotpy |aştî, aramî |rogha |ârâm | |âshti, ârâmeš, ârâmî |âštih, râmīšn |râm, râmīšn |šiyâti- |râma- |fidyddzinad |- |'''''свиња''''' |xoz |beraz, xinzîr |xug, sēḍar |khug |xi |xūk |xūk | | |hū |xwy |- |'''''место''''' |ja |cih/jê |dzāi |hend, jâgah | |jâh/gâh |gâh |gâh |gâθu- |gâtu-, gâtav- |ran |- |'''''чита''''' |wendene |xwendin/xwêndin |lwastəl |wánagh |baxinden |xândan |xwândan | | | |kæsyn |- |'''''вели''''' |vatene |gotin/witin, gutin |wayəl |gushagh |baotena |goftan, gap(-zadan) |guftan, gōw-, wâxtan |gōw- |gaub- |mrû- |dzuryn |- |'''''сестра''''' |wae |xweh, xweşk, xoe |xor |gwhâr |xâxer |xâhar/xwâhar |xwahar | | |x ̌aŋhar- "sister" |xo |- |'''''мал''''' |qic |biçûk |kučnay, waṛukay, kamkay |gwand, hurd |pətik, bechuk, perushk |kuchak, kam, xurd, rîz |kam, rangas |kam |kamna- |kamna- |chysyl |- |'''''син''''' |qij, lac |kur, law/kurr |zoi |baç, phusagh |pisser |pesar, pûr, baça |pur, pusar |puhr |puça |pūθra- |fyrt |- |'''''душа''''' |gan |gan, gyan, rewan |arwā |rawân | |ravân |rūwân, gyân |rūwân, gyân | |urvan- |ud |- |'''''пролет''''' |usar |bihar/behar |sparlay |bhârgâh |wehâr |bahâr |wahâr | |vâhara- |θūravâhara- | |- |'''''висок''''' |berz |bilind/berz |lwaṛ, ǰəg |bwrz, buland | |boland / bârez |buland, borz |bârež | |barez- |bærzond |- |'''''десет''''' |des |deh/de |las |deh |da |dah |dah | |datha |dasa |dæs |- |'''''три''''' |hîrê |sê, sisê |drē |sey |se |se |sê |hrē |çi- |θri- |ærtæ |- |'''''село''''' |dewe |gund/dê |kəlay |helk, kallag, dê |deh |deh, wis |wiž |dahyu- |vîs-, dahyu- |vîs |qæw |- |'''''сакам''''' |waştene |xwestin/wîstin |ghux̌təl |lotagh |bexanen |xâstan |xwâstan | | | |fændyn |- |'''''вода''''' |owe |av/aw |obə |âp |ab |âb/aw |âb |âb |âpi |avô- |don |- |'''''кога''''' |key |kengê/key, kengê |kəla |ked | |kay |kay |ka | |čim- |kæd |- |'''''ветер''''' |va |ba |bād, siləi |gwáth |wâ |bâd |wâd | | |vâta- |dymgæ / wad |- |'''''волк''''' |verg |gur/gurg |lewə, šarmux̌ |gurkh |varg |gorg |gurg | |varka- |vehrka |birægh |- |'''''жена''''' |ceniye |jin |x̌ədza |jan |zhənya |zan |zan |žan | |gǝnā, γnā, ǰaini-, |sylgojmag / us |- |'''''година''''' |serre |sal/sall |kāl |sâl | |sâl |sâl | |θard |ýâre, sarәd |az |- |'''''да/ не''''' |ya / ne |erê, belê, a / na, no |wo (ao) / na, ya |ere / na | |baleh, ârē, hā / na, nee |hâ / ney |hâ / ney |yâ / nay, mâ |yâ / noit, mâ |o / næ |- |'''''вчера''''' |vizêr |duh/dwênê |parun |zí |direz |diruz |dêrûž | |diya(ka) |zyō |znon |- !македонски ![[зазански јазик|зазански]] ![[курдски јазик|курдски]] ![[паштунски јазик|паштунски]] ![[белучки јазик|белучки]] ![[мазендерански јазик|мазендерански]] ![[персиски јазик|персиски]] ![[средноперсиски јазик|средноперсиски]] ![[партски јазик|партски]] ![[староперсиски јазик|староперсиски]] ![[авестиски јазик|авестиски]] ![[осетски јазик|осетски]] |- |}<noinclude> [[Категорија:Ирански јазици]] </noinclude> 0i6n0plb0dhugpzrwsovm6gcvimn073 МедијаВики:Sitenotice 8 1069188 5625402 5624622 2026-09-08T17:25:26Z Kiril Simeonovski 3243 5625402 wikitext text/x-wiki <div style="background:white;color:black;" class="notheme"><!-- НЕ СТАВАЈТЕ ПОТТОЧКИ (ЅВЕЗДИЧКИ), ТУКУ САМО ПИШЕТЕ ГО ТЕКСТОТ ОСТАВАЈЌИ ПО ЕДЕН ПРАЗЕН РЕД АКО ИМА ПОВЕЌЕ ОД ЕДНА ОБЈАВА--> <!-- Трајна објава за Википедија на Facebook --> [[Податотека:F icon.svg|лево|25п]] Следете ја Википедија на македонски јазик на '''<span class="plainlinks">[https://www.facebook.com/mk.wikipedia Facebook]</span>'''! {{-}} <!-- Известување за викисредби или други настани --> <!-- Известување за дискусии и гласања --> <!-- Известување за кандидати за/ревизија на избрани статии --> <!-- Известување за избор на јубилејна статија --> <!-- Објава за уредувачки денови или викенди --> {{#ifexist:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|{{#ifexist:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|}}}} {{-}} <!-- Објава за уредувачки натпревари или седмици --> <!-- Објава за други натпревари --> [[Податотека:WLM Macedonia.svg|лево|25п]] Се известуваат сите заинтересирани уредници и фотографи дека во периодот од 1 - 30 септември 2026 година се одржува фотографскиот натпревар „'''[[Википедија:Вики ги сака спомениците 2026|Вики ги сака спомениците 2026]]'''“. Прочитајте ги правилата и вклучете се! {{-}} ottsg0vw8ycn3gm3apmyczuunaf0cjv Телевизија Сонце 0 1076723 5625421 5611399 2026-09-08T19:29:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625421 wikitext text/x-wiki {{Infobox TV channel | name = Телевизија Сонце | logofile = ТВ Сонце.jpg | logosize = | logocaption = | logoalt = | logo2 = | established = | test card = | test of transmission = | airdate = | launch = [[12 ноември]] [[2008]] | closed date = [[16 декември]] [[2025]] | picture format = 4:3 576i, SDTV | share = | share as of = | share source = | network = | owner = [[Ѓорѓија Џорџ Атанасоски]] | parent = | key people = | slogan = | motto = | country = [[Македонија]] | language = [[македонски]] | broadcast area = [[Македонија]] | affiliates = | headquarters = [[Скопје]], [[Македонија]] | former names = | replaced names = | replaced by names = | sister names = [[Македонско сонце|Македонско Сонце]] | timeshift names = | web = [http://www.makedonskosonce.com makedonskosonce.com]<br>[http://www.tv-sonce.com tv-sonce.com] | terr serv 1 = | terr chan 1 = | sat serv 1 = | sat chan 1 = | cable serv 1 = | cable chan 1 = | sat radio serv 1 = | sat radio chan 1 = | iptv serv 1 = | iptv chan 1 = | online serv 1 = | online chan 1 = | 3gmobile serv 1 = }} '''Телевизија Сонце''' — поранешен сателитски канал во [[Република Македонија]]. Нејзин сопственик бил [[Ѓорѓија Џорџ Атанасоски]].<ref>{{нмс |title=Вистината за животот и делото на големиот Македонец Ѓорѓија - Џорџ Атанасоски од САД |url=http://www.makedonskosonce.com/69257 |work= |publisher= |date=8.1.2024 |accessdate=11 јануари 2024 |archive-date=2024-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110194524/http://makedonskosonce.com/69257/ |url-status=dead }}</ref> Достапен на кабелските оператори во [[Македонија]].<ref>{{нмс |title=ТВ Сонце - еден од најпопуларните македонски национални медиуми |url=http://www.makedonskosonce.com/69368 |work= |publisher= |date=31.5.2023 |accessdate=12 јануари 2024 |archive-date=2024-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240112031141/http://makedonskosonce.com/69368/ |url-status=dead }}</ref> == Домашна програма == '''Емисии''' * Полн погодок * Исконски думи со Милева Лазова * Арена * Културен мозаик * [[Јади бурек]] со Јанко Илковски * Распеана Македонија * Будење со Јулија * Од свија страна со [[Викторија Петровска]] * Македонија мајка на светот * Дијалози за Македонија * Ваш термин со Виолета Петровска-Периќ * Лица и дела * Заборавени * Ин клуб * ИмаТ НемаТ * Нови и млади * Естрада+ ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.makedonskosonce.com tv-sonce.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120628073325/http://www.makedonskosonce.com/ |date=2012-06-28 }} - Веб-страна * [https://www.facebook.com/tvsoncemksonce ТВ Сонце] на [[Facebook]] - Фан страна [[Категорија:Телевизии во Скопје]] [[Категорија:Македонски медиуми]] [[Категорија:Појавено во 2008 година во Македонија]] [[Категорија:Телевизиски канали во Македонија]] n0y3o2rr84uwg8jfcb98yskxzlo8lu4 Црква „Пресвето Срце Исусово“ - Битола 0 1079657 5625381 5624594 2026-09-08T16:03:02Z Gurther 105215 Одбиени последните 2 промени (од [[Специјална:Придонеси/Bdx|Bdx]]) и ја поврати преработката 5382577 на P.Nedelkovski 5625381 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = Пресвето Срце Исусово | fullname = Катедрална црква <br>„Пресвето Срце Исусово“ | image = BitolskiKorzo.JPG | caption = Поглед кон црквата | location = [[Битола]] | country = [[Македонија]] | denomination = [[Католицизам]] | website = | founder = | consecrated date = | architect = | architectural type = неоготски стил | style = | groundbreaking = | completed date = 1909 | materials = | parish = | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Скопска бискупија]] | province = [[Општина Битола]] | presbytery = | archbishop = [[Киро Стојанов]] | bishop = | dean = }} '''Црква „Пресвето Срце Исусово“''' — католички храм што се наоѓа во [[Битола]], [[Македонија]]. ==Историја== За основањето на црквата најзаслужни биле [[лазаристи]]те кои во 19 век започнале со идеја за ширење католичката вера меѓу православното население на Отоманското Царство. Основач на парорхијата во градот бил Жан-Жозеф Лепавек кој во [[1857]] година го купил хотелот Локанда на [[Широк Сокак]]. За потребите на лазаристите и за малкуте католички верници од градот, истата година во објектов била востановена скромна капелка, сместена на таванот, со димензии од 15х7х4 метри. Уште оттогаш нејзината внатрешност ја красела посебно значајната и ценета [[икона]] посветена на „Пресветото срце Исусово“, специјално донесена од [[Рим]]. Додека не дошле помошници, духовни браќа на основачот Лепавек, посебен советник и соработник му бил францускиот конзул во Битола, Белег де Буга, кој извесно време и просториите на Мисијата ги користел за потребите на својот конзулат.<ref name=GradbiBT>{{наведена книга |title=[[Битола – Градби]] |last=Стерјовски |first=Александар |authorlink1=Александар Стерјовски |year=2020 |publisher=Конзулат на Република Србија во Република Македонија |location=Битола |isbn=978-608-65122-8-6 |page= 498-501|url= }}</ref> Капелката служела до 1870 година кога, заради нараснатите потреби и зголемениот број верници, на истото место бил подигнат сосема нов, наменски објект за црква, изведен во [[барок]]ен стил. За време супериорот Денис Дипол (1877-1881) во дворот на црквата била подигната и провизорна [[камбанарија]], било поставено и црквено [[ѕвоно]], прво што се огласило во Битола по неколкувековниот молк, предизвикувајќи шок и жестока реакција среде муслиманското население, па набрзина било замолчено и отстрането.<ref name=GradbiBT/> Во [[1900]] година црквата била опожарена. Потоа следувале административни напори и собирање средства за нејзина обнова. На 27 декември 1909 година, по [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] бил обезбеден [[ферман]] за изградба на објект и нова камбанарија. Изведбениот план бил подготвен во [[Париз]] од познат француски архитект, кој се определил за [[неоготика|новоготски]] француски стил, а изведувачи биле домашни мајстори. Црквата настрадала и за време на [[Првата светска војна]] и биле потрошени значителни средства за нејзиното обновување<ref name=GradbiBT/> ==Опис== Денешната црква датира од 1909 година и истата е во неоготски стил. Главниот олтар од [[костен]]ово дрво во готски стил бил изработен во [[Минхен]], Германија. Останатите два помали олтари биле изработени во новоготски француски стил. Новиот [[олтар]] како и [[амвон]]от биле изработени во 1975 год од ореово дрво, а ги изработил Ѓорѓи Караџовски. [[Камбанарија]]та на црквата била изградена во периодот 1938 - 1940&nbsp;г., и е подарок од словенечките верници<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.bitolatourist.info/index.php?option=com_content&view=article&id=68%3Akatolicka&catid=43%3A-10-&Itemid=93&lang=mk|title= Католичка црква|publisher=http://www.bitolatourist.info/|accessdate=2013-05-03}}</ref>. [[Певница]]та и [[чесен престол|чесниот престол]] се дело на [[копаничар]]от [[Ѓорѓи Караџовски]].<ref name="ЗЛБ 90">{{наведена книга |title=Значајни личности за Битола. |last=Андоновска |first=Ленче |authorlink= |coauthors=Ѓоргиевски, Науме, Николов, Благој, Огненовски, Трајко, Пешевска, Гордана, Стефановска, Анета, Талеска, Светлана |year=2007 |publisher=[[Универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“ (Битола)|УБ „Св. Климент Охридски“ – Битола]] |location=Битола |isbn=978-9989-2783-0-3 |pages=90 |url=https://www.scribd.com/document/50398723/Значајни-личности-за-Битола?referrer=utm_campaign%3Dapp_promo%26utm_source%3Dinterstitial%26utm_medium%3Dweb |accessdate=16 мај 2025 |quote= }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Католички цркви во Македонија}} [[Категорија:Цркви во Битола]] [[Категорија:Католички цркви во Македонија|Битола]] [[Категорија:Католички катедрали во Македонија]] m3vjjn5k07rnqg8r9ka71n1b1ir4mu7 Џон Едвард Греј 0 1082987 5625665 5526525 2026-09-09T07:47:33Z Виолетова 1975 не се преведени имињата на делата 5625665 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник |name = Џон Едвард Греј |native_name = John Edward Gray |native_name_lang = en |image = Gray John Edward 1800-1875.png |image_size = |caption = |birth_date = 12 февруари 1800 |birth_place = [[Волсол]] |death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1875|3|7|1800|2|12}} |death_place = |residence = |citizenship = |nationality = [[Англичани|Англичанец]] |spouse = Марија Ема Греј |ethnicity = |fields = [[зоологија]] |workplaces = |alma_mater = |doctoral_advisor = |academic_advisors = |doctoral_students = |notable_students = |known_for = |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |awards = |religion = |signature = |footnotes = }} '''Џон Едвард Греј''' ({{langx|en|John Edward Gray}}; [[12 февруари]] [[1800]] &ndash; [[7 март]] [[1875]]) — [[Велика Британија|британски]] [[зоологија|зоолог]], постар брат на [[Џорџ Роберт Греј]] и син на фармакологот и ботаничар Семјуел Фредерик Греј (1766–1828). Греј раководел со зоолошкото одделение на [[Британски музеј|Британскиот музеј]] во [[Лондон]] од 1840 до крајот на 1874 г, пред [[природонаука|природонаучниот]] дел да му припадне на [[Природонаучен музеј (Лондон)|Природонаучниот музеј]]. Издал неколку каталози на музејските збирки, меѓу нив и опширни дела за групирањето на [[животни]]те и трудови за нови [[вид (биологија)|видови]]. Благодарение на неговите заложби, зоолошките примероци на музејот станале меѓу најдобрите во светот. ==Животопис== Роден е во [[Волсол]], но семејството набргу се преселило во [[Лондон]], каде Греј студирал [[медицина]]. Му помагал на татко му при пишувањето на делото „Природно распоредување на растенијата во Британија“ (''The Natural Arrangement of British Plants'', 1821). Членувал во Линеевото друштво, но морал да напушти по гласање на членовите. Тогаш Греј го свртел вниманието од [[ботаника]]та кон [[зоологија]]та и на 15 години почнал да се занимава со собирање на [[инсект]]и за Британскиот музеј. Во 1824 г. се вработил во зоолошкото одделение и се зафатил да му помага на научникот Џорџ Џон Чилдрен во каталогизација на збирката на [[влекачи]]. Во 1840 г. дошол на местото на Чилдрен како раководител на одделението, каде се задржал 35 години, објавуваќи преку 1000 научни трудови. Греј е одговорен за именувањето на голем број видови, родови, потсемејства и семејства на животни од групата на [[кит]]овите.<ref name="emm963"> {{наведена книга|url=http://www.elsevier.com/wps/find/bookdescription.cws_home/716899/description#description|title=Encyclopedia of Marine Mammals|last=Kenney|first=Robert D|publisher=Academic Press|year=2009|ISBN=978-0-12-373553-9|editor1-last=Perrin|editor1-first=William F.|edition=2|location=Burlington, Ma|page=963|pages=|editor2-last=Wursig|editor2-first=Bernd|editor3-last=Thewissen|editor3-first=J. G. M}}</ref> Соработувал со истакнатиот природонаучен уметник Бенџамин Вотерхаус Хокинс на делото „Паперки од ѕверилникот во Ноузли“ (''Gleanings from the Menagerie at Knowsley''), опишувајќи ги видовите во „Ноузли Парк“ кај Ливерпул, приватен ѕверилник на [[Ерл од Дарби|ерлот од Дарби]] и еден од најголемите во Британија. Во 1826 г. се оженил со Марија Ема Греј. Сопругата дала свој придонес во научната работа, особено во цртежите. Во 1833, Греј ја основал организацијата што подоцна станала Кралското ентомолошко друштво на Лондон. Се занимавал и со [[малакологија]] - изучувањето на [[мекотели]]. Погребан е во Богородичната црква во Луишам. Во негова чест е наречена [[индиска барска чапја|индиската барска чапја]] (''Ardeola grayii''). == Прв филателист == Греј се интересирал и за [[поштенска марка|поштенски марки]]. На 1 мај 1840, истиот ден кога била пуштена во продажба првата марка во светот (наречена „[[Црно пени]]“), Греј купил неколку примероци со намера да ги сочува во збирка. Вака станал првиот [[филателист]] во историјата. {{зоолог|J. E. Gray}} {{ботаничар|J.E.Gray}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Wikisource1911Enc|Gray, John Edward|Џон Едвард Греј}} * [http://www.rspb-walsall.org.uk/gray/index.htm Џон Едвард Греј, индиската барска чапја и Волсол] — РСПБ Волсол {{en}} * [http://www.archive.org/search.php?query=creator%3A%22Gray%2C%20John%20Edward%2C%201800-1875%22 Дела од Џ.Е. Греј] — „[[Семрежен архив]]“ {{en}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Греј, Џон Едвард}} [[Категорија:Британски орнитолози]] [[Категорија:Британски зоолози]] [[Категорија:Филателисти]] [[Категорија:Херпетолози]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Родени во 1800 година]] [[Категорија:Починати во 1875 година]] [[Категорија:Членови на Торинската академија на науките]] [[Категорија:Британски ботаничари]] a37nswals7kxnh3sblrbjbuq7ogv8en Спортска исхрана 0 1083454 5625433 5482627 2026-09-08T20:08:53Z Bjankuloski06 332 /* Анаеробен тренинг */ Јазична исправка, replaced: канцер → рак 5625433 wikitext text/x-wiki {{Викифицирање}} [[File:Sport balls.svg|thumb|Исхраната е важна за сите спортови]] '''Спортскиот нутриционизам''' е наука и примена на нутриционизмот и на правилна исхрана којашто се поврзува со спортските перформанси. Неговата намена е да се грижи за тоа кој тип и каков квалитет на течности и на храна консумира еден спортист и се занимава со хранливи материи како што се витамините, минералите, додатоците и органските супстанци како што се јаглехидратите, белковините и мастите. Иако игра значајна улога во многу спортски тренинг режими, најчесто се применува кај тежинските спортови (како што се кревањето тегови и телоградбата) и кај спортови коишто бараат издржливост (како на пример велосипедизам, трчање, пливање). ==Историја== ===Во античко време=== Од периодот кога Старите Грци и Романите почнале да учествуваат на Олимписките игри, учесниците имале посебни сопствени режими за одличен перформанс коишто вклучувале вода и посебна исхрана. На пример, Мило од Кротон, борачот со легендарна сила којшто победил на пет последователни Олимписки игри од 532 до 516 година п.н.е., јадел „9 килограми месо, 9 килограми леб и пиел 8.5 литри вино во денот," според кажувањата на Атенаеус и Паузаниас (Гранджан). Алкохол најчесто се пиело како ергогена помош со цел да се подобри перформансот на Олимписките игри за време на првите децении на 20 век. ===Модерен поглед на спортскиот нутриционизам=== Погледите на спортскиот нутриционизам денес во голема мера произлегле од тоа коешто дневно го консумирале античките олимписки гладијатори. Научниците постојано се интересираат за добивање повеќе информации во врска со оваа значајна тема. Истражувањата показуваат дека комбинацијата на вежби и правилна исхрана е тоа коешто придонесува за еден здрав животен стил којшто може да ги одржи превенцијата/справувањето со хронични болести како што се дијабет којшто не е инсулински зависен, хипертензија, коронарна срцева болест, остеопороза, прекумерна дебелина, ментално здравје, рак на дебелото црево, мозочен удар и повреди на грбот. Во 2008 година, Обединетите Нации објавија дека 65% од Американците редовно вежбаат преку тренирање, спортување, и/или други физички активности, а оттука важноста на правилната исхрана е од голем интерес за спортистите и за оние коишто се занимаваат со физичка активност за оптимални перформанси и за долгорочни позитивни влијанија. Покрај диетата, општествените и културните влијанија, животните навики, мотивацијата и тренингот го определуваат успешниот спортски перформанс (Моган). Сепак, наведува Моган, „без правилна исхрана, целиот потенцијал на спортистот нема да дојде до израз поради тоа што перформансот нема да го достигне својот врв, тренингот нема да може да се одржи на исто ниво, опоравувањето од повредите ќе се одвива побавно и спортистот ќе стане поподложен на повреди и на инфекции.” Разбирањето на спортскиот нутриционизам води до оптимален спортски перформанс и здравствени предности за целиот живот и оттука може да се окарактеризира со внесот на одредени хранливи материи и на додатоци за време на вежбањето, со разбирање на начинот на којшто телото ги користи овие материи и тоа како нивната примена влијае на идната диета и на тренингот на одредено лице. ==Додатоци== Многу спортисти се потпираат на користење диететски додатоци бидејќи ја бараат „магичната состојка” којашто ќе им помогне да го подобрат својот перформанс. Во крајни случаи на користење додатоци за подобрување на перформансите, спортистите (особено телоградителите) почнуваат да користат нелегални супстанци како што се анаболичните стероиди, соединенија коишто се поврзуваат со хормонот тестостерон, којшто брзо може да ја зголеми телесната маса и силата, но има многу негативни последици како што се високиот крвен притисок и спротивни полови одлики коишто можат да настанат и кај двата пола. Допингот во крвта, друг нелегален ергоген, е откриен во 1940 година кога се користел од страна на пилотите коишто учествувале во Втората светска војна. Прехранбената белковина почнала да се консумира во 40-тите години на 20 век и било забележано зголемување на мускулната маса кај спортисти коишто се занимаваат со тренинг којшто се заснова на отпор и кај спортисти коишто применуваат тренинг за сила. Внесот на белковини е дел од нутритивните побарувања на организмот на еден вообичаен спортист и претставува значајна компонента при тренирањето поради тоа што тој исто така може да помогне за остварување подобар перформанс и за опоравување на мускулите. Спортистите во добра физичка кондиција треба да внесуваат прехранбена белковина пред, за време на и по завршувањето на физичката активност, коешто би им претставувало предност при зголемување на мускулната маса и сила. Сепак, доколку се консумираат премногу додатоци на белковини и на аминокиселини (особено доколку станува збор за лице со просечна физичка активност), тогаш тоа може да биде повеќе штетно отколку корисно; ризиците по здравјето се: „дехидрирање, гихт, губење на калциум, оштетување на црниот дроб и на бубрезите, а гастроинтестиналните негативни последици вклучуваат: дијареа, подуеност и губење на течности” (Лоренс). Исхрана којашто е богата со белковини мора да се комбинира со здрав, добро избалансиран диетален план и со редовна физичка активност. Исто така, важни се каракеристики од типот на каков вид тренинг, со колкав интензитет, траење, количество на јаглехидрати во диетата, полот и возраста на засегнатото лице, како и количеството на физичка активност којашто ја имало во минатото. Креатинот може да биде од помош за подобрување на перформансите на тренингот и на силата кај спортисти во добра физичка кондиција, во комбинација со нивниот диетален режим. Исто така, супстанцијата глутамин, којашто се наоѓа во додатоците на белковина од сурутка, претставува аминокиселнина којашто е најзастапена во човечкото тело. Кај спортисти коишто се во добра физичка кондиција и коишто квалитетно се исхрануваат, се смета дека глутаминот може да има придонес при стимулирање на анаболични процеси како што се синтеза на гликоген и на белковини во мускулите. Други популарни истражувања коишто се спровеле и се поврзани со додатоците се однесуваат на андростенедионот, на хромот и на еферинот. Откритијата покажуваат дека нема дополнителни предности од дополнителен внес на овие додатоци, туку напротив, повисок ризик врз здравјето и поголеми трошоци. Се покажа дека високоенергетските додатоци го подобруваат перформансот при физичка активност. Истражување спроведено на Универзитетот во Тексас забележа подобрување на перформансите во висина од 4.7% кај 83% од учесниците, откако испиле [[енергетски пијалак]] „Ред бул”, коешто било поинтензивно во споредба со пласибо ефектот. Енергетскиот пијалак во најголема мера ги зголемил нивоата на епинефрин и на норепинефрин (адреналин и неговиот претходник) и на бетаендорфините во крвта, во споредба со нивната вредност пред консумирање на пијалакот. Кофеинот, јаглехидратите и Витаминот Б се фактори коишто можат да придонесат за подобрување на перформансите без притоа да дојде до промена којашто ќе предизвика проблеми. Кофеинот е познат уште од првите децении на 20 век. А стана популарен во 70-тите години на 20 век кога неговата моќ да го маскира уморот почна нашироко да се препознава. На сличен начин, кофеинот којшто се состои во енергетските пијалаци покажува знаци на побрза реакција и зголемени пријатни чувства на енергија, на концентрација и на будност при тестирањата за брза реакција и за анаеробна сила. Со други зборови, консумирањето на енергетски пијалак којшто содржи кофеин го подобрува перформансот на краткотрајниот/брз тренинг (како на пример кратки спринтови со максимална брзина и кревање тешки тегови.) Исхраната по тренингот е исто толку важна, ако не и поважна од исхраната пред тренингот, бидејќи придонесува за опоравување на мускулите. Вообичаено, спортски пијалаци како што се „Геторејд” и „Пауерејд” се консумираат за време на и после тренингот поради тоа што делотворно одново го хидрираат телото и ги надоместуваат изгубените минерали и електролити. Брендот на спортски пијалаци „Гаторејд” е создаден во 60-тите години на 20 век, кога Универзитетот во Флорида, Гејнсвил Гејторс ги подобриле своите перформанси со „Гејтор Ејд". Еден таков пијалак бил направен од гликоза и од сахароза помешани со вода и им помогнал на фудбалските играчи да го подобрат својот перформанс. А до крајот на 70-тите години од 20 век, почнале да се произведуваат многу други спортски пијалаци од таков вид. Сепак, спортските пијалаци имаат недостаток на белковини. Новите истражувања спроведени во 2008 година покажуваат дека млекото, особено обезмастеното млеко и чоколадното млеко можеби ќе станат новите спортски пијалаци, тргнувајќи од фактот дека млекото води до синтеза на белковини којашто ја зголемува нето рамнотежата на белковини во мускулите. Обично, млекото содржи многу електролити, хранливи материи и други својства коишто го прават млекото одличен пијалак за консумирање после тренинг. Во споредба со обичната вода или со спортските пијалаци, истражувањата препорачуваат дека чоколадното млеко е поделотворно при надоместување на изгубените течности преку потењето и при одржување на нормални нивоа на телесни течности. Спортистите коишто пиеле чоколадно млеко веднаш по дехидратација предизвикана по вежбање, имале телесни течности повисоки за околу 2% (во однос на првичната телесна маса) во споредба со оние коишто користеле други пијалаци за опоравување на мускулите после тренингот, коешто придонело за подолготраен перформанс, особено при повторливи серии за време на вежбата или на тренингот. ===Фактори коишто влијаат врз нутритивните потреби=== Различни услови и цели укажуваат на потребата на спортистите да се осигураат дека нивниот спортски нутритивен пристап е соодветен за нивната ситуација. Фактори коишто можат да влијаат на нутритивните потреби на еден спортист вклучуваат вид на физичка активност (аеробна наспроти анаеробна), пол, телесна маса, висина, индекс на телесна маса, тренинг или фаза на активност (пред почеток на тренинг, за времетраење на тренинг, за време на одмор), во кој временски период од денот (на пр. Некои хранливи материи телото поделотворно ги искористува за време на спиењето наместо кога сме будни). Најголемиот дел виновници коишто застануваат на патот на добрите перформанси се заморот, повредите и воспаленоста на мускулите. Правилната исхрана ќе ги намали овие непријатности при перформансот. Најважно е да се снабди телото со разновидна исхрана, со сите [[макрохранливи материи]], со витамини и со минерали. Според статијата на Елбере (2008 година), оптимално е да се избере сурова, непреработена храна како што се на пример портокалите наместо амбалажираниот сок од портокали. Избирајќи храна којашто е природна значи дека спортистот го снабдува својот организам со максималната [[хранлива вредност]] на храната. Кога храната е индустриски преработена, тоа нормално подразбира дека нејзината хранлива вредност се намалува. ===Анаеробен тренинг=== За време на анаеробниот тренинг, процесот на гликолиза ги разложува јаглехидратите во шеќери коишто организмот ги користи како енергија, без искористување на кислород. До овој тип на вежби доаѓа при физичка активност од типот на спринтови, на вежби со отпор и на брзи експлозивни движења при коишто мускулите се користат за сила и за брзина, со кратко време за искористување на енергијата. После овој вид на вежби, потребно е повторно да се снабдат резервите во телото со гликоген (долгите низи на прости шеќери во телото коишто складираат енергија), и покрај тоа што тие не се целосно потрошени. За да компензираат за намалените вредности на гликоген, спортистите честопати внесуваат големи количества на јаглехидрати во периодот којшто следува веднаш по завршувањето на тренингот. Вообичаено, се препорачуваат јаглехидратите со висок гликемиски индекс поради нивната способност за брзо подигнување на нивоата на гликоза во крвта. Со цел да се постигне синтеза на белковини, исто така се внесуваат белковини или поединечни аминокиселини. Разгранетите аминокиселини се значајни имајќи предвид дека тие се најодговорни за синтезата на белковини. Според Лемон (1995 година), женските тркачи на трките за издржливост имаат најголем проблем да внесат доволна количина на белковина во нивната исхрана. Генерално, тркачите на издржливост треба да внесуваат повеќе белковини во нивната диета во споредба со лице коешто води седентарен животен стил. Истражувањата покажуваат дека на тркачите за издржливост им се препорачува 1.2 до 1.4 гр. белковина на еден килограм телесна маса, со цел да ги опорават оштетеното ткиво. Ако спортистот внесува премалку калории во однос на потребите на неговото тело, мускулното ткиво ќе почне да се кине за да обезбеди енергија, а потоа ќе се опорави. Недостатокот на белковина може да предизвика многу проблеми како што се ран и екстремен замор, значително долго опоравување и бавно заздравување на рани. Целосни белковини, како што се месо, јајца и соја го снабдуваат телото на спортистот со сите основни аминокиселини коишто се потребни за синтеза на нови ткива. Сепак, спортистите коишто се вегетеријанци и вегани честопати комбинираат мешунки со цели зрна за да му овозможат на телото доволно белковина во текот на денот. Популарен пример за ова е комбинација на ориз и грав. Следната информација во врска со видовите на јаглехидрати доаѓа од истражувањата на нутриционизмот за спористи на издржливост, спроведено од Спада (2000 година). Тој советува да се консумираат непреработени јаглехидрати и/или цели зрна за оптимален перформанс за време на тренингот. Ова е така заради тоа што јаглехидратите нудат најмногу енергетско гориво, хранлива вредност и ситост. Овошјето и зеленчукот претставуваат значајни извори на јаглехидрати во диетата на еден спортист. И едните и другите ги надоместуваат витамините и минералите коишто се изгубени во текот на тренингот и треба да се обноват. Како овошјето, така и зеленчукот го подобрува процесот на лекување, помага при опоравокот и го намалува ризикот од рак, од висок крвен притисок и од констипација. Зеленчукот нуди малку поголема хранлива вредност во споредба со овошјето во однос на калориската вредност, па оттука еден спортист треба да се стреми да јаде повеќе зеленчук отколку овошје. Исто така важно е и да се избираат одредени видови на овошје и на зеленчук. Зеленчукот со темна боја вообичаено има поголема хранлива вредност во споредба со зеленчукот којшто има бледа боја. Општо правило е дека колку што е потемна бојата, толку повеќе плодот изобилува со хранливи материи. Како сите храни, многу е важно да се има разновидност. Со цел да се извлече најголемиот дел хранлива вредност од овошјето и од зеленчукот, важно е тие да се јадат во нивната природна, непреработена форма, без додаток на друга [[хранлива материја]] (шеќер). Честопати последователно на анаеробното вежбање, производот којшто произлегува од овој метаболичен механизам е тоа коешто се нарекува ферментација на млечна киселина. Лактатот се создава многу побрзо отколку што се отстранува и служи за да го регенерира Никотинамидот аденин динуклеотид (NAD+) во клетките каде што е потребен. За време на напорен тренинг кога не се користи кислородот, се создаваат високи количества на АТП и pH нивоата паѓаат и причинуваат киселина или поконкретно млечна киселина. Млечната киселина поминува и се третира со добро хидрирање во текот на, а особено по завршувањето на тренингот, со добра смирување и оладување на мускулите по тренингот и со истегнување после тренингот. Напорната активност може да доведе до значителна оштета на телесните ткива. Со цел да се регенерираат, потребни се витамин Е и други антиоксиданси коишто ги штитат мускулите од оштетување. Кај трчањето за издржливост, постојано доаѓа до оксидативно оштетување и до кинење на мускулното ткиво, така што спортистите мора да внесуваат храна којашто е богата со белковини за да се обноват тие мускулни ткива. За женските тркачи на трки за издржливост, важно е да консумираат правилни хранливи материи во нивната исхрана коишто ќе ги обноват, ќе ги нахранат и ќе го намалат заморот и повредите. За да се постигнат најдобри можни перформанси, на телото на женските тркачи му се потребно десет хранливи материи коишто се основни во исхраната. [[Категорија:Исхрана]] [[Категорија:Спорт|Исхрана]] o2r7k3qzwsxh1b9ek7m0qxxxygagqm8 Предлошка:Јазици во Пакистан 10 1084399 5625772 5063291 2026-09-09T11:41:19Z Bjankuloski06 332 5625772 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Јазици во Пакистан | title = {{знамеикона|Pakistan}} [[Јазици во Пакистан|Јазици]] во [[Пакистан]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = официјални јазици | list1 = * [[урду]] * [[англиски јазик]] | group2 = покраински јазици | list2 = * [[пенџапски јазик]] * [[паштунски јазик]] * [[синдски јазик]] * [[белучки јазик]] | group3 = регионални јазици | list3 = * [[брауиски јазик]] * [[дари]] * [[хиндко]] * [[кашмирски јазик]] * [[коварски јазик]] * [[персиски јазик]] * [[потварски јазик]] * [[сараички јазик]] * [[шинаски јазик]] }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Јазици во Пакистан]] [[Категорија:Предлошки за Пакистан]] </noinclude> 13fzc8ufe3pt2zeb4zukgm1yez921ed 5625775 5625772 2026-09-09T11:43:51Z Bjankuloski06 332 5625775 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Јазици во Пакистан | title = {{знамеикона|Pakistan}} [[Јазици во Пакистан|Јазици]] во [[Пакистан]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Службени | list1 = * [[урду]] * [[англиски јазик|англиски]] | group2 = Покраински | list2 = * [[белучки јазик|белучки]] * [[паштунски јазик|паштунски]] * [[пенџапски јазик|пенџапски]] * [[синдски јазик|синдски]] | group3 = Регионални | list3 = * [[брауиски јазик|брауиски]] * [[дари]] * [[кашмирски јазик|кашмирски]] * [[коварски јазик|коварски]] * [[персиски јазик|персиски]] * [[потварски јазик|потварски]] * [[сараички јазик|сараички]] * [[хиндко]] * [[шинаски јазик|шинаски]] }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Јазици во Пакистан]] [[Категорија:Предлошки за Пакистан]] </noinclude> g20gxjw2yvsgupyhdytcsl0ylf86mgk Список на активни воени судири 0 1089209 5625758 5625165 2026-09-09T11:25:39Z Bjankuloski06 332 /* Помали конфликти */ Правописна исправка, replaced: Белуџиски → Белучки 5625758 wikitext text/x-wiki [[File:Ongoing conflicts around the world in 2018.svg|thumb|400px|<center>Активни воени судири во 2018.</center> ---- {{легенда|maroon|Поголеми војни, 10,000 или повеќе смртни случаи во тековната или претходната година}} {{легенда|red|Војни, 1,000–9,999 смртни случаи во тековната или претходната година}} {{легенда|orange|Помали конфликти, 100–999 смртни случаи во тековната или претходната година}} {{легенда|gold|Престрелки и судири, помалки од 100 смртни случаи во тековната или претходната година}}]] Ова е '''список на активни воени судири во светот'''. Списокот е поделен на два дела, поголеми конфликти со над 1000 жртви годишно и помали конфликти со помалку од 1000 жртви годишно. Списокот не ги опфаќа завршените конфликти. ==Поголеми конфликти== Конфликтите во следнава листа имаат предизвикано најмалку 10,000 случаи на насилна смрт во сегашната или претходната календарска година. {| class="wikitable sortable" id="conflicts10000" |- ! Почеток на конфликтот ! Конфликт ! Континент ! Локација ! data-sort-type="number" | Вкупно жртви ! data-sort-type="number" | Жртви во 2017 ! data-sort-type="number" | Жртви во 2018 |- | align=center | 1978 | [[Војна во Авганистан (1978–денес)|Војна во Авганистан]] | Азија | {{знаме|Afghanistan}} | {{пбс|1240000}} 1,240,000–2,000,000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA7|title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond ...|publisher=|accessdate=19 February 2015}}</ref> | {{пбс|23065}} 23,065{{refn|See <ref>{{Наведена мрежна страница|title=24,500 people lost lives, suffered injuries in last 12 months|url=https://www.pajhwok.com/en/2017/08/06/24500-people-lost-lives-suffered-injuries-last-12-months|website=www.pajhwok.com|accessdate=6 September 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=In August, more than 3,000 suffered casualties|url=https://www.pajhwok.com/en/2017/09/06/august-more-3000-suffered-casualties|website=www.pajhwok.com|accessdate=6 September 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pajhwok.com/en/2017/10/08/afghan-casualties-down-40-percent-september|title=Afghan casualties down 40 percent in September|website=www.pajhwok.com|accessdate=21 October 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pajhwok.com/en/2017/11/05/afghan-casualties-surge-39pc-october|title=Afghan casualties surge by 39pc in October|website=www.pajhwok.com|accessdate=1 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pajhwok.com/en/2017/12/03/afghan-casualties-42pc-down-november|title=Afghan casualties 42pc down in November|website=www.pajhwok.com|accessdate=1 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edition.cnn.com/2017/12/28/asia/kabul-attack-intl/index.html|title=Kabul: ISIS suicide bombing in Kabul kills dozens|publisher=CNN|date=28 December 2017|accessdate=8 January 2018}}</ref> |group=n}} | {{пбс|2185}} 2,185<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pajhwok.com/en/2018/02/05/over-2000-killed-wounded-afghanistan-january|title=Over 2,000 killed, wounded in Afghanistan in January|website=www.pajhwok.com|accessdate=26 February 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pajhwok.com/en/2018/03/05/1398-persons-killed-wounded-afghanistan-last-month|title=1398 persons killed, wounded in Afghanistan last month|website=www.pajhwok.com}}</ref>}} |- | align=center | 2003 |[[Ирачка војна]] | Азија | {{знаме|Iraq}} | {{пбс|268000}} 268,000<ref name="IBC">{{Наведена мрежна страница|title=Iraq Body Count|url=https://www.iraqbodycount.org/}}</ref>{{Dubious|Iraq conflict death toll|reason=This needs to include all casualties from 2003 to the present|date=October 2017}} |{{пбс|13187}} 13,187<ref name="IBC"/> | {{пбс|881}} 881<ref name="The New Arab">{{Наведена мрежна страница|title=The Iraq Report: IS defiant as bombs tear through Baghdad|url=https://www.alaraby.co.uk/english/indepth/2018/1/17/the-iraq-report-is-bombs-tear-through-baghdad|website=alaraby|accessdate=1 February 2018|language=en|date=18 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iraqbodycount.org/database/|title=Iraq Body Count|website=www.iraqbodycount.org|accessdate=26 February 2018}}</ref> |- | align=center | 2006 | [[Војна против нарко-картелите во Мексико]] | Северна Америка | {{знаме|Mexico}} | {{пбс|106000}} 106,000+<ref>{{наведени вести|url=http://www.cnn.com/2013/09/02/world/americas/mexico-drug-war-fast-facts/index.html|title=Mexico Drug War Fast Facts - CNN.com|last=Library|first=C. N. N.|website=CNN|accessdate=27 June 2016}}</ref><ref>{{наведени вести|url=https://www.ncronline.org/news/global/counting-mexicos-drug-victims-murky-business|title=Counting Mexico's drug victims is a murky business|access-date=2018-04-02|archive-date=2017-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170423120625/https://www.ncronline.org/news/global/counting-mexicos-drug-victims-murky-business|url-status=dead}}</ref>{{efn|80,000 until 2015 or 120,000 until 2013 plus 2016/2017 figures}} | {{пбс|14771}} 14,771<ref>{{наведени вести|url=http://www.excelsior.com.mx/opinion/leo-zuckermann/2017/11/30/1204580|title=59 meses del sexenio de Peña: 55 mil 691 ejecuciones|publisher=Excelsior|date=30 November 2017|accessdate=21 December 2017}}</ref>{{efn|55,691 minus 40,920 at the end of 2016}} | {{пбс|24}} Непознато <ref>{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-42586779|title=Severed heads found on Mexico taxi|date=2018|work=BBC News|accessdate=8 January 2018}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/armed-clashes-kill-11-mexicos-troubled-guerrero-state-52196333|title=Armed clashes kill 11 in Mexico's troubled Guerrero state|last=News|first=ABC|work=ABC News|accessdate=8 January 2018}}</ref> |- | align=center | 2011 | [[Сириска граѓанска војна]] | Азија | {{знаме|Syria}} | {{пбс|185984}} 185,984–498,593{{refn|See <ref>[http://www.vdc-sy.info/index.php/en/martyrs/1/c29ydGJ5PWEua2lsbGVkX2RhdGV8c29ydGRpcj1ERVNDfGFwcHJvdmVkPXZpc2libGV8ZXh0cmFkaXNwbGF5PTB8 VDC database] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180612143012/http://www.vdc-sy.info/index.php/en/martyrs/1/c29ydGJ5PWEua2lsbGVkX2RhdGV8c29ydGRpcj1ERVNDfGFwcHJvdmVkPXZpc2libGV8ZXh0cmFkaXNwbGF5PTB8 |date=2018-06-12 }}, accessed 1 December 2017</ref><ref>{{наведени вести|title=Report on Syria conflict finds 11.5% of population killed or injured|url=https://www.theguardian.com/world/2016/feb/11/report-on-syria-conflict-finds-115-of-population-killed-or-injured|website=theguardian.com|accessdate=13 February 2016|publisher=The Guardian|date=11 February 2016}}</ref><ref>{{наведени вести|url=https://www.un.org/press/en/2015/sc12008.doc.htm|title=Alarmed by Continuing Syria Crisis, Security Council Affirms Its Support for Special Envoy's Approach in Moving Political Solution Forward|publisher=United Nations|date=17 August 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title= About 3 millions and half killed and wounded since the beginning of the Syrian Revolution|url=http://www.syriahr.com/en/?p=35137|website=Syriahr|date=16 October 2015}}</ref><ref name=SOHR>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.syriahr.com/en/?p=80436|title=About 500000 persons were killed in Syria during 81 months after the Syrian Revolution started|last=|first=|date=10 December 2017|website=|publisher=}}</ref><ref name="Daily Sabah Syria car bomb">{{наведени вести|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2018/01/07/30-killed-70-injured-in-four-car-bomb-blasts-in-syrias-idlib|title=30 killed, 70 injured in four car bomb blasts in Syria's Idlib|work=DailySabah|accessdate=8 January 2018}}</ref><ref name="The Sun Daily Syria regime">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thesundaily.my/news/2018/01/08/syria-regime-takes-two-rebel-bastions|title=Syria regime takes on two rebel bastions|website=www.thesundaily.my|accessdate=8 January 2018|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108133318/http://www.thesundaily.my/news/2018/01/08/syria-regime-takes-two-rebel-bastions|url-status=dead}}</ref><ref name="Reuters Syria Turkey">{{наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-turkey/turkey-seeks-no-clash-with-russia-syria-u-s-but-will-pursue-syria-goals-minister-idUSKBN1FC12J|title=Turkey kills at least 260 Kurdish, Islamic State fighters in Syria off|date=23 January 2018|work=Reuters|accessdate=2018-01-23}}</ref><ref name="BBC Syria air strikes">{{наведени вести|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-42802151|title=Syria air strikes 'kill 150 IS militants'|date=2018|work=BBC News|access-date=2018-01-24|language=en-GB}}</ref><ref name="WPXI">{{Наведена мрежна страница|title=Syrian activists: At least 23 civilians killed in intense government airstrikes on a rebel-held ...|url=http://www.wpxi.com/news/syrian-activists-at-least-23-civilians-killed-in-intense-government-airstrikes-on-a-rebelheld/694503686|website=WPXI|accessdate=5 February 2018|date=5 February 2018|archive-date=2018-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620153100/https://www.wpxi.com/news/syrian-activists-at-least-23-civilians-killed-in-intense-government-airstrikes-on-a-rebelheld/694503686|url-status=dead}}</ref>|group=n}} | {{пбс|39,000}} 39,000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.syriahr.com/en/?p=81564|title=About 39 thousands were killed in 2017; hundreds of thousands were displaced and injured}}</ref> | {{пбс|2791}} 2,791{{refn|See <ref name="Daily Sabah Syria car bomb"/><ref name="The Sun Daily Syria regime"/><ref name="Reuters Syria Turkey"/><ref name="BBC Syria air strikes"/><ref name="WPXI"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rappler.com/world/regions/middle-east/195568-us-led-strikes-kill-pro-regime-personnel-syria|title=US-led strikes kill 100 pro-regime personnel in Syria – military|publisher=|accessdate=26 February 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20180219-syria-bombardment-rebel-enclave-kills-18-civilians|title=Scores killed as Syria launches heavy air strikes on rebel-held Eastern Ghouta - France 24|date=19 February 2018|publisher=|accessdate=26 February 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://syriancivilwarmap.com/syria-death-toll/|title=Syria Death Toll|publisher=|accessdate=26 February 2018|archive-date=2019-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418123442/https://syriancivilwarmap.com/syria-death-toll/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-43182854|title=Syria air strikes 'kill 500' in a week|date=24 February 2018|publisher=|accessdate=26 February 2018|via=www.bbc.com}}</ref> |group=n}} |} ==Мали конфликти== {| class="wikitable sortable" id="conflicts1000" |- ! Почеток на конфликтот ! Конфликт ! Континент ! Локација ! data-sort-type="number" | Вкупно жртви ! data-sort-type="number" | Жртви во 2017 ! data-sort-type="number" | Жртви во 2018 |- | align=center | 1948 |[[Внатрешен мјанмарски конфликт]] | Азија | {{знаме|Myanmar}} | {{пбс|130000}} 130,000<ref name="PERI Database" />–210,000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://remilitari.com/guias/victimario4.htm|title=De re militari: muertos en Guerras, Dictaduras y Genocidios|publisher=|accessdate=22 October 2014}}</ref> |{{пбс|6700}} 6,700+{{refn|See <ref>{{наведени вести|title=Photo Story: Bangladesh: A living nightmare|url=http://www.msf.org/en/article/photo-story-bangladesh-living-nightmare|accessdate=14 December 2017|work=Médecins Sans Frontières (MSF) International|archive-date=2017-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215053952/http://www.msf.org/en/article/photo-story-bangladesh-living-nightmare|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/14/6700-rohingya-muslims-killed-in-attacks-in-myanmar-says-medecins-sans-frontieres|title=6,700 Rohingya Muslims killed in one month in Myanmar, MSF says|publisher=The Guardian|date=14 December 2017|accessdate=2 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edition.cnn.com/2017/12/14/asia/myanmar-rohingya-msf-intl/index.html|title=6,700 Rohingya killed in first month of Myanmar crackdown, MSF reports|publisher=CNN|date=14 December 2017|accessdate=2 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2017/12/14/world/asia/myanmar-rohingya-deaths.html|title=At Least 6,700 Rohingya Died in Myanmar Crackdown, Aid Group Says|publisher=The New York Times|date=14 December 2017|accessdate=2 January 2018}}</ref> |group=n}} | |- | align=center | 1969 | [[Моро конфликт]] | Азија | {{знаме|Philippines}} | {{пбс|120000}} 120,000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://siteresources.worldbank.org/INTCPR/214578-1111996036679/20482477/WP24_Web.pdf |title=The Mindanao Conflict in the Philippines: Roots, Costs, and Potential Peace Dividend |format=PDF |date= |accessdate=21 March 2011}}</ref> | {{пбс|1384}} 1,384{{refn|See <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thesun.co.uk/news/2530118/guard-killed-and-132-inmates-on-the-run-from-philippine-jail-after-muslim-rebel-attack/|title=Guard killed and 158 inmates on the run from Philippine jail after Muslim rebel attack|website=The Sun|date=4 January 2017|accessdate=4 January 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/database?location%5B%5D=46&date_range=last_9_months&from_month=01&from_year=2017&to_month=09&to_year=2017|title=CRISISWATCH Tracking Conflict Worldwide|website=International Crisis Group|date=3 March 2017|accessdate=3 March 2017}}</ref><ref name="CGPhil0317">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/march-2017#philippines|title=Global Overview March 2017|website=International Crisis Group|date=1 April 2017|accessdate=12 April 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.abs-cbn.com/news/04/11/17/several-killed-as-abu-sayyaf-military-clash-in-bohol|title=Several killed as Abu Sayyaf, military clash in Bohol|website=ABS-CBN Corporation|accessdate=11 April 2017|date=11 April 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cnnphilippines.com/regional/2017/04/25/maute-jemaah-islamiyah-killed-lanao-clashes.html|title=37 members of Maute, Jemaah Islamiyah, killed in Lanao clashes – military|website=CNN Philippines|date=25 April 2017|accessdate=27 April 2017|archive-date=2017-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426010432/http://cnnphilippines.com/regional/2017/04/25/maute-jemaah-islamiyah-killed-lanao-clashes.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/may-2017#philippines|title=Global Overview May 2017|website=International Crisis Group|date=2 May 2017|accessdate=4 July 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thestatesman.com/world/801-people-killed-ongoing-philippines-conflict-1502485391.html|title=Terrorists killed in Philippine Marawi conflict exceed 500|website=The Statesman|date=1 September 2017|accessdate=3 September 2017}}</ref><ref name="The Manila Times">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.manilatimes.net/islamic-freedom-fighters-abu-sayyaf-next-maute-wipeout-defense-chief/358410/|title=Islamic freedom fighters, Abu Sayyaf next after Maute ‘wipeout’ — defense chief|website=The Manila Times|date=24 October 2017|accessdate=22 October 2017|archive-date=2017-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024135007/http://www.manilatimes.net/islamic-freedom-fighters-abu-sayyaf-next-maute-wipeout-defense-chief/358410/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gmanetwork.com/news/news/nation/630611/165-gov-t-forces-killed-in-marawi-all-accounted-for-1-marine-still-missing/story/|title=165 gov’t forces killed in Marawi all accounted for, 1 Marine still missing|website=GMA News|date=24 October 2017|accessdate=24 October 2017}}</ref><ref name="killfive">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gulf-times.com/story/563655/Troops-kill-five-militants-in-besieged-Marawi-city|title=Troops kill five militants in besieged Marawi city|website=Gulf-Times|date=13 September 2017|accessdate=16 October 2017}}</ref><ref name="losing its grip">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.businessinsider.com/isis-losing-in-iraq-syria-9-places-where-its-still-a-threat-2017-11/#philippines-7|title=ISIS is losing its grip in Iraq and Syria, but here are 9 places where it's still a threat|website=Business Insider|date=4 November 2017|accessdate=5 November 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=11 foreign militants killed in Marawi|url=http://www.manilatimes.net/11-foreign-militants-killed-marawi/348713/|website=The Manila Times|date=5 September 2017|accessdate=5 September 2017|archive-date=2017-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905014557/http://www.manilatimes.net/11-foreign-militants-killed-marawi/348713/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thestar.com.my/news/nation/2017/10/23/malaysian-militant-wants-to-surrender-sabahan-holed-up-in-mosque-but-philippines-may-not-wait/|title=Malaysian militant wants to surrender|website=The Star|date=23 October 2017|accessdate=23 October 2017}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.philstar.com/nation/2018/01/01/1773638/bar-bombed-sultan-kudarat-2-dead|title=Bar bombed in Sultan Kudarat, 2 dead|website=The Philippine Star|date=1 January 2018|accessdate=10 January 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mindanews.com/top-stories/2018/01/cop-killed-7-others-injured-in-roadside-blast-in-maguindanao/|title=Cop killed, 7 others injured in roadside blast in Maguindanao|website=Minda News|date=2 January 2018|accessdate=10 January 2018|archive-date=2020-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408180605/https://www.mindanews.com/top-stories/2018/01/cop-killed-7-others-injured-in-roadside-blast-in-maguindanao/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://learningenglish.voanews.com/a/third-vietnamese-hostage-held-by-islamic-militants-killed-in-philippines/3943067.html|title=Third Vietnamese Hostage Killed in Philippines|website=VOA Learning English|date=13 July 2017|accessdate=15 January 2018}}</ref>|group=n}} <!-- Jan 7+19 in the two links, Feb 5, Mar 26, Apr 9+37, May 52, Marawi crisis 1,225, Jul 1, Dec 3 --> |{{пбс|11}} 11{{refn|See <ref>{{наведени вести|url=http://www.dailystar.com.lb/News/World/2018/Jan-08/432779-soldier-5-rebels-dead-in-southern-philippine-clash-army.ashx|title=Soldier, 5 rebels dead in southern Philippine clash: army|date=8 January 2018|website=The Daily Star|accessdate=9 January 2018|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203095401/https://www.dailystar.com.lb//News/World/2018/Jan-08/432779-soldier-5-rebels-dead-in-southern-philippine-clash-army.ashx|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://newsinfo.inquirer.net/958978/soldier-dead-2-civilians-hurt-in-2-maguindanao-blasts|title=Soldier dead, 2 civilians hurt in 2 Maguindanao blasts|website=Inquirer News|date=10 January 2018|accessdate=13 January 2018}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://newsinfo.inquirer.net/963837/2-farmers-dead-1-hurt-in-maguindanao-rice-field-blast|title=2 farmers dead, 1 hurt in Maguindanao rice field blast|website=Inquirer News|date=26 January 2018|accessdate=31 January 2018}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://newsinfo.inquirer.net/965444/2-die-4-hurt-as-abu-bandits-ambush-jeep-in-patikul|title=2 die, 4 hurt as Abu bandits ambush jeep in Patikult|website=Inquirer News|date=1 February 2018|accessdate=4 February 2018}}</ref> |group=n}} |- | align=center | 1973 | [[Оромо конфликт]] | Африка | {{знаме|Ethiopia}} | {{пбс|1600}} 1,600–8,900<ref name="UCDP Ethiopia" /> | {{пбс|1011}} 1,011<ref name="ACLED2017"/> | {{пбс|131}} 131<ref name="ACLED2018"/> |- | align=center | 1991 | [[Сомалиска граѓанска војна]] | Африка | {{знаме|Somalia}}<br>{{знаме|Kenya}} <!-- see talk page, since 2013 and mainly in 2015 Somalia war has provoked more than 100 dead in Kenya --> | {{пбс|500000}} 500,000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://necrometrics.com/20c300k.htm#Somalia|title=Twentieth Century Atlas – Death Tolls and Casualty Statistics for Wars, Dictatorships and Genocides|publisher=Necrometrics|accessdate=19 February 2015}}</ref> | {{пбс|5154}} 5,154<ref name="ACLED2017"/>{{efn|4,969 in Somalia and 185 in Kenya}} |{{пбс|1143}} 1,143<ref name="ACLED2018"/>{{efn|1,102 in Somalia and 41 in Kenya}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-43177348|title=Car bombs kill dozens in Somali capital|date=24 February 2018|publisher=|accessdate=26 February 2018|via=www.bbc.co.uk}}</ref> |- | align=center | 1998 | [[Племенски конфликти во Нигерија]] | Африка | {{знаме|Nigeria}} | {{пбс|17156}} 17,156{{refn|See <ref name="NST">{{Наведена мрежна страница|title=Nigeria Security Tracker|url=http://www.cfr.org/nigeria/nigeria-security-tracker/p29483|website=Council on Foreign Relations|author=John Campbell|accessdate=9 January 2014|archive-date=2014-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110011423/http://www.cfr.org/nigeria/nigeria-security-tracker/p29483|url-status=dead}}</ref><ref name="ACLED"/><ref name="ConnectSAISAfrica">{{Наведена мрежна страница|title=Social Violence in Nigeria|url=http://www.connectsaisafrica.org/research/african-studies-publications/social-violence-nigeria/|accessdate=11 July 2015|publisher=Connect SAIS Africa}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://allafrica.com/stories/201605140261.html|title=Nigeria: Police Lose 6 As Herdsmen Behead Woman, Kill 30 in 3 Years|publisher=allAfrica|accessdate=14 May 2015}}</ref>|group=n}} |{{пбс|1097}} 1,097<ref name="ACLED2017"/> |{{пбс|810}} 810<ref name="ACLED2018"/> |- | align=center | 2002 | [[Бунт во Магреб (2002–денес)|Бунт во Магреб]] | Африка | {{знаме|Algeria}}<br>{{знаме|Burkina Faso}}<br>{{знаме|Libya}}<br>{{знаме|Mali}}<br>{{знаме|Niger}}<br>{{знаме|Tunisia}} | {{пбс|17649}} 17,649{{refn|See <ref name="ACLED2017"/><ref name="ACLED" /><ref name="ACLED2016"/><ref name="Military Times">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.militarytimes.com/flashpoints/2017/09/18/american-commandos-face-complicated-mission-in-mali/|title=American commandos face complicated mission in Mali|publisher=Military Times|date=18 September 2017|accessdate=30 October 2017}}</ref><ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|publisher=Libya Body Count|url= http://www.libyabodycount.org/table|title=Violent Deaths in 2014 & 2015|accessdate=10 October 2015}}</ref>|group=n}} | {{пбс|2835}} 2,835<ref name="ACLED2017"/>{{efn|129 in Algeria, 93 in Burkina Faso, 1564 in Libya, 926 in Mali, 101 in Niger, 32 in Tunisia}} | {{пбс|575}} 575<ref name="ACLED2018"/>{{efn|22 in Algeria, 18 in Burkina Faso, 210 in Libya, 314 in Mali, 5 in Niger, 6 in Tunisia}} |- | align=center | 2003 | [[Војна во Дарфур]] | Африка | {{знаме|Sudan}} | {{пбс|178363}} 178,363<ref>{{Наведена мрежна страница|author1=Degomme, Olivier |author2=Guha-Sapir, Debarati |lastauthoramp=yes|url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2961967-X/abstract|title=Patterns of mortality rates in Darfur conflict|work=The Lancet|date=23 January 2010|accessdate=3 July 2013}}</ref> | {{пбс|1109}} 1,109<ref name="ACLED2017"/> | {{пбс|13}} 13<ref name="ACLED2018"/> |- | align=center | 2009 | [[Востание на Боко Харам]] | Африка | {{знаме|Nigeria}}<br>{{знаме|Cameroon}}<br>{{знаме|Niger}}<br>{{знаме|Chad}} | {{пбс|51567}} 51,567+<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cfr.org/global/global-conflict-tracker/p32137?cid=ppc-Google-grant-conflict_tracker-031116&gclid=CjwKEAiAj7TCBRCp2Z22ue-zrj4SJACG7SBEH9uE_raTezcIufDr28x3vGe1FFlO2Y7kt4ui1PzWKxoCO5Tw_wcB#!/conflict/boko-haram-in-nigeria|title=Boko Haram in Nigeria|publisher=Council on Foreign Relations|accessdate=14 February 2017|archive-date=2017-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702144123/https://www.cfr.org/global/global-conflict-tracker/p32137?cid=ppc-Google-grant-conflict_tracker-031116&gclid=CjwKEAiAj7TCBRCp2Z22ue-zrj4SJACG7SBEH9uE_raTezcIufDr28x3vGe1FFlO2Y7kt4ui1PzWKxoCO5Tw_wcB#!/conflict/boko-haram-in-nigeria|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Have over 13,000 people been killed in Nigeria's insurgency? The claim is broadly correct|url=http://africacheck.org/reports/have-13000-people-been-killed-in-nigerias-insurgency-the-claim-is-broadly-correct/|work=Africa Check|date=14 October 2014}} "The available data suggests that as few 9,000 and as many as 17,500 people have died in the insurgency. The latter figure includes killings by both Boko Haram and the Nigerian military."</ref> | {{пбс|3110}} 3,110<ref name="ACLED2017">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.acleddata.com/data/realtime-data|title=Realtime Data (2017)|publisher=ACLED|accessdate=2018-04-02|archive-date=2017-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919163104/http://www.acleddata.com/data/realtime-data}}</ref>{{efn|2,335 in Nigeria, 404 in Cameroon, 225 in Chad, 145 in Niger}} |{{пбс|620}} 620<ref name="ACLED2018">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acleddata.com/data/|title=ACLED Data (2018)|publisher=ACLED|access-date=February 1, 2018}}</ref>{{efn|530 in Nigeria, 52 in Cameroon, 23 in Chad, 15 in Niger}} |- | align=center | 2011 | | [[Либиска криза (2011–денес)|Либиска криза]] | Африка | {{знаме|Libya}} | {{пбс|29859}} 29,859–42,253{{refn|See <ref name="ACLED">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.acleddata.com/data/version-6-data-1997-2015/|title=ACLED Version 6 (1997–2015)|publisher=Armed Conflict Location & Event Data Project|accessdate=13 January 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160118142350/http://www.acleddata.com/data/version-6-data-1997-2015/|archivedate=18 January 2016|df=dmy-all}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{наведени вести|title=Libyan revolution casualties lower than expected, says new government|url=https://www.theguardian.com/world/2013/jan/08/libyan-revolution-casualties-lower-expected-government|work=The Guardian|date=8 January 2013}} "4,700 rebel supporters died and 2,100 are missing, with unconfirmed similar casualty figures on the opposing side"</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Kuperman|first1=Alan|title=Obama's Libya Debacle|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/143044/alan-j-kuperman/obamas-libya-debacle|journal=Foreign Affairs|volume=March/April 2015}} "the conflict killed at least 500 people a year in 2012 and 2013"</ref>|group=n}} | {{пбс|1564}} 1,564<ref name="ACLED2017"/> | {{пбс|210}} 210<ref name="ACLED2018"/> |- | align=center | 2011 | [[Јеменска криза (2011–денес)|Јеменска криза]] | Азија | {{знаме|Yemen}}<br>{{знаме|Saudi Arabia}} | {{пбс|19266}} 19,266{{refn|See <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/interactives/global-conflict-tracker?cid=ppc-Google-grant-conflict_tracker-031116&gclid=CjwKEAiAj7TCBRCp2Z22ue-zrj4SJACG7SBEH9uE_raTezcIufDr28x3vGe1FFlO2Y7kt4ui1PzWKxoCO5Tw_wcB#!/conflict/war-in-yemen|title=War in Yemen|publisher=Council on Foreign Relations|accessdate=2 November 2017}}</ref><ref>[https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/yemen-says-more-than-2000-killed-in-uprising/2012/03/18/gIQAGOtcLS_story.html Yemen says more than 2,000 killed in uprising]. ''The Washington Post''. (19 March 2012).</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.yemenpost.net/Detail123456789.aspx?ID=3&SubID=1151&MainCat=3 |title=Yemeni Authorities Set Conditions for Ending Military Operations in Sa'ada- Yemen Post English Newspaper Online |work=Yemen Post |accessdate=9 November 2009 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107081115/http://www.yemenpost.net/Detail123456789.aspx?ID=3&SubID=1151&MainCat=3%20 |url-status=dead }}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2007Feb19/0,4675,YemenRebels,00.html|title=Clashes in Yemen Kill More Than 100|last=Al-Haj|first=Ahmed|date=19 February 2007|publisher=[[Fox News]]|accessdate=29 December 2009}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.theage.com.au/news/World/Yemeni-military-battles-Shiite-rebels/2007/03/20/1174153010354.html|title=Yemeni military battles Shi'ite rebels|date=20 March 2007|work=[[The Age]]|accessdate=29 December 2009 |location=Melbourne}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Yemen.htm#Status |title=Armed Conflicts Report - Yemen |publisher=Ploughshares.ca |accessdate=9 November 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091030054141/http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Yemen.htm |archivedate=30 October 2009 |df= }}</ref>–45,766<ref name="aa.com.tr">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aa.com.tr/en/world/444824--7-700-yemenis-killed-in-2014-study|title=7,700 Yemenis killed in 2014|author=Anadolu Ajansı (c) 2011|publisher=|accessdate=10 January 2015}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Sj81Eaxz-2kC&printsec=frontcover&dq=Regime+and+Periphery+in+Northern+Yemen:+The+Huthi+Phenomenon&hl=en#v=onepage&q=25%2C000&f=false|title=Regime and Periphery in Northern Yemen: The Huthi Phenomenon - Barak A. Salmoni, Bryce Loidolt, Madeleine Wells - Google Boeken|via=[[Google Books]]|accessdate=17 October 2014}}</ref>|group=n}} |{{пбс|1438}} 1,438+<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/20%20November%202017%20Humanitarian%20Bulletin_FINAL_ENG.pdf|title=Humanitarian Bulletin Yemen|date=29 November 2017|publisher=OCHA}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.presstv.ir/Detail/2017/04/05/516854/Yemeni-soldiers-Popular-Committees-Saudi-troopers-sniper-operations-Saudi-Arabia-Jizan-Najran-Asir|title=Report: Yemenis’ retaliatory attacks leave 119 Saudi soldiers dead in 2017|date=5 April 2017|publisher=PressTV}}</ref>{{efn|1,319 in Yemen and 119 in Saudi Arabia<!--8,673 in Yemen minus 7,354 at the end of 2016 -->}} | {{пбс|6,875}} 6,875<ref name="ACLED2018"/>{{efn|6,171 in Yemen and 699 in Saudi Arabia}} |- | align=center | 2011 | [[Синајски бунт]] | Африка | {{знаме|Egypt}} | {{пбс|4544}} 4,544+<ref name="ACLED"/> | {{пбс|1342}} 1,342<ref name="ACLED2017"/> | {{пбс|299}} 299<ref name="ACLED2018"/> |- | align=center | 2011 | [[Судански конфликт во Јужен Кордофан и Син Нил|Конфликт во Јужен Кордофан]] | Африка | {{знаме|Sudan}} | {{пбс|7000}} 7,000+<ref name="ACLED" /><ref name="ucdp.uu.se">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=145&regionSelect=1-Northern_Africa|title=Database – Uppsala Conflict Data Program (UCDP)|publisher=|accessdate=26 February 2015|archive-date=2016-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322121309/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=145&regionSelect=1-Northern_Africa|url-status=dead}}</ref> | {{пбс|1225}} 1,225<ref name="ACLED2017"/> | {{пбс|68}} 68<ref name="ACLED2018"/> |- | align=center | 2011 | [[Етничко насилство во Јужен Судан (2011-денес)|Етничко насилство во Јужен Судан]] | Африка | {{знаме|South Sudan}}<br>{{знаме|Ethiopia}} | {{пбс|50000}} 50,000+{{refn|See <ref name="ACLED" /><ref>{{наведени вести|title=New Estimate Sharply Raises Death Toll in South Sudan|url=https://www.nytimes.com/2014/01/10/world/africa/new-estimate-sharply-raises-death-toll-in-south-sudan.html?_r=0|work=New York Times|date=9 January 2014}}</ref><ref name="msn.com">{{Наведена мрежна страница|title=50,000 and not counting: South Sudan's war dead |url=http://www.msn.com/en-ph/news/newsworld/50000-and-not-counting-south-sudans-war-dead/ar-BBdY9Zs |website=MSN |date=16 November 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141214100440/http://www.msn.com/en-ph/news/newsworld/50000-and-not-counting-south-sudans-war-dead/ar-BBdY9Zs |archivedate=14 December 2014 }} "The International Crisis Group (ICG), a conflict think-tank, estimates at least 50,000 people have already died but it admits the true figure could even be double that."</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-southsudan-unrest-un-idUSKCN0W503Q|title=U.N. official says at least 50,000 dead in South Sudan war|author=Reuters Editorial|date=3 March 2016|work=Reuters|accessdate=24 March 2016}}</ref>|group=n}} | {{пбс|3646}} 3,646<ref name="ACLED2017"/>{{efn|3,528 in South Sudan and 118 in Ethiopia}} | {{пбс|370}} 370<ref name="ACLED2018"/>{{efn|370 in South Sudan and 0 in Ethiopia}} |- | align=center | 2012 | [[Граѓанска војна во Централноафриканската Република (2012–денес)|Конфликт во ЦАР]] | Африка | {{знаме|Central African Republic}} | {{пбс|7200}} 7,200+<ref name="ACLED"/> | {{пбс|1723}} 1,723<ref name="ACLED2017"/> | {{пбс|294}} 294<ref name="ACLED2018"/> |- | align=center | 2016 | [[Филипинска војна против дрогата]] | Азија | {{знаме|Philippines}} | {{пбс|12000}} 12,000+<ref name="HRW report">{{Наведена мрежна страница|title=Philippines: Duterte’s ‘Drug War’ Claims 12,000+ Lives|url=https://www.hrw.org/news/2018/01/18/philippines-dutertes-drug-war-claims-12000-lives|website=hrw.org|accessdate=2 April 2018|date=18 January 2018}}</ref> | {{пбс|6000}} 6,000+{{refn|See <ref name="HRW report"/><ref>{{наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2016/12/12/asia/philippines-death-toll-drug-war/index.html|title=Philippines: More than 5,900 deaths in 'war on drugs' since July|publisher=CNN|date=13 December 2016|accessdate=2 April 2018}}</ref>}}{{efn|12,000 minus 5,900 at the end of 2016}} | |} == Помали конфликти == {| class="wikitable sortable" |- ! почеток на конфликтот ! конфликт ! континент ! локација ! data-sort-type="number" | жртви ! data-sort-type="number" | жртви во 2012 ! data-sort-type="number" | жртви во 2013 |- | align=center | 1942 | [[Комунистички бунт на Филипините]] | Азија | {{знаме|Philippines}} | {{пбс|43388}} 43,388+ | {{пбс|83}} 182<ref name="ReferenceB">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=127&regionSelect=11-Oceania |title=архивски примерок |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603132459/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=127&regionSelect=11-Oceania |url-status=dead }}</ref> | 25+<ref name="newsinfo.inquirer.net">[http://newsinfo.inquirer.net/tag/insurgency]</ref> |- |- |align=center | 1945 | [[Поделба на Кореја]] | Азија | {{знаме|North Korea}}<br>{{знаме|South Korea}} | {{пбс|4500000}} 4,500,000+<ref>[http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics Of North Korean Genocide And Mass Murder<!-- Bot generated title -->]</ref> | {{пбс|2}}2<ref>[http://english.yonhapnews.co.kr/national/2012/11/01/52/0301000000AEN20121101010400315F.HTML (Yonhap Feature) Defections arouse renewed tension along DMZ | YONHAP NEWS<!-- Bot generated title -->]</ref> | |- | align=center | 1947 | [[Кашмирски конфликт]] | Азија | {{знаме|India}}, {{знаме|Pakistan}} | {{пбс|43293}} 43,293–68,000<ref name="kashmir">[http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/jandk/data_sheets/annual_casualties.htm Annual Fatalities in violence by terrorist<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100917135431/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jvKA6FSwHfK3D4qLBBHtEDQt5rlwD9I7O5980 Forces told to shoot anyone defying Kashmir curfew], Associated Press (archived from on 2010-09-17).</ref> | {{пбс|117}} 117+<ref name="kashmir"/> | 22<ref name="kashmir"/> |- |align=center | 1948 | [[Израелско-палестински конфликт]] | Азија | {{знаме|Israel}}<br>{{знаме|Palestine}} | {{пбс|21500}} 21,500<ref>Monty G. Marshall. ''Major Episodes of Political Violence 1946-2012''. SystemicPeace.org. "Ethnic WAr with Arab Palestinians / PLO 1965-2013". Updated 12 June 2013 [http://www.systemicpeace.org/warlist.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151020103737/http://www.systemicpeace.org/warlist.htm |date=2015-10-20 }}</ref> | {{пбс|239}} 239-256 | 11<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-21700044 BBC News - Shot Palestinian Mohammed Asfour dies in hospital<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{наведени вести|last=Sherwood|first=Harriet|title=Palestinian deaths raise concern over Israeli army use of live fire|url=http://www.theguardian.com/world/2013/jan/28/palestinian-deaths-israel-army-live-fire|newspaper=The Guardian|date=28 January 2013}}</ref><ref>http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-22349239</ref> |- | align=center | 1948 | [[Белуџистански конфликт]] | Азија | {{знаме|Iran}}<br>{{знаме|Pakistan}} | {{пбс|16762}} 16,765–17,065+<ref>[http://users.erols.com/mwhite28/warstat6.htm Twentieth Century Atlas - Death Tolls<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/Balochistan/index.html Balochistan Assessment - 2013<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article4120 |title=&#91;Europe Solidaire Sans Frontières&#93; Balochistan: Pakistan’s internal war<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225042007/http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article4120 |url-status=dead }}</ref> | {{пбс|779}} 779 | |- | align=center | 1948 | [[Внатрешен мјанмарски конфликт]] | Азија | {{знаме|Burma}} | {{пбс|210000}} 210,000<ref>[http://remilitari.com/guias/victimario4.htm De re militari: muertos en Guerras, Dictaduras y Genocidios]</ref> | 702<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=112&regionSelect=7-Eastern_Asia |title=архивски примерок |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2014-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140102193918/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=112&regionSelect=7-Eastern_Asia |url-status=dead }}</ref> !--> | |- | align=center | 1953 | [[Нигериски шеријатски конфликт]] | Африка | {{знаме|Nigeria}} | {{пбс|15000}} 15,000+<ref>{{наведени вести| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1630089.stm | work=BBC News | title=Analysis: Behind Nigeria's violence | date=5 May 2004 | first=Dan | last=Isaacs}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gzl2_TiUNy_W4vqIC3NZSasnA5HA |title=AFP: Curfew relaxed in Nigeria's violence-wracked city: army<!-- Bot generated title --> |accessdate=2010-01-28 |archive-date=2010-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100128055533/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gzl2_TiUNy_W4vqIC3NZSasnA5HA |url-status=live }}</ref><ref>{{наведени вести| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8555018.stm | work=BBC News | title='Hundreds dead' in Nigeria attack | date=8 March 2010}}</ref> | {{пбс|792}} 792+<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://bigstory.ap.org/article/6-killed-attack-northern-nigeria |title=6 KILLED IN ATTACK IN NORTHERN NIGERIA (AP) |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014101034/http://bigstory.ap.org/article/6-killed-attack-northern-nigeria |url-status=dead }}</ref> | непознато<!-- This number is not supported by the source: 1,316+<ref>{{наведени вести| url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/04/201342243923845311.html | work=AlJazeera | title=Scores killed in Nigeria violence | date=23 April 2013}}</ref> !--> |- | align=center | 1963 | [[Папуански конфликт]] | Океанија | {{знаме|Indonesia}} | {{пбс|400000}} 400,000<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.freewestpapua.com.au/message_from_melrose.php |title=Free West Papua<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2013-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227004600/http://www.freewestpapua.com.au/message_from_melrose.php |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.thedailybeast.com/newsweek/2011/07/17/welcome-to-west-papua-s-war-with-indonesia.html Welcome to West Papua's War with Indonesia - Newsweek and The Daily Beast<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://mondediplo.com/2010/06/14indonesia Autonomy isn’t independence - Le Monde diplomatique - English edition<!-- Bot generated title -->]</ref> | {{пбс|1}} 1+ | {{пбс|10}} 13+<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21543452 BBC News - Indonesian army helicopter 'shot at in Papua'<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>http://pacific.scoop.co.nz/2013/05/papuans-mourn-50-years-of-indonesian-occupation/</ref><ref>http://www.thedailystar.net/beta2/news/separatists-kill-3-in-indonesias-papua/</ref> |- | align=center | 1964 | [[Бунт во северна Индија]] | Азија | {{знаме|India}} | {{пбс|25000}} 25,000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.peri.umass.edu/fileadmin/pdf/dpe/modern_conflicts/death_tolls.pdf|title=War Profile Iraq/US|last=|first=|date=|work=|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011224313/http://www.peri.umass.edu/fileadmin/pdf/dpe/modern_conflicts/death_tolls.pdf|archive-date=2008-10-11|dead-url=|accessdate=2011-03-21|url-status=dead}}</ref> | {{пбс|317}} 317<ref name="satp.org">[http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/database/fatalitiesnorteast2006.htm Fatalities in Terrorist Violence in India's Northeast ::South Asia Terrorism portal<!-- Bot generated title -->]</ref> | {{пбс|51}} 67<ref name="satp.org"/> |- | style="text-align:center;"| 1964 | [[Колумбиски конфликт (1964–денес)]] | Јужна Америка | {{знаме|Colombia}} | {{пбс|220000}} 220,000-600,000<ref>{{наведени вести|title=Report says 220,000 died in Colombia conflict|url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2013/07/201372511122146399.html|newspaper=Al Jazeera|date=25 July 2013}}</ref><ref>http://www.americasquarterly.org/content/colombia-farc-peace-talks-resume-havana</ref> | непознато | {{пбс|}} |- | align=center | 1967 | [[Маоистички бунт во Индија]] | Азија | {{знаме|India}} | {{пбс|13812}} 13,812<ref>[http://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeracorrespondent/2011/10/20111019124251679523.html India's Silent War - Al Jazeera Correspondent - Al Jazeera English<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/ar0304-Eng.pdf |title=cover<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2013-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130203045957/http://www.mha.nic.in/pdfs/ar0304-Eng.pdf |url-status=dead }}</ref> | {{пбс|367}} 367<ref name="ReferenceA">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/maoist/data_sheets/fatalitiesnaxal.asp |title=Fatalities in Left-wing Extremism - 2013<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110308114241/http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/maoist/data_sheets/fatalitiesnaxal.asp |url-status=dead }}</ref> | {{пбс|100}} 132<ref name="ReferenceA"/> |- | align=center |1969<ref>This is disputed as some roots of the conflict originate back in the early 1900s</ref> | [[Исламски бунт на Филипините]]<ref name="Guide">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/1695576.stm Guide to the Philippines conflict] [[BBC]]</ref> | Азија | {{знаме|Philippines}} | {{пбс|120000}} 120,000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://siteresources.worldbank.org/INTCPR/214578-1111996036679/20482477/WP24_Web.pdf |title=The Mindanao Conflict in the Philippines: Roots, Costs, and Potential Peace Dividend |format=PDF |date= |accessdate=2011-03-21}}</ref> | 114<ref name="ReferenceB"/> | |- | align=center | 1970 | [[Западносахарски конфликт]] | Африка | {{знаме|Morocco}}<br>{{знаме|Algeria}}<br>{{знаме|Mauritania}}<br>''{{знаме|Western Sahara}}'' | {{пбс|100000}} 14,000–21,000 | {{пбс|1}} 1<ref>''Annual report 2012'' [http://www.amnesty.org/en/region/moroccowestern-sahara/report-2012] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130912014701/http://www.amnesty.org/en/region/moroccowestern-sahara/report-2012 |date=2013-09-12 }} "On 29 May, a demonstration organized in the town of Safi by the 20 February Movement was violently dispersed by the security forces. One protester, Kamel Ammari, died several days later from his injuries."</ref> | |- | align=center | 1980 | [[Внатрешен перуански конфликт]] | Јужна Америка | {{знаме|Peru}} | {{пбс|70,000}} 70,000+ | {{пбс|40}} 40+ | {{пбс|5}} 5+ <ref>{{наведени вести|title=Peru says slain rebels may be leaders of Shining Path rebel group|url=http://www.washingtonpost.com/world/the_americas/peru-says-slain-rebels-may-be-leaders-of-shining-path-rebel-group/2013/08/12/2981009c-0367-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html|newspaper=Washington Post|archiveurl=https://archive.today/20130812190403/http://www.washingtonpost.com/world/the_americas/peru-says-slain-rebels-may-be-leaders-of-shining-path-rebel-group/2013/08/12/2981009c-0367-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html|archivedate=2013-08-12|access-date=2013-08-16|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Dube|first=Ryan|title=Peruvian Soldier Killed by Shining Path Rebels in Coca-Growing Region|url=http://online.wsj.com/article/BT-CO-20130405-711075.html|newspaper=Wall Street Journal|date=April 5, 2013|access-date=2013-08-16|archive-date=2013-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112175322/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20130405-711075.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести|last=Tegel|first=Simeon|title=Shining Path sniper kills Peruvian policewoman|url=http://www.independent.co.uk/news/world/americas/shining-path-sniper-kills-peruvian-policewoman-7643885.html|newspaper=The Independent|date=14 April 2012}}</ref> |- | align=center | 1982 | [[Касамански конфликт]] | Африка | {{знаме|The Gambia}}<br>{{знаме|Senegal}} | {{пбс|5000}} 5,000<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.guinguinbali.com/index.php?lang=en&mod=news&task=view_news&cat=3&id=1392 |title=Casamance: no peace after thirty years of war - GuinGuinBali.com<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2013-01-03 |archive-url=https://archive.today/20130103013015/http://www.guinguinbali.com/index.php?lang=en&mod=news&task=view_news&cat=3&id=1392 |url-status=dead }}</ref> | {{пбс|8}} 8+ | {{пбс|5}} 5+<ref>{{наведени вести|title=Senegal Separatists Kidnap 12|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424127887323687604578466952243297738.html|newspaper=Wall Street Journal|date=May 6, 2013}}</ref> |- | align=center | 1984 | [[Курдско-турски конфликт]] | Азија | {{знаме|Turkey}} | {{пбс|45000}} 45,000–100,000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.presstv.com/detail.aspx?id=132402&sectionid=351020204|title=Turkish jets attack PKK militants|accessdate=2013-08-16|archive-date=2012-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314122353/http://www.presstv.com/detail.aspx?id=132402&sectionid=351020204}}</ref><ref name="LA Times">Los Angeles Times [http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2010/07/convicted-of-terrorism-a-young-kurdish-girl-is-serving-her-seven-year-and-nine-month-prison-sentence-in-turkeys-prison-e.html TURKEY: Kurdish teenager convicted as terrorist for attending demonstration]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/terrorism/hlpdoj120303opn.pdf |title=Humanitarian Law Project v. U.S. Dept. of Justice |format=PDF |date= |accessdate=2011-03-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.kurdishaspect.com/doc122107AD.html |title=Turkey, US, and the PKK |publisher=Kurdishaspect.com |date= |accessdate=2011-03-21 |archive-date=2016-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413175202/http://www.kurdishaspect.com/doc122107AD.html |url-status=dead }}</ref> | {{пбс|585}} 585+<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://presstv.com/detail/2012/09/26/263678/turkey-moves-to-arrest-top-pkk-leaders/ |title=PressTV - Turkey steps up military operations to detain key PKK leaders<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2012-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130195608/http://www.presstv.com/detail/2012/09/26/263678/turkey-moves-to-arrest-top-pkk-leaders/ |url-status=dead }}</ref> | {{пбс|1}} 1<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.presstv.ir/detail/2013/06/28/311278/protester-killed-in-turkey-clashes/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2016-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129052836/http://www.presstv.ir/detail/2013/06/28/311278/protester-killed-in-turkey-clashes/ |url-status=dead }}</ref> |- | align=center | 1987 | [[Војна на Господовата армија на отпорот]] | Африка | {{знаме|Uganda}}<br>{{знаме|Democratic Republic of the Congo}}<br>{{знаме|Central African Republic}}<br>{{знаме|South Sudan}} | {{пбс|200000}} 200,000 - 500,000<ref>[http://ploughshares.ca/pl_armedconflict/uganda-1987-2010/#Deaths Uganda (1987- 2010) | Project Ploughshares<!-- Bot generated title -->]</ref> | {{пбс|50}} 50+ (цивили)<ref name=autogenerated1>[http://www.lracrisistracker.com/ LRA Crisis Tracker | Invisible Children + Resolve<!-- Bot generated title -->]</ref> | 25+ (цивили)<ref name=autogenerated1 /> |- | align=center | 1989 | [[Конфликт во Синкјанг]] | Азија | {{знаме|China}} | {{пбс|2,000}} 2,000-3,000 | | {{пбс|21}} 56<ref>[http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2013/04/201342461038596954.html]</ref><ref>[http://www.mail.com/int/news/world/2185748-china-boosts-security-xinjiang-bloodshed.html#.2394-stage-set1-6]</ref> |- | align=center | 1994 | [[Конфликт во Кабинда]] | Африка | {{знаме|Angola}} | {{пбс|1000}} 1,000 - 1,500<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://igcsforum.org/showthread.php?t=1729 |title=Angola-Cabinda (1994 - first combat deaths) Update: January 2007 - The Institute For Global Church Studies (IGCS) Forum<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2017-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302005251/http://igcsforum.org/showthread.php?t=1729 }}</ref> | | |- | align=center | 2002 | [[Бунт во Магреб (2002–денес)]] | Африка | {{знаме|Algeria}}<br>{{знаме|Mali}}<br>{{знаме|Tunisia}}<br>{{знаме|Mauritania}}<br>{{знаме|Niger}} | {{пбс|6000}} 6,000<ref>[http://www.globalresearch.ca/africa-s-forgotten-wars-shame-the-media/11945 Africa’s forgotten wars shame the media | Global Research<!-- Bot generated title -->]</ref> | | {{пбс|55}} 55+<ref>[http://edition.cnn.com/2013/01/19/world/africa/algeria-hostage-crisis/index.html]</ref> |- | align=center | 2003 | [[Дарфурска војна]] | Африка | {{знаме|Sudan}} | {{пбс|400000}} 178,258-461,520<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Degomme, Olivier & Guha-Sapir, Debarati|url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2809%2961967-X/abstract|title=Patterns of mortality rates in Darfur conflict|work=The Lancet|date=23 January 2010|accessdate=3 July 2013}}</ref> | {{пбс|1}} | {{пбс|8}} |- | align=center | 2004 | [[Шиитски бунт во Јемен]] | Азија | {{знаме|Yemen}} | {{пбс|25000}} 25,000<ref>[http://books.google.nl/books?id=Sj81Eaxz-2kC&printsec=frontcover&dq=Regime+and+Periphery+in+Northern+Yemen:+The+Huthi+Phenomenon&hl=nl#v=onepage&q=25%2C000&f=false Regime and Periphery in Northern Yemen: The Huthi Phenomenon - Barak A. Salmoni, Bryce Loidolt, Madeleine Wells - Google Boeken<!-- Bot generated title -->]</ref> | {{пбс|600}}600+<ref>[http://www.unhcr.org/refworld/topic,45a5199f2,45dd59222,4f9908df2,0,,,.html UNHCR | Refworld | Yemen: Rising landmine death toll in Hajjah Governorate<!-- Bot generated title -->]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |- | align=center | 2004 | [[Конфликт во делатата на Нигер]] | Африка | {{знаме|Nigeria}} | {{пбс|4,000-10,000}} 4,000-10,000<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Nigeria.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061010001137/http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Nigeria.html |archivedate=2006-10-10 |title=Armed Conflicts Report - Nigeria |publisher=Ploughshares.ca |date= |accessdate=2011-03-21 |url-status=live }}</ref> | {{пбс|5}} 5<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Gambrell|first=John|title=5 Indian sailors kidnapped off coast of Nigeria|url=http://news.yahoo.com/5-indian-sailors-kidnapped-off-coast-nigeria-101846025.html|publisher=Yahoo!|accessdate=2013-08-16|archive-date=2014-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102192156/http://news.yahoo.com/5-indian-sailors-kidnapped-off-coast-nigeria-101846025.html|url-status=dead}}</ref> | {{пбс|75}} 75<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.punchng.com/news/30-die-in-ogun-pipeline-explosion/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2014-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101221935/http://www.punchng.com/news/30-die-in-ogun-pipeline-explosion/ |url-status=dead }}</ref> |- | align=center | 2004 | [[ПЈАК-ирански конфликт]] | Азија | {{знаме|Iran}} | {{пбс|150}} 150 - 300 | {{пбс|8}} 8 | {{пбс|2}} 2+<ref>[http://www.iranhumanrights.org/2013/05/irgc_border/]</ref> |- | align=center | 2004 | [[Јужнотајландски бунт]] | Азија | {{знаме|Thailand}} | {{пбс|5469}} 5,469+<ref>http://www.thairath.co.th/content/edu/279740 (in [[Thai language|Thai]])</ref> | {{пбс|535}} 535<ref>[http://www.bangkokpost.com/opinion/opinion/273733/south-violence-enters-9th-year South violence enters 9th year | Bangkok Post: opinion<!-- Bot generated title -->]</ref> | {{пбс|17}} 17+<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reuters.com/article/2013/02/13/us-thailand-violence-south-idUSBRE91C07V20130213 |title=Thai insurgents attack army base, troops kill 16 {{!}} Reuters<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2015-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150118123502/http://www.reuters.com/article/2013/02/13/us-thailand-violence-south-idUSBRE91C07V20130213 |url-status=dead }}</ref> |- | align=center | 2007 | [[Сојузни демократски сили]] | Африка | {{знаме|Democratic Republic of the Congo}} | {{пбс|47}} 47+ | {{пбс|0}} | {{пбс|1}} 1<ref>[http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/07/201371371842756837.html]</ref> |- | align=center | 2009 | [[Бунт во Северен Кавказ]] | Азија | {{знаме|Russia}} | {{пбс|2198}} 2,198+<ref>[http://en.rian.ru/russia/20100116/157570882.html North Caucasus saw over 230 Interior Ministry deaths in 2009 | Russia | RIA Novosti<!-- Bot generated title -->]</ref><ref name=autogenerated2>[http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/198756/ Кавказский Узел | В ходе вооруженного конфликта на Северном Кавказе в 2011 году погибли и были ранены 1378 человек<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://chechnya.kavkaz-uzel.ru/articles/159998 |title=Кавказский Узел {{!}} Нургалиев: с начала года на Северном Кавказе нейтрализовано более 700 боевиков<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2011-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920151411/http://chechnya.kavkaz-uzel.ru/articles/159998 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/198756 Кавказский Узел | В ходе вооруженного конфликта на Северном Кавказе в 2011 году погибли и были ранены 1378 человек<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://en.rian.ru/russia/20121016/176672506.html Hundreds of Terrorists Killed in Recent Months - Putin | Russia | RIA Novosti<!-- Bot generated title -->]</ref> | {{пбс|574}} 574+<ref>[http://www.crisisgroup.org/en/regions/europe/north-caucasus/221-the-north-caucasus-the-challenges-of-integration-ii-islam-the-insurgency-and-counter-insurgency.aspx The North Caucasus: The Challenges of Integration (II), Islam, the Insurgency and Counter-Insurgency] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130920074809/http://www.crisisgroup.org/en/regions/europe/north-caucasus/221-the-north-caucasus-the-challenges-of-integration-ii-islam-the-insurgency-and-counter-insurgency.aspx |date=2013-09-20 }}, October 19, 2012, [http://www.crisisgroup.org crisisgroup.org].</ref> | |- | align=center | 2009 | [[Јужнојеменски бунт]] | Азија | {{знаме|Yemen}} | {{пбс|1554}} 1,554+<ref>{{наведени вести | url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2081756-2,00.html | work=Time | title=Is South Yemen Preparing to Declare Independence? | date=8 July 2011 | access-date=2013-08-16 | archive-date=2013-05-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130521075702/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2081756-2,00.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.muslimnews.co.uk/paper/index.php?article=5273 |title=The Muslim News<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2012-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825212203/http://www.muslimnews.co.uk/paper/index.php?article=5273 |url-status=dead }}</ref> | | |- | align=center | 2011 | [[Бахреинско востание (2011–денес)]] | Азија | {{знаме|Bahrain}} | {{пбс|98}} 98 | {{пбс|5}} 5+ | |- | align=center | 2011 | [[Синајски бунт]] | Африка | {{знаме|Egypt}} | {{пбс|97}} 97-105 | {{пбс|63}} 63–71 | {{пбс|3}} 63+<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reuters.com/article/2013/05/05/us-egypt-sinai-shooting-idUSBRE9440FL20130505 |title=архивски примерок |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924181028/http://www.reuters.com/article/2013/05/05/us-egypt-sinai-shooting-idUSBRE9440FL20130505 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/more-troops-and-equipment-arrive-in-egypts-sinai-as-hostage-crisis-continues/2013/05/21/da64104e-c21b-11e2-9642-a56177f1cdf7_story.html |title=архивски примерок |accessdate=2013-08-16 |archive-date=2013-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522125226/http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/more-troops-and-equipment-arrive-in-egypts-sinai-as-hostage-crisis-continues/2013/05/21/da64104e-c21b-11e2-9642-a56177f1cdf7_story.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.turkishweekly.net/news/149166/gunmen-kill-egyptian-policeman-in-sinai.html]</ref><ref>http://news.antiwar.com/2013/08/07/egypt-junta-60-terrorists-killed-in-sinai-offensive/</ref> |- | align=center | 2011 | [[Прелевање на насилството од Сирија во Либан]] | Азија | {{знаме|Lebanon}} | {{пбс|128}} 200 | {{пбс|89}} 89+ | {{пбс|4}}4<ref>[http://www.naharnet.com/stories/en/67012-1-dead-3-hurt-as-members-of-resistance-brigades-nasserite-organization-clash-in-sidon 1 Dead, 3 Hurt as Members of Resistance Brigades, Nasserite Organization Clash in Sidon — Naharnet<!-- Bot generated title -->]</ref> |- | align=center | 2011 | [[Бунт во Либија по граѓанската војна (2011–денес)]] | Африка | {{знаме|Libya}} | {{пбс|1371}} 1,371 - 1,397 | | 98-99 |- | align=center | 2012 | [[Бунт М23]] | Африка | {{знаме|Democratic Republic of the Congo}} | {{пбс|391}} 391+<ref name=autogenerated5>[http://www.rpp.com.pe/2012-06-08-al-menos-240-muertos-en-congo-tras-combate-entre-ejercito-y-amotinados-noticia_490246.html Al menos 240 muertos en Congo tras combate entre Ejército y amotinados | RPP NOTICIAS<!-- Bot generated title -->]</ref><ref name=autogenerated6>[http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/11/20121117101630579162.html?utm_content=automate&utm_campaign=Trial6&utm_source=NewSocialFlow&utm_term=plustweets&utm_medium=MasterAccount UN calls for end to DR Congo violence - Africa - Al Jazeera English<!-- Bot generated title -->]</ref><ref name=autogenerated10>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hsKLzl8CB2g4lJvtn3R-jaOBkL2A?docId=CNG.b689134d5618ab14574d08a91fe65f0b.ad1 |title=AFP: DR Congo rebel chief pledges to withdraw from captured towns<!-- Bot generated title --> |accessdate=2014-02-24 |archive-date=2014-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140224044426/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hsKLzl8CB2g4lJvtn3R-jaOBkL2A?docId=CNG.b689134d5618ab14574d08a91fe65f0b.ad1 |url-status=live }}</ref> | {{пбс|391}} 391+<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated10 /> | |- | align=center | 2013 | [[Бунт во Египет по државниот удар од 2013]] | Африка | {{знаме|Egypt}} | {{пбс|917}} 816-917+<ref name="worldbulletin">{{наведени вести|title=90 Egyptians killed in week's clashes|url=http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&ArticleID=112593|accessdate=6 July 2013|publisher=World Bulletin|date=6 July 2013}}</ref><ref name="cairodeathtoll">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bdlive.co.za/africa/africannews/2013/07/08/cairo-death-toll-rises-after-clash-at-republican-guard-headquarters |title=Cairo death toll rises after clash at Republican Guard headquarters &#124; African News |publisher=BDlive |date= |accessdate=2013-07-28 |archive-date=2017-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902054122/http://www.bdlive.co.za/africa/africannews/2013/07/08/cairo-death-toll-rises-after-clash-at-republican-guard-headquarters |url-status=dead }}</ref><ref name="asharq">{{наведени вести|url=http://www.aawsat.net/2013/07/article55311336|title=Egypt: More than 100 killed in Cairo massacre|date=27 July 2013|accessdate=27 July 2013|agency=Asharq al-Awsat|archive-date=2013-07-27|archive-url=https://archive.today/20130727000000/http://www.aawsat.net/2013/07/article55311336|url-status=dead}}</ref><ref name="ao15aug">{{Наведена мрежна страница|url=http://english.ahram.org.eg/News/79160.aspx|title=Death toll from Egypt violence rises to 638: Health ministry|publisher=Ahram Online|date=15 August 2013|accessdate=15 August 2013|archive-date=2013-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130816130739/http://english.ahram.org.eg/News/79160.aspx|url-status=dead}}</ref> | - | {{пбс|917}} 816-917+ |- | align=center | 2013 | [[Гвинејски судири во 2013]] | Африка | {{знаме|Guinea}} | 95<ref name="95 killed in Guinea clashes">{{Наведена мрежна страница|author=|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/95-killed-in-Guinea-clashes/articleshow/21309732.cms|title=95 killed in Guinea clashes|work=The Times of India|date=24 July 2013|accessdate=25 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724215329/http://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/95-killed-in-Guinea-clashes/articleshow/21309732.cms|archivedate=2013-07-24|url-status=bot: unknown}}</ref> | - | 95<ref name="95 killed in Guinea clashes"/> |- |} ==Поврзано== * [[Список на активни протести]] * [[Список на активни бунтовнички групи]] * [[Список на териристички организации]] * [[Список на војни]] ==Наводи== {{Reflist|2}} ==Надворешни врски== * [http://www.peacereporter.net/default_canali.php?idc=48&template=19 PeaceReporter за активните војни] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080906204520/http://www.peacereporter.net/default_canali.php?idc=48&template=19 |date=2008-09-06 }} * [http://www.globalsecurity.org/military/world/war/ Global Security за активните војни] * [http://www.bippi.org/bippi/menu_left/conflicts.htm BIPPI за активните војни] * [http://www.historyguy.com/21st_century_wars.html History Guy за војните во 21 век] <references group="n" /> [[Категорија:Војни]] 6p10f0xznih4qdkp5vx9o7n9td8jsgv Синдски јазик 0 1097193 5625754 5593804 2026-09-09T11:25:09Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: белуџиски → белучки, Белуџиски → Белучки 5625754 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |author=Синдски јазик |image= Word Sindhi in Perso-Arabic.svg |imagesize = 275px |nativename = سنڌي / सिन्धी |states= [[Синд]], [[Пакистан]] и [[Куч]], [[Индија]]. |region=[[Јужна Азија]] |speakers = 25 милиони |date = 2007 |ref = <ref>[[Nationalencyklopedin]] "Världens 100 största språk 2007" The World's 100 Largest Languages in 2007</ref> |familycolor=Indo-European |fam2=[[Индоирански јазици|индоирански]] |fam3=[[Индоариски јазици|индоариски]] |fam4=северозападни |fam5=[[синдски јазици]] |script=[[арапско писмо]], [[деванагари]], [[кудабадско писмо]], [[ланда]], [[гурмуки]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ethnologue.com/language/snd |title=Script |publisher=Sindhilanguage.com |date= |accessdate=}}</ref> |nation= {{знаме|Pakistan}} ([[Синд]]) <br> {{знаме|India}} |agency= [[Синдски јазичен орган]] (Пакистан),<br> [http://www.sindhology.org/ Индиски институт за синдологија] (Индија) |iso1=sd |iso2=snd |lc1=snd |ld1=синдски |lc2=lss |ld2=ласки |lc3=sbn |ld3=синдско-билски |notice=IPA }} '''Синдскиот''' ({{јаз|sd|سنڌي / सिन्धी}}) е [[Индоариски јазици|индоариски јазик]], дел од групата на [[индоирански јазици]] од семејството на [[индоевропски јазици]]. Јазикот е мајчин јазик на [[Синди]]те, автохтон јазик на историскиот регион [[Синд]] и службен јазик на пакистанската покраина Синд. Исто така, јазикот има службен стгатус во [[Индија]]. Синдскиот јазик претрпел посилно влијание од јазикот [[санскрит]], поточно некогашната негова локална форма, но и од [[Белучки јазик|белучкиот јазик]]. Повеќето од Синдите се наоѓаат во покраината Синд во Пакистан, и во [[Куч]], [[Гуџарат]] во Индија. ==Географска распространетост== Синдскиот се зборува во Синд и [[Белуџистан]] во Пакистан. Како прв јазик се изучува во Синд. Како втор јазик се користи низ училиштата во [[Карачи]] и Белуџистан. Карачи е најголем синдски град, со околу 3-4 милиони Синди. Покрај Пакистан, синдскиот се зборува и во Индија, особено во државите [[Раџастан]], [[Гуџарат]] и [[Махараштра]]. Јазикот исто така се зборува и во [[Уласнагар]] и [[Мумбај]], каде се наоѓа најголемата синдска енклава во Индија.<ref>[http://www.thesindhuworld.com The Sindhu World]</ref> ==Фонологија== {| class="wikitable" |+Согласки ! ! colspan="2" |лабијални ! colspan="2" | забно-алвеоларни ! colspan="2" | ретрофлексни ! colspan="2" |палатоалвеоларни<br />/ палатални ! colspan="2" | веларни ! colspan="2" | глотални |- style="text-align:center;" ! носни | colspan="2" | {{МФА|m}}<br />{{МФА|mʱ}} | colspan="2" | {{МФА|n}}<br />{{МФА|nʱ}} | colspan="2" | {{МФА|ɳ}}<br />{{МФА|ɳʱ}} | colspan="2" | {{МФА|ɲ}} | colspan="2" | {{МФА|ŋ}} | colspan="2" | |- style="text-align:center;" ! експлозивни и<br/>африкати | {{МФА|p}}<br />{{МФА|pʰ}} | {{МФА|b}}<br />{{МФА|bʱ}} | {{МФА|t̪}}<br />{{МФА|t̪ʰ}} | {{МФА|d̪}}<br />{{МФА|d̪ʱ}} | {{МФА|ʈ}}<br />{{МФА|ʈʰ}} | {{МФА|ɖ}}<br />{{МФА|ɖʱ}} | {{МФА|t̠ɕ}}<br />{{МФА|t̠ɕʰ}} | {{МФА|d̠ʑ}}<br />{{МФА|d̠ʑʱ}} | {{МФА|k}}<br />{{МФА|kʰ}} | {{МФА|ɡ}}<br />{{МФА|ɡʱ}} | colspan="2" | |- style="text-align:center;" ! имплозивни | | {{МФА|ɓ}} | | {{МФА|ɗ}} | colspan="2" | | &nbsp;&nbsp; | {{МФА|ʄ}} ~ {{МФА|jˀ}} | | {{МФА|ɠ}} | colspan="2" | |- style="text-align:center;" ! фрикативни | {{МФА|f}} | &nbsp; | {{МФА|s}} | {{МФА|z}} | {{МФА|ʂ}} | | colspan="2" | | {{МФА|x}} | {{МФА|ɣ}} | {{МФА|h}} | &nbsp; |- style="text-align:center;" ! ротички | colspan="2" | | colspan="2" | {{МФА|r}} | colspan="2" | {{МФА|ɽ}}<br />{{МФА|ɽʱ}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- style="text-align:center;" ! апроксимантни | colspan="2" | {{МФА|ʋ}} | colspan="2" | {{МФА|l̪}}<br />{{МФА|l̪ʱ}} | colspan="2" | | colspan="2" | {{МФА|j}} | colspan="2" | | colspan="2" | |} ;Самогласки [[File:Sindhi vowel chart.svg|thumb|лево|Самогласките во синдскиот јазик.]] {{среди}} ==Писмо== ===Арапско писмо за синдскиот јазик=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|جھ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڄ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ج}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|پ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ث}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ٺ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ٽ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ٿ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ت}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڀ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ٻ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ب}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ا}} |- | {{МФА|ɟʱ}} | {{МФА|ʄ}} | {{МФА|ɟ}} | {{МФА|p}} | {{МФА|s}} | {{МФА|ʈʰ}} | {{МФА|ʈ}} | {{МФА|tʰ}} | {{МФА|t}} | {{МФА|bʱ}} | {{МФА|ɓ}} | {{МФА|b}} | {{МФА|ɑː}} {{МФА|ʔ}} {{МФА|∅}} |- ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڙ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ر}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ذ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڍ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڊ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڏ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڌ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|د}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|خ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ح}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڇ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|چ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڃ}} |- | {{МФА|ɽ}} | {{МФА|r}} | {{МФА|z}} | {{МФА|ɖʱ}} | {{МФА|ɖ}} | {{МФА|ɗ}} | {{МФА|dʱ}} | {{МФА|d}} | {{МФА|x}} | {{МФА|h}} | {{МФА|cʰ}} | {{МФА|c}} | {{МФА|ɲ}} |- ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڪ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ق}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڦ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ف}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|غ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ع}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ظ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ط}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ض}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ص}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ش}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|س}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ز}} |- | {{МФА|k}} | {{МФА|q}} | {{МФА|pʰ}} | {{МФА|f}} | {{МФА|ɣ}} | {{МФА|ɑː}} {{МФА|oː}} {{МФА|eː}} {{МФА|ʔ}} {{МФА|ʕ}} {{МФА|∅}} | {{МФА|z}} | {{МФА|t}} | {{МФА|z}} | {{МФА|s}} | {{МФА|ʃ}} | {{МФА|s}} | {{МФА|z}} |- ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ي}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ء}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ھ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|و}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڻ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ن}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|م}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ل}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڱ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|گھ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ڳ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|گ}} ! <span style="font-size:125%">{{јаз|sd|ک}} |- | {{МФА|j}} {{МФА|iː}} | {{МФА|}} | {{МФА|h}} | {{МФА|ʋ}} {{МФА|ʊ}} {{МФА|oː}} {{МФА|ɔː}} {{МФА|uː}} | {{МФА|ɳ}} | {{МФА|n}} | {{МФА|m}} | {{МФА|l}} | {{МФА|ŋ}} | {{МФА|ɡʱ}} | {{МФА|ɠ}} | {{МФА|ɡ}} | {{МФА|kʰ}} |} ===Деванагари за синдскиот јазик=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! {{јаз|hi|अ}} ! {{јаз|hi|आ}} ! {{јаз|hi|इ}} ! {{јаз|hi|ई}} ! {{јаз|hi|उ}} ! {{јаз|hi|ऊ}} ! {{јаз|hi|ए}} ! {{јаз|hi|ऐ}} ! {{јаз|hi|ओ}} ! {{јаз|hi|औ}} |- | {{МФА|ə}} | {{МФА|a}} | {{МФА|ɪ}} | {{МФА|i}} | {{МФА|ʊ}} | {{МФА|uː}} | {{МФА|e}} | {{МФА|ɛ}} | {{МФА|o}} | {{МФА|ɔ}} |- ! {{јаз|hi|क}} ! {{јаз|hi|ख}} ! {{јаз|hi|ख़}} ! {{јаз|hi|ग}} ! {{јаз|hi|ॻ}} ! {{јаз|hi|ग़}} ! ! {{јаз|hi|घ}} ! ! {{јаз|hi|ङ}} |- | {{МФА|k}} | {{МФА|kʰ}} | {{МФА|x}} | {{МФА|ɡ}} | {{МФА|ɠ}} | {{МФА|ɣ}} | | {{МФА|ɡʱ}} | | {{МФА|ŋ}} |- ! {{јаз|hi|च}} ! {{јаз|hi|छ}} ! ! {{јаз|hi|ज}} ! {{јаз|hi|ॼ}} ! {{јаз|hi|ज़}} ! ! {{јаз|hi|झ}} ! ! {{јаз|hi|ञ}} |- | {{МФА|c}} | {{МФА|cʰ}} | | {{МФА|ɟ}} | {{МФА|ʄ}} | {{МФА|z}} | | {{МФА|ɟʱ}} | | {{МФА|ɲ}} |- ! {{јаз|hi|ट}} ! {{јаз|hi|ठ}} ! ! {{јаз|hi|ड}} ! {{јаз|hi|ॾ}} ! {{јаз|hi|ड़}} ! ! {{јаз|hi|ढ}} ! {{јаз|hi|ढ़}} ! {{јаз|hi|ण}} |- | {{МФА|ʈ}} | {{МФА|ʈʰ}} | | {{МФА|ɖ}} | {{МФА|ɗ}} | {{МФА|ɽ}} | | {{МФА|ɖʱ}} | {{МФА|ɽʱ}} | {{МФА|ɳ}} |- ! {{јаз|hi|त}} ! {{јаз|hi|थ}} ! ! {{јаз|hi|द}} !colspan="3"| ! {{јаз|hi|ध}} ! ! {{јаз|hi|न}} |- | {{МФА|t}} | {{МФА|tʰ}} | | {{МФА|d}} |colspan="3"| | {{МФА|dʱ}} | | {{МФА|n}} |- ! {{јаз|hi|प}} ! {{јаз|hi|फ}} ! {{јаз|hi|फ़}} ! {{јаз|hi|ब}} ! {{јаз|hi|ॿ}} !colspan="2"| ! {{јаз|hi|भ}} ! ! {{јаз|hi|म}} |- | {{МФА|p}} | {{МФА|pʰ}} | {{МФА|f}} | {{МФА|b}} | {{МФА|ɓ}} |colspan="2"| | {{МФА|bʱ}} | | {{МФА|m}} |- ! {{јаз|hi|य}} ! {{јаз|hi|र}} ! {{јаз|hi|ल}} ! {{јаз|hi|व}} !colspan="6"| |- | {{МФА|j}} | {{МФА|r}} | {{МФА|l}} | {{МФА|ʋ}} |colspan="6"| |- ! {{јаз|hi|श}} ! {{јаз|hi|ष}} ! {{јаз|hi|स}} ! {{јаз|hi|ह}} !colspan="6"| |- | {{МФА|ʃ}} | {{МФА|ʂ}} | {{МФА|s}} | {{МФА|h}} |colspan="6"| |} ==Поврзано== {{Portal|Јазик}} * [[Синди]] * [[Синд]] * [[Индоариски јазици]] ==Наводи== {{Reflist}} ==Извори== * {{Наведена книга |last=Addleton and Brown |first= |year=2010 |title=Sindhi: An Introductory Course for English Speakers |url=http://doorlightpubs.com/Doorlight/Sindhi.html |location=South Hadley |publisher=Doorlight Publications |access-date=2013-11-18 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225165345/http://doorlightpubs.com/Doorlight/Sindhi.html |url-status=dead }} * {{Наведено списание |last=Bughio |first=M. Qasim |year=2006 –June |title=The Diachronic Sociolinguistic Situation in Sindh |journal=Web Journal on Cultural Patrimony |url=http://www.webjournal.unior.it/ |editor1-last=Maniscalco |editor1-first=Fabio Maniscalco |volume=1 |access-date=2013-11-18 |archive-date=2016-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130223426/http://www.webjournal.unior.it/ |url-status=dead }} * {{Наведена книга |last=Cole |first=Jennifer S | year=2001 |chapter=Sindhi |editor1-last=Garry |editor1-first=Jane |editor2-last=Rubino |editor2-first=Carl |title=Facts About the World's Languages |url=https://archive.org/details/factsaboutworlds0000unse |publisher=H W Wilson |isbn=0-8242-0970-2 |pages=[https://archive.org/details/factsaboutworlds0000unse/page/647 647]–653 }} * {{Наведена книга |year=1999 |title=International Phonetic Association |isbn=0-521-63751-1}} * {{Наведена книга |last=Khubchandani |first=Lachman M |year=2003 |chapter=Sindhi |url=http://books.google.com/?id=jPR2OlbTbdkC&pg=PA581&dq=indo-aryan+languages |editor1-last= Cardona |editor1-first= George |editor2-last= Jain |editor2-first= Dhanesh |title=The Indo-Aryan Languages |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-77294-5 |pages=622–658 }} * {{SOWL}} * {{Наведена книга |last=Trumpp |first=P |year=1872 |title=Grammar of the Sindhi Language |url=http://books.google.com/?id=XKUIAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=sindhi+language&q= |location=London |publisher=Trübner and Co |isbn=81-206-0100-9}} ==Надворешни врски== * [http://www.ijunoon.com/sindhi/ Синдски речник] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100609061407/http://www.ijunoon.com/sindhi/ |date=2010-06-09 }} * [http://www.bhurgri.com/bhurgri/copy/sd_editor2.php Пишувај на синдски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130531071029/http://www.bhurgri.com/bhurgri/copy/sd_editor2.php |date=2013-05-31 }} * [http://www.oursindh.com/sindhi-language/ Информации и изговор на синдскиот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130617032407/http://www.oursindh.com/sindhi-language/ |date=2013-06-17 }} * [http://www.sindhilanguage.com Сè за синдскиот јазик] {{ИИ-јазик-никулец}} {{Индоирански јазици}} {{Јазици во Пакистан}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Синдски јазик|*]] b765xguc9qyoslzw13kqtc0zteh59an Белучки јазик 0 1097203 5625745 5214263 2026-09-09T11:23:39Z Bjankuloski06 332 5625745 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = Белучки јазик |nativename = بلۏچی ''balòci'' ''Balóćí'' |image=Balòci.png |imagesize=200px |imagecaption=''Белучки'' на [[персиско писмо]] |states = [[Пакистан]], [[Иран]], [[Авганистан]], [[Туркменистан]], [[ОАЕ]], [[Оман]] |ethnicity = [[Белуџи]] |speakers = 7.6 милиони |date = 2007 |ref = <ref>[[Nationalencyklopedin]] "Världens 100 största språk 2007" The World's 100 Largest Languages in 2007</ref> |familycolor = Indo-European |fam2 = [[Индоирански јазици|индоирански]] |fam3 = [[ирански јазици|ирански]] |fam4 = [[западноирански јазици|западноирански]] |fam5 = [[северозападни ирански јазици|севернозападни]] |nation = {{знамеикона|Pakistan}} [[Белуџистан (Пакистан)|Белуџистан]], Пакистан; {{знамеикона|Iran}} [[Систан и Белуџистан (покраина)|Систан и Белуџистан]], Иран |agency = [[Белуџиска Академија]] (Пакистан) |iso2 = bal |iso3 = bal |lc1 = bgp |ld1 = источнобелучки |lc2 = bgn |ld2 = западнобелучки |lc3 = bcc |ld3 = јужнобелучки |lingua = 58-AAB-a > 58-AAB-aa (источнобелучки) + 58-AAB-ab (западнобелучки) + 58-AAB-ac (јужнобелучки) + 58-AAB-ad (башкарди) |map = |mapcaption = Географска распространетост на белучкиот и останатите ирански јазици. |notice = IPA }} '''Белучкиот''' е [[Западноирански јазици|западноирански јазик]], од групата на [[индоирански јазици]] од семејството на [[индоевропски јазици]].<ref>[http://www.iranica.com/newsite/articles/v7f6/v7f659.html "Eastern Iranian languages".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090328103039/http://www.iranica.com/newsite/articles/v7f6/v7f659.html |date=2009-03-28 }} ''Encyclopedia Iranica''. "Baluchi, a North-Western Iranian language, is spoken chiefly in Pakistan, in the south-eastern corner of the Iranophone area."</ref> Белучкиот е мајчин јазик на [[Белуџи]]те во регионот [[Белуџистан]] во [[Иран]] и [[Пакистан]]. Исто така, за некои [[Брахуи]] јазикот е втор јазик. Белучкиот е еден од деветте службени јазици во Пакистан и покраински јазик во Иран. ==Класификација== Белучкиот е дел од групата на [[северозападни ирански јазици]], кои пак се дел од западноиранските јазици од поголемата група на [[ирански јазици]]. Иранските јазици се дел од индоевропските јазици. Белучкиот е сроден со останатите северозападни ирански јазици, како што е [[Курдски јазик|курдскиот јазик]] на пример. Врз јазикот се забележува влијание од останатите јазици во Пакистан, како што е [[Синдски јазик|синдскиот јазик]] на пример. ==Фонологија== ===Самогласки=== Белучкиот има најмалку осум самогласки: пет долги самогласки и три кратки.<ref>See Farrell (1990) for Southern Balochi (as spoken in Karachi, Pakistan, and Axenov (2006) for Western Balochi as spoken in [[Turkmenistan]].</ref> Долгите се {{МФА|/aː/}}, {{МФА|/eː/}}, {{МФА|/iː/}}, {{МФА|/oː/}}, и {{МФА|/uː/}}. Кратките се {{МФА|/a/}}, {{МФА|/i/}} и {{МФА|/u/}}. ===Согласки=== {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! ! уснени ! забни ! алвеоларни ! ретрофлексни ! палатоалвеоларни ! палатални ! веларни ! глотални |- ! екплозивни | {{МФА|p b}} || {{МФА|t d}} || || {{МФА|ʈ ɖ}} || || || {{МФА|k ɡ}} || {{МФА|ʔ}} |- ! африкативни | || || || || {{МФА|t͡ʃ d͡ʒ}}|| || || |- ! фрикативни | || || {{МФА|s z}} || || {{МФА|ʃ ʒ}}<ref group="cn">Зборови со {{МФА|/ʒ/}} не се чести.</ref>|| || || {{МФА|h}}<ref group="cn">{{МФА|/h/}} на почетокот на зборот се испушта.</ref> |- ! треперливи | || || {{МФА|ɾ}} || {{МФА|ɽ}}<ref group="cn">Има ограничена употреба.</ref> || || || || |- ! носни | {{МФА|m}} || || {{МФА|n}} || || || || || |- ! апроксимантни | {{МФА|w}} || || {{МФА|l}} || |||| {{МФА|j}}|| || |} '''Белешки''' {{reflist|group=cn}} ==Наводи== {{Reflist}} ==Дополнителни информации== '''Фонологија''' {{refbegin}} * {{Наведена книга |last=Elfenbein |first=Josef |chapter=Balochi Phonology |year=1997 |title=Phonologies of Asia and Africa |volume=1 |editor-last=Kaye |editor-first=Alan S. |pages=761–776 |isbn=1-57506-017-5 }} {{refend}} '''Граматика''' {{refbegin}} * Axenov, Serge. 2006. ''The Balochi language of Turkmenistan: A corpus-based grammatical description.'' Uppsala, Sweden: Acta Uppsala Universitet. * Barker, Muhammad A. & Aaqil Khan Mengal. 1969. ''A course in Baluchi.'' Montreal: McGill University. * Collett, Nigel A. 1983. ''A grammar, phrase book, and vocabulary of Baluchi.'' Abingdon: Burgess & Son. * Farrell, Tim. 1989. ''A study of ergativity in Balochi.' M.A. thesis: School of Oriental & African Studies, University of London. * Farrell, Tim. 1990. ''Basic Balochi: An introductory course. Naples: Instituto Universitario Orientale, Dipartimento di Studi Asiatici. * Farrell, Tim. 1995. Fading ergativity? A study of ergativity in Balochi. In David C. Bennett, Theodora Bynon & B. George Hewitt (eds.), ''Subject, voice, and ergativity: Selected essays'', 218–243. London: School of Oriental and African Studies, University of London. * Gilbertson, George W. 1923. ''The Balochi language. A grammar and manual.'' Hertford: Stephen Austin & Sons. * Gilbertson, George W. 1925. ''English-Balochi colloquial dictionary.'' Hertford: Stephen Austin & Sons. * Jahani, Carina. 1990. ''Standardization and orthography in the Balochi language''. Studia Iranica Upsaliensia. Uppsala, Sweden: Almqvist & Wiksell Internat. * Jahani, Carina. 2000. ''Language in society: Eight sociolinguistic essays on Balochi.'' Uppsala, Sweden: Acta Universitatis Upsaliensis. * Korn, Agnes. 2009. Marking of arguments in Balochi ergative and mixed constructions. In Simin Karimi, VIda Samiian & Donald Stilo (eds.) ''Aspects of Iranian Linguistics,'' 249–276. Newcastle upon Tyne (UK): Cambridge Scholars Publishing. {{refend}} ==Надворешни врски== {{Incubator|code=bcc|language=јужнобелучки}} {{Incubator|code=bgp|language=источнобелучки}} {{Portal|Јазик}} * [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/collett/ Граматика и зборови на белучки]: (како што се зборува во Оман) * [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/dames-sketch/ Преглед на северниот белиџиски јазик] * [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/dames-textbook/ Читанка на белучки] * [http://www.ijunoon.com/balochidic/ Англиско-белуџиско речник] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080212073336/http://www.ijunoon.com/balochidic/ |date=2008-02-12 }} * [http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?menu=004&LangID=193 Материјали за белиџискиот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070715234129/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=193&menu=004 |date=2007-07-15 }} * [http://users.tpg.com.au/users/goshti Белиџиски јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071011151455/http://users.tpg.com.au/users/goshti/ |date=2007-10-11 }} {{ИИ-јазик-никулец}} {{Индоирански јазици}} {{Јазици во Пакистан}} {{Јазици во Авганистан}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Белучки јазик|*]] juv9mlogzssctphrpf4zerk3mavgn7n 5625746 5625745 2026-09-09T11:23:50Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Белуџиски јазик]] на [[Белучки јазик]] 5625745 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = Белучки јазик |nativename = بلۏچی ''balòci'' ''Balóćí'' |image=Balòci.png |imagesize=200px |imagecaption=''Белучки'' на [[персиско писмо]] |states = [[Пакистан]], [[Иран]], [[Авганистан]], [[Туркменистан]], [[ОАЕ]], [[Оман]] |ethnicity = [[Белуџи]] |speakers = 7.6 милиони |date = 2007 |ref = <ref>[[Nationalencyklopedin]] "Världens 100 största språk 2007" The World's 100 Largest Languages in 2007</ref> |familycolor = Indo-European |fam2 = [[Индоирански јазици|индоирански]] |fam3 = [[ирански јазици|ирански]] |fam4 = [[западноирански јазици|западноирански]] |fam5 = [[северозападни ирански јазици|севернозападни]] |nation = {{знамеикона|Pakistan}} [[Белуџистан (Пакистан)|Белуџистан]], Пакистан; {{знамеикона|Iran}} [[Систан и Белуџистан (покраина)|Систан и Белуџистан]], Иран |agency = [[Белуџиска Академија]] (Пакистан) |iso2 = bal |iso3 = bal |lc1 = bgp |ld1 = источнобелучки |lc2 = bgn |ld2 = западнобелучки |lc3 = bcc |ld3 = јужнобелучки |lingua = 58-AAB-a > 58-AAB-aa (источнобелучки) + 58-AAB-ab (западнобелучки) + 58-AAB-ac (јужнобелучки) + 58-AAB-ad (башкарди) |map = |mapcaption = Географска распространетост на белучкиот и останатите ирански јазици. |notice = IPA }} '''Белучкиот''' е [[Западноирански јазици|западноирански јазик]], од групата на [[индоирански јазици]] од семејството на [[индоевропски јазици]].<ref>[http://www.iranica.com/newsite/articles/v7f6/v7f659.html "Eastern Iranian languages".] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090328103039/http://www.iranica.com/newsite/articles/v7f6/v7f659.html |date=2009-03-28 }} ''Encyclopedia Iranica''. "Baluchi, a North-Western Iranian language, is spoken chiefly in Pakistan, in the south-eastern corner of the Iranophone area."</ref> Белучкиот е мајчин јазик на [[Белуџи]]те во регионот [[Белуџистан]] во [[Иран]] и [[Пакистан]]. Исто така, за некои [[Брахуи]] јазикот е втор јазик. Белучкиот е еден од деветте службени јазици во Пакистан и покраински јазик во Иран. ==Класификација== Белучкиот е дел од групата на [[северозападни ирански јазици]], кои пак се дел од западноиранските јазици од поголемата група на [[ирански јазици]]. Иранските јазици се дел од индоевропските јазици. Белучкиот е сроден со останатите северозападни ирански јазици, како што е [[Курдски јазик|курдскиот јазик]] на пример. Врз јазикот се забележува влијание од останатите јазици во Пакистан, како што е [[Синдски јазик|синдскиот јазик]] на пример. ==Фонологија== ===Самогласки=== Белучкиот има најмалку осум самогласки: пет долги самогласки и три кратки.<ref>See Farrell (1990) for Southern Balochi (as spoken in Karachi, Pakistan, and Axenov (2006) for Western Balochi as spoken in [[Turkmenistan]].</ref> Долгите се {{МФА|/aː/}}, {{МФА|/eː/}}, {{МФА|/iː/}}, {{МФА|/oː/}}, и {{МФА|/uː/}}. Кратките се {{МФА|/a/}}, {{МФА|/i/}} и {{МФА|/u/}}. ===Согласки=== {| class="wikitable" style="text-align: center" |- ! ! уснени ! забни ! алвеоларни ! ретрофлексни ! палатоалвеоларни ! палатални ! веларни ! глотални |- ! екплозивни | {{МФА|p b}} || {{МФА|t d}} || || {{МФА|ʈ ɖ}} || || || {{МФА|k ɡ}} || {{МФА|ʔ}} |- ! африкативни | || || || || {{МФА|t͡ʃ d͡ʒ}}|| || || |- ! фрикативни | || || {{МФА|s z}} || || {{МФА|ʃ ʒ}}<ref group="cn">Зборови со {{МФА|/ʒ/}} не се чести.</ref>|| || || {{МФА|h}}<ref group="cn">{{МФА|/h/}} на почетокот на зборот се испушта.</ref> |- ! треперливи | || || {{МФА|ɾ}} || {{МФА|ɽ}}<ref group="cn">Има ограничена употреба.</ref> || || || || |- ! носни | {{МФА|m}} || || {{МФА|n}} || || || || || |- ! апроксимантни | {{МФА|w}} || || {{МФА|l}} || |||| {{МФА|j}}|| || |} '''Белешки''' {{reflist|group=cn}} ==Наводи== {{Reflist}} ==Дополнителни информации== '''Фонологија''' {{refbegin}} * {{Наведена книга |last=Elfenbein |first=Josef |chapter=Balochi Phonology |year=1997 |title=Phonologies of Asia and Africa |volume=1 |editor-last=Kaye |editor-first=Alan S. |pages=761–776 |isbn=1-57506-017-5 }} {{refend}} '''Граматика''' {{refbegin}} * Axenov, Serge. 2006. ''The Balochi language of Turkmenistan: A corpus-based grammatical description.'' Uppsala, Sweden: Acta Uppsala Universitet. * Barker, Muhammad A. & Aaqil Khan Mengal. 1969. ''A course in Baluchi.'' Montreal: McGill University. * Collett, Nigel A. 1983. ''A grammar, phrase book, and vocabulary of Baluchi.'' Abingdon: Burgess & Son. * Farrell, Tim. 1989. ''A study of ergativity in Balochi.' M.A. thesis: School of Oriental & African Studies, University of London. * Farrell, Tim. 1990. ''Basic Balochi: An introductory course. Naples: Instituto Universitario Orientale, Dipartimento di Studi Asiatici. * Farrell, Tim. 1995. Fading ergativity? A study of ergativity in Balochi. In David C. Bennett, Theodora Bynon & B. George Hewitt (eds.), ''Subject, voice, and ergativity: Selected essays'', 218–243. London: School of Oriental and African Studies, University of London. * Gilbertson, George W. 1923. ''The Balochi language. A grammar and manual.'' Hertford: Stephen Austin & Sons. * Gilbertson, George W. 1925. ''English-Balochi colloquial dictionary.'' Hertford: Stephen Austin & Sons. * Jahani, Carina. 1990. ''Standardization and orthography in the Balochi language''. Studia Iranica Upsaliensia. Uppsala, Sweden: Almqvist & Wiksell Internat. * Jahani, Carina. 2000. ''Language in society: Eight sociolinguistic essays on Balochi.'' Uppsala, Sweden: Acta Universitatis Upsaliensis. * Korn, Agnes. 2009. Marking of arguments in Balochi ergative and mixed constructions. In Simin Karimi, VIda Samiian & Donald Stilo (eds.) ''Aspects of Iranian Linguistics,'' 249–276. Newcastle upon Tyne (UK): Cambridge Scholars Publishing. {{refend}} ==Надворешни врски== {{Incubator|code=bcc|language=јужнобелучки}} {{Incubator|code=bgp|language=источнобелучки}} {{Portal|Јазик}} * [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/collett/ Граматика и зборови на белучки]: (како што се зборува во Оман) * [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/dames-sketch/ Преглед на северниот белиџиски јазик] * [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/dames-textbook/ Читанка на белучки] * [http://www.ijunoon.com/balochidic/ Англиско-белуџиско речник] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080212073336/http://www.ijunoon.com/balochidic/ |date=2008-02-12 }} * [http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?menu=004&LangID=193 Материјали за белиџискиот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070715234129/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=193&menu=004 |date=2007-07-15 }} * [http://users.tpg.com.au/users/goshti Белиџиски јазик] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071011151455/http://users.tpg.com.au/users/goshti/ |date=2007-10-11 }} {{ИИ-јазик-никулец}} {{Индоирански јазици}} {{Јазици во Пакистан}} {{Јазици во Авганистан}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Белучки јазик|*]] juv9mlogzssctphrpf4zerk3mavgn7n Разговор:Белучки јазик 1 1097204 5625748 3171540 2026-09-09T11:23:51Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Белуџиски јазик]] на [[Разговор:Белучки јазик]] 3171540 wikitext text/x-wiki {{Сзр}}{{ВПЈ}} kuh5k9l71nkyd3ki6ewlvb2n2e8ljj2 Предлошка:Јазици во Авганистан 10 1097258 5625773 5063292 2026-09-09T11:41:38Z Bjankuloski06 332 5625773 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Јазици во Авганистан | title = {{знамеикона|Авганистан}} [[Јазици во Авганистан|Јазици]] во [[Авганистан]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = официјални јазици | list1 = * [[паштунски јазик]] * [[дари]] | group2 = покраински јазици | list2 = * [[узбечки јазик]] * [[туркменски јазик]] * [[белучки јазик]] * [[пашајски јазик]] * [[нуристански јазици]] * [[памирски јазици]] }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Јазици во Авганистан]] [[Категорија:Предлошки за Авганистан]] </noinclude> 7qvxprud2qszhu244izkdhm49f9ybmg 5625776 5625773 2026-09-09T11:44:56Z Bjankuloski06 332 5625776 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Јазици во Авганистан | title = {{знамеикона|Авганистан}} [[Јазици во Авганистан|Јазици]] во [[Авганистан]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Службени | list1 = * [[паштунски јазик|паштунски]] * [[дари]] | group2 = Покраински | list2 = * [[белучки јазик|белучки]] * [[нуристански јазици|нуристански]] * [[памирски јазици|памирски]] * [[пашајски јазик|пашајски]] * [[туркменски јазик|туркменски]] * [[узбечки јазик|узбечки]] }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Јазици во Авганистан]] [[Категорија:Предлошки за Авганистан]] </noinclude> kskpq2gxchj3sedsw9coymqb29zaj5b Абдус Салам 0 1100725 5625764 5410853 2026-09-09T11:27:00Z Bjankuloski06 332 /* Владина работа */ Правописна исправка, replaced: алочистан → елуџистан 5625764 wikitext text/x-wiki {{Слика десно-горе|Link=Нобелова награда|Text=Нобеловец|Image=Nobel prize medal.svg|Width=25}} {{Infobox scientist |name = Мохамед Абдус Салам <br>{{јаз|ur|{{Nastaliq|محمد عبد السلام}}}} |image =Abdus Salam 1987.jpg |image_size = 250px |caption =Абдус Салам во 1987 |birth_date = 29 јануари 1926 |birth_place = [[Џанг]], [[Британска Индија]] (денес [[Пакистан]]) |death_date = {{death date and age|df=yes|1996|11|21|1926|1|29}} |death_place = [[Оксфорд]], Обединето кралство |citizenship = |nationality = {{Flag icon|PAK}} [[Пакистан]]ец<ref name="chowkbio">Zainab Mahmood (26 November 2004){{cite web|url=http://www.chowk.com/articles/8387 |title=Dr Abdus Salam – The 'Mystic' scientist|access-date=2009-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216051624/http://www.chowk.com/articles/8387|archive-date=16 February 2008|df=dmy}}.Chowk: Science</ref> |spouse = Амтул Хафиз Бегум <br>[[Луиз Џонсон]] |fields = [[Теориска физика]] |workplaces =[[Пакистанкса комисија за атомска енергија|PAEC]]{{·}}[[Вселенска и високоатмосферска комисија за истражување|SUPARCO]]{{·}}[[Пакистански институт за јадрена наука и технологија|PINSTECH]]{{·}}[[Пенџабски униврзитет]]{{·}}[[Империјален колеџ во Лондон]]{{·}}Универзитет на Управниот колеџ{{·}}[[Кембрички универзитет]]{{·}}[[Меѓународен центар за теориска физика|ICTP]]{{·}}[[COMSATS]]{{·}}[[TWAS]] |alma_mater =[[Пенџабски универзитет]]<br>[[Универзитет на Управниот колеџ]]<br>[[Кембрички универзитет]] |doctoral_advisor = [[Николас Кемер]] |academic_advisors = [[Пол Метјус]] |doctoral_students = [[Мајкл Даф]]{{·}}[[Али Чамседин]]{{·}}[[Роберт Делбурго]]{{·}}[[Валтер Гилберт]]{{·}}[[Џон Мофат]]{{·}}[[Јувал Нееман]]{{·}}[[Џон Полкингхорн]]{{·}}[[Ријазудин]]{{·}}[[Фајазудин]]{{·}}[[Масуд Ахмад]]{{·}}[[Парта Госе]]{{·}}Камалудин Ахмед{{·}}[[Гулам Муртаза]]{{·}}[[Мунир Ахмад Рашид]] |notable_students =[[Фахим Хусаин]]{{·}}[[Первез Худбој]]{{·}}[[Абдул Хамид Најар]]{{·}}[[Гулам Дастагир Алам]] |known_for =[[Електрослабо заемодејство]]{{·}}[[Голдстонов бозон]]{{·}}[[Теорија на сè]]{{·}}[[Хигсов механизам]]{{·}}[[Магнетен фотон]]{{·}}[[Неутрална струја]]{{·}}[[Пати-Саламов модел]]{{·}}[[Квантна механика]]{{·}}[[Пакистанска атомска развојна програма]]{{·}}[[Вселенска и високоатмосферска комисија за истражување|Пакистанска вселенска програма]]{{·}}[[Преон]]{{·}}[[Стандарден модел]]{{·}}[[Силна гравитација]]{{·}}[[Суперполе]]{{·}}[[W и Z бозони]]{{·}} |thesis_title = Ренормализација на квантната теорија за полето |thesis_year = 1952 |influences = |influenced = |awards = [[Смитова награда]] <small>(1950)</small><br>[[Адамсова награда]] <small>(1958)</small><br>[[Нишан е Пакистан]] <small>(1959)</small><br>[[Хјуов медал]] <small>(1964)</small><br>[[награда „Атоми за мир“]] <small>(1968)</small><br>[[Кралски медал]] <small>(1978)</small><br>[[Нобелова награда за физика]] <small>(1979)</small><br>[[Ломоносов златен медал]] <small>(1983)</small><br>[[Коплиев медал]] <small>(1990)</small><br>[[награда „Кристофоро Коломбо“]] <small>(1992)</small> |signature = AbdusSalamBlackpenAutograph.png |footnotes = }} '''Абдус Салам''' <ref name="The Dawn Newspapers (Archive, 21 November 2011)">{{Наведена мрежна страница |last=Rizvi |first=Murtaza |title=Salaam Abdus Salam |url=http://www.dawn.com/2011/11/21/salaam-abdus-salam.html |date=21 November 2011 |publisher=The Dawn Newspapers |quote=Mohammad Abdus Salam (1926–1996) was his full name, which may add to the knowledge of those who wish he was either not Ahmadi or Pakistani. He was the guiding spirit and founder of Pakistan's atomic bomb programme as well as Pakistan Atomic Energy Commission and Space and Upper Atmosphere Research Commission (SUPARCO). |accessdate=2015-02-22 |archive-date=2012-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217182735/http://www.dawn.com/2011/11/21/salaam-abdus-salam.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ({{langx|ur|{{Nastaliq|محمد عبد السلام}}}}; [[Џанг]], {{роден|29|јануари|1926}} - [[Оксфорд]], {{починал на|21|ноември|1996}}<ref name="kibble98">{{cite doi|10.1098/rsbm.1998.0025}}</ref>[[Англија]])<ref name="a">Општа наука (Енциклопедија за секое семејство и дом) – Младинска книга Скопје. Главен уредник Адам Харт-Дејвис.</ref> — теориски физичар, познат по електрослабата теорија.<ref name="a"/> Студирал [[математика]] и [[физика]] на Унивртзитетот во Кембрџ и станал професор по [[физика]] на Кралскиот колеџ во [[Лондон]]. Таму работел на основање на електрослабата теорија, за која ја поделил [[Нобеловата награда за физика]] во [[1979]]г заедно со Шелдон Глашоу од [[САД]] и Стивен Ваинберг исто така од [[САД]].<ref name="a"/> Абдус Салам бил првиот [[муслиман]] што станал добитник на [[Нобелова награда]]<ref name="Nobel Prize">{{наведени вести |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1979/ |work=Nobel Prize |title=1979 Nobel Prize in Physics |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150309010712/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1979/ |archivedate=2015-03-09 |access-date=2015-02-22 |url-status=dead }}</ref> и до денес е единствениот пакистански лауреат на [[Нобеловата награда]]<ref>This is the standard transliteration (e.g. see the [http://www.ictp.trieste.it/ ICTP Website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080228105122/http://www.ictp.trieste.it/ |date=2008-02-28 }} and [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1979/salam-bio.html Nobel Bio]). Other transliterations include '''Abdus Salam'''; see [[Abd as-Salam]] for more details.</ref><ref name="Ghani 1982 i-xi">{{harv|Ghani|1982|pp=i–xi}}</ref>. Друго негово постигање е основањето на центар во [[Трст]], [[Италија]] за промовирање на науката во светот во развој. Салам бил [[советник за наука]] при владата на [[Пакистан]] од 1960 до 1974, позиција од која имал главна и влијателна улога во пакистанската научна инфраструктура.<ref name="Ghani 1982 i-xi"/><ref name="ICTP"/> Салам бил одговорен не само за главниот развој и придонес во теориската и физиката на честичките, туку и за промоција на научните истражувања на највисоко ниво во оваа земја<ref name="ICTP"/>. Салам бил прв директор на [[Вселенска и високоатмосферска комисија за истражување|Вселенската и високоатмосферска комисија за истражување]] (SUPARCO), и одговорен за основањето на [[Група за теориска физика|Групата за теориска физика]] (TPG) во [[Пакистанска комисија за атомска енергија|Пакистанската комисија за атомска енергија]] (PAEC)<ref name="Rahman 1998 75–76">{{harv|Rahman|1998|pp=75–76}}</ref>. Како советник за наука, Салам имал севкупна улога во пакистанскиот развој на [[јадрена енергија|јадрената енергија]] за мирнодопски цели, авоедно придонел за развојот на пакистанската [[атомска бомба]] во 1972 година,<ref name="Yahoo! News, 9 July 2012">{{наведени вести|last=Abbot|first=Sebastian|title=Pakistan shuns physicist linked to "God Particle"|url=http://news.yahoo.com/pakistan-shuns-physicist-linked-god-particle-185057298.html|accessdate=9 July 2012|newspaper=Yahoo! News, 9 July 2012|date=9 July 2012|agency=Yahoo! News Services|page=1|quote=In the 1960s and early 1970s, Salam wielded significant influence in Pakistan as the chief scientific adviser to the president, helping to set up the country's space agency and institute for nuclear science and technology. Salam also assisted in the early stages of Pakistan's effort to build a nuclear bomb, which it eventually tested in 1998}}</ref>, поради тоа, бил гледан како „татко научник“ на оваа програма во очите на научниците кои биле под неговиот истажувачки чадор.</ref> for this, he is viewed as the "scientific father"<ref name="The Dawn Newspapers (Archive, 21 November 2011)"/><ref name="Muslim Times, Lahore">{{cite news |last=Alim |first=Abdul |title=Who is the Father (Salam or Khan)?|url=http://www.themuslimtimes.org/2012/09/uncategorized/who-is-baba-e-bum-a-q-khan |access-date=10 December 2012 |newspaper=Muslim Times |location=Lahore |date=2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130417031933/http://www.themuslimtimes.org/2012/09/uncategorized/who-is-baba-e-bum-a-q-khan |archive-date=17 April 2013}}</ref> of this programme in the views of the scientists who researched under his scientific umbrella.<ref name="Dawn News International, Archive 2004">{{Наведена мрежна страница|last=Our Correspondents|title=Scientists asked to emulate Dr Salam's achievements|url=http://archives.dawn.com/2004/10/07/nat13.htm|work=7 October 2004|publisher=Dawn News International, Archive 2004|accessdate=22 January 2012}}</ref><ref>{{harv|Rahman|1998|pp=10–101}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://jang.com.pk/jang/jun2011-daily/10-06-2011/main2.htm |title=Re-engineering Pakistan and Physics from Pakistan Conference:MQM Stays loyal with Pakistan Armed Forces |accessdate=11 June 2011 |year=2011 |work=Jang News Group |publisher=Jang Media Cell and MQM Science and Technology Wing |quote=Professor Muhammad Abdus Salam and Dr. Abdul Qadeer Khan, and other prominent scientists, have made Pakistan, a nuclear power. All of these scientists were poor or Muhajir (migrants from India), says Altaf Hussain. |archive-date=2011-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613091458/http://www.jang.com.pk/jang/jun2011-daily/10-06-2011/main2.htm |url-status=dead }}</ref>. Во 1974 година, Абдус Салам заминал од неговата земја, во протест, поради зигласувањето на спорниот [[закон]] од страна на [[пакистански парламент|пакистанскиот парламент]], кој во својот текст муслиманската заедница на [[Ахмадија]] ја прогласува за неисламска. Дури и по неговата смрт, Салам останал еден од највлијателните научници во неговата земја. Во 1998, по извршените [[јадрени проби]] на земјата, владата на Пакистан издаде комеморативна поштенска марка, како дел од серијата „Научниците на Пакистан“, во чест на постигнувањата на Салам.<ref name="Pakistan Post Office Department">{{Наведена мрежна страница | author=Philately | title=Scientists of Pakistan | url=http://www.pakpost.gov.pk/philately/stamps98/scientists_of_pakistan.html | work=Pakistan Post Office Department | date=21 November 1998 | accessdate=18 February 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080220104654/http://www.pakpost.gov.pk/philately/stamps98/scientists_of_pakistan.html | archivedate=2008-02-20 | url-status=live }}</ref> Главните и забележителни достигнувања на Салам се пред се: Пати-Саламовиот модел, магнетниот фотон, [[векторски мезон|векторскиот мезон]], [[теорија на сè|теоријата на сè]], работата на [[суперсиметрија]]та, и најважното, [[електрослабозаемодејство|електрослабата теорија]], за која тој ќе биде награден со [[Нобелова награда]] најпрестижна награда во физиката.<ref name="Nobel Prize"/> Салам даде голем придонес во [[квантна теорија за полето|квантната теорија за полето]] и унапредувањето на математиката на [[Кралски колеџ|Кралскиот колеџ]] во [[Лондон]]. Со неговиот студент [[Ријазудин]], Салам даде голем придонес за модерната теорија за [[неутрино|неутрината]], [[неутронска ѕѕвезда|неутронски ѕвезди]] и [[црна дупка|црни дупки]], како и за работата на осовременување на [[квантна механика|квантната механика]] и квантната теорија за полето. Како учител и поборник за науката, Салам е запаметен како основач и татко на математичката и теориската физика во Пакистан во периодот кога бил советник за наука на претседателот.<ref name="ICTP">{{Наведена мрежна страница|url=http://portal.ictp.it/pio/words/newsletter/backissues/News_94/features_Pakistan.html/?searchterm=Riazuddin|title=Physics in Pakistan|author=Riazuddin|first=|date=21 November 1998|work=ICTP|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=21 November 2011}}</ref><ref>Abdus Salam, As I Know him: Riazuddin, NCP</ref> Салам дал огромен придонес за подигнувањето на пакистанската физика во заедницата на физичарите во светот.<ref name="CERN Courier">{{Наведена мрежна страница | author=Ishfaq Ahmad | title=CERN and Pakistan: a personal perspective | url=http://cerncourier.com/cws/article/cern/28934 | work=CERN Courier | date=21 November 1998 | accessdate=18 February 2008 | archive-date=2011-08-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110811094528/http://cerncourier.com/cws/article/cern/28934 | url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://portal.ictp.it/pio/words/newsletter/backissues/News_90/dateline.html/?searchterm=Riazuddin|title=Pakistan Physics Centre|author=Riazuddin|first=|date=21 November 1998|work=ICTP|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=21 November 2011}}</ref> Дури до неговата смрт Салам продолжил со придонесот за физиката и неуморно помагал во развојот на науката во земјите од “Третиот Свет”.<ref name="Abdus Salam - Biography">{{наведени вести|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1979/salam-bio.html | work=Nobel Prize Committee | title=Abdus Salam -Biography }}</ref> ==Животопис== ===Младост и образование=== Абдус Салам е роден како син на Чаудри Мухамед Хусеин и Хаџира Хусеин во семејството на [[Ахмади]]ти [[Пенџабци|Пенџаби]] [[Раџпут]], кое го прифатило [[ислам]]от во {{римски|12}} век и имало долга традиција на побожност и страст за учење (неговиот дедо, Гул Мухамед бил веронаучник а воедно и [[лекар]]).<ref name="kibble98"/> Таткото на Салам бил вработен во образованието во државното образование во Пенџаб во сиромашна фармерска област. На возраст од 14 години, Салам ги добил највисоките оцени на матурскиот испит на [[Пенџабски универзитет|Пенџабскиот универзитет]].<ref>{{harv|Fraser|2008|pp=59–78}}</ref> Тој добил целосна стипендија на државниот Лахорски универзитетски колеџ, во држава [[Пенџаб]].<ref>{{harv|Fraser|2008|pp=78–80}}</ref> Салам бил свестран ученик, заинтересиран за [[урду|урдската]] и [[англија|англиската]] литература подрачја во кој бил инзвореден.<ref>{{harv|Murthi|1999|pp=42}}</ref> Но подоцна ја одбрал [[математика]]та како негово поле на интерес.<ref>{{harv|Murthi|1999|pp=43}}</ref> Менторот на Салам и неговите подучувачи сакале да стане учител по англиски јазик, но Салам решил да се држи до математиката.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division ">{{Наведено списание | last =Khan | first =Munir Ahmad | author-link =Munir Ahmad Khan | title =The Abdus Salam Memorial Meeting: A Tribute to Abdus Salam; a lifelong friendship with Abdus Salam | journal =ICTP and UNESCO World Heritage Site | volume =1 | issue =1 | pages =103–159 | date =22 November 1997 | publisher = Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0011/001190/119078Eb.pdf}}</ref> Како студент од четврта година, ја објавил својата работа на математичките проблеми на [[Шриниваса Рамануџан]], и со нив ја стекнал дипломата по математика во 1944 година.<ref>Abdus Salam, A Problem of Ramanujam, Publ. in: Math. Student XI, Nos.1–2, 50–51 (1943)</ref> Неговиот татко сакал тој да се придружи на [[индиска државна служба|индиската државна служба]].<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/> Во тој период индиската државна служба била најголемото достигнување за младите универзитетски дипломци и цивилни службеници кои заземале значајни места во граѓанското општество.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/> Почитувајќи ја желбата на неговиот татко, Салам се обидел во [[Индиска железница|Индиската железница]], но не се квалификувал за службата бидејќи не ги поминал медицинските тестови за вид бидејќи носел очила уште од рана возраст.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/> Резултатите довеле до заклучок дека Салам паднал на механичкиот тест баран од железничките инженери чија цел е да го добијат работното место во индиската железница, а дополнителен проблем бил што Салам бил премлад за да се натпреварува за работата.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/> Од овие причини, индиската железница го одбила барањето на Абдус Салам за вработување. Додека престојувал во [[Лахор]], Абдус Салам продолжил да ја посетува школата за дипломци на Државниот универзитетски колеџ.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/> Тој тука се стекнал со титулата магистер по математика на Дрќавниот универзитетски колеџ во 1946 година. Во истата година, му доделиле стипендија на [[Кембрички универзитет|Кембричкиот универзитет]], каде што ја стекнал дипломата со двојни почести од прва класа по [[математика]] и [[физика]] во 1949 година.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/><ref>{{harv|Fraser|2008|pp=189–186}}</ref> Во 1950, ја добил [[смитова награда|Смитовата награда]] од Кембричкиот универзитет за најистакнат преддокторски придонес за физиката.<ref name="Abdus Salam - Biography"/><ref>{{harv|Fraser|2008|pp=200–201}}</ref> По дипломирањето, [[Фред Хојл]] го советувал Салам да помине уште една година во Кембричката лабораторијата Кевендиш каде би вршел истражувања во [[експериментална физика|експерименталната физика]], но Салам немал трпение за обавување на долги лабораториски експерименти.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/> Салам се вратил во [[Џанг]], Пенџаб (сега дел од Пакистан) и ја обновил стипендијата и се вратил во Обединетото Кралство за да го заврши докторатот.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/> Тој добил диплома Доктор на науки по теориска физика од Кембричката лабораторија Кевендиш.<ref>{{harv|Fraser|2008|pp=202}}</ref><ref>{{harv|Duff|2007|pp=39–40}}</ref> Неговата докторска теза содржела обемен и значаен труд од областа на [[квантна електродинамика|квантната електродинамика]].<ref>{{harv|Fraser|2008|pp=215–218}}</ref> Кога била објавена во 1951 година, веќе му обезбедила меѓународно признание [[Адамова награда|Адамовата награда]].<ref name="NobelBio">{{Наведена мрежна страница|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1979/salam-bio.html |title=Abdus Salam Nobel Prize in Physics Biography |publisher=Nobelprize.org |date=21 November 1996 |accessdate=9 December 2012}}</ref> За време на докторските студии, неговите ментори го предизвикале во период од една година да го реши математичкиот проблем којшто им пркосел на големите умови како што се [[Пол Дирак|Дирак]] и [[Ричард Фајнман|Фајнман]].<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/> За шест месеци Салам нашол решение за повторно нормализирање на мезонската теорија. Со предложеното решение во лабораторијата на Кевендиш, Салам го привлекол вниманието на [[Ханс Бете|Бете]], [[Роберт Опенхајмер|Опенхајмер]] и Дирак.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/> ===Академска кариера=== По неговиот докторат во 1951, Салам се вратил на Државниот универзитетски колеџ како професор по математика каде што останал сè до 1954 година. За време на истиот период, бил претседател на одделот за математика, како и професор на Пенџабскиот уиверзитет. Со неговото поставување за претседател, Салам барал да се унапреди наставата на универзитетот, создавајќи предмет [[квантна механика]].<ref>{{harv|Fayyazuddin|2005|pp=5}}</ref> Оваа негова одлука била поништена од проректорот, по што Салам одлучил да предава вечерен курс по квантна механика надвор од регуларната настава.<ref>{{harv|Fayyazuddin|2005|pp=5–6}}</ref> Додека Салам различно прифатен на универзитетот, тој почнал да го надгледува образованието на студентите кои делумно биле под негово влијание.<ref>{{harv|Fayyazuddin|2005|pp=7–8}}</ref> Како резултат Ријазудин бил единствениот студент кој имал привилегија да учи под менторство на Салам на додипломско и постдипломско ниво во Лахор, и пост-докторско ниво на Кембричкиот универзитет. Во 1953 година Салам не бил во можност да го основа истражувачкиот институт во Лахор, бидејќи се соочил силно противење од неговите современици.<ref>{{harv|Fraser|2008|pp=237–238}}</ref> Во 1954 година Салам станал еден од првите членови на [[пакистанска академија на науките|Пакистанската академија на науките]]. Како резултат на нередите во Лахор во 1953 година, Салам се вратил на Кембриџ, каде заземал позиција на професор по математика.<ref>{{harv|Duff|2007|pp=39–41}}</ref> Во 1957 тој бил поканет да ја преземе катедрата на Кралскиот колеџ во Лондон, каде тој и [[Пол Метјус]] започнале со воспоставувањето на одделот за теориска физика на Кралскиот колеџ.<ref>{{harv|Duff|2007|pp=ix}}</ref> Како што одминувало времето овој оддел станал еден од најпрестижните истражувачки оддели каде работеле добропознатите физичари како [[Стивен Вајнберг]], [[Том Кибл]], [[Џералд Гуралник]], [[Карл Ричард Хаген|Хаген]], [[Ријазудин]] и [[Џон Вард]]. Во 1957 година, Пенџабскиот универзитет му доделил на Салам почесен докторат за неговиот придонес во [[физика на честичите|физиката на честичките]].<ref>{{harv|Duff|2007|pp=37}}</ref> Истата година со помош на неговиот ментор, Салам ја покренал програмата за стипендирање на неговите студенти во Пакистан. Салам ги задржал силните врски со Пакистан и ја постувал земјата од време на време.<ref>{{harv|Duff|2007|pp=iix}}</ref> На Кембриџ и Кралскиот Колеџ тој формирал група на теориски физичари, од кои голем дел биле негови студенти од Пакистан. Во 1959 тој станал еден од најмладите именувани членови на [[кралско друштво|Кралското друштво]] на возраст од 33 години.<ref name="kibble98"/> Салам стана член на [[Принстонски унверзитет|Принстонскиот универзитет]] во 1959 година, каде што се сретнал со Опенхајмер<ref>{{harv|Fraser|2008|pp=239–240}}</ref> и на кого му ја презентирал својата истражувачка работа<ref>{{harv|Fraser|2008|pp=241–242}}</ref> за неутрината. Опенхајмер и Салам разговарале за основите на електродинамиката, проблемите и нивните решенија.<ref>{{harv|Fraser|2008|pp=250}}</ref> Негов посветен личен помошник бил Жан Буклеј. Во 1980 година, Салам станал надворешен соработник на [[Бангладешка акадмија за науките|Бангладешката академија за науките]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bas.org.bd/fellowship/list-of-fellows-/userprofile/asalam.html|title=Professor Abdus Salam FRS (Deceased)|last=|first=|date=|year=1980|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150430121245/http://www.bas.org.bd/fellowship/list-of-fellows-/userprofile/asalam.html|archive-date=2015-04-30|dead-url=|accessdate=21 November 2011|url-status=dead}}</ref> ===Научна кариера=== [[File:Abdus Salam lecture.jpg|thumb|right|Предавањата на Абдус Салам за теоријата на сè при Чикашкиот универзитет]] Рано во неговата кариера, Салам дал важен и значаен придонес во [[квантна електродинамика|квантната електродинамика]] и [[квантна теорија за полето|квантната теорија за полето]], како и проширување на истата кај [[јадрена физика|јадрената физика]] и [[физика на честичките|физиката на честичките]]. Во неговата рана кариера во Пакистан, Салам бил многу заинтересиран за математичките редови и нивната врска со физиката. Салам играл влијателна улога во унапредувањето на јадрената физика, но тој се задржал и се посветил на математиката и теориската физика и го фокусирал Пакистан да прави повеќе истражувања во теориската физика.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division"/> Како и да е тој ја гледал јадрената физика (јадреното цепење и јадрената енергија) како непионерски дел од физиката бидејќи сè било познато.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/> Дури и во Пакистан, Салам бил водечка движечка сила во теориската физика, со многу научници тој продолжил да влијае и да ја поттикнува да ја продолжат нивната работа на теориската физика.<ref name="Munir Ahmad Khan, Former Chairman of the Pakistan Atomic Energy Commission, former Head of the Nuclear Engineering Division, and former Head of the Reactor Engineering IAEA Division "/> Салам имал богата истражувачка кариера во теориската и високоенергетската физика.<ref name="Riazuddin 1994 322">{{harv|Riazuddin|1994|pp=322}}</ref> Салам работел на теоријата на [[неутрино]]то – недостижна честичка за која што прв поставил хипотеза [[Волфганг Паули]] во 1930-ите. Салам ја вовел [[хирална симетрија|хиралната симетрија]] во теоријата на неутрината. Воведувањето на хиралната симетрија одиграло клучна улога во подоцнежниот развој на теоријата на [[електрослабо заемодејство|теорија за електрослаби заемодејства]].<ref>{{harv|Riazuddin|2005|pp=31–33}}</ref> Салам подоцна му ја предал својата работа на [[Ријазудин]], кој дал пионерски придонес за неутрината. Салам го вовел масивниот [[Хигсов бозон|хигсовите бозони]] во теоријата на [[стандарден модел|стандардниот модел]], каде што подоцна го предвидел постоењето на [[протонов распад|протоновиот распад]]. Во 1963, Салам ја публикувал неговата теориска работа на [[векторски мезон|векторскиот мезон]]. Трудот го претставил заемодејството на векторскиот мезон, фотон (векторска [[електродинамика]]), и [[ренормализација]]та на познатата маса на векторскиот мезон по заемодејството.<ref>{{harv|Riazuddin|1994|pp=124–127}}</ref> Во 1961 година, Салам почнал да работи со [[Џон Клив Вард]] на симетриите и [[електрослабо обединување|електрослабото обединување]].<ref>{{cite doi|10.1007/BF02812723}}</ref><ref>{{cite doi|10.1016/0031-9163(64)90711-5}}</ref> Во 1964 година, Салам и Вард работеле на [[баждарна теорија|баждарната теорија]] за [[електрослабо заемодејство|слабото]] и [[електромагнетно заемодејство|електромагнетното заемодејство]], последователно добивајќи го моделот [[Специјална унитарна група|SU(2)]] x [[кружна група|U(1)]]. Салам бил убеден дека заемодејството на сите елементарни честички всушност се [[баждарни заемодејства]].<ref name="uddin 1994 149–157">{{harv|Riazuddin|1994|pp=149–157}}</ref> Во 1968, заедно со [[Стивен Вајнберг|Вајнберг]] и [[Шелдон Глашоу]], Салам го формулирал математичкиот концепт на нивната работа. Додека на Кралскиот колеџ, Салам заедно со Глашоу и [[Џефри Голдстон]], математички ја докажале [[Голдстонов бозон|Голдстоновата теорема]], дека безмасена и со [[спин]] мора да се појави во теоријата како резултат на [[спонтано нарушување на симетријата|спонтаното нарушување на непрекинатата симетрија]]. Во 1960, Салам и Вајнберг го вклучиле [[Хигсов механизам|Хигсовиот механизам]] во Глашуовото откритие, давајќи и современ облик во електрослабата теорија, и со што го теоретизирал стандардниот модел.<ref>{{cite conference |author=Salam, A. |editor=N. Svartholm |year=1968 |booktitle=Elementary Particle Physics: Relativistic Groups and Analyticity |pages=367 |conference=Eighth Nobel Symposium |publisher=Almquvist and Wiksell |location=Stockholm}}</ref> Во 1968, заедно со Вајнберг и Шелдон Глашоу, Салам конечно го формулирал математичкиот концепт на нивната работа. Во 1966 Салам извел пионерска работа на [[хипотетички честички|хипотетичките честички]]. Салам го покажал можното [[електромагнетизам|електромагнетно]] заемодејство меѓу [[магнетен монопол|магнетниот монопол]] и симетриското нарушување, формулирајќи го [[магнетен фотон|магнетниот фотон]].<ref name="A. Salam 1966 683–684">{{Наведено списание | author=Salam, A. | title= Magnetic monopole and two photon theories of C-violation | journal=Physics Letters | volume=22 | year=1966 | issue=5 | pages= 683–684 | doi= 10.1016/0031-9163(66)90704-9|bibcode = 1966PhL....22..683S }}</ref> Побојавувањето на трудот PRL за [[нарушување на симетријата|нарушувањето на симетријата]] во 1964, Стивен Вајнберг и Салам биле првите што го примениле Хигсовиот механизам при нарушувањето на електрослабата симетрија. Салам обезбедил математички постулат за заемодејството помеѓу Хигсовиот бозон и теоријата за електрослаба симетрија.<ref>{{harv|Riazuddin|1994|pp=156–158}}</ref> Во 1972, Салам почнал да работи со Индиско-Американскиот теориски физичар [[Џогеш Пати]]. Пати му пишувал на Салам неколкупати изразувајќи интерес да работи под раководство на Салам, при што Салам на крај го поканил Пати на семинарот ICTP во Пакистан. Салам му укажал на Пати дека треба да има длабока причина зошто протоните и електроните се толку различни а сепак носат еднакво но спротивно електрично полнење. Протоните содржат кваркови, но електрослабата теорија се грижела само за електроните и неутрината, со никаков постулат за кварковите. Ако сите природни состојки би можеле да се донесат во една нова симетрија, тоа би можело да се открие причината за различните својства на овие честички и силите што ги чувствуваат. Ова довело до развојот на [[Пати-Саламов модел|Пати-Саламовиот модел]] во физиката на честичките.<ref>{{harv|Fraser|2008|pp=205}}</ref> Во 1973 година, Салам и Џогеш Пати биле првите што го забележале тоа дека додека [[кварк]]овите и [[лептон]]ите имаат многу слична SU(2)xU(1) содржина на приказ, сите би можеле да имаат слични ентитети.<ref>{{harv|Riazuddin|1994|pp=321–322}}</ref> Тие обезбедиле едноставно објаснување на кварк-лептоновата симетријата со претпоставка дека [[лептонски број|лептонскиот број]] бил четвртата [[промена на боја|боја]], означена како „виолетова“.<ref name="Riazuddin 1994 322"/> Физичарите верувале дека постојат четири основни сили на природата: силата на гравитацијата, силната и слабата јадрена сила и електромагнетната сила. Салам работел на обединувањето на тие сили од 1959 година заедно со Глашоу и Вајнберг. Додека бил на Кралскиот колеџ во Лондон, Салам успешно покажал дека слабите јадрени сили не се навистина поразлични од електромагнетните сили, и двете можат да направат меѓупреобразба. Салам овозможил теорија која го покажува обединувањето на двете основни природни сили, преминот на слабите јадрени сили и електромагнетните сили, една во друга.<ref name="Riazuddin 2005 31">{{harv|Riazuddin|2005|p=31}}</ref> Глашоу исто така го формулирал истиот труд и теоријата била споена во 1966 година. Во 1967 година, Салам математички го докажал обединувањето на електрослабата теорија, и конечно го објавил трудот. За овие достигнувања на Салам, Глашоу и Вајнберг им била доделена Нобеловата награда за физика во 1979 година. Фондацијата за Нобелова награда оддала почит на научниците и објавила изјава велејќи: „За нивниот придонес за теоријата на обединувањето на електрослабото и електромагнетното заемодејство меѓу елементарните честички, вклучувајќи го, и предвидувањето на слабата неутрална струја“.<ref name="Nobel Prize"/> Во 1970-тите Салам продолжил со обидите да ги обедини силите со вклучувањето на силното заемодејство во [[теорија на сè|теоријата на сè]]. ==Владина работа== Абдус Салам веднаш се вратил во Пакистан во 1960 да заземе место во владата што му било дадено од претседателот [[Фелдмаршалот Ајуб Кан]]. Од неговата независност, Пакистан никогаш немала кохерентна научна политика и целосните трошоци за истражување и развој претставувале приближно 1,0% од БДП на Пакистан.[55] Дури и главното седиште на Пакистанската Комисија за Атомска Енергија (PAEC) била сместена во една мала, и помалку од 10 научници работеле на фундаменталните концепти на физиката.[56] Абдус Салам го заменил Салимузаман Сидики како научен советник, станал прв член (технички) на Пакистанската Комисија за Атомска Енергија (PAEC). Абдус Салам ја проширил мрежата на истражувањето во физиката и развојот во Пакистан со испраќање на повеќе од 500 научници во странство.[57] Во септември 1961, Абдус Салам му ја предложил на претседателот Ајуб Кан да ја постават првата државна вселенска агенција .[58] На 16 септември 1961, по извршна наредба, била основана комисијата за Вселенско и за истражување на Горната Атмосфера, во која Абдус Салам работел како прв директор.[58] Пред 1960, многу малку била направена истражувачка работа на научниот развој, и научните активности во Пакистан биле скоро намалени. Абдус Салам го повикал Ишфак Ахмад, јадрен физичар, кој ја напуштил земјата и отишол во Швајцарија каде што се придружил на ЦЕРН, во Пакистан. Со поддршка од Абдус Салам, PAEC го воспоставил PAEC Лафоре Центарот-6, со Ишфак Ахмад како негов прв директор.[59] Во 1967, Абдус Салам станал централна и административна личност за водење на двете, теориската и физиката на честичките.[16] Со воспоставувањето на Институтот за Физика на Квајд-е-Азам Универзитетот, истражувањето во теориската и физиката на честичките било вклучено.[16] Под управа на Абдус Салам, физичарите ги реализирале најглавните проблеми во физиката и математиката.[16] Друг физичар, Ријазудин Сидики, поставил бројни истражувачки групи на физичари и ги надгледувал истражувачките активности во академските институции на Пакистан. .[7] Под управа на Абдус Салам, истражувањето во физиката достигнало точка што дошло до барање за светско признавање на пакистанските физичари.[7] Од 1950-сеттите, Абдус Салам неуморно се обидувал да го основа вискоко покренатите истражувачки институти во Пакистан, меѓутоа тој не бил во можност да го направи тоа. Абдус Салам го преместил штабот на PAEC во Поголема зграда, и основал истражувачки лаборатории насекаде низ земјата.[60] Под раководење на Абдус Салам, Ишрат Хусеин Усмани ги основал комитетите за експлоатација на ураниум низ земјата. Во октомври 1961, Абдус Салам отпатувал во Соединетите Држави и потпишал договор за вселенска соработка меѓу Пакистан и Соединетите Држави. Во ноември 1961, NASA почнала да гради вселенска единица – тестирање на распонот на летањето – во Белуџистан каде што Абдус Салам служел како прв технички директор. Абдус Салам играл влијателна и значајна улога во пакистанскиот развој на јадрената енергија за мирољубиви цели. Во 1964, Абдус Салам станал директор на пакистанската IAEA делегација и го претставувал Пакистан во текот на една деценија.[61] Истата година, Абдус Салам му се придружил на Мунир Ахмед Кан – саламовиот животен пријател и современик на Колеџот на Владиниот Универзитет. Кан бил првата личност во IAEA што Абдус Салам го консултирал за основањето на Меѓународниот Центар за Теориска Физика, истражувачка институција за физиката, во Трст, Италија. Со согласноста потпишана со IAEA , Меѓународниот Центар за Теориска Физика бил основан со Абдус Салам како негов прв директор. Во IAEA, Абдус Салам неуморно ја поддржувал важноста на атомските централи во неговата земја.[62] Тоа било до неговите напори што во 1965, Канада и Пакистан потпишале спогодба за јадрена соработка. Салам добил дозвола од Ајуб Кан – спротивно на желбите на Ајуб Кановите владини функционери да ја постави атомската централа во близина на Карачи.[63] Во 1965, со напорите водени од Абдус Салам , Соединетите Држави и Пакистан потпишале спогодба, во која U.S. му обезбедила на Пакистан со мал истражувачки реактор. Абдус Салам долго сонувал да основа истражувачки институт во Пакистан, за којшто тој бил поборник во многу различни околности. Во 1965, Абдус Салам и Едвард Дурел Стоун потпишале договор за основање на пакистанскиот Институт за Јадрена Физика и Технологија во Нилоре Исламабад.[64] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр-авто}} {{wikiquote}} *[http://www.abdussalamdocufilm.com/ Documentary Film on the Science and Life of Dr. Abdus Salam]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{YouTube|5uA3n2FCthU|An Interview – Part 1 of 4}} *{{YouTube|DG2Q5ey7dKA|An Interview – Part 2 of 4}} *{{YouTube|0kZzy8Aw6Vw|An interview – Part 3 of 4}} *{{YouTube|eLHEDqSpW7M|An Interview – Part 4 of 4}} *[http://www.ictp.it/ The Abdus Salam International Centre for Theoretical Physics] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1979/salam-bio.html Abdus Salam bio on Nobel site] * The Nobel Prize in Physics 1979 [http://nobelprize.org/physics/laureates/1979] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081123060808/http://www.nobelprize.org/physics/laureates/1979 |date=2008-11-23 }} * Abdus Salam CV [http://eraserall.bravehost.com/swq/salam-cv.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111210022155/http://eraserall.bravehost.com/swq/salam-cv.html |date=2011-12-10 }} / [http://nobelprize.org/physics/laureates/1979/salam-cv.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081012063038/http://nobelprize.org/physics/laureates/1979/salam-cv.html |date=2008-10-12 }} * [http://www.sciencedev.net/Docs/Islam-and-Science-Concordance-or-Conflict.pdf Islam and Science: Concordance or Conflict?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304003915/http://www.sciencedev.net/Docs/Islam-and-Science-Concordance-or-Conflict.pdf |date=2016-03-04 }}, speech delivered to UNESCO, 27 April 1984. *[http://www.comsats.org.pk/ COMSATS Secretariat] *Biography of Abdus Salam by Imperial College colleague [http://www.ic.ac.uk/physics/about/overview/people/salam.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060224102452/http://www.ic.ac.uk/physics/about/overview/people/salam.htm |date=2006-02-24 }} *[http://www.ibtada.com/ibtada.php?cur_page=main&sub=ssubmain&mainpage=ibtada_digest&page=pehala_shumara&subpage=dr_abdulsalam An Interesting And Detailed Article On the Life of Dr. Abdus Salam In Urdu] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150217010100/http://www.ibtada.com/ibtada.php?cur_page=main&sub=ssubmain&mainpage=ibtada_digest&page=pehala_shumara&subpage=dr_abdulsalam |date=2015-02-17 }} *[http://www.pbs.org/wgbh/nova/elegant/program_t.html PBS documentary on strings, contains clip of award ceremony with Abdus Salam] *[http://www.imperial.ac.uk/physics/conferences/salam50/ Salam +50 Conference at Imperial College] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070707093148/http://www.imperial.ac.uk/physics/conferences/salam50/ |date=2007-07-07 }} *[http://www.thenucleuspak.org.pk/nucleus/pdf%20Special%20Issue%20Nucleus%2042(1-4)/Contributions%20of%20Professor%20Abdus%20Salam%20(ms603).pdf Contributions of Professor Abdus Salam as member of PAEC] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120222090248/http://www.thenucleuspak.org.pk/nucleus/pdf%20Special%20Issue%20Nucleus%2042(1-4)/Contributions%20of%20Professor%20Abdus%20Salam%20(ms603).pdf |date=2012-02-22 }} *A full biography: 'Cosmic Anger, Abdus Salam- the First Muslim Nobel Scientist' [ISBN 978-0-19-920846-3] *{{YouTube|bdBboiCsasI|Abdus Salam Movie – The Dream of Symmetry}} *[http://news.yahoo.com/pakistan-shuns-physicist-linked-god-particle-185057298.html Pakistan shuns physicist linked to 'God particle' (Associated Press, 9 July 2012)] {{Нобелова награда за физика}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Салам, Абдус}} [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика]] [[Категорија:Пакистански физичари]] [[Категорија:Пакистански академици]] [[Категорија:Честични физичари]] [[Категорија:Носители на Коплиевиот медал]] [[Категорија:Носители на Кралскиот медал]] [[Категорија:Теориски физичари]] [[Категорија:Пакистански нобеловци]] [[Категорија:Странски членови на Руската академија на науките]] [[Категорија:Странски членови на Академијата на науките на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Членови на Папската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Унгарската академија на науките]] [[Категорија:Странски членови на Индиската национална академија на науките]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] ett2zxamc9rj3hta2ybixdeawg4jwi5 Тиндфјадлајекидл 0 1101897 5625473 4608713 2026-09-08T21:16:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625473 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Тиндфјадлајекидл | photo = Tindfjallajökull from aeroplane.jpg|right|350px|thumb|Тиндфјадлајекидл | elevation_m = 1462 | elevation_ref = | prominence_m = 2109.6 | prominence_ref = | location = [[Исланд]] | range = [[Средноатлантски Гребен]] | coordinates = {{coord|64|18|N|19|57|W|type:mountain|display=inline,title}} | topo = | type = [[Стратовулкан]] | age = | last_eruption = Најверојатно [[Холоцен]] | first_ascent = | easiest_route = }} '''Тиндфјадлајекидл''' — [[стратовулкан]] во јужниот дел на [[Исланд]].<ref name="gvp">{{cite gvp|vnum=1702-04= |title=Tindfjallajökull}}</ref> Од него еруптирале камења од [[базалт]]на и [[риолит]]ска композиција. Покриен е со 19 км<sup>2</sup> ледник.<ref name="landsurvey">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lmi.is/frodleikur/island-i-tolum/ |title=National Land Survey of Iceland (Icelandic) |accessdate=2014-01-25 |archive-date=2007-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070429182323/http://www.lmi.is/frodleikur/island-i-tolum/ |url-status=dead }}</ref> Највисок врв е Имир (1462 метри),<ref name="landsurvey" /><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nat.is/travelguideeng/glacier_tindfjallajokull.htm |title=nat.is - Tindfjallajökull |accessdate=2014-01-25 |archive-date=2012-08-28 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AFfB9MPo?url=http://www.nat.is/travelguideeng/glacier_tindfjallajokull.htm |url-status=dead }}</ref> именуван според џинот [[Имир]] од Нордиската митологија. Последната ерупција се смета дека била за време на [[Холоцен]]от.<ref name="gvp" /> ==Поврзано== * [[Список на вулкани во Исланд]] * [[Снајфедлсјекидл]] * [[Торфајекидл]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.skimountaineer.com/ROF/Beyond/Tind/TindfjallajokullMap.jpg Мапа од околината] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110517083135/http://www.skimountaineer.com/ROF/Beyond/Tind/TindfjallajokullMap.jpg |date=2011-05-17 }} {{рв|Tindfjallajökull}} {{Ледници во Исланд}} {{DEFAULTSORT:Tindfjallajokull}} [[Категорија:Вулкани во Исланд]] [[Категорија:Ледници во Исланд]] [[Категорија:Јужен Регион (Исланд)]] ovc7gr155j5eijuylvvl6nehh2jhy2r .pk 0 1116090 5625763 5605043 2026-09-09T11:26:56Z Bjankuloski06 332 /* Второстепени домени */ Правописна исправка, replaced: алочистан → елуџистан 5625763 wikitext text/x-wiki {{Infobox Top level domain| name=.pk| background=#CCF| image=[[Image:Pknic.jpg|PKNIC]]| introduced=1992| type=[[Највисок државен домен]]| status=Активен| registry=[[PKNIC]]| sponsor=[[PKNIC]]| intendeduse=Ентитети поврзани со {{знаме|Pakistan}}| actualuse= Користен во [[Пакистан]]| restrictions=SНекои домени имаат ограничувања, некои немаат| structure=Регистрациите се на трето ниво под второстепените ознаки, но второстепените домени се отворени во 2005 година| document=[http://pk6.pknic.net.pk/pk5/pgPolicy.PK Закон за регистрација на домени]| disputepolicy=[[UDRP]] ([http://pknic.net.pk/udrp-amend100.html проширена])| website=[http://pknic.net.pk/ PK NIC]|}} '''.pk''' — [[семрежје|семрежен]] [[највисок државен домен]] за [[Пакистан]]. Со регистарот на домени раководи [[PKNIC]]. ==Второстепени домени== Второстепената рефистрација на '''.pk''' доменот стана достапна во 2007 година. * .pk – достапно за секого; употребувано од претпријатија, физиќки и правни лица во Пакистан * .com.pk – достапно за секого; употребувано од претпријатија, физиќки и правни лица во Пакистан * .net.pk – за бизиниси поврзани со семрежјето и семрежните нудачи на услуги * .edu.pk – за образовни институции * .org.pk – за непрофитни организации * .fam.pk – за физички лица * .biz.pk – за бизиниси * .web.pk – за мрежни страници * .gov.pk – за владата на Пакистан * .gok.pk – за владата на Азад Кашмир * .gob.pk – за владата на Белуџистан * .gkp.pk – за владата на Хајбер-Пахтунва * .gop.pk – за владата на Пенџаб * .gos.pk – за владата на Синд * .gog.pk – за владата на Гилгит-Балистан ==Второстепени високи домени== Второстепени високи домени се користат во Пакистан, наменети за имињата на домените на [[Урду]]. ==Надворешни врски== * [http://www.pknic.net.pk PKNIC Official Website] * [http://www.nextgen.pk .pk Domain Registration] * [https://dedipak.com Get .PK Domain name] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180530035443/https://dedipak.com/ |date=2018-05-30 }} * [http://www.domain.pk Register .pk Domain] * [http://www.iana.org/root-whois/pk.htm IANA .pk whois information] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081007201056/http://www.iana.org/root-whois/pk.htm |date=2008-10-07 }} * [https://wcors.com WCORS | Premium Shared Hosting] * [https://sahartech.net.pk/buy-pk-domain/ PK Domain Reseller] {{Домени}} {{Пакистан-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:PK}} [[Категорија:Највисоки државни домени]] [[Категорија:Семрежјето во Пакистан]] tpe9hg02v5crl9c4z2o02ob87gj0l2k Федерална Република на Средна Америка 0 1117138 5625622 5206357 2026-09-09T06:54:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625622 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = ''República Federal de Centroamérica'' | conventional_long_name = Федерална Република Средна Америка | common_name = Средна Америка | continent = Средна Америка | region = Копнена Средна Америка | status = Федерација | event_start = Независност од [[Прва мексиканска империја|Првата мексиканска империја]] | year_start = 1823 | date_start = 1 јули | year_end = 1838 | date_end = 31 мај | event_end = | p1 = Прва мексиканска империја | flag_p1 = Flag of Mexico (1821-1823).svg | s1 = Костарика | flag_s1 = Flag of Costa Rica (1838-1840).svg | s2 = Ел Салвадор | flag_s2 = Flag of El Salvador (1839-1865).svg | s3 = Гватемала | flag_s3 = Flag of Guatemala (1838-1843).svg | s4 = Хондурас | flag_s4 = Flag of Honduras (1839-1866).svg | s5 = Никарагва | flag_s5 = Flag of Nicaragua (1839-1858).svg | s6 = Лос Алтос (Средна Америка){{!}}Лос Алтос | flag_s6 = Flag of Los Altos.svg | s7 = Мискитов Брег | flag_s7 = Flag of Moskitia.webp | image_flag = Flag of the Federal Republic of Central America.svg | image_coat = Escudo de la República Federal de Centro América.svg | national_anthem = [[La Granadera]] (Гранадера) | image_map = Federal Republic of Central America (orthographic projection).svg | capital = [[Гватемала (град)|Гватемала]] <small>(1821–1834)</small><br>[[Сан Салвадор]] <small>(1834–1838)</small> | currency = реал | government_type = република | common_languages = [[шпански]] | today = {{знаме|Costa Rica}} <br /> {{знаме|El Salvador}} <br /> {{знаме|Guatemala}} <br /> {{знаме|Honduras}} <br /> {{знаме|Mexico}} <br /> {{знаме|Nicaragua}} }} '''Федерална Република Средна Америка''' ([[шпански]]: ''República Federal de Centroamérica / Centro América''), позната и како '''Обединето Покраини на Средна Америка''' (''Provincias Unidas del Centro de América'') во почетокот на нејзиното опстојување, — поранешна независна држава во Средна Америка. Републиката ги заземала териториите на поранешната [[Генералната капетанија Гватемала]] на [[Нова Шпанија]]. Државата постоела од септември 1821 до 1841 година. Знамето на државата било претставено од [[Луи-Мишел Ори]], и истото било инспирирано од [[Знаме на Аргентина|знамето на Аргентина]]. Државата ги опфаќала териториите на денешните [[Гватемала]], [[Ел Салвадор]], [[Хондурас]], [[Никарагва]] и [[Костарика]]. Во тогашно време, [[Панама]] била дел од [[Голема Колумбија]], а [[Белиз]] била [[Британски Хондурас|британска колонија]]. Во 1830-те години на федерацијата се приклучила шестата држава - [[Лос Алтос (Средна Америка)|Лос Алтос]], со главен град [[Кецалтенанго]]. Денес териториите на државата Лос Алтос се во западна Гватемала и источните делови на мексиканската држава [[Чијапас]]. По распадот, Лос Алтос била поделена меѓу Гватемала и [[Мексико]]. == Членство == Државата била составена од: {| align=center style="text-align:center;" |+ '''Членови во 1839''' |- | [[File:Flag of Guatemala (1838-1843).svg|border|100x50px]] | [[File:Flag of El Salvador (1839-1865).svg|border|100x50px]] | [[File:Flag of Honduras (1839-1866).svg|border|100x50px]] | [[File:Flag of Nicaragua (1839-1858).svg|border|100x50px]] | [[File:Flag_of_Costa_Rica_(1838-1840).svg|border|100x50px]] | [[File:Flag of Los Altos.svg|border|100x50px]] | |- | [[Знаме на Гватемала|Гватемала]] | [[Знаме на Ел Салвадор|Ел Салвадор]] | [[Знаме на Хондурас|Хондурас]] | [[Знаме на Никарагва|Никарагва]] | [[Знаме на Костарика|Костарика]] | [[Лос Алтос (Средна Америка)|Лос Алтос]] |} == Поврзано == *[[Голема Република Средна Америка]] *[[Голема Колумбија]] *[[Средна Америка]] {{Reflist}} ==Надворешни врски== *[http://www.cervantesvirtual.com/portal/constituciones/Rep_Fed_Centroamerica/rep_fed_centroamerica.shtml Устави на Федерацијата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100122030821/http://www.cervantesvirtual.com/portal/Constituciones/Rep_Fed_Centroamerica/rep_fed_centroamerica.shtml |date=2010-01-22 }} *[http://www.crwflags.com/fotw/flags/cam-us.html Средна Америка- историски сојузи] *[http://www.zum.de/whkmla/histatlas/centramerica/centram182140.gif Карта на Федерацијата] {{coord|14|37|N|90|31|W|type:country_source:kolossus-eswiki|display=title}} {{Ел Салвадор-никулец}} {{Хондурас-никулец}} {{Гватемала-никулец}} {{Никарагва-никулец}} {{Костарика-никулец}} [[Категорија:Историја на Средна Америка]] [[Категорија:Историја на Никарагва]] [[Категорија:Историја на Гватемала]] [[Категорија:Историја на Ел Салвадор]] [[Категорија:Историја на Хондурас]] [[Категорија:Историја на Костарика]] [[Категорија:Поранешни држави во Средна Америка]] 2d7ye6bi7ynbq5nc5xiuurj0ohe518x Бразил на Олимписките игри 0 1120197 5625348 5607379 2026-09-08T15:35:07Z Buli 2648 5625348 wikitext text/x-wiki {{Infobox country at games | NOC = BRA | NOCname = [[Бразилски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Бразил]] | oldcode = | website = {{URL|www.cob.org.br}}&nbsp;{{in lang|pt}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 32 | gold = 41 | silver = 49 | bronze = 81 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Бразил|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year=2024}} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Бразил|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} }} '''[[Бразил]]''' првпат учествува на '''[[Олимписките игри]]''' во 1920 година,<ref>http://olimpiadas.uol.com.br/2008/historia/1920/historia.jhtm</ref> и од тогаш се испраќани спортисти на сите [[Летни олимписки игри]], освен на [[Летни олимписки игри 1928|Олимпијадата во 1928 година]]. Исто така Бразил е учесник и на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] од 1992 година, иако досега ниеден бразилски спортист нема освоено награда на зимските спортови. Бразилските спортисти освоиле вкупно 108 медаљи, вклучувајќи ги медаљите во [[одбојка]], [[едрење]] и [[џудо]]. Најголем број медаљи имаат освоено на игрите од [[Летни олимписки игри 2012|2012 година]], 17, а најголем број златни медаљи во [[Летни олимписки игри 2004|2004 година]] - 5. Еден бразислки спортист е награден и со медаљата [[Пјер де Кубертин]]. Националниот олимписки комитет во Бразил е Бразилски олимписки комитет, формиран во 1914 година. Во 2009 година, [[Рио де Жанеиро]] е избран за град домаќин на [[Летни олимписки игри 2016|Олимписките игри во 2016 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1926094,00.html |title=архивски примерок |accessdate=2014-12-06 |archive-date=2017-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170524011719/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1926094,00.html |url-status=dead }}</ref> ==Табела на медаљи== :''Со црвена боја е означено учество на Олимпијада во својата земја.'' {{col-begin}} {{col-2}} ===Летни олимпијади=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Олимпијада !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left|{{знамеикона|BEL}} [[Летни олимписки игри 1920|1920 Антверпен]] || 21 || 1 || 1 || 1 || 3 || [[1920 Summer Olympics medal table|'''15''']] |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Летни олимписки игри 1924|1924 Париз]] || 12 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[1924 Summer Olympics medal table|–]] |- |align=left|{{знамеикона|NED}} [[Летни олимписки игри 1928|1928 Амстердам]] || colspan=6| ''не учествувале'' |- |align=left|{{знамеикона|USA|1912}} [[Летни олимписки игри 1932|1932 Лос Ангелес]] || 67 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[1932 Summer Olympics medal table|–]] |- |align=left|{{знамеикона|Nazi Germany|1935}} [[Летни олимписки игри 1936|1936 Берлин]] || 73 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[1936 Summer Olympics medal table|–]] |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1948|1948 Лондон]] || 70 || 0 || 0 || 1 || 1 || [[1948 Summer Olympics medal table|34]] |- |align=left|{{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|1952 Хелсинки]] || 97 || 1 || 0 || 2 || 3 || [[1952 Summer Olympics medal table|24]] |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 1956|1956 Мелбурн]] || 44 || 1 || 0 || 0 || 1 || [[1956 Summer Olympics medal table|24]] |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|1960 Рим]] || 72 || 0 || 0 || 2 || 2 || [[1960 Summer Olympics medal table|39]] |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|1964 Токио]] || 61 || 0 || 0 || 1 || 1 || [[1964 Summer Olympics medal table|35]] |- |align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|1968 Град Мексико]] || 76 || 0 || 1 || 2 || 3 || [[1968 Summer Olympics medal table|35]] |- |align=left|{{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|1972 Минхен]] || 81 || 0 || 0 || 2 || 2 || [[1972 Summer Olympics medal table|41]] |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|1976 Монтреал]] || 81 || 0 || 0 || 2 || 2 || [[1976 Summer Olympics medal table|36]] |- |align=left|{{знамеикона|URS}} [[Летни олимписки игри 1980|1980 Москва]] || 109 || 2 || 0 || 2 || 4 || [[1980 Summer Olympics medal table|17]] |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|1984 Лос Ангелес]] || 151 || 1 || 5 || 2 || 8 || [[1984 Summer Olympics medal table|19]] |- |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|1988 Сеул]] || 171 || 1 || 2 || 3 || 6 || [[1988 Summer Olympics medal table|24]] |- |align=left|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|1992 Барселона]] || 195 || 2 || 1 || 0 || 3 || [[1992 Summer Olympics medal table|25]] |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]] || 225 || 3 || 3 || '''9''' || 15|| [[1996 Summer Olympics medal table|25]] |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|2000 Сиднеј]] || 205 || 0 || '''6''' || 6 || 12 || [[2000 Summer Olympics medal table|53]] |- |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|2004 Атина]] || 247 || '''5''' || 2 || 3 || 10 || [[2004 Summer Olympics medal table|16]] |- |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]] || '''277''' || 3 || 4 || 8 || 15 || [[2008 Summer Olympics medal table|23]] |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|2012 Лондон]] || 258 || 3 || 5 || '''9''' || '''17''' || [[2012 Summer Olympics medal table|22]] |- style="border: 3px solid red" |align=left|{{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|2016 Рио де Жанеиро]] || colspan=6 |''во иднина'' |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 2020|2020 Токио]] || colspan=6 |''во иднина'' |- !colspan=2| [[Табела на досега освоени медаљи на Олимписките игри|Вкупно]] !! 23 !! 30 !! 55 !! 108 !! [[Табела на досега освоени медаљи на Олимписките игри|37]] |} {{col-2}} ===Зимски олимпијади=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Олимпијада !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1992|1992 Албертвил]] || 7 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[1992 Winter Olympics medal table|–]] |- |align=left|{{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|1994 Лилехамер]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[1994 Winter Olympics medal table|–]] |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1998|1998 Нагано]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[1998 Winter Olympics medal table|–]] |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 2002|2002 Солт Лејк Сити]] || 10 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[2002 Winter Olympics medal table|–]] |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 2006|2006 Торино]] || 9 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[2006 Winter Olympics medal table|–]] |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 2010|2010 Ванкувер]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[2010 Winter Olympics medal table|–]] |- |align=left|{{знамеикона|RUS}} [[Зимски олимписки игри 2014|2014 Сочи]] || '''13''' || 0 || 0 || 0 || 0 || [[2014 Winter Olympics medal table|–]] |- |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Зимски олимписки игри 2018|2018 Пјонгчанг]] || colspan=6 |''во иднина'' |- !colspan=2|[[Табела на досега освоени медаљи на Олимписките игри|Вкупно]] !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! [[Табела на досега освоени медаљи на Олимписките игри|–]] |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ===Младински олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Олимпијада !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left|{{знамеикона|SIN}} [[Младински олимписки игри 2010|2010 Сингапур]] || 81 || 2 || 3 || '''1''' || 6 || [[2010 Summer Youth Olympics medal table|21]] |- |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Младински олимписки игри 2014|2014 Нанјинг]] || '''97''' || '''6''' || '''6''' || '''1''' || '''13''' || [[2014 Summer Youth Olympics medal table|'''9''']] |- |align=left|{{знамеикона|ARG}} [[Младински олимписки игри 2018|2018 Буенос Аирес]] || colspan=6 |''во иднина'' |- !colspan=2| Вкупно !! 8 !! 9 !! 2 !! 19 !! [[All-time Youth Olympic Games medal table|13]] |} {{col-2}} ===Зимски младински олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Олимпијада !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|[[2012 Winter Youth Olympics medal table|Rank]] |- |align=left|{{знамеикона|AUT}} [[Зимски младински олимписки игри 2012|2012 Инсбрук]] || '''2''' || 0 || 0 || 0 || 0 || [[2012 Winter Youth Olympics medal table|-]] |- |align=left|{{знамеикона|NOR}} [[Зимски младински олимписки игри 2016|2016 Лилихамер]] || colspan=6 |''во иднина'' |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! - |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ===Медаљи по спорт=== <span style="border:1px solid #AAAAAA;background:#E9D66B">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> '''Водечки во тој спорт {| {{MedalTable|type=Sport}} !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Rank |- |align=left| [[Image:Sailing pictogram.svg|20px]] [[Едрење]] || 6 || 3 || 8 || 17 || [[Sailing at the Summer Olympics|10]] |- |align=left| [[Image:Athletics pictogram.svg|20px]] [[Атлетика]] || 4 || 3 || 7 || 14 || [[Athletics at the Summer Olympics|35]] |- |align=left| [[Image:Volleyball pictogram.svg|20px]] [[Одбојка]] || 4 || 3 || 2 || 9 || bgcolor=DCE5E5| [[Volleyball at the Summer Olympics|2]] |- |align=left| [[Image:Judo pictogram.svg|20px]] [[Џудо]] || 3 || 3 || 13 || 19 || [[Judo at the Summer Olympics|9]] |- |align=left| [[Image:Beach volleyball pictogram.svg|20px]] [[Одбојка на песок]] || 2 || 6 || 3 || 11 || bgcolor=DCE5E5| [[Volleyball at the Summer Olympics|2]] |- |align=left| [[Image:Swimming pictogram.svg|20px]] [[Пливање]] || 1 || 4 || 8 || 13 || [[Swimming at the Summer Olympics|28]] |- |align=left| [[Image:Shooting pictogram.svg|20px]] [[Стрелаштво]] || 1 || 1 || 1 || 3 || [[Shooting at the Summer Olympics|35]] |- |align=left| [[Image:Equestrian pictogram.svg|20px]] [[Коњички спорт]] || 1 || 0 || 2 || 3 || [[Equestrian at the Summer Olympics|20]] |- |align=left| [[Image:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|20px]] [[Уметничка гимнастика]] || 1 || 0 || 0 || 1 || [[Artistic gymnastics at the Summer Olympics|28]] |- |align=left| [[Image:Football pictogram.svg|20px]] [[Фудбал]] || 0 || 5 || 2 || 7 || [[Football at the Summer Olympics|21]] |- |align=left| [[Image:Basketball pictogram.svg|20px]] [[Кошарка]] || 0 || 1 || 4 || 5 || [[Basketball at the Summer Olympics|10]] |- |align=left| [[Image:Boxing pictogram.svg|20px]] [[Бокс]] || 0 || 1 || 3 || 4 || [[Boxing at the Summer Olympics|51]] |- |align=left| [[Image:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20px]] [[Петобој]] || 0 || 0 || 1 || 1 || [[Modern Pentathlon at the Summer Olympics|19]] |- |align=left| [[Image:Taekwondo pictogram.svg|20px]] [[Теквондо]] || 0 || 0 || 1 || 1 || [[Taekwondo at the Summer Olympics|28]] |- ! Вкупно !! 23 !! 30 !! 55 !! 108 !! |} {{col-2}} ===Медаљи по Младински летни игри=== <span style="border:1px solid #AAAAAA;background:#E9D66B">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> '''Водечки во тој спорт {| {{MedalTable|type=Sport}} !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| [[Image:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|20px]] [[Gymnastics at the Youth Olympic Games|Artistic Gymnastics]] || 1 || 2 || 0 || 3 || [[Gymnastics at the Youth Olympic Games|6]] |- |align=left| [[Image:Swimming pictogram.svg|20px]] [[Пливање]] || 1 || 2 || 0 || 3 || [[Swimming at the Youth Olympic Games|14]] |- |align=left| [[Image:Athletics pictogram.svg|20px]] [[Атлетика]] || 1 || 1 || 0 || 2 || [[Athletics at the Youth Olympic Games|20]] |-03 |align=left| [[Image:Judo pictogram.svg|20px]] [[Џудо]] || 1 || 1 || 0 || 2 || [[Judo at the Youth Olympic Games|7]] |- |align=left| [[Image:Tennis pictogram.svg|20px]] [[Тенис]] || 1 || 1 || 0 || 2 || bgcolor=#FFDAB9| [[Tennis at the Youth Olympic Games|3]] |-bgcolor=E9D66B |align=left| [[Image: Beach volleyball pictogram.svg|20px]] [[Одбојка на песок]] || 1 || 0 || 0 || 1 || [[Beach volleyball at the Youth Olympic Games|1]] |- |align=left| [[Image:Boxing pictogram.svg|20px]] [[Бокс]] || 1 || 0 || 0 || 1 || [[Boxing at the Youth Olympic Games|?]] |- |align=left| [[Image:Taekwondo pictogram.svg|20px]] [[Теквондо]] || 1 || 0 || 0 || 1 || [[Taekwondo at the Youth Olympic Games|11]] |- |align=left| [[Image:Archery pictogram.svg|20px]] [[Стреличарство]] || 0 || 1 || 0 || 1 || [[Archery at the Youth Olympic Games|4]] |- |align=left| [[Image:Shooting pictogram.svg|20px]] [[Стрелаштво]] || 0 || 1 || 0 || 1 || [[Shooting at the Youth Olympic Games|6]] |- |align=left| [[Image:Handball pictogram.svg|20px]] [[Ракомет]] || 0 || 0 || 1 || 1 || [[Handball at the Youth Olympic Games|6]] |- |align=left| [[Image:Table tennis pictogram.svg|20px]] [[Пинг-понг]] || 0 || 0 || 1 || 1 || [[Table tennis at the Youth Olympic Games|7]] |- ! Вкупно !! 8 !! 9 !! 2 !! 19 !! |} {{col-end}} ===Медаљи по поединци=== Според официјалните податоци на Меѓународниот олимписки комитет. Ова е список на спортисти кои освоиле една или повеќе златни медаљи и три или повеќе медаљи за Бразил. {| class="wikitable sortable" |- ! No. ! Спортист ! Спорт ! Година ! Олимпијада ! пол ! style="background-color:gold; width:4.0em; font-weight:bold;"| Злато ! style="background-color:silver; width:4.0em; font-weight:bold;"|Сребро ! style="background-color:#cc9966; width:4.0em; font-weight:bold;"|Бронза ! style="width:4.0em;"|Вкупно |- | 1 || [[Роберт Шајт]] || [[Image:Sailing pictogram.svg|25px]] [[Едрење]] || 1996–2012 || 5 || M || 2 || 2 || 1 || 5 |- | 2 || [[Торбен Грајл]] || [[Image:Sailing pictogram.svg|25px]] [[Едрење]] || 1984–2004 || 6 || M || 2 || 1 || 2 || 5 |- | 3 || [[Марсело Фереира]] || [[Image:Sailing pictogram.svg|25px]] [[Едрење]] || 1992–2004 || 4 || M || 2 || 0 || 1 || 3 |- | 4 || [[Данте Амарал]] || [[Image:Volleyball pictogram.svg|25px]] [[Одбојка]] || 2000-2012 || 4 || M || 1 || 2 || 0 || 3 |- | 4 || [[Џилберто Годој Филхо]]|| [[Image:Volleyball pictogram.svg|25px]] [[Одбојка]]|| 2000-2012 || 4 || M || 1 || 2 || 0 || 3 |- | 4 || [[Родриго Сантана]] || [[Image:Volleyball pictogram.svg|25px]] [[Одбојка]] || 2004-2012 || 3 || M || 1 || 2 || 0 || 3 |- | 4 || [[Серџо Сантос]] || [[Image:Volleyball pictogram.svg|25px]] [[Одбојка]] || 2004-2012 || 3 || M || 1 || 2 || 0 || 3 |- | 8 || [[Емануел Реџо]] || [[Image:Beach volleyball pictogram.svg|25px]] [[Одбојка на песок]]|| 1996-2012 || 5 || M || 1 || 1 || 1 || 3 |- | 8 || [[Рикардо Сантос]] || [[Image:Beach volleyball pictogram.svg|25px]] [[Одбојка на песок]] || 2000-2012 || 4 || M || 1 || 1 || 1 || 3 |- | 10 || [[Цесар Сиело Филхо]] || [[Image:Swimming pictogram.svg|25px]] [[Пливање]] || 2008–2012 || 2 || M || 1 || 0 || 2 || 3 |- | 10 || [[Хелија Суза]] || [[Image:Volleyball pictogram.svg|25px]] [[Одбојка]] || 1992–2008 || 5 || F || 1 || 0 || 2 || 3 |- | 10 || [[Родриго Песоа]] || [[Image:Equestrian pictogram.svg|25px]] [[Коњички спорт]] || 1992–2012 || 6 || M || 1 || 0 || 2 || 3 |- |} [[File:Médailles Brésil JO été 1896-2012.svg|right|upright=1.6|thumb|Освоени медаљи од Бразил меѓу 1896 и 2012 година.]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{reflist}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[International Olympic Committee]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-12-07 }} * {{Наведена мрежна страница |title=Brazilian Olympic Committee |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=BRA |accessdate=2007-12-07 }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Бразил на Олимписките игри| ]] 8ypu6s9ugvyxzqz8bqh3vsgwchbxum4 Саудиска Арабија на Олимписките игри 0 1120201 5625522 5516249 2026-09-08T22:38:32Z Buli 2648 5625522 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = KSA | NOCname = [[Олимписки комитет на Саудиска Арабија]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Саудиска Арабија]] | oldcode = | website = {{url|olympic.sa}}&nbsp;{{in lang|ar|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 123 | gold = 0 | silver = 2 | bronze = 2 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Саудиска Арабија|competition=Summer Olympics|begin_year=1972|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Саудиска Арабија|competition=Winter Olympics|begin_year=2022|end_year= }} | seealso = }} '''[[Саудиска Арабија]]''' — земја учесничка на осум [[Летни олимписки игри]]. Тие за првпат учествувале во [[Летните олимписки игри во 1972]] во [[Минхен]], [[Западна Германија]]. Тие никогаш се немаат натпреварувано на [[Зимски олимписки игри]]. == Проблемот со женските натпреварувачки == [[Податотека:Wojdan Shaherkani London2012.jpg|мини|десно|200п|[[Војдан Шакеркани]] е првата жена натпреварувач од Саудиска Арабија која се натпреварувала во било која дисциплина на една Олимпијада, на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]], во џудо]] Правниот систем во Саудиска Арабија за жените, гласеше дека имаат забрана за учество на Олимписки игри.<ref>[http://afp.google.com/article/ALeqM5itmR_yrPU2o0hC91ZDQMwN4PukgQ "Rice hopes Saudi women will soon compete in Olympics"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100103043550/http://afp.google.com/article/ALeqM5itmR_yrPU2o0hC91ZDQMwN4PukgQ |date=2010-01-03 }}, AFP, August 17, 2008</ref> Сепак, по притисокот од [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]], амбасадата на Саудиска Арабија во Лондон објави дека Олимпискиот комитет на Саудиска Арабија одлучи да испрати атлетичарки во јуни на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7449220.stm "Saudi women vie for Olympic rights"], BBC, June 13, 2008</ref><ref name=gardner>{{наведени вести|last=Gardner|first=Frank|title=London 2012 Olympics: Saudis allow women to compete|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18571193|accessdate=24 June 2012|newspaper=BBC News|date=24 June 2012}}</ref> Имаше повик за Саудиска Арабија да им се забрани учеството на Олимпијада сè додека не се повлече забраната на жените учеснички [[Анита де Франц]], претседателот на Меѓународниот Олимписки Комитет и Комисијата за спорт, во 2010.<ref>[http://www.insidethegames.biz/summer-olympics/2012/9939-qatar-set-to-bow-to-ioc-pressure-and-send-women-to-london-2012 „Катар одлучи да прати жена атлетичар на олимписките игри во Лондон 2012, за да го зголеми притисокот врз Саудиска Арабија“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141228065858/http://www.insidethegames.biz/summer-olympics/2012/9939-qatar-set-to-bow-to-ioc-pressure-and-send-women-to-london-2012 |date=2014-12-28 }}, во внатрешноста на играта, 1. јули 2010</ref> Во 2008, Али Ал Ахмед, директорот на Институтот за Заливските прашања, исто така имаше повик кон Саудиска Арабија да им се забрани учество на игрите, поради тоа што, нивната забрана за жените да учествуваат на игрите е кршење на правилата на Меѓународниот олимписки комитет. Било изјавено дека половата дискриминација не треба да биде прифатлива на ист начин како и расната дискриминација, при што изјави: „Во последните 15 години, повеќето меѓународни невладини организации ширум светот се обидуваа да лобираат до МОК за подобро спроведување на законите за спречување на половата дискриминација. Додека неговите напори придонеле за зголемување на бројот на учеснички, МОК биле неодлучни да заземат силен став и да се заканат на земјите што ги дискриминираат учесничките при што истите би им забраниле учество на игрите."<ref>[http://www.nytimes.com/2008/05/19/opinion/19iht-edahmed.3.13017836.html "Bar countries that ban women athletes"], Ali Al-Ahmed, ''[[New York Times]]'', May 19, 2008</ref> [[Далма Ружди Малхас]] се има натпреварувано на Олимпијадата за младинци во 2010 година во Сингапур и го освои бронзениот медал во коњички спорт (види [[Саудиска Арабија на Младинските Летни олимписки игри во 2010 година]]). [[Саудиска Арабија]] се согласила на 12 јули 2012 година, да прати две жени да учествуваат, на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри во 2012]] [[Лондон]]. Двете жени спортисти беа [[Војдан Шахеркани]] во [[џудо]] и атлетичарката на 800 метри [[Сара Атар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Saudis to send two women to London Olympics|url=http://www.myfoxny.com/story/19009845/saudis-to-send-2-women-to-london-olympics|publisher=My FOX NY.com|accessdate=13 July 2012|archive-date=2012-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717033145/http://www.myfoxny.com/story/19009845/saudis-to-send-2-women-to-london-olympics|url-status=dead}}</ref> Пред јуни 2012 година, Саудиска Арабија забранување жени спортистки да се натпреваруваат на Олимписки игри.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Gardner|first=Frank|title=London 2012 Olympics: Саудијците дозволуваат жените да се натпреваруваат|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18571193|publisher=BBC News|accessdate=13 July 2012}}</ref> Игрите од 2012 година се првите игри во олимписката историја каде секоја земја учесничка имала натпреварувачки.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Saudis to send two women to London, make history|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2012/olympics/2012/07/12/saudi-arabia-women-london-olympics.ap/index.html|publisher=SI.com|accessdate=13 July 2012|archive-date=2012-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715100639/http://sportsillustrated.cnn.com/2012/olympics/2012/07/12/saudi-arabia-women-london-olympics.ap/index.html|url-status=dead}}</ref> == Список на медалисти == {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Настан |- | {{сребрен медал}} || [[Хади Ал Сомали]] || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Athletics at the 2000 Summer Olympics|Атлетика]] || [[Athletics at the 2000 Summer Olympics – 400 метри со пречки за мажи|400 метри со пречки за мажи]] |- | {{бронзен медал}} || [[Халед Ал Аид]] || {{знамеикона|AUS}} [[2000 Summer Olympics|2000 Sydney]] || [[Image:Equestrian Vaulting pictogram.svg|25px]] [[Коњички спорт на Летните олимписки игри во 2000 година|Коњички спорт]] || [[Коњички спорт на Летните олимписки игри во 2000 година – Поединчено скокање пречки|Поединчено скокање пречки]] |- | {{бронзен медал}} || [[Ремзи Ал Духами]]<br>[[Абдула Бин Мутаиб|Абдула Ал Сауд]]<br>[[Камал Бахамдан]]<br>[[Абдулах Шарбатли]] || {{знамеикона|GBR}} [[Летните олимписки игри во 2012 година|Лондон 2012]] || [[Слика:Equestrian Vaulting pictogram.svg|25px]] [[Коњички спорт на Летните олимписки игри во 2012 година|Коњички спорт]] || [[Коњички спорт на Летните олимписки игри во 2012 година – Екипно скокање|Екипно скокање]] |} === Медали по спортови === {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 0|| 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Image:Equestrian Vaulting pictogram.svg|25px]] [[Коњички спортови на Летните олимписки игри|Коњички спорт]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- ! Вкупно || 0 || 1 || 2 || 3 |} == Наводи == {{наводи}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Саудиска Арабија на Олимписките игри| ]] buao6689t7xjggt4u1kclbw0xezp3hw Авганистан на Олимписките игри 0 1120202 5625600 5493761 2026-09-09T06:30:22Z Buli 2648 5625600 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = AFG | NOCname = [[Авганистански национален олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 147 | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 2 | officials = | appearances = | app_begin_year = 1936 | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Авганистан|competition=Summer Olympics|begin_year=1936|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Авганистан]]''' - земја учесничка на 13 [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]]. Никогаш немаат учествувано на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. Земјата за [[Авганистан на Летните олимписки игри 1936|првпат]] се појавува на [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]]. Од тогаш има испратено свои претставници на повеќето летни игри. Авганистан не има испратено своја екипа на [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]], и [[Авганистан на Летните олимписки игри 1996|испрати само двајца натпреварувачи]] во [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]]. На боксерот во лесна-среднотешка категорија [[Мухамед Џавид Аман]] не му било дозволено да се натпреварува, бидејќи пристигнал предоцна при задолжителното мерење и извлекување, со што единствен натпреварувач бил [[Абдул Басер Васики]]. Васики го повредил бутниот мускул пред почетокот на трката, но сепак се натпреварувал, буквално потскокнувајќи низ целиот маратон и завршил последен.<ref>[http://www.rediff.com/sports/2000/aug/17tal.htm "Taleban hope to get ban revoked"], Reuters, August 17, 2000</ref> Во 1999 година, му било забрането да учествува на игрите поради неговиот дискриминационен однос кон жените под [[талибан]]ското владеење и поради забраната на какви и да е спортски настани, поради што ги пропуштил [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] година. Земјата повторно се вратила на Олимписките игри во 2002 година, по падот на талибанскиот режим,<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901040419-610030,00.html "A Run to The Future"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120916081151/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901040419-610030,00.html |date=2012-09-16 }}, ''Time'', April 11, 2004</ref> и [[Авганистан на Летните олимписки игри 2004|испрати пет натпреварувачи]] на [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]]. Меѓу учесниците имало и две жени, [[Робина Муким Јар]] и [[Фариба Разаји]], првата жена која се натпреварувала за Авганистан на Олимписките игри.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3826673.stm "Afghan women's Olympic dream"], BBC, June 22, 2004</ref> Авганистан [[Авганистан на Летните олимписки игри 2008|испрати четири натпреварувачи]],<ref name="embassyofafghanistan.org">[http://www.embassyofafghanistan.org/04.29.2008olympic.html "Afghan Athletes Train for Beijing Olympic "], Afghan embassy to the United States, April 29, 2008</ref> од кои три беа мажи и една жена, [[Мебоба Адјар]],<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,338296,00.html "Afghan Woman Runs Toward Olympics Despite Jeers, Potential Danger"], Associated Press, March 16, 2008</ref> во [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] година. Адјар добивала закани по животот поради нејзиното учество на игрите.<ref name="embassyofafghanistan.org"/> Авганистан својот прв медал како земја учесничка го освоила на игрите во Пекинг 2008 година, кога [[Рохула Никпаи]] го освојува бронзениот медал во теквондо до 58 кг, и уште еден бронзен медал освоен од Никпаи на [[Летни олимписки игри 2012|игрите]] во 2012 година во теквондо мажи до 68 кг.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/countries/8662606/Afghanistan-London-2012-Olympics.html Afghanistan at the Olympics] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160921112042/http://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/countries/8662606/Afghanistan-London-2012-Olympics.html |date=2016-09-21 }}, ''The Telegraph''</ref> ==Табела на освоени медали на Олимписките игри== {{Поврзано|Табела на досега освоени медали на Олимписките игри}} ===Освоени медали на Летните олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Атлети |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|[[Табела на олимписки медали|Ранг]] |- |align=left|{{знамеикона|Nazi Germany|1935}} [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]] || 19 || 0 || 0 || 0 || 0|| [[Летни олимписки игри 1936|–]] |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || 31 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1948|–]] |- |align=left|{{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || colspan=6| ''не учествува'' |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || 16 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1956|–]] |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 18 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1960|–]] |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 8 || 0 ||0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1964|–]] |- |align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико 1968]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1968|–]] |- |align=left|{{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 8 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1972|–]] |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || colspan=6| ''не учествува'' |- |align=left|{{знамеикона|URS}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || 11 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1980|–]] |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || colspan=6| ''не учествува'' |- |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1988|–]] |- |align=left|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || colspan=6| ''не учествува'' |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1996|–]] |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || colspan=6| ''не учествува'' |- |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 2004|–]] |- |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 4 || 0 || 0 || 1 || '''1''' || [[Летни олимписки игри 2008|80]] |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 6 || 0 || 0 || 1 || '''1''' || [[Летни олимписки игри 2012|79]] |- |align=left|{{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|Рио де Жанеиро 2016]] || || || || || || |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 2020|Токио 2020]] || || || || || || |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 2 !! 2 || [[Табела на досега освоени медали на Олимписките игри|132]] |} ===Освоени медали на летни спортови=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри|Теквондо]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- ! Вкупно* || 0 || 0 || 2 || 2 |} Забелешка: На Авганистан му било забрането да учествува на Летните олимписки игри во 1999 година поради дикриминацијата на жените под владеењето на талибанците. ==Освојувачи на медали== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Дисциплина |- | {{Бронзен медал}} || {{sortname|Рохула|Никпаи}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2008|Теквондо]] || [[Теквондо на Летните олимписки игри 2008 – мажи 58 кг.|мажи 58 кг.]] |- | {{Бронзен медал}} || {{sortname|Рохула|Никпаи}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2012|Теквондо]] || [[Теквондо на Летните олимписки игри 2012 – мажи 68 кг.|мажи 68 кг.]] |} ==Поврзано== * [[Список на земји учеснички на Олимписките игри]] * [[Авганистан на Параолимписките игри]] * [[Авганистан на Азиските игри]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.afghan-web.com/sports/sports_history.html Afghan Sports History] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160202235038/http://www.afghan-web.com/sports/sports_history.html |date=2016-02-02 }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Авганистан на Олимписките игри| ]] 0a44ncc1o1gqho82k3r4xtjvsq5p0q3 Бангладеш на Олимписките игри 0 1120206 5625526 4936083 2026-09-08T22:46:26Z Buli 2648 5625526 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BAN | NOCname = [[Олимписка асоцијација на Бангладеш]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.nocban.org }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Бангладеш|competition=Summer Olympics|begin_year=1984|end_year= }} | winterappearances = | seealso = {{flagIOC|IND}} (1900–1936)<br>{{flagIOC|PAK}} (1948–1968) }} '''[[Бангладеш]]''' — земја учесничка на седум [[Летни олимписки игри]]. Никогаш не се натпреварувале на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. Ниту еден натпреварувач од Бангладеш се нема квалификувано за учество на Олимписките игри, земјата своите улчесници ги испраќа благодарение на [[специјална покана|специјалната покана]].<ref name=swing>[http://english.cri.cn/2886/2008/06/15/53@369141.htm "Bangladesh's Preparation for Beijing Olympics in Full Swing"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191114221205/http://english.cri.cn/2886/2008/06/15/53@369141.htm |date=2019-11-14 }}. ''Xinhua''. June 15, 2008.</ref> Бангладеш е најнаселената земја цо светот која не освоила медал.<ref>http://www.buzzfeed.com/mikemehalick/the-10-most-populated-countries-to-never-win-an-ol</ref> Водачот на Бангладешкото олимписко здружение [[Вали Ула]] изјавил дека за слабите резултати, причина е слабата економска моќ на Бангладеш.<ref name=swing/> ==Табела на освоени медали на Олимписките игри== {{Поврзано|Табела на досега освоени медали на Олимписките игри}} ===Освоени медали на Летните олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|[[Табела на олимписки медали|Место]] |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1984|–]] |- |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 6 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1988|–]] |- |align=left|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 6 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1992|–]] |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1996|–]] |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 2000|–]] |- |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 2004|–]] |- |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 ||[[Летни олимписки игри 2008|-]] |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 ||[[Летни олимписки игри 2012|-]] |- |align=left|{{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|Рио де Жанеиро 2016]] || || || || || || |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 2020|Токио 2020]] || || || || || || |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 || [[Табела на досега освоени медали на Олимписките игри|0]] |} ==Поврзано== * [[Бангладеш на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BAN/ Bangladesh] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090220002300/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BAN/ |date=2009-02-20 }}. Olympics at Sports-Reference.com {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} {{ОИ-никулец}} [[Категорија:Бангладеш на Олимписките игри| ]] 4gxflgn4jl1hqrzz8a8qpuejahwyudp Јапонија на Олимписките игри 0 1120210 5625520 4275116 2026-09-08T22:34:32Z Buli 2648 5625520 wikitext text/x-wiki {{Infobox country at games | NOC = JPN | year = | games = Олимписките игри | NOCname = [[Јапонски олимписки комитет]] | website = {{URL|www.joc.or.jp }}&nbsp;{{in lang|en|ja}} | rank = 10 | gold = 211 | silver = 198 | bronze = 233 | summerappearances = {{Team appearances list|team=Јапонија |competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Јапонија |competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} }} '''[[Јапонија]]''' првпат учествувала на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1912 г., и оттогаш на речиси секоја олимпијада. Земјата не била поканета на олимпијадата во 1948 г. по [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и учествувала во бојкотот на олимпијадата во [[Москва]] предводен од САД. Во три прилики, земјата била домаќин на олимпијадите, а се планира и четврто домаќинување во 2020 г.: *[[Летни олимписки игри 1964]] во [[Токио]] *[[Зимски олимписки игри 1972]] во [[Сапоро]] *[[Зимски олимписки игри 1998]] во [[Нагано]] *[[Летни олимписки игри 2020]] во Токио Првите медали земјата ги освоила во [[Летни олимписки игри 1920|1920]] г., а првите златни медали ги добиле во [[Летни олимписки игри 1928|1928]] г. Досега јапонските спортисти имаат освоено 398 медали на [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]] (освен уметничките натпревари на [[Летни олимписки игри 1936|ЛОИ 1936]]), при што највеќе злато е освоено во [[џудо]]. Земјата има освоено 37 медали на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. [[Јапонски олимписки комитет|Јапонскиот олимписки комитет]] е создаден во 1911 г., а добил официјално признание во 1912 г. == Медали по игри == {{Поврзано|Табела на досега освоени медали на Олимписките игри}} :''*Црвената обраба значи дека турнирот е одржан дома.'' {{col-begin}} {{col-2}} === Медали на ЛОИ === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Олимпијада !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left|{{знамеикона|SWE}} [[Летни олимписки игри 1912|Стокхолм 1912]] || 2 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || – |- |align=left|{{знамеикона|BEL}} [[Летни олимписки игри 1920|Антверпен 1920]] || 15 || 0 || 2 || 0 || '''2''' || 17 |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Летни олимписки игри 1924|Париз 1924]] || 19 || 0 || 0 || 1 || '''1''' || 23 |- |align=left|{{знамеикона|NED}} [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам 1928]] || 43 || 2 || 2 || 1 || '''5''' || 15 |- |align=left|{{знамеикона|USA|1912}} [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес 1932]] || 131 || 7 || 7 || 4 || '''18''' || 5 |- |align=left|{{знамеикона|Nazi Germany|1935}} [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]] || 156 || 6 || 4 || 8 || '''18''' || 8 |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || colspan=6| ''не учествувала'' |- |align=left|{{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || 69 || 1 || 6 || 2 || '''9''' || 17 |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || 110 || 4 || 10 || 5 || '''19''' || 10 |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 162 || 4 || 7 || 7 || '''18''' || 8 |- style="border: 3px solid red" |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 328 || 16 || 5 || 8 || '''29''' || bgcolor=ffdab9| 3 |- |align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 171 || 11 || 7 || 7 || '''25''' || bgcolor=ffdab9| 3 |- |align=left|{{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 184 || 13 || 8 || 8 || '''29''' || 5 |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 213 || 9 || 6 || 10 || '''25''' || 5 |- |align=left|{{знамеикона|URS}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || colspan=6| ''не учествувала'' |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 226 || 10 || 8 || 14 || '''32''' || 7 |- |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 255 || 4 || 3 || 7 || '''14''' || 14 |- |align=left|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 256 || 3 || 8 || 11 || '''22''' || 17 |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 306 || 3 || 6 || 5 || '''14''' || 23 |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 266 || 5 || 8 || 5 || '''18''' || 15 |- |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 306 || 16 || 9 || 12 || '''37''' || 5 |- |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 332 || 9 || 6 || 10 || '''25''' || 8 |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 295 || 7 || 14 || 17 || '''38''' || 11 |- |align=left|{{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|Рио де Жанеиро 2016]] || || || || || || |- style="border: 3px solid red" |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 2020|Токио 2020]] || || || || || || |- !colspan=2| Вкупно !! 130 !! 126 !! 142 !! 398 || 13 |} {{col-2}} === Медали по зимски игри === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Олимпијада !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1924|Шамони 1924]] || colspan=6| ''не учествувала'' |- |align=left|{{знамеикона|SUI}} [[Зимски олимписки игри 1928|Санкт Мориц 1928]] || 6 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || – |- |align=left|{{знамеикона|USA|1912}} [[Зимски олимписки игри 1932|Лејк Плацид 1932]] || 16 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || – |- |align=left|{{знамеикона|Nazi Germany|1935}} [[Зимски олимписки игри 1936|Гармиш-Партенкирхен 1936]] || 31 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || – |- |align=left|{{знамеикона|SUI}} [[Зимски олимписки игри 1948|Санкт Мориц 1948]] || colspan=6| ''не учествувала'' |- |align=left|{{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1952|Осло 1952]] || 13 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || – |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 1956|Кортина д'Ампецо 1956]] || 10 || 0 || 1 || 0 || '''1''' || 11 |- |align=left|{{знамеикона|USA|1959}} [[Зимски олимписки игри 1960|Скво Вели 1960]] || 41 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || – |- |align=left|{{знамеикона|AUT}} [[Зимски олимписки игри 1964|Инсбрук 1964]] || 47 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || – |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1968|Гренобл 1968]] || 61 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || – |- style="border: 3px solid red" |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1972|Сапоро 1972]] || 85 || 1 || 1 || 1 || '''3''' || 11 |- |align=left|{{знамеикона|AUT}} [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук 1976]] || 58 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || – |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Пласид 1980]] || 50 || 0 || 1 || 0 || '''1''' || 15 |- |align=left|{{знамеикона|YUG}} [[Зимски олимписки игри 1984|Сараево 1984]] || 39 || 0 || 1 || 0 || '''1''' || 14 |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари 1988]] || 48 || 0 || 0 || 1 || '''1''' || 16 |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1992|Албертвил 1992]] || 60 || 1 || 2 || 4 || '''7''' || 11 |- |align=left|{{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер 1994]] || 59 || 1 || 2 || 2 || '''5''' || 11 |- style="border: 3px solid red" |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано 1998]] || 156 || 5 || 1 || 4 || '''10''' || 7 |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити 2002]] || 103 || 0 || 1 || 1 || '''2''' || 21 |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 2006|Торино 2006]] || 110 || 1 || 0 || 0 || '''1''' || 18 |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]] || 94 || 0 || 3 || 2 || '''5''' || 20 |- |align=left|{{знамеикона|RUS}} [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]] || 113 || 1 || 4 || 3 || '''8''' || 17 |- |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Зимски олимписки игри 2018|Пјонгчанг 2018]] || || || || || || |- !colspan=2| Вкупно !! 10 !! 17 !! 18 !! 45 || 18 |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ===Медали по летни спортови=== <span style="border:1px solid #AAAAAA;background:#E9D66B">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> '''Предводници во тој спорт''' {| {{MedalTable|type=Sport}} |- style="background:#E9D66B" |align=left| [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]] || 36 || 18 || 18 || 72 |- |align=left| [[Image:Gymnastics pictogram.svg|25px]] [[Гимнастика на Летните олимписки игри|Гимнастика]] || 29 || 33 || 33 || 95 |- |align=left| [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] || 28 || 17 || 17 || 62 |- |align=left| [[Image:Swimming pictogram.svg|25px]] [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]] || 20 || 24 || 29 || 73 |- |align=left| [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 7 || 7 || 9 || 23 |- |align=left| [[Image:Volleyball pictogram.svg|25px]] [[Одбојка на Летните олимписки игри|Одбојка]] || 3 || 3 || 3 || 9 |- |align=left| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] || 2 || 3 || 8 || 13 |- |align=left| [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс на Летните олимписки игри|Бокс]] || 2 || 0 || 3 || 5 |- |align=left| [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]] || 1 || 2 || 3 || 6 |- |align=left| [[Image:Softball pictogram.svg|25px]] [[Софтбол на Летните олимписки игри|Софтбол]] || 1 || 1 || 1 || 3 |- |align=left| [[Image:Equestrian pictogram.svg|25px]] [[Коњички спорт на Летните олимписки игри|Коњички спорт]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Image:Synchronized swimming pictogram.svg|25px]] [[Синхронизирано пливање на Летните олимписки игри|Синхронизирано пливање]] || 0 || 4 || 8 || 12 |- |align=left| [[Image:Archery pictogram.svg|25px]] [[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство]] || 0 || 3 || 2 || 5 |- |align=left| [[Image:Tennis pictogram.svg|25px]] [[Тенис на Летните олимписки игри|Тенис]] || 0 || 2 || 0 || 2 |- |align=left| [[Image:Fencing pictogram.svg|25px]] [[Мечување на Летните олимписки игри|Мечување]] || 0 || 2 || 0 || 2 |- |align=left| [[Image:Cycling pictogram.svg|25px]] [[Велосипедизам на Летните олимписки игри|Велосипедизам]] || 0 || 1 || 3 || 4 |- |align=left| [[Image:Baseball pictogram.svg|25px]] [[Бејзбол на Летните олимписки игри|Бејзбол]] || 0 || 1 || 2 || 3 |- |align=left| [[Image:Sailing pictogram.svg|25px]] [[Едрење на Летните олимписки игри|Едрење]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Image:Football pictogram.svg|25px]] [[Фудбал на Летните олимписки игри|Фудбал]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Image:Field hockey pictogram.svg|25px]] [[Хокеј на трева на Летните олимписки игри|Хокеј на трева]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Image:Table tennis pictogram.svg|25px]] [[Пинг-понг на Летните олимписки игри|Пинг-понг]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри|Бадминтон]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри|Теквондо]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- ! Вкупно !! 130 !! 126 !! 142 !! 398 |} {{col-2}} ===Медали по зимски спортови=== {| {{MedalTable|type=Sport}} |- |align=left| [[Image:Ski jumping pictogram.svg|25px]] [[Скијачко скокање на Зимските олимписки игри|Скијачко скокање]] || 3 || 5 || 3 || 11 |- |align=left| [[Image:Figure skating pictogram.svg|25px]] [[Уметничко лизгање на Олимписките игри|Уметничко лизгање]] || 2 || 2 || 1 || 5 |- |align=left| [[Image:Nordic combined pictogram.svg|25px]] [[Нордиска комбинација на Зимските олимписки игри|Нордиска комбинација]] || 2 || 2 || 0 || 4 |- |align=left| [[Image:Speed skating pictogram.svg|25px]] [[Брзо лизгање на Зимските олимписки игри|Брзо лизгање]] || 1 || 5 || 9 || 15 |- |align=left| [[Image:Short track speed skating pictogram.svg|25px]] [[Брзо лизгање на кратки патеки на Зимските олимписки игри|Брзо лизгање на кратки патеки]] || 1 || 0 || 2 || 3 |- |align=left| [[Image:Freestyle skiing pictogram.svg|25px]] [[Слободно скијање на Зимските олимписки игри|Слободно скијање]] || 1 || 0 || 2 || 3 |- |align=left| [[Image:Snowboarding pictogram.svg|25px]] [[Скијање на даска на Зимските олимписки игри|Скијање на даска]] || 0 || 2 || 1 || 3 |- |align=left| [[Image:Alpine skiing pictogram.svg|25px]] [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри|Алпско скијање]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- ! Вкупно !! 10 !! 17 !! 18 !! 45 |} {{col-end}} == Поврзано == * [[:Категорија:Олимпијци од Јапонија]] * [[Јапонија на Параолимписките игри]] * [[Јапонија на Азиските игри]] ==Наводи== * {{нмс |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2006-12-09 }} * {{нмс |title=Japanese Olympic Committee |publisher=Меѓународен олимписки комитет |url=http://www.olympic.org/japan |accessdate=2011-08-02 }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Јапонија на Олимписките игри| ]] 8lc3h6xdv9vi5x2g9uclia8eoizkzzu Мароко на Олимписките игри 0 1120212 5625695 5292012 2026-09-09T08:12:16Z Buli 2648 5625695 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = MAR | NOCname = [[Марокански олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.cnom.org.ma}}&nbsp;{{in lang|fr}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 65 | gold = 8 | silver = 5 | bronze = 13 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Мароко|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Мароко|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Мароко]]''' првпат учествувала на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1960 година и оттогаш испраќала спортисти на сите [[Летни олимписки игри]], освен кога ги бојкотирале [[Летни олимписки игри 1980|Игрите во 1980г.]]. Мароко исто така ги бојкотирала [[Летни олимписки игри 1976|Игрите од 1976 г.]], повлекувајќи се откако испратиле делегација. Со тоа, Мароко се приклучила на бојкотот на Игрите од 1980 г. на повеќето африкански земји.<ref>[http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1976/ore109/ore109h.pdf Africa and the XXIst Olympiad] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080408184445/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1976/ore109/ore109h.pdf |date=2008-04-08 }}, ''Olympic Review''</ref> Само еден марокански репрезентативец имал време да настапи пред повлекувањето на државата: [[Абдерахим Наџим]] настапил во категоријата мува во бокс и го изгубил првиот и единствен меч. Марокот исто така учествувала шест пати на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] од 1968 година. Мароканските спортисти имаат освоено вкупно дваесет и два медали, осумнаесет во [[атлетика]] и три во [[бокс]]. [[Хихам ел-Геруџ]], два златни медали и еден сребрен медал, и [[Саид Ауита]], со еден златен и сребрен медал, се двајцата двократни медалисти на Мароко. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] за Мароко во 1959 година. == Табели на медали == === Медали === {| {{MedalTable|type=Игри}} |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || colspan=4| ''не учествувала'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 2 || 0 || 0 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 1 || 0 || 2 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992]] || 1 || 1 || 1 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 0 || 1 || 4 || 5 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 2 || 1 || 0 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- ! Вкупно !! 6 !! 5 !! 11 !! 22 |} === Медали по спорт === {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[Атлетика]] || 6 || 5 || 8 || 19 |- |align=left| [[Бокс]] || 0 || 0 || 3 || 3 |- ! Вкупно !! 6 !! 5 !! 11 !! 22 |} == Наводи == {{наводи}} * {{нмс|title=Освојувачи на медали|publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]]|url= http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp|accessdate=15 декември 2007}} * {{нмс|title=Comité Olympique Marocain|publisher=Меѓународен олимписки комитет|url=http://www.olympic.org/morocco |accessdate=13 јуни 2011}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Мароко на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Мароко]] b9w8odp7oz23pa5z4i021hrwnejwau6 Гвајана на Олимписките игри 0 1120214 5625353 4275117 2026-09-08T15:38:04Z Buli 2648 5625353 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = GUY | NOCname = [[Гвајанска олимписка асоцијација]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 151 | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Гвајана|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Гвајана]]''' учествувала на вкупно 16 [[Летни олимписки игри]]. Никогаш не учествувале на Зимските игри. На првите пет Олимпијади, тие учествуваа како [[Британска Гвајана]]. Оваа земја има освоено една медала, бронза во бокс, од страна на [[Мајкл Ентони]] на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри во 1980 година]]. Олимпискиот сојуз на Гвајана е формиран во 1935 година и признат од Меѓународниот олимписки комитет во 1948 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=IOC|title=Guyana|url=http://www.olympic.org/guyana|accessdate=11 July 2011}}</ref> == Список на медали == === Летни олимпијади === {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Олимпијада !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Дисциплина |- | {{bronze medal}} || [[Мајкл Ентони]] || {{знамеикона|USSR}} [[Летни олимписки игри 1980|1980 Москва]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс]] || Бантам |} ==Наводи== {{наводи}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Гвајана на Олимписките игри| ]] 60i4nhza236do489qdc4zjufthemxk7 Бахреин на Олимписките игри 0 1120217 5625599 4595673 2026-09-09T06:28:04Z Buli 2648 5625599 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BRN | NOCname = [[Бахреински олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 79 | gold = 4 | silver = 3 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Бахреин|competition=Summer Olympics|begin_year=1984|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Бахреин]]''' — земја учесничка на 8 [[Летни олимписки игри]]. Никогаш не се натпреварувале на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. Бахреин го освојува својот прв медал на Летните олимписки игри во Лондон 2012 година. На трката за жени со должина од 1500 метри го освојуваат бронзениот медал, благодарение на натпреварувачката со етиопско потекло [[Марјам Јусуф Џамал]].<ref>[http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:3TgKzv3qwNoJ:www.gulf-daily-news.com/1yr_arc_articles.asp%3FArticle%3D215963%26Sn%3DSPOR%26IssueID%3D31040%26date%3D4-29-2008+%22A+record+number+of+Bahraini+athletes+will+compete+in+this+year%27s+Beijing+Summer+Olympics%22&hl=fr&ct=clnk&cd=2&gl=fr "Record Bahrain team for Games"], ''Gulf Daily News'', April 29, 2008</ref> На [[Летни олимписки игри 2008|Летните олимписки игри]] во Пекинг 2008 година, поранешниот мароканец [[Рашид Рамзи]] бил првично награден со златен медал во атлетика на [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008 – мажи на 1.500 метри|мажи 1.500 метри]] но подоцна му е одземен поради допингување.<ref name="IOC sanctions five athletes who competed in Beijing">[http://www.olympic.org/en/content/Media/?articleNewsGroup=-1&articleId=74778"], IOC website, retrieved 2009-11-19, 2009</ref> ==Табела на освоени медали на Олимписките игри== {{Поврзано|Табела на досега освоени медали на Олимписките игри}} ===Освоени медали на Летните олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|[[Табела на олимписки медали|Ранг]] |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 10 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1984|–]] |- |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 7 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1988|–]] |- |align=left|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 10 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1992|–]] |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 1996|–]] |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 2000|–]] |- |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 10 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Летни олимписки игри 2004|–]] |- |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 15 || 0 || 0 || 0 || 0 ||[[Летни олимписки игри 2008|-]] |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 12 || 0 || 0 || 0 || 79 ||[[Летни олимписки игри 2012|-]] |- |align=left|{{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|Рио де Жанеиро 2016]] || || || || || || |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 2020|Токио 2020]] || || || || || || |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 || [[Табела на досега освоени медали на Олимписките игри|135]] |} ===Освоени медали на летни спортови=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- ! Вкупно* || 0 || 0 || 1 || 1 |} ==Поврзано== * [[Бахреин на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} {{ОИ-никулец}} [[Категорија:Бахреин на Олимписките игри| ]] 5uay5d8cbcvx6m9a4a2ndjgjzpe98wh Источен Тимор на Олимписките игри 0 1120220 5625608 4597787 2026-09-09T06:41:19Z Buli 2648 5625608 wikitext text/x-wiki {{Infobox country at games | NOC = TLS | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Источен Тимор]] | games = Олимписките игри | flagcaption = [[Знаме на Источен Тимор]] | oldcode = | website = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Источен Тимор|competition=Summer Olympics|begin_year=2004|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Источен Тимор|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|INA}} (1976–1996)<br>{{flagIOC|IOA|2000 Summer}} (2000) }} '''[[Источен Тимор]]''' (Тимор Лесте) првпат учествувал во [[Летни олимписки игри 2004|олимпијадата во 2004 г]]. Во 2007 г. е основан и нивниот [[национален олимписки комитет|националниот олимписки комитет]]. Земјата се вратила на [[Летни олимписки игри 2008|ЛОИ 2008]] и [[Летни олимписки игри 2012|ЛОИ во 2012 г]]. ==Медали (ЛОИ)== {|class=wikitable |- !rowspan=2|Олимпијада !rowspan=2|Спортисти !Спортисти по спортови !colspan=3|Медали |- ![[File:Athletics pictogram.svg|20px|Атлетика]] ![[File:Gold medal.svg|20px]] ![[File:Silver medal.svg|20px]] ![[File:Bronze medal.svg|20px]] |-align=center |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 2 || 2 |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 2 || 2 |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 2 || 2 |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |} == Поврзано == * [[Источен Тимор на Параолимписките игри]] == Надворешни врски == * [http://www.sports-reference.com/olympics/countries/TLS/ Источен Тимор (Тимор Лесте)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090220003405/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/TLS/ |date=2009-02-20 }} — Sports-Reference.com {{en}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Источен Тимор на Олимписките игри]] 2muq90ag2ejjhotn73r8s8aasn1u696 Фармакокинетика 0 1127967 5625611 5482631 2026-09-09T06:46:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625611 wikitext text/x-wiki '''Фармакокинетика''' е наука за кинетиката на [[апсорпција]]та, [[дистрибуција]]та, [[метаболизам|метаболизмот]] и [[екскреција]]та на лековите. Повеќе различни модели се развиени со цел да се поедностави концептуализацијата на многуте процеси кои се одвиваат при интеракцијата помеѓу организмот и лекот. Еден од овие модели, повеќепросторниот модел, дава најдобра апроксимација на реалноста; сепак поради комплексноста на овој модел, ''еднопросторниот'' и ''двопросторниот модел'' се најчесто користени. == Краток преглед == Фармакокинетиката опишува како организмот влијае на специфичен ксенобиотик/хемиска супстанција после администрација преку механизмите на апсорпција и дистрибуција, како и метаболичките промени на супстанцијата во организмот (на пр. метаболизам посредуван од ензимите [[цитохром P450]] или [[гликуронозилтрансфераза]]), и ефектите и патиштата на екскреција на лекот.<ref>Pharmacokinetics. (2006). In ''[[Mosby's Dictionary of Medicine, Nursing & Health Professions]]''. Philadelphia, PA: Elsevier Health Sciences. Retrieved December 11, 2008, from http://www.credoreference.com/entry/6686418{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Фармакокинетските особини на лековите се засегнати од патот на администрација и дозата. Тие може да влијаат на брзината на апсорпција.<ref>{{наведена книга | first1 = Kathleen | last1 = Knights | first2 = Bronwen | last2 = Bryant | name-list-format = vanc | title = Pharmacology for Health Professionals | publisher = Elsevier | location = Amsterdam | year = 2002 | pages = | isbn = 0-7295-3664-5 }}</ref> [[File:Pharmacokinetics.svg|thumb|Фармакокинетски процеси]] == Метрика == {{ДозаКонцентрацијаКлиренс}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Фармакокинетика]] i6ingcem6kcm9uu9yu95g9ppqaktse5 Рак на простата 0 1143596 5625429 5625017 2026-09-08T20:06:20Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: канцер → рак, Канцер → Рак 5625429 wikitext text/x-wiki {{Медицинско предупредување}} {{Infobox medical condition (new) | name = Рак на простата | synonyms = Карцином на простата | image = Diagram showing the position of the prostate and rectum CRUK 358.svg | caption = Положба на простатата | field = [[Онкологија]], [[урологија]] | symptoms = Нема, тешкотии при [[уринирање|мокрење]], крв во урина, [[пелвична болка|болка во карлицата]], грбот, или при мокрење<ref name=NCI2014TxPro/><ref name=NCI2013TxPt/> | complications = | onset = Возраст > 50 години<ref name=WCR2014/> | duration = | types = | causes = | risks = Возраста, семејната историја, [[раса]]та<ref name=WCR2014/> | diagnosis = [[Ткивна биопсија]], [[медицинско снимање]]<ref name=NCI2013TxPt/> | differential = [[Бенигна хиперплазија на простатата]]<ref name=NCI2014TxPro/> | prevention = | treatment = [[Активно следење на ракот на простата|Активно следење]], хирургија, [[радиотерапија]], [[Хормонска терапија (онкологија)|хормонска терапија]], [[хемотерапија]]<ref name=NCI2013TxPt/> | medication = | prognosis = [[Стапка на петгодишно преживување]] 99% (САД)<ref name=SEER2014/> | frequency = 1.1 милион нови случаи (2014)<ref name=WCR2014Epi/> | deaths = 307,000 (2014)<ref name=WCR2014Epi/> }} '''Рак на простата''' ([[латински]]: ''Carcinoma prostatae'') - злоќудно заболување на [[простата]]та, [[жлезда]] кај [[машки репродуктивен систем|машкиот репродуктивен систем]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Prostate Cancer|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/types/prostate|website=National Cancer Institute|accessdate=12 October 2014|url-status=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141012175220/http://www.cancer.gov/cancertopics/types/prostate|archivedate=12 October 2014|df=}}</ref> Повеќето ракови на простатата се спорорастечки; сепак, во некои случаи можат да растат релативно брзо.<ref name=NCI2014TxPro/><ref name=WCR2014>{{Наведена книга|title=World Cancer Report 2014|url=https://archive.org/details/worldcancerrepor0000unse_p0u5|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=9283204298|pages=Chapter 5.11}}</ref> Рак-клетките може да се [[Метастаза|прошират]] од простатата во други делови од организмот, особено во [[коски]]те и [[лимфни јазли|лимфните јазли]].<ref>{{Наведена книга|last1=Ruddon|first1=Raymond W.|title=Cancer biology|date=2007|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=9780195175431|page=223|edition=4|url=https://books.google.com/books?id=PymZ1ORk0TcC&pg=PA223|url-status=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150915231411/https://books.google.com/books?id=PymZ1ORk0TcC&pg=PA223|archivedate=2015-09-15|df=}}</ref> Првично може да нема симптоми.<ref name=NCI2014TxPro/> Во подоцните стадиуми, може да доведе до тешкотии во [[уринирање|мокрењето]], крв во урината или [[пелвична болка|болка во карлицата]], грбот, или при мокрење.<ref name=NCI2013TxPt>{{Наведена мрежна страница|title=Prostate Cancer Treatment (PDQ) – Patient Version|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/prostate/Patient/page1/AllPages|publisher=National Cancer Institute|accessdate=1 July 2014|date=2014-04-08|url-status=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140705121244/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/prostate/Patient/page1/AllPages|archivedate=5 July 2014|df=}}</ref> Слични симптоми покажува и [[бенигна хиперплазија на простатата]].<ref name=NCI2014TxPro/> Други симптоми во подоцните стадиуми се чувство на замор поради [[анемија|ниското ниво на црвени крвни клетки]].<ref name=NCI2014TxPro/> <!-- Ризик-фактори и дијагноза --> Фактори кои го зголемуваат ризикот за појава на рак на простатата се возраста, семејна историја на болеста, и [[раса]]та.<ref name=WCR2014/> Околу 99% од случаите се појавуваат кај мажи над 50 години.<ref name=WCR2014/> Ако роднина од прво колено боледувал од рак на простатата ризикот за појава се зголемува за два до трипати.<ref name=WCR2014/> Во САД, почеста е појавата кај [[Афроамериканци|афроамериканското]] население во споредба со [[Бели Американци|белото]] население.<ref name=WCR2014/> Други фактори за појава вклучуваат [[исхрана]] богата со [[процесирано месо]], [[црвено месо]] или [[млечни производи]] или исхрана сиромашна со одредени видови на зеленчук.<ref name=WCR2014/> Откриена е поврзаност на [[гонореја]]та со зголемен ризик за појава на рак на простатата, но причината за оваа поврзаност не е идентификувана.<ref name="CainiGandini2014">{{Наведено списание|last1=Caini|first1=Saverio|last2=Gandini|first2=Sara|last3=Dudas|first3=Maria|last4=Bremer|first4=Viviane|last5=Severi|first5=Ettore|last6=Gherasim|first6=Alin|title=Sexually transmitted infections and prostate cancer risk: A systematic review and meta-analysis|journal=Cancer Epidemiology|volume=38|issue=4|year=2014|pages=329–338|pmid=24986642|doi=10.1016/j.canep.2014.06.002}}</ref> Зголемен ризик е исто така поврзан со [[BRCA-мутации]]те.<ref>{{Наведено списание|last1=Lee|first1=MV|last2=Katabathina|first2=VS|last3=Bowerson|first3=ML|last4=Mityul|first4=MI|last5=Shetty|first5=AS|last6=Elsayes|first6=KM|last7=Balachandran|first7=A|last8=Bhosale|first8=PR|last9=McCullough|first9=AE|last10=Menias|first10=CO|title=BRCA-associated Cancers: Role of Imaging in Screening, Diagnosis, and Management.|journal=Radiographics: a review publication of the Radiological Society of North America, Inc|date=2016|volume=37|issue=4|pages=1005–1023|doi=10.1148/rg.2017160144|pmid=28548905}}</ref> Карциномот на простата се дијагностицира со [[биопсија]].<ref name=NCI2013TxPt/> Потоа може да се изведе [[медицинско снимање]] со цел да се утврди дали ракот се проширил во други делови од организмот.<ref name=NCI2013TxPt/> ==Фактори на ризик== Ракот на простатата е најчестото злоќудно заболување кај мажите во развиените земји и претставува најголем здравствен проблем кај мажите во втората и во третата животна доба. Оваа [[болест]] е најчеста кај мажите на возраст над 70 години, а многу ретко се јавува на возраст под 40 години. <br /> Најчести фактори на ризик за појава на оваа болест се: начинот на ис[[храна]], режимот на живот, пушење, стрес, пиење [[алкохол]], како и наследните фактори. Ако роднина од прво колено (татко или брат) боледувал од рак на простатата, ризикот за појава на оваа [[болест]] кај останатите машки членови на [[семејство]]то се зголемува за двапати. ==Дијагностика и терапија== За рано откривање на ракот на простатата се препорачуваат редовни годишни уролошки прегледи со [[ултразвук]] и анализа на присуството на специфичниот [[Антигени|антиген]] во [[крв]]та - PSA (Prostate-specific antigen). <br /> Лекувањето на ракот на простатата вклучува оперативен зафат, придружен со [[радиотерапија]] или [[хемотерапија]], како и примена на одредени лекови.<ref>Ловорка Николовска - Лола, „Препаратот одговара на поставената дијагноза“, ''Здравје'', понеделник, 27 октомври 2014, стр. 19.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Medical resources | ICD10 = {{ICD10|C|61||c|60}} | ICD9 = {{ICD9|185}} | ICDO = | OMIM = 176807 | DiseasesDB = 10780 | MedlinePlus = 000380 | eMedicineSubj = radio | eMedicineTopic = 574 | MeshID = D011471 }} {{Машки болести на карлицата и гениталиите}} [[Категорија:Карцином]] [[Категорија:Злоќудни заболувања]] [[Категорија:Рак]] 6jfc1l0sp0nq6u9pu1l8cj9qha2yg6b Бутан на Олимписките игри 0 1145900 5625598 5607390 2026-09-09T06:22:13Z Buli 2648 5625598 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BHU | NOCname = [[Бутански олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website ={{URL|bhutanolympiccommittee.org }} | flagbearer = | rank=|gold=0|silver=0|bronze=0 | officials= | appearances= | app_begin_year= | app_end_year= | summerappearances={{Team appearances list|team=Бутан|competition=Summer Olympics|begin_year=1984|end_year=}} }} Бутанскиот олимписки комитет е формиран во 1983 година и е признаен од страна на [[МОК]] во истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=IOC|title=Bhutan|url=http://www.olympic.org/bhutan|accessdate=13 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629140658/http://www.olympic.org/bhutan|archivedate=2011-06-29|url-status=live}}</ref> Првите Летни олимписки на кој настапувал '''[[Бутан]]''' се игрите во [[Летни олимписки игри 1984|Лос Ангелес 1984 година]]. Во сите Летни олимписки игри до 2008 година, [[Бутан]] бил претставуван само од стрелци. [[Стреличарство]]то е национален спорт во Бутан.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.atarn.org/tibet_bhutan/bhutan/bhutan01.htm |title=архивски примерок |accessdate=2015-10-31 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127015217/http://www.atarn.org/tibet_bhutan/bhutan/bhutan01.htm |url-status=dead }}</ref> Првиот натпреварувач кој не бил стрелец бил [[Кунзанг Чоден]] на игрите во 2012 година. Таа се натпреварувала во стрелање со воздушна пушка за жена на 10 м.<ref>[[Reuters]] [http://www.reuters.com/article/2012/08/05/oly-smallnations-bhutan-day-idUSL6E8IT1QB20120805 article] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130501082340/http://www.reuters.com/article/2012/08/05/oly-smallnations-bhutan-day-idUSL6E8IT1QB20120805 |date=2013-05-01 }}</ref><ref>London 2012 [http://www.london2012.com/athlete/choden-kunzang-233410/ profile] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130530160517/http://www.london2012.com/athlete/choden-kunzang-233410/ |date=2013-05-30 }}</ref> Натпреварувачаката екипа на Бутан во 2012 година се состоела само од жени.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/country/bhutan/index.html |title=Bhutan 2012 team |accessdate=2015-10-31 |archive-date=2012-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029143428/http://www.london2012.com/country/bhutan/index.html |url-status=dead }}</ref> Бутан никогаш нема освоено медал. <ref>{{Наведена мрежна страница |last=Sports Reference |accessdate=13 July 2011 |title=Bhutan |url=http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BHU/ |archive-date=2016-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805165550/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BHU/ |url-status=dead }}</ref> И покрај тоа што Бутан е планинска земја, никогаш се нема натпреварувана на Зимските олимписки игри. ==Табели на медали== ===Медали на Летните олимписки игри === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Атлетичари !Спортови |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Ангелес]] || 6 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 3 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 6 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 2 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 2 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 2 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 2 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- !colspan=3| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} ==Поврзано== *[[Стреличарството во Бутан]] == Наводи == {{наводи}} {{Земји-учеснички на Олимписките игри}} [[Категорија:Бутан на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Бутан]] {{Bhutan-sport-stub}} {{Olympics-stub}} kwn1fzmv39ezr2vae2do57hqo6sq153 Антигва и Барбуда на Олимписките игри 0 1145902 5625320 4275508 2026-09-08T13:46:35Z Buli 2648 5625320 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = ANT | NOCname = [[Олимписка асоцијација на Антигва и Барбуда]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|antiguabarbudanoc.com}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list | team = Антигва и Барбуда | competition = Summer Olympics | begin_year = | end_year = }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Антигва и Барбуда]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1976 г. и оттогаш учествувала скоро на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во 1980 година кога истите ги бојкотирала. Антигва и Барбуда нема освоено медал на Летните олимписки игри и никогаш не се натпреварувала во [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. [[Олимписка асоцијација на Антигва и Барбуда|Олимписката асоцијација на Антигва и Барбуда]] била формирана во [[1966]] година, по распадот на Вест-Инди Федерацијата во [[1962]] година, и призната во [[1976]] година. ==Освоени медали== ===Медали по летни спортови=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Атлетика |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| {{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 10 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1976|–]] |- |align=left| {{знамеикона|URS}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || colspan=6| ''не учествувала'' |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 14 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 20121984|–]] |- |align=left| {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 15 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1988|–]] |- |align=left| {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселолна 1992]] || 13 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1992|–]] |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 13 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1996|–]] |- |align=left| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2000|–]] |- |align=left| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2004|–]] |- |align=left| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2008|–]] |- |align=left| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2012|–]] |- !colspan=2| [[Освојувачи на медали на Олимписките игри|Вкупно]] !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! [[Освојувачи на медали на Олимписките игри|–]] |} ==Учесници== {| class="wikitable" style="text-align:center" border="1" |- !style="background-color:lightblue"| Игри !style="background-color:lightblue"| Спортист !style="background-color:lightblue"| Спорт |- | [[Летни олимписки игри 1984|1984 Лос Анџелес]] | [[Лестер Бенџамин]] | [[Атлетика]] |- | [[Летни олимписки игри 1988|1988 Сеул]] | [[Џоселин Џозеф]] | [[Атлетика]] |- | [[Летни олимписки игри 1992|1992 Барселолна]] | | |- | [[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]] | [[Хедер Самјуел]] | [[Атлетика]] |- | [[Летни олимписки игри 2000|2000 Сиднеј]] | [[Хедер Самјуел]] | [[Атлетика]] |- | [[Летни олимписки игри 2004|2004 Атина]] | [[Даниел Бејли]] | [[Атлетика]] |- | [[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]] | [[Џејмс Грејман]] | [[Атлетика]] |- | [[Летни олимписки игри 2012|2012 Лондон]] | [[Даниел Бејли]] | [[Атлетика]] |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Антигва и Барбуда на Олимписките игри| ]] 3a61yuxq48mwmcemkfd1holrrz3lqvo Аргентина на Олимписките игри 0 1145905 5625318 5493773 2026-09-08T13:45:15Z Buli 2648 5625318 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = ARG | NOCname = [[Олимписки комитет на Аргентина]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.coarg.org.ar}}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 43 | gold = 22 | silver = 27 | bronze = 31 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Argentina|competition=Summer Olympics|begin_year=1900|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Argentina|competition=Winter Olympics|begin_year=1928|end_year= }} | seealso = }} '''[[Аргентина]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1900 г. и оттогаш учествувала скоро на сите игри освен во [[Летни олимписки игри 1904|1904]], [[Летни олимписки игри 1912|1912]] и [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирала. Аргентина првпат настапила на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' во 1928 г. и никогаш нема освоено медал. Аргентинските спортисти на Олимписките игри освоиле вкупно 66 медали од кои 17 златни. Националниот олимписки комиотет на Аргентина бил основан во 1923 година и бил признаен истата година. == Медали == ===Учества и освоени медали на ЛОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' [[Учество и освоени медали на Аргентина на Летните олимписки игри|ЛОИ]]''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЛОИ!!Знаменосец !!Учесници!!Мажи !!Жени!! спорт!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! [[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|30п]] '''Вкупно'''!! Пласман |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1896|Атина 1896]] || colspan=9| ‘‘Не учествувала’’’ |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1900|Париз 1900]]|| ||1 ||1 ||0 ||1 || 0 || 0 || 0 || 0|| - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1904|Сент Луис 1904]] || colspan=9| ‘‘Не учествувала’’’ |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1908|Лондон 1908]] || ||1 ||1 ||0 ||1 || 0 || 0 || 0 || 0|| - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1912|Стокхолм 1912]] || colspan=9|''' Не учествувала ''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1920|Антверпен 1920]] || ||1 ||1 ||0 ||1 || 0 || 0 || 0 || 0|| - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1924|Париз 1924]]||[[Енрике Томпсон]]||77||77||0||11|| 1 || 3 || 2 || 6|| 16 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам 1928]]|| [[Хектор Мендез]] ||81||81||0||12 || 3 || 3 || 1 || 7||12 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес 1932]]||[[Алберто Зориља]]||33||33||0||7 || 3 || 1 || 0 || 4||11 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]]||[[Хуан Карлос Забала]]||51||50||1||8 || 2 || 2 || 3 || 7||13 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]]||[[Алфредо Јанторно]] ||199||188 ||11 ||16 || 3 || 3 || 1 || 7||13 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]]||[[Делфо Кабрера]] ||123 ||115 ||8 ||15|| 1 || 2 || 2 || 5||19 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм 1956]]||[[Изабел Авелан]] ||35 (28+7) ||34 (27+7)||1 ||8|| 0 || 1 || 1 || 2||=29 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]]||[[Кристина Хардекоф]] ||91 ||91 ||0 ||14 || 0 || 1 || 1 || 2||=30 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]]|| [[Жанет Кемпбел]] ||102 ||96 || 6||14|| 0 || 1 || 0 || 1||=30 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико 1968]]||[[Карлос Мораторио]] ||89||84 ||5 ||12|| 0 || 0 || 2 || 2||41 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]]||[[Карлос Де Елија]] ||92||88||4 ||12|| 0 || 1 || 0 || 1||=33 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|1976 Монтреал]]||[[Хуго Аберстегул]] || 69||65 ||4 ||12 || 0 || 0 || 0 || 0|| - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|1980 Москва]] || colspan=9| ''' Не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]]||[[Рикардо Ибара]] ||81||71 ||10 ||14|| 0 || 0 || 0 || 0|| - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]]||[[Габриела Сабатини]]||118||93 ||25 ||18|| 0 || 1 || 1 || 2||35 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]]||[[Марсело Гарафо]] ||84||67||17||17 || 0 || 0 || 1 || 1||=54 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]]||[[Каролина Маријани]]||178||131||47 ||20 || 0 || 2 || 1 || 3||54 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]]||[[Карлос Еспинола]] ||143||98 ||45 ||21|| 0 || 2 || 2 || 4||57 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]]||[[Карлос Еспинола]] ||152 ||106 ||46 || 22 || 2 || 0 || 4 || 6||38 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]]||[[Емануел Џинобили]] ||132 ||79 || 53|| 19 || 2 || 0 || 4 || 6||35 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]]||[[Лусијана Ајмар]] ||137 ||97 ||40 || 23||1 ||1 || 2||4|| =42 |- ! Вкупно 23 (27) !! !!2.070!!1.747!!323!!!! 18 !! 24 !! 28 !! 70 |} == Учество по спорт == {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"| Спорт !colspan="2"|Период !rowspan="2"|Вкупно !rowspan="2"|Мажи !rowspan="2"|Жени !rowspan="2"|Злато !rowspan="2"|Сребро !rowspan="2"|Бронза !rowspan="2"|Вкупно |- !Прво !последно |- |- |align=left| [[Слика:Athletics pictogram.svg|20п]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] ||1924||2012||133||104||29 || 2 || 3 || 0 || 5 |- |align=left| [[Слика:Cycling (road) pictogram.svg|20п]] [[велосипедизам на Летните олимписки игри|Велосипедизам]]||1924 ||2012 ||97 ||93 ||4 || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Слика:Boxing pictogram.svg|20п]] [[Бокс на Летните олимписки игри|Бокс]]||1920 ||2012 ||118 ||118 ||0 || 7 || 7 || 10 || 24 |- |align=left| [[Слика:Water polo pictogram.svg|20п]] [[Ватерполо на Летните олимписки игри|Ватерполо]]||1928 ||1960 ||23 ||23 ||0|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Rowing pictogram.svg|20п]] [[Веслање на Летните олимписки игри|Веслање]]||1924 ||2012 ||153 ||140 ||13|| 1 || 1 || 2 || 4 |- |align=left| [[Слика:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|20п]] [[Гимнастика на Летните олимписки игри|Гимнастика]]||1948 ||2012 ||18 ||12 ||6|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Weightlifting pictogram.svg|20п]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]]||1924 ||2008 ||27 ||26 ||1|| 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Слика:Sailing pictogram.svg|20п]] [[Едрење на Летните олимписки игри|Едрење]]||1924 ||2012 ||108 ||96 ||12 || 0 || 4 || 5 || 9 |- |align=left| [[Слика:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|20п]] [[Кајак и кану на Летните олимписки игри|Кајак и кану]]||1984 ||2012 ||21 ||16 || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Equestrian Vaulting pictogram.svg|20п]] [[Коњички спорт на Летните олимписки игри|Коњички спорт]]||1928 ||2012 ||59||59 ||0 || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Слика:Basketball pictogram.svg|20п]] [[Кошарка на Летните олимписки игри|Кошарка]]||1948 ||2012 ||54||54 ||0 || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| [[Слика:Fencing pictogram.svg|20п]] [[Мечување на Летните олимписки игри|Мечување]]||1900 ||2012 ||90 ||76 ||14 || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Слика:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|20п]] [[Современ петобој на Летните олимписки игри|Современ петобој]]||1948 ||1960 ||8 ||8 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left|[[Слика:Volleyball (indoor) pictogram.svg|20п]] [[Одбојка на Летните олимписки игри|Одбојка]]||1984 ||2012 ||50 ||50 ||0 || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Слика:Volleyball (beach) pictogram.svg|20п]] [[Одбојка на песок на Летните олимписки игри|Одбојка на песок]]||1996 ||2012 ||6 ||4 ||2 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Swimming pictogram.svg|20п]] [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]]||1924 ||2012 ||95||60 ||35 || 1 || 1 || 1 || 3 |- |align=left| [[Слика:Polo pictogram.svg|20п]] [[Поло на Летните олимписки игри|Поло]]||1924 ||1936 ||9 ||9 ||0 || 2 || 0 || 0 || 2 |- |align=left| [[Слика:Wrestling pictogram.svg|20п]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]]||1928||1996 ||35 ||34 ||1|| 0 ||0 || 0||0 |- |align=left| [[Слика:Handball pictogram.svg|20п]] [[Ракомет на Летните олимписки игри|Ракомет]]||2012 ||2012 ||15 ||15 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left|[[Слика:Synchronized swimming pictogram.svg|20п]] [[Синхронизирано пливање на Летните олимписки игри|Синхронизирано пливање]]||2012 ||2012 ||2||0 ||2 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Diving pictogram.svg|20п]] [[скокови во вода на Летните олимписки игри|скокови во вода]]||1984 ||2000 ||3||0 ||3 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Table tennis pictogram.svg|20п]] [[пинг-понг на Летните олимписки игри|Пинг-понг]]||1988 ||2012 ||5||3 ||2 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Archery pictogram.svg|20п]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]]||1988 ||1988 ||2 ||2 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Shooting pictogram.svg|20п]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]]||1924 ||2012 ||66 ||63 ||3|| 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Слика:Taekwondo pictogram.svg|20п]] [[Теквондо на Летните олимписки игри|Теквондо]]||2000 ||2012 ||5 ||3 ||2 || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Слика:Tennis pictogram.svg|20п]] [[Тенис на Летните олимписки игри|Тенис]]||1924 ||2012 ||36 ||24 ||12 || 0 || 1 || 3 || 4 |- |align=left| [[Слика:Triathlon pictogram.svg|20п]] [[Триатлон на Летните олимписки игри|Триатлон]]||2000 ||2012 ||4 ||3 ||1 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Football pictogram.svg|20п]] [[Фудбал на Летните олимписки игри|Фудбал]]||1928 ||2008 ||124 ||109 ||15 || 2 || 2 || 0 || 4 |- |align=left| [[Слика:Field hockey pictogram.svg|20п]] [[Хокеј на трева на Летните олимписки игри|Хокеј на трева]]||1948 ||2012 ||163 ||103 ||60|| 0 || 2 || 2 || 4 |- |align=left| [[Слика:Judo pictogram.svg|20п]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]]||1964 || 2012||39 ||33 ||6 || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Слика:Figure skating pictogram.svg|20п]] [[Уметничко лизгање на Летните олимписки игри|Уметничко лизгање]]||1908 || 1908||1 ||1 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно (31)!!!!!!1.571 (1.564)*!! 1.341 (1.336)*!!228!! 18 !! 24 !! 28 !! 70 |} ===Учества и освоени медали на ЗОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Учества и освоени медали на ЗОИ |ЗОИ]]''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЗОИ!!Знаменосец!!учество!!мажи. !!жени!! сопрт.!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! [[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|30п]] '''Вкупно'''!! Пласман |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1924|Шамони 1924]] || colspan=9| ‘‘‘Не учествувала’’’ |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1928|Сент Мориц 1928]]|| || 10 || 10 || 0 || 1|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1932|Лејк Плесид 1932]] || colspan=9| ‘‘‘Не учествувала’’’ |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1936|Гармиш-Партенкирхен 1936]] || colspan=9| ‘‘‘Не учествувала’’’ |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1948|Сент Мориц 1948]]|| || 9 || 9 || 0 || 2|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1952|Осло 1952]] || || 12 || 11 || 1 || 2|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1956|Кортина д'Ампецо 1956]] || colspan=9| ‘‘‘Не учествувала’’’ |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1960|Скво Вали 1960]]||[[Марија Кристина Швецер]] || 6 || 5 || 1 || 2|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1964|Инсбрук 1964]]|| || 12 || 11 || 1 || 3|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1968|Гренобл 1968]]|| || 5 || 2 || 3 || 1|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1972|Сапоро 1972]]|| || 2 || 2 || 0 || 1|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук 1976]]|| || 8 || 8 || 0 || 2|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left | [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Плесид 1980]]||[[Абел Карлос Балда]] || 13 || 13 || 0 || 3|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1984|Сараево 1984]]|| || 18 || 13 || 5 || 3|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари 1988]]||[[Julio Moreschi]] || 15 || 10 || 5 ||4|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил 1992]]||[[Каролина Еирас]] || 20 || 15 || 5 || 5|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер 1994]]||[[Марија Гиро]] || 10 || 4 || 6 || 2|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано 1998]]||[[Карола Калело]] || 2 || 1 || 1 || 2|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити 2002]]||[[Кристијан Симари Биркнер]] || 11 || 8 || 3 || 5|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино 2006]]||[[Марија Белен Симари Биркнер]] || 9 || 5 || 4 || 5|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]]||[[Кристијан Симари Биркнер]] || 7 || 4 || 3 || 3|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]]||[[Кристијан Симари Биркнер]] || 7 || 4 || 3 || 2|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- ! Вкупно 18 (22)!! !! 176 !! 135 !! 41!! !!0!!0!!0!!0!! |} ;После ЗОИ 2014. {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"| Спорт !colspan="2"|Период !rowspan="2"|Вкупно !rowspan="2"|Мажи !rowspan="2"|Жени !rowspan="2"|Злато !rowspan="2"|Сребро !rowspan="2"|Бронза !rowspan="2"|Вкупно |- !Прво !Последње |- |align=left | [[Слика:Alpine skiing pictogram.svg|20п]] [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри|Алпско скијање]]||1948||2014 || 76 ||51|| 25||0 ||0 || 0|| 0 |- |align=left| [[Слика:Biathlon pictogram.svg|20п]] [[Биатлон на Зимските олимписки игри|Биатлон]] ||1980||2006 || 18|| 15|| 3||0 ||0 || 0|| 0 |- |align=left |[[Слика:Bobsleigh pictogram.svg|20п]] [[Боб на Зимските олимписки игри|Боб]] ||1928||1964|| 19 || 19 || 0||0 ||0 || 0|| 0 |- |align=left|[[Слика:Luge pictogram.svg|20п]] [[Санкање на Зимските олимписки игри|Санкање]]||1964||2010 || 4 || 3 || 1||0 ||0 || 0|| 0 |- |align=left |[[Слика:Freestyle skiing pictogram.svg|20п]] [[Слободно скијање на Зимските олимписки игри|Слободно скијање]]||1992||2006|| 2 || 2 ||0||0 ||0 || 0|| 0 |- |align=left |[[Слика:Cross country skiing pictogram.svg|20п]] [[скијачко трчање на Зимските олимписки игри|Скијачко трчање]] ||1960||2014 || 17 || 16 || 1||0 ||0 || 0|| 0 |- |align=left |[[Слика:Skeleton pictogram.svg|20п]] [[Скелетон на Зимските олимписки игри|Скелетон]]||2002||2002|| 1 || 1 || 0||0 ||0 || 0|| 0 |- |align=left|[[Слика:Snowboarding pictogram.svg|20п]] [[Сноубординг на Зимските олимписки игри|Снобординг]]||1998||1998|| 1 || 1 || 0||0 ||0 || 0|| 0 |- ! '''Вкупно''' (9)|||| || 138 || 108 || 30 ||0 ||0 || 0|| 0 |} === Вкупно медали на ОИ === После ЗОИ 2014. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ОИ !align=center bgcolor=gold| '''Злато''' !align=center bgcolor=silver| '''Сребро''' !align=center bgcolor=cc9966| '''Бронза''' ! Вупно |- |ЛОИ || 18 || 24 || 28 || 70 |- | ЗОИ || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вупно !! 18 !! 24 !! 28 !! 80 |} == Надворешни врски== * {{Наведена мрежна страница |title=освојувачи на олимписки медали|publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate = 7 декември 2007}} * {{Наведена мрежна страница |title=Олимписки комитет на Аргентина |publisher=Меѓународен олимписки комитет|url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=ARG |accessdate = 9 октомври 2007}} * [http://news.xinhuanet.com/english/2008-07/09/content_8514807.htm Златни олимиски медали на Аргентина -{Синхуа, July 9, 2008}-] * [http://www.snapolympics.com Слики од олимпијадата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081203151450/http://snapolympics.com/ |date=2008-12-03 }} * [http://www.sports-reference.com/olympics/countries/ARG/ Аргентина на ОИ на sports-reference.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080906195706/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/ARG/ |date=2008-09-06 }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Аргентина на Олимписките игри| ]] mo6hmsjcdzk6kpddn2xn1fraoa70tp5 Брунеј на Олимписките игри 0 1145908 5625597 5513153 2026-09-09T06:21:04Z Buli 2648 5625597 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BRU | NOCname = [[Брунејски национален комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.bruneiolympic.org }} | location = | competitors = | sports = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Брунеј|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Брунеј]]''' — првпат учествува на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1988 година, со единствен претставник но без спортисти. Оваа земја повторно учествувала на [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]] во 1996, 2000 и 2004 година. На секоја олимпијада, ги претставувал еден спортист.<ref name="insidethegames.biz">[http://www.insidethegames.biz/summer-olympics/2012/9939-qatar-set-to-bow-to-ioc-pressure-and-send-women-to-london-2012 "Qatar decision to send female athletes to London 2012 increases pressure on Saudi Arabia"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141228065858/http://www.insidethegames.biz/summer-olympics/2012/9939-qatar-set-to-bow-to-ioc-pressure-and-send-women-to-london-2012 |date=2014-12-28 }}, Inside the Games, July 1, 2010</ref> Брунеј никогаш не учествувал на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]], и никогаш нема освоено олимписки медал. На [[Летни олимписки игри 2008|Летните олимписки игри 2008 година]], Брунеј првично планирале да учествуваат, но им било забрането да учествуваат на денот на церемонијата по повод отворањето на игрите бидејќи не регистрирали ниту еден спортист МОК.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080808-153510/Brunei-expelled-from-Olympics-opening-ceremony |title=архивски примерок |accessdate=2015-11-01 |archive-date=2012-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215112156/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080808-153510/Brunei-expelled-from-Olympics-opening-ceremony |url-status=dead }}</ref> До 2010 година Брунеј, заедно со [[Саудиска Арабија на Олимписките игри|Саудиска Арабија]] и [[Катар на Олимписките игри|Катар]], била една од трите земји кои никогаш немале испратено жеснки натпреварувач на [[Олимписки игри|Олимписките игри]].[[МОК]] во 2010 година највил дека ќе ги „притисне“ овие земји да дозволат да се натпреваруваат и жени, и по кус период [[Катарски олимписки комитет|КОТ]] објавиле дека „се надеваат дека ќе испратат четири женски натпреварувачки по [[стрелаштво на Летните олимписки игри 2012|стрелаштво]] и [[мечување на Летните олимписки игри 2012|мечување]]“ на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012 година]] Во Лондон.<ref name="insidethegames.biz"/><ref>[http://www.independent.co.uk/sport/general/others/inside-lines-protests-at-2012-if-saudis-say-no-girls-allowed-2017852.html "Inside Lines: Protests at 2012 if Saudis say 'no girls allowed'"], ''The Independent'', July 4, 2010</ref> На [[Летни младешки олимписки игри 2012|првите Младешки олимписки игри 2010 година]], за кои како правило биле мешани екипи, делегација се состоела од две девојки.<ref>[http://jo2012.blog.lemonde.fr/2012/03/14/saoudiennes-qataries-et-bruneiennes-enfin-aux-jo/ "Saoudiennes, Qataries et Bruneiennes enfin aux JO ?"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190519134459/http://jo2012.blog.lemonde.fr/2012/03/14/saoudiennes-qataries-et-bruneiennes-enfin-aux-jo/ |date=2019-05-19 }}, ''Le Monde'', 14 March 2012</ref> Во март 2012 година, Брунеј го информирала МОК дека има намера да ја прати [[Мазија Маусин]] да се натпреварува на игрите во Лондон. Иако Маусин не ги исполнувала потребните стандарди за да се квалификува на игрите, таа ќе учествува на игрите благодарение на мотото на игрите, кое гласи дека Националните олимписки комитети можат да пријават натпреварувачи кои не се квалификувале во одделните спортови.<ref>[http://rendezvous.blogs.nytimes.com/2012/03/21/saudi-arabia-may-include-women-on-its-olympic-team/?ref=olympics "Brunei to Send Its First Female Athlete to the Olympics"], ''International Herald Tribune'', 21 March 2012</ref><ref>[http://www.ittf.com/World_Events/2012OG/3.Tripartite_Commission_Invitations.pdf "Games of the XXX Olympiad, London 2012 Tripartite Commission: Invitation Places: Information Paper for NOCs"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120817092305/http://www.ittf.com/World_Events/2012OG/3.Tripartite_Commission_Invitations.pdf |date=2012-08-17 }}, International Olympic Committee</ref> [[Национален олимписки комитет|НОК]] на Брунеј бил создаден во 1984 година и признаен од [[МОК]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Brunei Darussalam National Olympic Council |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/brunei|accessdate=2011-07-13}}</ref> == Табели на медали == === Медали на Летните олимписки игри === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрани |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиденј]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || colspan=6| ''не учествува'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://sports.yahoo.com/olympics/beijing/blog/fourth_place_medal/post/No-Opening-Ceremony-for-Brunei;_ylt=AmUb4kme1ZYdPMK5g7iIiKyPaJh4?urn=oly,99592 "No Opening Ceremony for Brunei"]{{Мртва_врска|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Sports Yahoo {{Земји-учеснички на Олимписките игри}} [[Категорија:Брунеј на олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Брунеј]] 8zmjsjlmki68aig93reqeihht97bpam Виетнам на Олимписките игри 0 1145917 5625596 4595693 2026-09-09T06:19:57Z Buli 2648 5625596 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = VIE | NOCname = [[Виетнамски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{URL|www.voc.org.vn }}&nbsp;{{in lang|vi|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 98 | gold = 1 | silver = 3 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Виетнам|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Виетнам]]''' првпат се натпреварувал на [[Олимписки игри|Олимписките игри]] во [[Виетнам на Летните олимписки игри 1952|1952]] година како [[Виетнам]]. По [[Поделба на Виетнам|поделбата]] во 1954 година, се натпреварувала само [[Јужен Виетнам|Република Виетнам]], испраќајќи натпреварувачи на Летните олимписки игри во периодот од [[Виетнам на Летните олимписки игри 1956|1956]] до [[Виетнам на Летните олимписки игри 1972|1972]]. По обединувањето на Виетнам во 1976 година, тие се натреварувале како Социјачиистичка Република Виетнам, присуствувајќи на сите Олимписки игри во периодот од [[Виетнам На Летните олимписки игри 1980|1980]] до денес со исклучок на игрите во [[Летни олимписки игри 1984|1984]] година. Денешниот Виетнамски олимписки комитет е основан во 1976 година<ref>{{Наведена мрежна страница|last=IOC|title=Vietnam|url=http://www.olympic.org/vietnam|accessdate=5 December 2011}}</ref> и признаен од страна на [[МОК]] во 1979 година. Виетнам се нема никогаш натпреварувано на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. ==Табели со медали== ===Медали на Летните олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !style="width:15em;"|Игри !style="width:6em;"|Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребремни |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em;"|Вкупно |- |align=left| 1896–1948 || colspan=6| ''не учествува'' |- |align=left| {{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 8 || colspan=4| ''се натпреварува како {{flagIOCteam|VIE|1952 Summer}}'' |- |align=left| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн]] || 6 || colspan=4| ''се натпреварува како {{flagIOCteam|VIE|1956 Summer}}'' |- |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 3 || colspan=4| ''се натпреварува како {{flagIOCteam|VIE|1960 Summer}}'' |- |align=left| {{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 16 || colspan=4| ''се натпреварува како {{flagIOCteam|VIE|1964 Summer}}'' |- |align=left| {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико]] || 9 || colspan=4| ''се натпреварува како {{flagIOCteam|VIE|1968 Summer}}'' |- |align=left| {{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 2 || colspan=4| ''се натпреварува како {{flagIOCteam|VIE|1972 Summer}}'' |- |align=left| {{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || colspan=5| ''не учествува'' |- |align=left| {{знамеикона|USSR}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 31 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || colspan=5| ''не учествува'' |- |align=left| {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1952|Сеул]] || 10 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1952|Барселона]] || 7 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1952|Атланта]] || 6 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 1952|Сиднеј]] || 7 || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 1952|Атина]] || 11 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 1952|Пекинг]] || 13 || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1952|Лондон]] || 18 || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно !! !! 0 !! 2 !! 0 !! 2 |} === Медали по спортови === {| {{MedalTable|type=Sport}} |- |align=left| [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри|Теквондо]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- ! Вкупно || 0 || 2 || 0 || 2 |} ==Освојувачи на медали== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Настан |- | {{silver medal}} || [[Тран Хиу Нган|Нган]] || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2000|Теквондо]] || Жени 57 кг (лесна категорија) |- | {{silver medal}} || [[Хоанг Ан Туан|Туан]] || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2008|Кревање тегови]] || Мажи 56 кг |} ==Поврзано== * [[Виетнам на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Виетнам на Олимписките игри| ]] sdo4sfagbiwjcntogdzyogfgxg6pw0l Аруба на Олимписките игри 0 1145928 5625317 4591069 2026-09-08T13:43:26Z Buli 2648 5625317 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = ARU | NOCname = [[Олимписки комитет на Аруба]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.olympicaruba.com }}&nbsp;{{in lang|pap}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Аруба|competition=Summer Olympics|begin_year=1988|end_year= }} | winterappearances = | seealso = {{flagIOC|AHO}} (1952–1984) }} '''[[Аруба]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1988]] г. и оттогаш учествувала скоро на сите игри. Спортистите на Аруба досега немаат освоено ниту еден медал. Во периодот од 1952-1984 година земјата настапувала под знамето на Холандска Антила Националниот олимписки комиотет на Аруба бил основан во 1985 година и бил признаен во 1986 година. Аруба никогаш нема настапено на [[Зимски олимписки игри]]. == Медали == === Освоени медали на ЛОИ === === Учество и освоени медали на ЛОИ === {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Учество и освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЛОИ!!Знаменосец !!Учесници!!Мажи !!Жени!! спорт!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! [[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|30п]] '''Вкупно'''!! Пласман |- |align=left| 1952–1984 || colspan=10| учествувала како дел од Холандски Антили |- |[[Летни олимписки игри 1988|1988 Сеул]] ||[[Бито Мадуро]] ||8||4 ||4 ||5 ||0 ||0 ||0||0||- |- | [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] ||[[Лусијен Дирксз]] ||5||4 ||1||3 ||0 ||0||0||0||— |- |[[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] ||[[Јуниор Фаро]] ||3||3 ||0 ||3 ||0 ||0 ||0||0||- |- | [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] ||[[Рихард Родригес]] ||5||3 ||2 ||3 ||0 ||0 ||0||0||- |- |[[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] ||[[Росхендра Фролајк]] ||4||3 ||1 ||3 ||0 ||0 ||0||0||- |- | [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] ||[[Фидерд Вис]] ||2||2 ||0||2 ||0 ||0||0||0||- |- | [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] ||[[Џемал ле Гранд]] ||4||3 ||1||3 ||0 ||0||0||0||- |- ! Вкупно (7)!!!!31!!22!!9!!!!0 ||0 ||0||0|| |} === Спортисти кои учествувале на ЛОИ === ;По ЛОИ 2008. {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"| Спорт !colspan="2"|Период !rowspan="2"|Вкупно !rowspan="2"|Мажи !rowspan="2"|Жени !rowspan="2"|[[Слика:Gold medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:Silver medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:Bronze medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|35п]] |- !Прво !Последно |- |- |align=left| [[Слика:Athletics pictogram.svg|20п]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] ||1988||2004||7||4||3 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Boxing pictogram.svg|20п]] [[Бокс на Летните олимписки игри|Бокс]]||1988 ||1988 ||2 ||2 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Cycling (road) pictogram.svg|20п]] [[Велосипедизам на Летните олимписки игри|Велосипедизам]]||1992 ||1996 ||2 ||2 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Weightlifting pictogram.svg|20п]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]]||1996 ||2012 || 2 ||2 ||0|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Fencing pictogram.svg|20п]] [[Мечување на Летните олимписки игри|Мечување]]||1988 ||1988 ||1 ||1 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Sailing pictogram.svg|20п]] [[Едрење на Летните олимписки игри|Едрење]]||1992 ||1992 ||1 ||1 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Swimming pictogram.svg|20п]] [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]]||2000 ||2012 ||5|| 3 ||2 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Synchronized swimming pictogram.svg|20п]] [[Синхронизирано пливање на Летните олимписки игри|Синхронизирано пливање]]||1988 ||1988 ||2 ||0 ||2 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Judo pictogram.svg|20п]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]]||1988 || 2012||4||4 ||0 ||0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно (9)!!!!!!26!!19!!7||0 || 0 || 0 || 0 |} == Надворешни врски== * [http://www.olympicaruba.com/ Олимписки комитет на Аруба] * [http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=ARU Меѓународен олимписки комитет] * [http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp Добитници на медали на ЛОИ] * [http://www.sports-reference.com/olympics/countries/ARU/ Аруба на олимписките игри sports-reference.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131109071919/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/ARU/ |date=2013-11-09 }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Аруба на Олимписките игри| ]] nd5s8hoxmbrw73ra0k62xgwji3r67m5 Бахами на Олимписките игри 0 1145930 5625315 5493780 2026-09-08T13:41:50Z Buli 2648 5625315 wikitext text/x-wiki {{Infobox country at games | NOC = BAH | NOCname = [[Олимписка асоцијација на Бахамите]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Бахами]] | oldcode = | website = {{url|www.bahamasolympiccommittee.org/}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 66 | gold = 8 | silver = 2 | bronze = 6 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list | team = Бахами | competition = Summer Olympics | begin_year = | end_year = }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Бахами]]те''' првпат настапиле на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1952]] година и оттогаш учествувала на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирала. Националниот олимписки комиотет на Бахамите бил основан во 1952 година и бил признаен истата година. Бахами никогаш нема настапено на [[Зимски олимписки игри]]. == Медали == === Освоени медали на ЛОИ === === Учество и освоени медали на ЛОИ === {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| '''Учество и освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика :Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место | bgcolor="gold" |[[Слика :Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика :Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика :Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм 1955]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико 1968]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || colspan=4| '''Бахами не учествувал ''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 1 || 1 || 0 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || || || || |- ! Вкупно !! 3 !! 3 !! 4 !! 10 |} == Надворешни врски== * {{Наведена мрежна страница |title=Добитници на медали |publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |access-date=7 декември 2007}} * {{Наведена мрежна страница |title=Олимписки комитет на Бахамите|publisher=Меѓународен олимписки комитет|url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=BAH |access-date=7 декември 2007}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Бахами на Олимписките игри| ]] 10hozgh6bmrw2aawi3jcr4g9t6cki7k Барбадос на Олимписките игри 0 1145932 5625313 5493779 2026-09-08T13:40:06Z Buli 2648 5625313 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BAR | NOCname = [[Олимписка асоцијација на Барбадос]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.olympic.org.bb}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 151 | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Барбадос|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = {{flagIOC|BWI|1960 Summer}} (1960) }} '''[[Барбадос]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1968]] година и оттогаш учествувала на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1964|Летните олимписки игри]] во [[1964]] и [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирала. Националниот олимписки комиотет на Бахамите бил основан во 1955 година и бил признаен истата година. Бахами никогаш нема настапено на [[Зимски олимписки игри]]. == Медали == === Освоени медали на ЛОИ === === Учество и освоени медали на ЛОИ === {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| '''Учество и освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || colspan=4| '''Како дел од [[Британска Западна Индија]]''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || colspan=4| '''Не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико 1968]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|1976 Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || colspan=4| '''Не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || || || || |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 1 !! 1 |} == Надворешни врски== * {{Наведена мрежна страница |title=Добитници на медали |publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |access-date=7 декември 2007}} * {{Наведена мрежна страница |title=Олимписки комитет на Барбадос |publisher=Меѓународен олимписки комитет|url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=BAR |access-date=7 декември 2007}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Барбадос на Олимписките игри| ]] 7efswl42bpgysrk0toct4vw95ex56c3 Белиз на Олимписките игри 0 1145934 5625312 5493782 2026-09-08T13:37:08Z Buli 2648 5625312 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BIZ | NOCname = [[Олимписко и комонвелтско здружение на игри на Белиз]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|belizeolympic.org }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Белизе|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Белиз]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1968]] година и оттогаш учествувал на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирал. Националниот олимписки комиотет на Белиз бил основан во [[1967]] година и бил признаен истата година. Белиз никогаш нема настапено на [[Зимски олимписки игри]]. == Медали == === Освоени медали на ЛОИ === === Учество и освоени медали на ЛОИ === {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| '''Учество и освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика :Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место | bgcolor="gold" |[[Слика :Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика :Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика :Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| '''Белиз не учествувал ''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || || || || |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} == Надворешни врски== * {{Наведена мрежна страница |title=Олимписки комитет на Белиз |publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=BIZ |accessdate=16 јануари 2008}} * [http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=BIZ Меѓународен олимписки комитет] {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Белиз на Олимписките игри| ]] pmkytdtqsg3voydr9zfyodb3pqfkyoj Бермуда на Олимписките игри 0 1145936 5625310 4575739 2026-09-08T13:35:52Z Buli 2648 5625310 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BER | NOCname = [[Олимписки комитет на Бермуда]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.olympics.bm}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 113 | gold = 1 | silver = 0 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Бермуда|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Бермуда|competition=Winter Olympics|begin_year=1992|end_year= }} | seealso = }} '''[[Бермуда]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1936]] година и оттогаш учествувале на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] за првпат настапиле во 1992 година. Националниот олимписки комитет на Бермуда бил основан во [[1935]] година и бил признаен во 1936 година. == Медали == === Учество и медали на ЛОИ === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| {{GamesName|SOG|1936}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1936|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1936|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1948}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1948|12]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1948|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1952}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1952|6]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1952|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1956}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1956|3]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1956|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1960}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1960|9]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1960|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1964}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1964|4]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1964|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1968}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1968|6]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1968|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1972}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1972|9]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1972|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1976}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1976|16]] || 0 || 0 || 1 || 1 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1976|37]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1980}} || colspan=6| ''Бојкот на игрите'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|1984}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1984|12]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1984|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1988}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1988|12]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1988|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1992}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1992|20]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1992|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1996}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 1996|9]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1996|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2000}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 2000|6]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2000|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2004}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 2004|10]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2004|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2008}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 2008|6]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2008|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2012}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 2012|8]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2012|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2016}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 2016|8]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2016|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2020}} || [[Бермуда на Летните олимписки игри 2020|2]] || 1 || 0 || 0 || 1 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2024}} || colspan=6; rowspan=3 | ''Иден настан'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|2028}} |- |align=left| {{GamesName|SOG|2032}} |- !colspan=2| Вкупно !! 1 !! 0 !! 1 !! 2 !! 141 |} === Учество и медали на ЗОИ === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !rowspan=2|Игри !rowspan=2|Спортисти !colspan=3|Спортисти по спорт !colspan=3|Медали !rowspan=2|Вкупно !rowspan=2|Ранг |- ![[File:Luge pictogram.svg|20px|Luge]] ![[File:Skeleton pictogram.svg|20px|Skeleton]] ![[File:Cross country skiing pictogram.svg|20px|Cross country skiing]] ![[File:Gold medal.svg|20px]] ![[File:Silver medal.svg|20px]] ![[File:Bronze medal.svg|20px]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|1992}} || [[Бермуда на Зимските олимписки игри 1992|1]] || 1 || - || - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |0 |[[Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 1992|–]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|1994}} || [[Бермуда на Зимските олимписки игри 1994|1]] || 1 || - || - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |0 |[[Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 1994|–]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|1998}} || [[Бермуда на Зимските олимписки игри 1998|1]] || 1 || - || - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |0 |[[Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 1998|–]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|2002}} || [[Бермуда на Зимските олимписки игри 2002|1]] || 1 || - || - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |0 |[[Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 2002|–]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|2006}} || [[Бермуда на Зимските олимписки игри 2006|1]] || - || 1 || - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |0 |[[Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 2006|–]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|2010}} || [[Бермуда на Зимските олимписки игри 2010|1]] || - || - || 1 |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |0 |[[Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 2010|–]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|2014}} || [[Бермуда на Зимските олимписки игри 2014|1]] || - || - || 1 |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |0 |[[Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 2014|–]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|2018}} || [[Бермуда на Зимските олимписки игри 2018|1]] || - || - || 1 |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |0 |[[Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 2018|–]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|2022}} || colspan=9; rowspan=2; align=center |''Иден настан'' |- |align=left| {{GamesName|WOG|2026}} |- |} === Медали по спорт === {{Medals table | caption = | team = Спорт | hide_rank = yes | leading = | gold_1 = 0 | silver_1 = 0 | bronze_1 = 1 | name_1 = {{GamesSport|Бокс|Format=d}} | gold_2 = 1 | silver_2 = 0 | bronze_2 = 0 | name_2 = {{GamesSport|Триатлон|Format=d}} }} == Освојувачи на медали == {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Дисциплина |- | {{bronze medal}} || [[Кларенс Хил (боксер)|Кларенс Хил]] || {{GamesName|SOG|1976}} || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс на Летните олимписки игри 1976|Бокс]] || Тешка категорија |- | {{gold medal}} || [[Флора Дафи]] || {{GamesName|SOG|2020}} || [[Image:Triathlon pictogram.svg|25px]] [[Триатлон на Летните олимписки игри 2020|Триатлон]] || Триатлон женска конкуренција |} == Надворешни врски== * {{Наведена мрежна страница |title=Освојувачи на медали|publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate = 7 декември 2007}} * {{Наведена мрежна страница |title=Олимписки комитет на Бермуда |publisher=Меѓународен олимписки комитет|url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=BER |accessdate = 7 декември 2007}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Бермуда на Олимписките игри| ]] 86vt0nnpvmxddnrj6kl12bgp81y6aco Предлошка:Infobox Olympics India 10 1145946 5625649 4596549 2026-09-09T07:41:52Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625649 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Индија на Олимписките игри 0 1145950 5625529 4595734 2026-09-08T22:51:48Z Buli 2648 5625529 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = IND | NOCname = [[Индиска олимписка асоцијација]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Индија]] | oldcode = | website = {{url|olympic.ind.in}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 58 | gold = 10 | silver = 10 | bronze = 21 | officials = | appearances = | app_begin_year = 1900 | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Индија|competition=Summer Olympics|begin_year=1900|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Индија|competition=Winter Olympics|begin_year=1964|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|IOP|2014 Winter}} (2014)<br />{{flagIOC|PAK}} (1948–)<br />{{flagIOC|BAN}} (1984–) }} [[Image:Indian-Hockey-Team-Berlin-1936.jpg|thumb|right|200px|Индиската екипа за хокеј на Олимписките игри во Берлин 1936 година, кои подоцна ќе ја поразат Германија во финалето со 8-1.]] '''[[Индија]]''' — првпат учествува на [[Олимписки игри|Олимписките игри]] во 1900 година, со еден спортист ([[Норман Притчард]]) освојувајќи два медали, двата сребрени во [[атлетика]]. Инфдија првпат испратила екипа на [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]] во 1920 година, и учествувала во сите Летни олимписки игри оттогаш. Индија се има исто така натпреварувано на неколку [[Зимски олимписки игри]] почнувајќи од 1964 година. ==Преглед== Индија започнала да се натпреварува на олимписките игри во 1900 година. Индиските спортисти имаат освоено вкупно 26 медали, сите на Летните олимписки игри. Во кус временски период, [[Индиска национална репрезентација за хокеј на трева|Индиската национална репрезентација за хокеј на трева]] била доминантна при олимписките натпреварувања, освојувајќи 11 медали на 12 Олимписки игри во периодот меѓу 1928 и 1980 година. Имаат освоено 8 златни медали од кои 6 последователни од 1928–1956 година. Индискиот [[Национален олимписки комитет]], или [[Индиското олимписко здружение]], е создадено во 1927 година. На [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012 година]] Индија беше претставена од 83-члена делегација, која постави нов рекорд на освоени медали освојувајќи вкупно 6 медали. Борачот [[Сушил Кумар]] стана првиот Индиец кој освоил повеќе поединечни Олимписки медали по оние на [[Норман Причард]] во 1900 година. Сепак, медалите на Причард биле сребрени, додека пак оние на Кумар биле сребрен и бронзен. На 4 декември 2012 година, Мок ја забрани ИНЗ поради проблеми со изборите. Индиските спортисти сепак, можеле да учествуваат на игрите како независни учесници. TОваа забрана беше повлечена на 11 февруари 2014 година, и сите медали освоени на игрите и биле доделени на Индија. ==Табели со медали== ===Медали на Летните олимписки игри=== {| class="wikitable sortable" style="margin-top:0; text-align:center;" |- !style="width:9em"| Игри !style="width:1em"| Златни !style="width:1em"| Сребрени !style="width:1em"| Бронзени !style="width:1em"| Вкупно !style="width:1em"| Место |- |align=left| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 1896|Атина 1896]] || colspan=5| ''не учествува'' |- |align=left| {{знамеикона|FRA}} [[Индија на Летните олимписки игри 1900|Париз 1900]] || 0 ||2|| 0 || 2 ||17 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1904|Сент Луис 1904]] || colspan=5| ''не учествува'' |- |align=left| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1908|Лондон 1908]] || colspan=5| ''не учествува'' |- |align=left| {{знамеикона|SWE}} [[Летни олимписки игри 1912|Стокхолм 1912]] || colspan=5| ''не учествува'' |- |align=left| {{знамеикона|BEL}} [[Индија на Летните олимписки игри 1920|Антверпен 1920]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|FRA}} [[Индија на Летните олимписки игри 1924|Париз 1924]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|NED}} [[Индија на Летните олимписки игри 1928|Амстердам 1928]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 23 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Индија на Летните олимписки игри 1932|Лос Анџелес 1932]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 19 |- |align=left| {{знамеикона|Nazi Germany|1935}} [[Индија на Летните олимписки игри 1936|Берлин 1936]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 20 |- |align=left| {{знамеикона|GBR}} [[Индија на Летните олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 22 |- |align=left| {{знамеикона|FIN}} [[Индија на Летните олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || 1 || 0 || 1 || 2 || 26 |- |align=left| {{знамеикона|AUS}} [[Индија на Летните олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 24 |- |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Индија на Летните олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 0 || 1 || 0 || 1 || 32 |- |align=left| {{знамеикона|JPN}} [[Индија на Летните олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 24 |- |align=left| {{знамеикона|MEX}} [[Индија на Летните олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 42 |- |align=left| {{знамеикона|GER}} [[Индија на Летните олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 43 |- |align=left| {{знамеикона|CAN}} [[Индија на Летните олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|USSR}} [[Индија на Летните олимписки игри 1980|Москва 1980]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 23 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Индија на Летните олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|KOR}} [[Индија на Летните олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|ESP}} [[Индија на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Индија на Летните олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 71 |- |align=left| {{знамеикона|AUS}} [[Индија на Летните олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 71 |- |align=left| {{знамеикона|GRE}} [[Индија на Летните олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 0 || 1 || 0 || 1 || 65 |- |align=left| {{знамеикона|CHN}} [[Индија на Летните олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 1 || 0 || 2 || 3 || 50 |- |align=left| {{знамеикона|GBR}} [[Индија на Летните олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 0 ||2|| 4 || 6 || 55 |- |align=left| {{знамеикона|BRA}} [[Индија на Летните олимписки игри 2016|Рио де Жанеиро 2016]] || || || || || |- | '''Вкупно''' || '''9''' || '''6''' || '''11''' || '''26''' || '''37''' |} ==Медали освоени по спортови== {{легенда|#E9D66B| '''Водечка во тој спорт'''}} {| class="wikitable sortable" |- !style="width:8em"| Спорт !style="width:1em"| Златни !style="width:1em"| Сребрени !style="width:1em"| Бронзени !style="width:1em"| Вкупно !style="width:1em"| Место |- |- |- style="background:#E9D66B" |align=left| [[Image:Field hockey pictogram.svg|20px|link=|alt=]] [[Хокеј на трева на Летните олимписки игри|Хокеј на трева]] ||align=center| 8 ||align=center| 1 ||align=center| 2 ||align=center| 11 ||align=center|1 |- |align=left| [[Image:Shooting pictogram.svg|20px|link=|alt=]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]] ||align=center| 1 ||align=center| 2 ||align=center| 1 ||align=center| 4 ||align=center|33 |- |align=left| [[Image:Athletics pictogram.svg|20px|link=|alt=]] [[Атлетика на Летбите олимписки игри|Атлетика]] ||align=center| 0 ||align=center| 2 ||align=center| 0 ||align=center| 2 ||align=center|71 |- |align=left| [[Image:Wrestling pictogram.svg|20px|link=|alt=]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] ||align=center| 0 ||align=center| 1 ||align=center| 3 ||align=center| 4 ||align=center|43 |- |align=left| [[Image:Boxing pictogram.svg|20px|link=|alt=]] [[Боксување на Летните олимписки игри|Боксување]] ||align=center| 0 ||align=center| 0 ||align=center| 2 ||align=center| 2 ||align=center|64 |- |align=left| [[Image:Badminton pictogram.svg|20px|link=|alt=]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри|Бадминтон]] ||align=center| 0 ||align=center| 0 ||align=center| 1 ||align=center| 1 ||align=center|9 |- |align=left| [[Image:Tennis pictogram.svg|20px|link=|alt=]] [[Тенис на Летните олимписки игри|Тенис]] ||align=center| 0 ||align=center| 0 ||align=center| 1 ||align=center| 1 ||align=center|28 |- |align=left| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|20px|link=|alt=]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] ||align=center| 0 ||align=center| 0 ||align=center| 1 ||align=center| 1||align=center|56 |- ! Вкупно !! 9 !! 6!! 11 !! 26 !! 38 |} ==Список на медалисти== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| Медал !style="width:12em"|Име/Екипа !style="width:10em"| Игри !style="width:10em"| Спорт !style="width:12em"| Настан |- | {{silver medal}} || {{sortname|Норман|Причард}} || {{знамеикона|FRA}} [[Летни олимписки игри 1900|Париз 1900]] || [[File:Athletics pictogram.svg|16px|Атлетика]][[Атлетика на Летните олимписки игри 1900|Атлетика]] || Мажи 200м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Норман|Причард}} || {{знамеикона|FRA}} [[Летни олимписки игри 1900|Париз 1900]] || [[File:Athletics pictogram.svg|16px|Атлетика]][[Атлетика на Летните олимписки игри 1900|Атлетика]] || Мажи 200м со пречки |- | {{gold medal}} || [[Индиска машка национална репрезентација за хокеј на трева|Национална екипа]] || {{знамеикона|NED}} [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам 1928]] || [[File:Hockey pictogram.svg|16px|Хокеј на трева]][[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 1928|Хокеј на трева]] || Мажи |- | {{gold medal}} || [[Индиска машка национална репрезентација за хокеј на трева|Национална екипа]] || {{знамеикона|USA|1912}} [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес 1932]] || [[File:Hockey pictogram.svg|16px|Хокеј на трева]][[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 1932|Хокеј на трева]] || Мажи |- | {{gold medal}} || [[Индиска машка национална репрезентација за хокеј на трева|Национална екипа]] ||{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]] || [[File:Hockey pictogram.svg|16px|Хокеј на трева]][[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 1936|Хокеј на трева]] || Мажи |- | {{gold medal}} || [[Индиска машка национална репрезентација за хокеј на трева|Национална екипа]] || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || [[File:Hockey pictogram.svg|16px|Хокеј на трева]][[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 1948|Хокеј на трева]] || Мажи |- | {{gold medal}} || [[Индиска машка национална репрезентација за хокеј на трева|Национална екипа]] || {{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || [[File:Hockey pictogram.svg|16px|Хокеј на трева]][[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 1952|Хокеј на трева]] || Мажи |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Кашаба Дадасеб|Јадав}} || {{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|16px|Wrestling]][[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] || Мажи банта слободен стил |- | {{gold medal}} || [[Индиска машка национална репрезентација за хокеј на трева|Национална екипа]] ||{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || [[File:Hockey pictogram.svg|16px|Хокеј на трева]][[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 1956|Хокеј на трева]] || Мажи |- | {{silver medal}} || [[Индиска машка национална репрезентација за хокеј на трева|Национална екипа]] || {{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || [[File:Hockey pictogram.svg|16px|Хокеј на трева]][[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 1960|Хокеј на трева]] || Мажи |- | {{gold medal}} || [[Индиска машка национална репрезентација за хокеј на трева|Национална екипа]] || {{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || [[File:Hockey pictogram.svg|16px|Хокеј на трева]][[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 1964|Хокеј на трева]] || Мажи |- | {{bronze medal}} || [[Индиска машка национална репрезентација за хокеј на трева|Национална екипа]] || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[File:Hockey pictogram.svg|16px|Хокеј на трева]][[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 1968|Хокеј на трева]] || Мажи |- | {{bronze medal}} || [[Индиска машка национална репрезентација за хокеј на трева|Национална екипа]] || {{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[File:Hockey pictogram.svg|16px|Хокеј на трева]][[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 1972|Хокеј на трева]] || Мажи |- | {{gold medal}} || [[Индиска машка национална репрезентација за хокеј на трева|Национална екипа]] || {{знамеикона|USSR}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[File:Hockey pictogram.svg|16px|Хокеј на трева]][[Хокеј на трева на Летните олимписки игри 1968|Хокеј на трева]] || Мажи |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Леандер|Паеш}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[File:Tennis pictogram.svg|16px|Тенис]][[Тенис на Летните олимписки игри 1996|Тенис]] || Поединечно мажи |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Карнам|Малесвари}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|16px|Кревање тегови]][[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2000|Кревање тегови]] || Жени 69 кг |- | {{silver medal}} || {{sortname|Раџавардан Синг|Раторе}} || {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[File:Shooting pictogram.svg|16px|Стрелаштво]][[Стрелаштво на Летните олимписки игри 2004|Стрелаштво]] || Мажи двоцевка |- | {{gold medal}} || {{sortname|Абинав|Биндра}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[File:Shooting pictogram.svg|16px|Стрелаштво]][[Стрелаштвото на Летните олимписки игри 2008|Стрелаштво]] || Мажи воздушна пушка 10 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Виџендер|Синг}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[File:Boxing pictogram.svg|16px|Боксување]][[Боксување на Летните олимписки игри 2008|Боксување]] || Мажи 75 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Сушил|Кумар}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|16px|Борење]][[Борење на Летните олимписки игри 2008|Борење]] || Мажи слободен стил 66 кг |- | {{silver medal}} || [[Виџај Кумар]] || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[File:Shooting pictogram.svg|16px|Стрелаштво]][[Стрелаштво на Летните олимписки игри 2012|Стрелаштво]] || Мажи брзострелен пиштол 25 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Сушил|Кумар}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|16px|Борење]][[Борење на Летните олимписки игри 2012|Борење]] || Мажи слободен стил 66 кг |- | {{bronze medal}} || [[Саина Невал]] || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[File:Badminton pictogram.svg|16px|Бадминтон]][[Бадминтон на Летните олимписки игри 2012|Бадминтон]] || Жени поединечно |- | {{bronze medal}} || [[Мари Ком]] || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[File:Boxing pictogram.svg|16px|Боксување]] [[Боксување на Летните олимписки игри 2012|Боксирање]] || Жени категорија мува |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Гаган|Наранг}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[File:Shooting pictogram.svg|16px|Стрелаштво]][[Стрелаштво на Летните олимписки игри 2012|Стрелаштво]] || Мажи воздушна пушка 10 м |- | {{bronze medal}} || [[Јогешвар Дут]] || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|16px|Борење]][[Борење на Летните олимписки игри 2012|Борење]] || Мажи слободен стил 60 кг. |- |} ==Поврзано== *[[Индија на Параолимписките игри]] *[[Индија на Азиските игри]] *[[Индија на Комонвелтските игри]] == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[МОК]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-12-15 }} * {{Наведена мрежна страница |title=Indian Olympic Association |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=IND |accessdate=2007-12-15 }} * [http://indianolympic.com/ Indian Olympic] {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Индија на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Историја на спортот во Индија]] [[Категорија:Национални спортски екипи на Индија]] hmnmnrpil7tgexbea9be4qw1g51wd0o Боливија на Олимписките игри 0 1145953 5625307 5493788 2026-09-08T13:34:19Z Buli 2648 5625307 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = BOL | NOCname = [[Олимписки комитет на Боливија]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{URL|www.comiteolimpicoboliviano.org.bo}}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Боливија|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Боливија|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Боливија]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1936]] година и оттогаш учествувала на поголемиот дел од игрите. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] за првпат настапила во [[1956]] година. Националниот олимписки комитет на Боливија бил основан во [[1932]] година и бил признаен во 1936 година. == Медали == === Учество и освоени медали на ЛОИ === {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Учество и освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЛОИ!!Знаменосец!!Учесник!!Мажи !!Жени!! спорт!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! [[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|30п]] '''Вкупно'''!! Пласман |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|1936 Берлин]]||align=left|[[Алберто Конрад]] ||1||1||0||1 || 0 || 0 || 0 || 0 || |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|1948 Лондон]] || colspan=109| '''Боливија не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|1952 Хелсинки]] || colspan=10| '''Боливија не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|1956 Мелбурн и Стокхолм]] || colspan=10| '''Боливија не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|1960 Рим]] || colspan=10| '''Боливија не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|1964 Токио]]||align=left| || 1 || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|1968 Град Мексико]]||align=left| || 4 || 4 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|1972 Минхен]]||align=left|[[Роберто Нелсен Рејес]] || 11 || 11 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|1976 Монтреал]]||align=left| || 4 || 4 || 0 || 4 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|1980 Москва]] || colspan=10| '''Боливија не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|1984 Лос Анџелес]]||align=left| || 11 || 10 || 1 || 6 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|1988 Сеул]]||align=left| || 7 || 6 || 1 || 6 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|1992 Барселона]]||align=left| || 13 || 8 || 5 || 6 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]]||align=left|[[Поликарпио Кализаја ]]|| 8 || 6 || 2 || 5 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|2000 Сиднеј]]||align=left|[[Марко Кондори]]|| 5 ||3 || 2 || 3 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|2004 Атина]]||align=left|[[Џована Ируста]]|| 7 || 4 || 3 || 5 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]]||align=left|[[Цезар Меначо]]|| 7 || 4 || 3 || 5 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|2012 Лондон]]||align=left|[[Карен Торез]] || 5 || 3|| 2 || 5|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- ! Вкупно (13) !! !! 84!! 65!! 19|| || 0 || 0 || 0 || 0 || |} === Освоени медали на ЛОИ === ;По ЛОИ 2012. {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"| Спорт !colspan="2"|Период !rowspan="2"|Вкупно !rowspan="2"|Мажи !rowspan="2"|Жени !rowspan="2"|[[Слика:Gold medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:Silver medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:Bronze medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|35п]] |- !Прво !Последно |- !rowspan="2"|[[Слика:Gold medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:Silver medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:Bronze medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|35п]] |- !Прво !Последно |- |align=left| [[Слика:Athletics pictogram.svg|20п]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] ||1972||2012||20||12|| 8|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Cycling (road) pictogram.svg|20п]] [[Велосипедизам на Летните олимписки игри|Велосипедизам]]||1976 ||2008 ||5 ||5 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Boxing pictogram.svg|20п]] [[Бокс на Летните олимписки игри|Бокс]]||1984 ||1984 ||1 ||1 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|20п]] [[Гимнастика на Летните олимписки игри|Гимнастика]]||2004 ||2004||1 ||0 ||1|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Weightlifting pictogram.svg|20п]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Дизање тегова]]||1988 ||2008 ||3 ||2 ||1|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|20п]] [[Кајак и кану на Летните олимписки игри|Кајак и кану]]||1964 ||1968 || 1 ||1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Equestrian Vaulting pictogram.svg|20п]] [[Коњички спорт на Летните олимписки игри|Коњички спорт]]||1968 ||1976 ||1||1 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Fencing pictogram.svg|20п]] [[Мечување на Летните олимписки игри|Мечување]]||1984 ||1996 ||3 ||3 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Swimming pictogram.svg|20п]] [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]]||1936 ||2012||10||6||4|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Wrestling pictogram.svg|20п]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]]||1984||1984 ||1 ||1 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Diving pictogram.svg|20п]] [[Скокови во вода на Летните олимписки игри|Скокови у воду]]||1996 ||1996 ||1||1 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Shooting pictogram.svg|20п]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]]||1968 ||2012||13||13||0|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Tennis pictogram.svg|20п]] [[Тенис на Летните олимписки игри|Тенис]]||2000 ||2000 ||1 ||1 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Judo pictogram.svg|20п]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]]||1964 || 2008||5 ||5 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно (14)!!!! !!66!!52!! 14|| 0 || 0 || 0 || 0 |} === Учество и освоени медали на ЗОИ === {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Учество и освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rinАgs.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЗОИ!!Знаменосец!!Учесник!!Мажи !!Жени!! спорт!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! [[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|30п]] '''Вкупно'''!! Пласман |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1956|1956 Кортина д'Ампецо]]||[[Рене Фарвиг]] || 1 ||1|| 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1960|1960 Скво Вали]] || colspan=10| Боливија не учествувала |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1964|1964 Инсбрук]] || colspan=10| Боливија не учествувала |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1968|1968 Гренобл]] || colspan=10| Боливија не учествувала |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1972|1972 Сапоро]] || colspan=10| Боливија не учествувала |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1976|1976 Инсбрук]] || colspan=10| Боливија не учествувала |- |align=left | [[Зимски олимписки игри 1980|1980 Лејк Плесид]] || [[Били Фарвиг]] || 3 || 3 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0|| || |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1984|1984 Сараево]]|| || 3 || 3 || 0 || 6 || 0 || 0 || 0|| || |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1988|1988 Калгари]]||[[Гуљелмо Алива]]|| 6 || 6 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0|| || |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|1992 Албервил]]|| [[Гуљелмо Алива]] || 5 || 5 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0|| || |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|1994 Лилехамер]] || colspan=10| Боливија не учествувала |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|1998 Нагано]] || colspan=10| Боливија не учествувала |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|2002 Солт Лејк Сити]] || colspan=10| Боливија не учествувала |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|2006 Торино]] || colspan=10| Боливија не учествувала |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|2010 Ванкувер]] || colspan=10| Боливија не учествувала |- ! Вкупно !! !!18 !! 18 !! 0 !! !! 0 || 0 || 0 || 0|| |} ===Освојувачи на медал=== ;После ЗОИ 2010. {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"| Спорт !colspan="2"|Период !rowspan="2"|Вкупно !rowspan="2"|Мажи !rowspan="2"|Жени !rowspan="2"|[[Слика:Gold medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:Silver medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:Bronze medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|35п]] |- !Прво !Последно |- |align=left | [[Слика:Alpine skiing pictogram.svg|20п]] [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри|Алпско скијање]]||1956||1992|| 13 || 13|| 0||0 ||0 || 0|| 0 |- ! Вкупно (1)!!!! !!13 !!13 !! 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Боливија на Олимписките игри| ]] g97odjyp0x6sb0s51f1dh357u499aay Предлошка:Infobox Olympics Indonesia 10 1145956 5625680 4596550 2026-09-09T07:52:34Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625680 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Британските Девствени Острови на Олимписките игри 0 1145958 5625361 3429418 2026-09-08T15:42:24Z Buli 2648 5625361 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = IVB | NOCname = [[Олимписки комитет на Британските Девствени острови]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Британските Девствени острови]] | oldcode = | website = {{url|bviolympics.org }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Британските Девствени Острови|competition=Summer Olympics|begin_year=1984|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Британските Девствени Острови|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Британски Девствени Острови|Британските Девствени Острови ]]''' првпат настапиле на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1984 г. и оттогаш учествувала на сите игри. Британските Девствени Острови првпат настапила на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' во 1984 г. и никогаш нема освоено медал. Националниот олимписки комиотет на Британските Девствени Острови бил основан во 1980 година и бил признаен во 1982 година. == Медали == ===Учества и освоени медали на ЛОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| Учество и медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЛОИ!!Знаменосец !!Учесници!!Мажи !!Жени!! спорт!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! [[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|30п]] '''Вкупно'''!! Пласман |- ||[[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]]||[[Линда Хоџ]] ||9||9 ||0 ||2 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] ||[[Вилис Тодман]] || 3 ||3 ||0 || 2 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] ||[[Карл Скатлив]] ||4||4||0 ||2 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] ||[[ Кеита Клин]] ||7||7 ||0 ||2 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]]||[[Кеита Клин ]]|| 1||1 ||0 ||1 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] ||[[Дион Краб]] || 1||1 ||0 ||1 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] ||[[Тахесија Хараган]] ||2||1 ||1 ||1 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- ||[[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] ||[[Тахесија Хараган]] ||2||1 ||1 ||1 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- ! Вкупно 11(12)!! !!29!!27 !!2!! !!0 !!1 !!0 !!1!! |} === Учество на ЗОИ === {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Учество и медали на ЗОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЗОИ!!Знаменосец !!Учесници!!Мажи !!Жени!! спорт!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! [[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|30п]] '''Вкупно'''!! Пласман |- ||[[Зимски олимписки игри 1984|1984 Сараево]] ||[[Ерол Фрејзер]] ||1||1 ||0 ||0 ||0 ||0 || 0|| 0|| - |- |colspan="11" align=center bgcolor="honeydew"|'' Британските Девствени Острови Не учествувале на ЗОИ од 1988. до 2010.'' |- ! Укупно 1 (8) !!!!1!!1!!0!!!! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} === Учества по спорт на ЗОИ === ;По ЗОИ 2010. {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"| Спорт !colspan="2"|Период !rowspan="2"|Вкупно !rowspan="2"|Мажи !rowspan="2"|Жени !rowspan="2"|Злато !rowspan="2"|Сребро !rowspan="2"|Бронза !rowspan="2"|Вкупно |- !Прво !Последно |- |align=left |[[Слика:Speed skating pictogram.svg|20п]] [[Брзо клизање на Зимските олимписки игри |Брзо клизање]] ||1984||1984. || 1 || 1 || 0||0 ||0 || 0|| 0 |- ! '''Вкупно''' (1)|||| || 1 || 1 || 0 ||0 ||0 || 0|| 0 |} === Освојувачи на медали на ЗОИ === По ЛОИ 2012. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ОИ ![[Слика:Gold medal olympic.svg|20п]] ![[Слика:Silver medal olympic.svg|20п]] ![[Слика:Bronze medal olympic.svg|20п]] ![[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|35п]] |- |ЛОИ ||0|| 0|| 0 ||0 |- | ЗОИ || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно !!0!! 0!!0 !!0 |} == Учество по спорт == ;По ЛОИ 2012. {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"| Спорт !colspan="2"|Период !rowspan="2"|Вкупно !rowspan="2"|Мажи !rowspan="2"|[[Слика:Gold medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:Silver medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:Bronze medal olympic.svg|20п]] !rowspan="2"|[[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|35п]] |- !Прво !Последно |- |align=left| [[Слика:Athletics pictogram.svg|20п]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] ||1984||2012||15||14||1|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Sailing pictogram.svg|20п]] [[Едрење на Летните олимписки игри|Едрење]]||1984 ||1996 ||8 ||8 ||0|| 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно (2)!!!!!!23 !!22 !!1!!0!! 0!!0 !!0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Британски Девствени Острови на Олимписките игри| ]] s6hn7e5gmm6dta3y89k8vmjq94laqd3 Венецуела на Олимписките игри 0 1145962 5625357 5493792 2026-09-08T15:40:08Z Buli 2648 5625357 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = VEN | NOCname = [[Олимписки комитет на Венецуела]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|cov.com.ve}}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 82 | gold = 3 | silver = 7 | bronze = 9 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Венецуела|competition=Summer Olympics|begin_year=1948|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Венецуела|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Венецуела]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1948 г. и оттогаш учествувала на сите игри. Венецуела првпат настапила на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' во 1998 година. Венецуелските спортисти на Олимписките игри освоиле вкупно 11 медали од кои 1 златен. Националниот олимписки комиотет на Венецуела бил основан во [[1935]] година и бил признаен истата година. == Медали == ===ЛОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Учество и медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЛОИ!!Знаменосец !!Учесници!!Мажи !!Жени!! спорт!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! [[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|30п]] '''Вкупно'''!! Пласман |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || || 1 ||1 ||0||1 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || || 38 || 36 || 2||8 || 0 || 0 || 1 || 1||=40 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм 1956]] || || 22 || 22 || 0||5 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || || 36 || 31 ||5 ||9 || 0 || 0 ||1 ||1||= 41 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || || 16 || 15 || 1||5 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико 1968]] || || 23 || 23 || 0||5 || 1 || 0 || 0 || 1||= 29 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] ||[[Франсиско Родригес]] || 23 || 20 || 3||4 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || || 32 || 23 || 9||6 || 0 || 1 || 0 || 1||= 34 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]]|| ||37|| 37 || 0 || 7||0 || 1 || 0 || 1 || = 32 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] ||[[Вилијам Вицке]] || 26 || 25 || 1||10 || 0 || 0 || 3 || 3||=40 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] ||[[Елизабет Попер]] || 17 || 15 || 2||7 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] ||[[Марија Елена Хусти]] || 26 || 22 || 4||10 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] ||[[Франсиско Санчес]] || 39 || 34 ||5 || 12 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] ||[[Адријана Кармона]] || 50 ||36||14||17|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] ||[[Јулио Цезар]] ||48 ||33||15||15 || 0 || 0 || 2 || 2||=68 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] ||[[Матија Сото]]||108 ||57 ||51||21|| 0 || 0 || 1 || 1|| =80 |- ! Вкупно (16) ||524||430 ||112 || ||!! 1 !! 2 !! 8 !! 11 |} ===ЗОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Учество и медали на ЗОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Летни олимписки игри :Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЛОИ!!Знаменосец !!Учесници!!Мажи !!Жени!! спорт!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! [[Слика:GoldSilverBronze medals.svg|30п]] '''Вкупно'''!! Пласман |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано 1998]] ||[[Игинија Бокаландро]]|| 1 || 0 || 1 || 1|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити 2002]] ||[[Игинија Бокаландро]]|| 4 || 3 || 1 || 1|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино 2006]] ||[[Вернер Хоџер]]|| 1 || 1 || 0 || 1|| 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]] ||colspan="10" bgcolor="honeydew"| ''Венецуела не учествувала'' |- ! Вкупно (3) !! !! 6 !! 4 !! 2|| || 0 || 0 || 0||0|| |} === Вупно медали на ОИ === После ЗОИ 2010. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ОИ !align=center bgcolor=gold| '''Злато''' !align=center bgcolor=silver| '''Сребро''' !align=center bgcolor=cc9966| '''Бронза''' ! Вкупно |- |ЛОИ || 1 || 2 || 8 || 11 |- | ЗОИ || 0 || 0 || 0||0 |- ! Вкупно || 1 || 2 || 8 || 11 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Венецуела на Олимписките игри| ]] 1gs64gqwzt02eomuqkkt4zdb9z0mqkv Предлошка:Венецуела на Олимпијада 10 1145964 5625373 3918324 2026-09-08T15:51:22Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625373 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Индонезија на Олимписките игри 0 1145965 5625532 4275512 2026-09-08T22:56:36Z Buli 2648 5625532 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = INA | NOCname = [[Индонезиски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.nocindonesia.id }}&nbsp;{{in lang|id}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 56 | gold = 10 | silver = 14 | bronze = 16 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Индонезија|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Индонезија]]''' — првпат учествувала на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1952 година, и има испратено спортисти да се натпреваруваат на сите [[Летни олимписки игри]] отттогаш, со исклучок на игрите во [[Летни олимпшиски игри 1964#Земји бојкотирачи|1964]] година, поради спорноста на [[ИНС|Игри на новопроизлезените сили]], и во 1980 година, кога се придружиле на [[Бојкот на Летните олимписки игри 1980|Американскиот бојкот на Летните олимписки игри 1980]]. Индонезија никогаш не се натпреварувала на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Индонезиа бил создаден во 1946 година а признат во 1952 година. Индонезиските спортисти имаат освоено вкупно 27 медали, скоро сите во [[бадминтон]] и [[кревање тегови]]. Иако со вкупен бро на 6 златни медали, еден помалко од Тајланд, Индонезија го има освоено најголемиот број на медеал меѓу земјите на Југоисточна Азија, каде на второ место е Тајланд со 24 медали. Стрелците Лилис Хандајани, Нуфитријана Саиман и Кусума Вардани биле првите кои како екипа застанале на подиумот, освојувајќи сребрен поле, на игрите во [[Летните олимписки игри 1988|Сеул 1988]]. Сепак, Индонезија ги има осовено сите свои златни медали во [[Бадминтон на Летните олимписки игри|бадминтон]]. Идните сопружници [[Сузи Сушанти]] and [[Алан Будикушума]] ги освоеиле првите 2 златни медали на игрите во [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] година. Со ова започна традицијата на Индонезија да освојува златни медали на следните 5 Олимписки игри. Игрите во Барселона во 1992 година биле единствените игри на кои Индонезија освоила 2 златни медали. Сепак, на игрите во [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] година Индонезија не успеа да осви златен медал. Последните освојувачи на златни медали се [[Маркис Кидо]] и [[Хендра Сетиван]] кои се натпреварувале во бадминтон двојки на [[Летни олимписки игри 2008|Летните олимписки игри 2008]] година. Последниот освоен медале себрен медал во кревање тегови 69 кг од страна на Тријатно на игрите во [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] година. ==Табели со медали== ===Медали по игри === [[File:Indonesian Olympic Hopefuls 1956.jpg|thumb|Олимписките надежи во 1956 година]] {| {{MedalTable|type=Games}} |- |align=left| {{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || colspan=4| ''не учествувала'' |- |align=left| {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|USSR}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || colspan=4| ''не учествувала'' |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 2 || 2 || 1 || 5 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 1 || 1 || 2 || 4 |- |align=left| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 1 || 3 || 2 || 6 |- |align=left| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 1 || 1 || 2 || 4 |- |align=left| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 1 || 1 || 3 || 5 |- |align=left| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| {{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|Рио де Жанеиро 2016]] || - || - || - || - |- ! Вкупно !! 6 !! 10 !! 11 !! 27 |} ===Медали по спортови === {| {{MedalTable|type=Sport}} |- |align=left| [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри|Бадминтон]] || 6 || 6 || 6 || 18 |- |align=left| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] || 0 || 3 || 5 || 8 |- |align=left| [[Image:Archery pictogram.svg|25px]] [[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- ! Вкупно !! 6 !! 10 !! 11 !! 27 |} ==Список на осојувачи на медали== {| class="wikitable sortable" !style="width:6em"| Медал !style="width:12em"| Име !style="width:10em"| Игри !style="width:10em"| Спорт !style="width:10em"| Настан |- | {{silver medal}} || {{sortname|Лилиес|Хандајани}}, [[Нуфутријана Саиман]], [[Кушума Вардани]] || {{знамеикона|KOR}} [[Летнит олимписки игри 1988|Сеул]] || [[Image:Archery pictogram.svg|25px]] [[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство]] || Жени екипно |- | {{gold medal}} || {{sortname|Алан|Будикушума}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 1992|Бадминтон]] || Поединечно мажи |- | {{gold medal}} || {{sortname|Сузи|Сушанти}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 1992|Бадминтон]] || Поединечно жени |- | {{silver medal}} || {{sortname|Арди|Вираната}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 1992|Бадминтон]] || Поединечно мажи |- | {{silver medal}} || {{sortname|Еди|Хартоно}} и [[Руди Гунаван]] || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 1992|Бадминтон]] || Двојки мажи |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Хермаван|Сузанто}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image: Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 1992|Бадминтон]] || Поединечно мажи |- | {{gold medal}} || {{sortname|Рекси|Мајнаки}} и [[Рики Субаџа]] || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 1996|Бадминтон]] || Двојки мажи |- | {{silver medal}} || {{sortname|Мија|Авдина}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image: Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 1996|Бадминтон]] || Поединечно жени |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Антониј|Арианто}} и [[Дени Кантоно]] || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 1996|Бадминтон]] || Двојки мажи |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Сузи|Сушанти}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 1996|Бадминтон]] || Поединечно жени |- | {{gold medal}} || {{sortname|Тони|Гунаван}} и [[Кандра Виџаја]] || {{знамеикона|Australia}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2000|Бадминтон]] || Двојки мажи |- | {{silver medal}} || {{sortname|Три|Кушарџанто}} и [[Минарти Тимур]] || {{знамеикона|Australia}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2000|Бадминтон]] || Мешани двојки |- | {{silver medal}} || [[Хендраван]] || {{знамеикона|Australia}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2000|Бадминтон]] || Поединечно мажи |- | {{silver medal}} || {{sortname|Раема|Лиза}} || {{знамеикона|Australia}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2000|Кревање тегови]] || Жени 48 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Сри|Индријани}} || {{знамеикона|Australia}}[[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2000|Кревање тегови]] || Жени 48 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Винарини|Бинти}} || {{знамеикона|Australia}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2000|Кревање тегови]] || Жени 53 кг |- | {{gold medal}} || {{sortname|Тауфик|Хидајат}} || {{знамеикона|Greece}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2004|Бадминтон]] || Поединечно мажи |- | {{silver medal}} || {{sortname|Раема|Лиза}} || {{знамеикона|Greece}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2004|Кревање тегови]] Жени 53 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Сони Дви|Кункоро}} || {{знамеикона|Greece}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2004|Бадминтон]] || Поединечно мажи |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Енг|Сјен}} и [[Фландри Лимпеле]] || {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2004|Бадминтон]] || Мажи двојки |- | {{gold medal}} || {{sortname|Хендра|Сетијаван}} и {{sortname|Markis|Kido}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2008|Бадминтон]] || Двојки мажи |- | {{silver medal}} || {{sortname|Нова|Видианто}} и [[Лилјана Натсир]] || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2008|Бадминтон]] || Мешани двојки |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Марија Кристин|Јулианти}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2008|Бадминтон]] || Поединечно жени |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Еко Јули|Ираван}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2008|Кревање тегови]] || Мажи 56 кг |- |} == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[МОК]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-12-17 }} * {{Наведена мрежна страница |title=Komite Olahraga Nasional Indonesia |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/indonesia |accessdate=2011-07-13}} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Индонезија на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Репрезентации на Индонезија|Олимписки]] izny7fm8ac9aeasydqlc7xz7ry2j3hs Гватемала на Олимписките игри 0 1145967 5625354 5493797 2026-09-08T15:39:06Z Buli 2648 5625354 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = GUA | NOCname = [[Олимписки комитет на Гватемала]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.cog.org.gt }}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 110 | gold = 1 | silver = 1 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Гватемала|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Гватемала|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Гватемала]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1952 г. и по 16 години пауза повторно започнала да учествува на сите игри. Гватемала првпат и единствен пат настапила на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' во 1998 година. Гватемалските спортисти на Олимписките игри не освоиле ниту еден медал. Националниот олимписки комиотет на Гватемала бил основан во [[1947]] година и бил признаен истата година. == Медали и учества == ===ЛОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| '''Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|1952 Хелсинки]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|1956 Мелбурн и Стокхолм]] || colspan=4| '''Гватемала не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|1960 Рим]] || colspan=4| '''Гватемала не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|1964 Токио]] || colspan=4| '''Гватемала не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|1968 Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|1972 Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|1976 Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|1980 Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|1984 Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|1988 Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|1992 Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|2000 Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|2004 Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|2012 Лондон]] || || || || |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} ===ЗОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| '''Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic ringssvg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cupsvg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cupsvg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cupsvg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1988|1988 Калгари]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|1992 Албервил]] || colspan=4| '''Гватемала не учествувала''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|1994 Лилехамер]] || colspan=4| '''Гватемала не учествувала''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|1998 Нагано]] || colspan=4| '''Гватемала не учествувала''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|2002 Солт Лејк Сити]] || colspan=4| '''Гватемала не учествувала''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|2006 Торино]] || colspan=4| '''Гватемала не учествувала''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|2010 Ванкувер]] || colspan=4| '''Гватемала не учествувала''' |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} === Вупно медали на ОИ === После ЗОИ 2010. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ОИ !align=center bgcolor=gold| '''Злато''' !align=center bgcolor=silver| '''Сребро''' !align=center bgcolor=cc9966| '''Бронза''' ! Вкупно |- |ЛОИ || 0 || 0|| 0|| 0 |- | ЗОИ || 0 || 0 || 0||0 |- ! Вкупно || 0|| 0|| 0|| 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Гватемала на Олимписките игри| ]] d4z74qzekhykorkbu5qifdg63wxl09c Предлошка:Гватемала на Олимпијада 10 1145969 5625503 3918330 2026-09-08T21:58:16Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625503 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Infobox Olympics Iran 10 1145970 5625678 4621133 2026-09-09T07:51:37Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625678 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Гренада на Олимписките игри 0 1145972 5625352 3429376 2026-09-08T15:36:46Z Buli 2648 5625352 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = GRN | NOCname = [[Олимписки комитет на Гренада]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.grenadaolympic.com }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 105 | gold = 1 | silver = 1 | bronze = 3 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Гренада|competition=Summer Olympics|begin_year=1984|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Гренада]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1984 г. и оттогаш учествувала на сите игри. Гренада на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' никогаш не учествувала. Спортистите на Олимписките игри немаат освоено ниту еден медал. Националниот олимписки комиотет на Гренада бил основан во [[1984]] година и бил признаен истата година. == Медали == ===ЛОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ]]''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|1984 Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|1988 Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|1992 Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|2000 Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|2004 Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|2012 Лондон]] ||0 ||0 ||0 || 0 |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} ===ЗОИ=== {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Гренада на Олимписките игри| ]] cmmc1pdwr4nb169anrs12ok765a3uvt Предлошка:Гренада на Олимпијада 10 1145973 5625372 4749795 2026-09-08T15:50:55Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625372 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Доминика на Олимписките игри 0 1145975 5625345 4575820 2026-09-08T15:31:45Z Buli 2648 5625345 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = DMA | NOCname = [[Олимписки комитет на Доминика]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.doc.dm }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank =118 | gold = 1 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Доминика|competition=Summer Olympics|begin_year=1996|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Доминика|competition=Winter Olympics|begin_year=2014|end_year= }} | seealso = }} '''[[Доминика]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1996 г. и оттогаш учествувала на сите игри. Доминика првпат настапила на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' во 2014 година. Спортистите на земјата на Олимписките игри не успеале да освојат ниту еден медал. Националниот олимписки комиотет на Доминика бил основан во [[1993]] година и бил признаен [[1998]] година. == Медали == ===Учество и медали на ЛОИ=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| {{GamesName|SOG|1996}} || [[Доминика на Летните олимписки игри 1996|6]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1996|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2000}} || [[Доминика на Летните олимписки игри 2000|4]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2000|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2004}} || [[Доминика на Летните олимписки игри 2004|2]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2004|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2008}} || [[Доминика на Летните олимписки игри 2008|2]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2008|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2012}} || [[Доминика на Летните олимписки игри 2012|2]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2012|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2016}} || [[Доминика на Летните олимписки игри 2016|2]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2016|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2020}} || [[Доминика на Летните олимписки игри 2020|2]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2024}} || colspan=6; rowspan=3 | ''Иден настан'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|2028}} |- |align=left| {{GamesName|SOG|2032}} |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} === Учество и медали на ЗОИ === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| {{GamesName|WOG|2014}} || [[Доминика на Зимските олимписки игри 2014|2]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 2014|–]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|2018}} || colspan=6; rowspan=1| ''Не учествувале'' |- |align=left | {{GamesName|WOG|2022}} || colspan=6; rowspan=2 | ''Иден настан'' |- |align=left | {{GamesName|WOG|2026}} |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} ==Поврзано== *[[Тропски земји на Зимските олимписки игри]] ==Надворешни врски== * {{cite web |title=Доминика|publisher=International Olympic Committee |url=https://www.olympic.org/Dominica }} * {{cite web |title=Доминика|publisher=Olympedia.com |url=http://www.olympedia.org/countries/DMA }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Доминика на Олимписките игри| ]] i2873lz83xhzpih0jfco6spu5ajjl34 Предлошка:Доминика на Олимпијада 10 1145977 5625379 4575821 2026-09-08T15:54:11Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625379 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Иран на Олимписките игри 0 1145980 5625595 4737957 2026-09-09T06:18:43Z Buli 2648 5625595 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = IRI | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Исламска Република Иран]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.olympic.ir}}&nbsp;{{in lang|fa|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 39 | gold = 27 | silver = 29 | bronze = 32 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Иран|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Иран|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Иран]]''' оофицијално '''Исламска Република Иран''' — првпат учествувала на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1948 година, и има испратено натпреварувачи на сите [[Летни олимписки игри]] оттогаш, со исклучок на игрите во [[Бојкот на Летните олимписки игри 1980|1980]] и [[Бојкот на Летните олимписки игри 1984|1984]] година поради [[бојкот]]и. Иран исто така има учествувано и на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] во неколку прилики по 1956 година. [[Ферјдун Малком]], [[Мечување|мечувалец]] кој се натпреварувал во [[Епи (мечување)|мечување]] на игрите во [[Летни олимписки игри|1900]] година, бил првиот [[Иранци|иранец]] кој се натпреварувал на Олимписките игри. Иранските натпреварувачи имаат освоено 60 медали, сите во [[борење]], [[кревање тегови]], [[теквондо]] и [[атлетика]]. Иранскиот [[Национален комитет на Исламска Република Иран|Национален олимписки колитет]] бил основан во 1947 година. == Табели на медали == === Медали аа ЛОИ === [[File:Jafar Salmasi 1.jpg|thumb|250px|right|Првиот олимписки медал за Иран, [[Џафар Салмаси]]]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width=180|Игри !scope="col" style="background:gold; width:50px;"|Златни !scope="col" style="background:silver; width:50px;"|Сребрени !scope="col" style="background:#cc9966; width:50px;"|Бронзени ! width=50|Вкупно ! width=50|Место |- |align=left| <span style="display:none">1900</span>{{знамеикона|FRA}} [[Иран на Летните олимписки игри 1900|Париз 1900]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |-class="sortbottom" |align=left| 1904–1936 || colspan=5| „Не учествува“ |- |align=left| <span style="display:none">1948</span>{{знамеикона|GBR}} [[Иран на Летните олимписки игри 1948Лондон 1948]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 34 |- |align=left| <span style="display:none">1952</span>{{знамеикона|FIN}} [[Иран на Летните олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || 0 || 3 || 4 || 7 || 30 |- |align=left| <span style="display:none">1956</span>{{знамеикона|AUS}} [[Иран на Летните олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || 2 || 2 || 1 || 5 || 14 |- |align=left| <span style="display:none">1960</span>{{знамеикона|ITA}} [[Иран на Летните олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 0 || 1 || 3 || 4 || 27 |- |align=left| <span style="display:none">1964</span>{{знамеикона|JPN}} [[Иран на Летните олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 0 || 0 || 2 || 2 || 34 |- |align=left| <span style="display:none">1968</span>{{знамеикона|MEX}} [[Иран на Летните олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 2 || 1 || 2 || 5 || 19 |- |align=left| <span style="display:none">1972</span>{{знамеикона|FRG}} [[Иран на Летните олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 0 || 2 || 1 || 3 || 28 |- |align=left| <span style="display:none">1976</span>{{знамеикона|CAN}} [[Иран на Летните олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 0 || 1 || 1 || 2 || 33 |-class="sortbottom" |align=left| 1980–1984 || colspan=5| „Не учествува“ |- |align=left| <span style="display:none">1988</span>{{знамеикона|KOR|1949}} [[Иран на Летните олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 0 || 1 || 0 || 1 || 36 |- |align=left| <span style="display:none">1992</span>{{знамеикона|ESP}} [[Иран на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 0 || 1 || 2 || 3 || 44 |- |align=left| <span style="display:none">1996</span>{{знамеикона|USA}} [[Иран на Летните олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 1 || 1 || 1 || 3 || 43 |- |align=left| <span style="display:none">2000</span>{{знамеикона|AUS}} [[Иран на Летните олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 3 || 0 || 1 || 4 || 27 |- |align=left| <span style="display:none">2004</span>{{знамеикона|GRE}} [[Иран на Летните олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 2 || 2 || 2 || 6 || 29 |- |align=left| <span style="display:none">2008</span>{{знамеикона|CHN}} [[Иран на Летните олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 1 || 0 || 1 || 2 || 51 |- |align=left| <span style="display:none">2012</span>{{знамеикона|GBR}} [[Иран на Летните олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 4 || 5 || 3 || 12|| 17 |-class="sortbottom" ! Вкупно || 15 || 20 || 25 || 60 || 42 |} === Медали на ЗОИ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width=180|Игри !scope="col" style="background:gold; width:50px;"|Златни !scope="col" style="background:silver; width:50px;"|Сребрени !scope="col" style="background:#cc9966; width:50px;"|Бронзени ! width=50|Вкупно ! width=50|Место |- |align=left| <span style="display:none">1956</span>{{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 1956|Кортина ди Ампезо 1956]] || 0 || 0 || 0 || 0 ||- |-class="sortbottom" |align=left| {{знамеикона|USA|1959}} [[Зимски олимписки игри 1960|Сквав Вали 1960]] || colspan=5| „Не учествува“ |- |align=left| <span style="display:none">1964</span>{{знамеикона|AUT}} [[Зимски олимписки игри 1964|Инсбрук 1964]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| <span style="display:none">1968</span>{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1968|Гренобл 1968]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| <span style="display:none">1972</span>{{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1972|Сапоро 1972]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| <span style="display:none">1976</span>{{знамеикона|AUT}} [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук 1976]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |-class="sortbottom" |align=left| 1980–1994 || colspan=5| „Не учествува“ |- |align=left| <span style="display:none">1998</span>{{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано 1998]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| <span style="display:none">2002</span>{{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри|Солт Лејк Сити 2002]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| <span style="display:none">2006</span>{{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 2006|Торино 2006]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| <span style="display:none">2010</span>{{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| <span style="display:none">2014</span>{{знамеикона|RUS}} [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |-class="sortbottom" ! Вкупно|| 0 || 0 || 0 || 0 || - |} === Медали по спортови === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width=180|Спорт !scope="col" style="background:gold; width:50px;"|Златни !scope="col" style="background:silver; width:50px;"|Сребрени !scope="col" style="background:#cc9966; width:50px;"|Бронзени ! width=50|Вкупни |- |align=left| [[Image:Athletics pictogram.svg|20px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Image:Taekwondo pictogram.svg|20px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри|Теквондо]] || 2 || 1 || 2 || 5 |- |align=left| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|20px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] || 5 || 5 || 6 || 16 |- |align=left| [[Image:Wrestling pictogram.svg|20px]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] || 8 || 13 || 17 || 38 |-class="sortbottom" ! Вкупно || 15 || 20 || 25 || 60 |} ==Список на медалисти == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" ! width="70"|Медал ! width="200"|Име ! width="120"|Игри ! width="120"|Спорт ! width="180"|Настан ! width="120"|Датум |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Џафар|Салмаси}} || [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1948|Кревање тегови]] ||Мажи 60 кг|| <span style="display:none">01</span>9 август 1948 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Махмуд|Молагасеми}} || [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1952|Борење]] || Мажи слободен стил 52 кг || <span style="display:none">02</span>23 јули 1952 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Абдула|Моџтабави}} || [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1952|Борење]] ||Мажи слободен стил 73 кг || <span style="display:none">03</span>23 јули 1952 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Голомреза|Тахти}} || [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1952|Борење]] || Мажи слободен стил 79 кг || <span style="display:none">04</span>23 јули 1952 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Насер|Гивечи}} || [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1952|Борење]] ||Мажи слободен стил 67 кг || <span style="display:none">05</span>23 јули 1952 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Јаханбахт|Тофик}} || [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1952|Борење]] || Мажи слободен стил 69 кг || <span style="display:none">06</span>23 јули 1952 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Махмуд|Намџу}} || [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1952|Борење]] || Мажи 56 кг || <span style="display:none">07</span>25 јули 1952 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Али|Мирзај|dab=weightlifter}} || [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1952|Борење]] || Мажи 56 кг || <span style="display:none">08</span>25 јули 1952 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Махмуд|Намџу}} || [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1956|Борење]] || Мажи 56 кг || <span style="display:none">09</span>23 ноември 1956 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Медхди|Јагуби}} || [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1956|Борење]] || Мажи слободен стил 57 кг || <span style="display:none">10</span>1 декември 1956 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Мухамед Али|Коџастепур}} || [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1956|Борење]] || Мажи слободен стил 52 кг || <span style="display:none">11</span>1 декември 1956 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Емам-Али|Хабиби}} || [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1956|Борење]] || Мажи слободен стил 67 кг || <span style="display:none">12</span>1 декември 1956 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Голамреза|Тахти}} || [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1956|Борење]] || Мажи слободен стил 87 кг || <span style="display:none">13</span>1 декември 1956 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Мухамед|Пазирај}} || [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1960|Борење]] || Мажи грчко-римски стил 52 кг || <span style="display:none">14</span>31 август 1960 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Голамреза|Тахти}} || [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1960|Борење]] || Мажи слободен стил 87 кг || <span style="display:none">15</span>6 септември 1960 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Ибраим|Сејфпур}} || [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1960|Борење]] || Мажи слободен стил 52 кг || <span style="display:none">16</span>6 септември 1960 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Исмаил|Елмхах}} || [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1960|Кревање тегови]] || Мажи 56 кг || <span style="display:none">17</span>7 септември 1960 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Али Акбар|Хајдари}} || [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1964|Борење]] || Мажи слободен стил 52 кг || <span style="display:none">18</span>14 октомври 1964 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Мухамед Али|Сантакаран}} || [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1964|Борење]] || Мажи слободен стил 78 кг || <span style="display:none">19</span>14 октомври 1964 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Мухамед|Назири}} || [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1968|Кревање тегови]] || Мажи 56 кг || <span style="display:none">20</span>13 октомври 1968 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Парвиз|Џалајер}} || [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1968|Кревање тегови]] || Мажи 67.5 кг || <span style="display:none">21</span>15 октомври 1968 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Абдула|Моваед}} || [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1968|Борење]] || Мажи слободен стил 70 кг || <span style="display:none">22</span>20 октомври 1968 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Абуталеб|Талеби}} || [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1968|Борење]] || Мажи слободен стил 57 кг]] || <span style="display:none">23</span>20 октомври 1968 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Шамседин|Сејед-Абаси}} || [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1968|Борење]] || Мажи слободен стил 63 кг || <span style="display:none">24</span>20 октомври 1968 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Мухамед|Назири}} || [[Летни олимписки игри 1972|Мексико 1972]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1972|Кревање тегови]] || Мажи 56 кг|| <span style="display:none">25</span>28 август 1972 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Ибраим|Џавади}} || [[Летни олимписки игри 1972|Мексико 1972]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1972|Борење]] || Мажи слободен стил 48 кг || <span style="display:none">26</span>31 август 1972 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Раим|Алибади}} || [[Летни олимписки игри 1972|Мексико 1972]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1972|Борење]] || Мажи грчко-римски стил 48 кг || <span style="display:none">27</span>10 септември 1972 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Мухамед|Назири}} || [[Летни олимписки игри 1976|Мексико 1976]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1976|Кревање тегови]] || Мажи 52 кг || <span style="display:none">28</span>18 јули 1976 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Менсур|Барзегар}} || [[Летни олимписки игри 1976|Мексико 1976]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1976|Борење]] || Мажи слободен стил 74 кг || <span style="display:none">29</span>31 јули 1976 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Аскари|Мохамадијан}} || [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1988|Борење]] || Мажи слободен стил 57 кг || <span style="display:none">30</span>1 октомври 1988 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Амир Реза|Кадем}} || [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1992|Борење]] || Мажи слободен стил 74 кг || <span style="display:none">31</span>6 август 1992 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Аскари|Мохамадијан}} || [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1992|Борење]] || Мажи слободен стил 62 кг || <span style="display:none">32</span>7 август 1992 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Ресул|Кадем}} || [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1992|Борење]] || Мажи слободен стил 82 кг || <span style="display:none">33</span>7 август 1992 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Амир Реза|Кадем}} || [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1996|Борење]] || Мажи слободен стил 82 кг || <span style="display:none">34</span>31 јули 1996 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Абас|Јадиди}} || [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1996|Борење]] || Мажи слободен стил 100 кг || <span style="display:none">35</span>31 јули 1996 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Ресул|Кадем}} || [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1996|Борење]] || Мажи слободен стил 90 кг || <span style="display:none">36</span>2 август 1996 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Хусеин|Таваколи}} || [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2000|Кревање тегови]] || Мажи 105 кг || <span style="display:none">37</span>25 септември 2000 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Хусеин|Резазадех}} || [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2000|Кревање тегови]] || Мажи +105 кг || <span style="display:none">38</span>26 септември 2000 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Хади|Саи}} || [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Теквондо на Летните олимписки игри 2000|Теквондо]] || Мажи 68 кг]] || <span style="display:none">39</span>28 септември 2000 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Алиреза|Дабир}} || [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Борење на Летните олимписки игри 2000|Борење]] || Мажи слободен стил 58 кг || <span style="display:none">40</span>1 октомври 2000 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Хусеин|Резадех}} || [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2004|Кревање тегови]] || Мажи +105 кг || <span style="display:none">41</span>25 август 2004 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Хади|Саи}} || [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Теквондо на Летните олимписки игри 2004|Теквондо]] || Мажи 68 кг || <span style="display:none">42</span>27 август 2004 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Јусуф|Карами}} || [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Теквондо на Летните олимписки игри 2004|Теквондо]] || Мажи 80 кг]] || <span style="display:none">43</span>28 август 2004 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Алиреза|Резај}} || [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Борење на Летните олимписки игри 2004|Борење]] || Мажи слободен стил 120 кг]] || <span style="display:none">44</span>28 август 2004 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Масуд|Мустафа-Џокар}} || [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Борење на Летните олимписки игри 2004|Борење]] || Мажи слободен стил 60 кг || <span style="display:none">45</span>29 август 2004 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Алиреза|Хајдари}} || [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Борење на Летните олимписки игри 2004|Борење]] || Мажи слободен стил 96 кг|| <span style="display:none">46</span>29 август 2004 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Мурат|Мохамади}} || [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Борење на Летните олимписки игри 2008|Борење]] || Мажи слободен стил 60 кг || <span style="display:none">47</span>19 август 2008 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Хади|Саи}} || [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Теквондо на Летните олимписки игри 2008|Теквондо]] || Мажи 80 кг || <span style="display:none">48</span>22 август 2008 |- | {{Bronze medal}} || {{sortname|Киануш|Ростами}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] ||Мажи 85 кг || <span style="display:none">49</span>3 август 2012 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Хамид|Суријан}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] || Мажи грчко-римски стил 55 кг || <span style="display:none">50</span>5 август 2012 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Омид|Норузи}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] || Мажи грчко-римски стил 60 кг || <span style="display:none">51</span>6 август 2012 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Наваб|Насиршалал}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] || Мажи 105 кг || <span style="display:none">52</span>6 август 2012 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Газем|Резај}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] || Мажи грчко-римски стил 96 кг || <span style="display:none">53</span>7 август 2012 |- | {{gold medal}} || {{sortname|Бедат|Салими}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] || Мажи +105 кг || <span style="display:none">54</span>7 август 2012 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Саџад|Ануширавани}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] || Мажи +105 кг] || <span style="display:none">55</span>7 август 2012 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Ешан|Хадади}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] ||Мажи фрлање на диск || <span style="display:none">56</span>7 август 2012 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Мухамед|Багери Мотамед}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Теквондо на Летните олимписки игри 2012|Теквондо]] || Мажи 68 кг || <span style="display:none">57</span>9 август 2012 |- | {{silver medal}} || {{sortname|Садех|Гударзи}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Борење на Летните олимписки игри 2012|Борење]] || Мажи слободен стил 74 кг || <span style="display:none">58</span>10 август 2012 |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Ешан|Лашгари}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Борење на Летните олимписки игри 2012|Борење]] || Мажи слободен стил 84 кг || <span style="display:none">59</span>11 август 2012 |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Комеил|Гашеми}} || [[Летни олимписки игри 2012|Пекинг 2012]] || [[Борење на Летните олимписки игри 2012|Борење]] || Мажи слободен стил 120 кг || <span style="display:none">60</span>11 август 2012 |} == Спортови по години == === Летни олимписки игри === {| class="wikitable sortable" size=90% style="text-align:center; font-size:90%" ! rowspan=2 width=150| Спорт || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1900|00]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1948|48]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1952|52]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1956|56]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1960|60]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1964|64]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1968|68]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1972|72]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1976|76]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1988|88]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1992|92]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 1996|96]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 2000|00]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 2004|04]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 2008|08]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 2012|12]] || width=25|[[Иран на Летните олимписки игри 2016|16]] || width=40|Години |- ! || || || || || || || || || || || || || || || || || &nbsp; |- |align=left| [[Image:Diving pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Нуркање на Летните олимписки игри|Нуркање]] |bgcolor=silver| || || || || ||1|| || || || || || || || || || || ||'''1 |- |align=left| [[Image:Swimming pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]] | || || || || ||1|| || || || || ||1||1||1||1||1|| ||'''6 |- |align=left| [[Image:Water polo pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Ватерполо на Летните олимписки игри|Ватерполо]] | || || || || || || || ||11|| || || || || || || || ||'''1 |- |align=left| [[Image:Archery pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство]] | || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || || || || || || || ||2||2|| ||'''2 |- |align=left| [[Image:Athletics pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] | || ||1||2||1||8||1||3||4||1||2||1||1||2||6||10||4||'''15 |- |align=left| [[Image:Badminton pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри|Бадминтон]] | bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=Gainsboro| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || || || || ||1|| || ||'''1 |- |align=left| [[Image:Basketball pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Кошарка на Летните олимписки игри|Кошарка]] |bgcolor=silver| || 13|| || || || || || || || || || || || ||12|| || ||'''2 |- |align=left| [[Image:Boxing pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Боксување на Летните олимписки игри|Боксување]] |bgcolor=silver| || 8||6|| ||4||5|| ||5||6|| ||6||4||5||1||3||4||1||'''13 |- |align=left| [[Image:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Кајак на Летните олимписки игри|Кајак]] |bgcolor=silver| || || || || || || || || || || || ||1|| || ||2|| ||'''2 |- |align=left| [[Image:Cycling (road) pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Велосипедизам на Летните олимписки игри|Велосипедизам]] |bgcolor=silver| || || || || ||4|| ||4||6||6||4|| ||2||2||3||3||1||'''10 |- |align=left| [[Image:Cycling (track) pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[елосипедизам на Летните олимписки игри|Велосипедизам, патека]] | || || || || || || ||4||2||2||4|| || ||2|| || || ||'''5 |- |align=left| [[Image:Equestrian pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Коњички спортови на Летните олимписки игри|Коњички спортови]] | || || || || || || || || || || || ||1|| || || || ||'''1 |- |align=left| [[Image:Fencing pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Мечување на Летните олимписки игри|Мечување]] | 1 || || || || ||4|| ||2||13|| || || || || || ||1|| ||'''5 |- |align=left| [[Image:Football pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Футбал на Летните олимписки игри|Гутбал]] | || || || || ||17|| ||19||17|| || || || || || || || ||'''3 |- |align=left| [[Image:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Гимнастика на Летните олимписки игри|Гимнастика]] | || || || || ||2|| || || || || || || || || || || ||'''1 |- |align=left| [[Image:Judo pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]] |bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || || bgcolor=silver| || || || || ||1||3||7||6||1|| ||'''5 |- |align=left| [[Image:Rowing pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Веслање на Летните олимписки игри|Веслање]] | || || || || || || || || || || || || || ||2||2|| ||'''2 |- |align=left| [[Image:Shooting pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]] | ||3|| || ||1||4|| || ||4|| || ||1||1||1|| ||3||2||'''9 |- |align=left| [[Image:Table tennis pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Пинг-Понг на Летните олимписки игри|Пинг-Понг]] |bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || ||1|| ||1||1||1||2|| ||'''5 |- |align=left| [[Image:Taekwondo pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Теквондо на Летните олимписки игри|Теквондо]] |bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=silver| || bgcolor=Gainsboro|''4'' || bgcolor=Gainsboro|''3'' || bgcolor=silver| ||2||2||3||3|| ||'''4 |- |align=left| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] |bgcolor=silver| ||5||7||7||7||5||4||3||7|| ||5|| ||6||6||3||6|| ||'''13 |- |align=left| [[Image:Wrestling pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] |bgcolor=silver| ||7||8||8||12||12||9||14||17||15||16||10||11||13||12||13||8||'''16 |- ! Вкупно || 1 || 36 || 22 || 17 || 25 || 63 || 14 || 50 || 86 || 27 || 40 || 18 || 35 || 38 || 55 || 53 || 16 || 17 |} ===Зимски олимписки игри === {| class="wikitable sortable" size=90% style="text-align:center; font-size:90%" ! rowspan=2 width=150| Спорт || width=25|[[Иран на Зимските олимписки игри 1956|56]] || width=25|[[Иран на Зимските олимписки игри 1964|64]] || width=25|[[Иран на Зимските олимписки игри 1968|68]] || width=25|[[Иран на Зимските олимписки игри 1972|72]] || width=25|[[Иран на Зимските олимписки игри 1976|76]] || width=25|[[Иран на Зимските олимписки игри 1998|98]] || width=25|[[Иран на Зимските олимписки игри 2002|02]] || width=25|[[Иран на Зимските олимписки игри 2006|06]] || width=25|[[Иран на Зимските олимписки игри 2010|10]] || width=25|[[Иран на Зимските олимписки игри 2014|14]] || width=40|Години |- ! || || || || || || || || || ||&nbsp; |- |align=left| [[Image:Alpine skiing pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри|Алпско скијање]] |3||4||4||4||4||1||1||1||3||3||'''10 |- |align=left| [[Image:Cross country skiing pictogram.svg|15px|alt=|link=]] [[Крос-кантри на Зимските олимписки игри|Крос-кантри]] | || || || || || ||1||1||1||2||'''4 |- ! Вкупно || 3 || 4 || 4 || 4 || 4 || 1 || 2 || 2 || 4 || 5 || 10 |} == Поврзано == * [[Иран на Азиските игри]] == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница | title=Olympic Medal Winners | publisher=[[MOK]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp | accessdate=2007-04-06 }} * {{Наведена мрежна страница |title=National Olympic Committee of the Islamic Republic of Iran |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/iran |accessdate=2011-07-13}} {{Земји-учеснички на Олимписките игри}} [[Категорија:Иран на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Репрезентации на Иран]] m86le01m37j176j3borww0wb7x0wcnt Предлошка:Infobox Olympics Iraq 10 1145983 5625679 4596552 2026-09-09T07:51:58Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625679 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Доминиканска Република на Олимписките игри 0 1145985 5625344 5493804 2026-09-08T15:30:28Z Buli 2648 5625344 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = DOM | NOCname = [[Олимписки комитет на Доминиканска Република]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Доминиканската Република]] | oldcode = | website = {{url|www.colimdo.org }}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 75 | gold = 4 | silver = 5 | bronze = 6 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Dominican Republic|competition=Summer Olympics|begin_year=1964|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Доминиканска Република]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1964 г. и оттогаш учествувала на сите игри. Доминиканската Република никогаш не настапила на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]'''. Спортистите на Олимписките игри освоиле вкупно 4 медали од кои 2 златни. Националниот олимписки комитет на Доминиканската Република бил основан во [[1964]] година и бил признаен истата година. == Медали == ===ЛОИ=== === Учество и освоени медали на ЛОИ === {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 1|| 1 || 0 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || || || || |- ! Вкупно !! 2!! 1!! 1 !! 4 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Доминиканска Република на Олимписките игри| ]] gxmsgo8msggpmaiik9x6miaw3flmbey Еквадор на Олимписките игри 0 1145989 5625340 5493806 2026-09-08T15:29:05Z Buli 2648 5625340 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = ECU | NOCname = [[Олимписки комитет на Еквадор]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.coe.org.ec }}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 76 | gold = 4 | silver = 4 | bronze = 2 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Еквадор|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Еквадор|competition=Winter Olympics|begin_year=2018|end_year= }} | seealso = }} '''[[Еквадор]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1924 година. Во периодот од 1928 до 1964 година, земјата не учествувала на игрите. Еквадор никогаш не настапил на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]'''. Спортистите на Олимписките игри освоиле вкупно 2 медали. Националниот олимписки комитет на Еквадор бил основан во [[1948]] година и бил признаен во 1959 година. == Медали == ===ЛОИ=== === Учество и освоени медали на ЛОИ === {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1924|Париз]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам]] || colspan=4| '''Еквадор не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес]] || colspan=4| '''Еквадор не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || colspan=4| '''Еквадор не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || colspan=4| '''Еквадор не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || colspan=4| '''Еквадор не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || colspan=4| '''Еквадор не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || colspan=4| '''Еквадор не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || colspan=4| '''Еквадор не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно !! 1 !! 1 !! 0 !! 2 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Еквадор на Олимписките игри| ]] t797akhoi5g2jnjbirz1zeveai4e31z Ирак на Олимписките игри 0 1145991 5625593 4652245 2026-09-09T06:17:26Z Buli 2648 5625593 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = IRQ | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Ирак]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.nociraq.iq }}&nbsp;{{in lang|ar|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 151 | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Ирак|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Ирак]]''' — првпат учествува на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1948 година. Ирачаните не учествувале на игрите во [[Летни олимписки игри 1952|1952]] година и ги бојкотирале игрите во [[Летни олимписки игри 1956|1956]] година поради [[Суецка криза|Суецката криза]]. По ова отсуство, Ирак се враќа на игрите и освојува бронзен медал на игрите во [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] година. Тие учествувале и на наредните три игри но повторно не се појавиле на игрите во [[Летни олимписки игри 1972|1972]] и [[Летните олимписки игри 1976|1976]] година за да ги бојкотираат [[апартхејд]]от во [[ЈАР]]. Придружувајќи се на бојкотот од [[Олимписки бојкоти|1976]] година, Ирак бил втората неафричка земја која учествувала во бојкотот (другата била [[Гвајана]]). Уште на игрите во [[Летни олимписки игри|1980]] година, Ирак се појавиле на сите игри и покрај [[Војни во заливот|Ирачките војни]]. На 9 април 2003 година зградата на [[Националниот олимписки комитет на Ирак]] во Бгдад бил уништен, ограбен и запален. Ирачката олимписка програма се обновила навреме за да учествува на игрите во [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] година, при што замалку ирачката фудбалска репрезентација не го освоила бронзениот медал, биле поразени од Италија при борбата за третото место. Ирак се нема натпреварувано на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. Ирак има освоено еден медал од сите учества во дисциплината [[кревање тегови на Летните олимписки игри|кревање тегови]]. Претставувани се од [[Национален олимписки комитет на Ирак|Националниот олимписки комитет на Ирак]] од самиот почеток. ==Список на медалисти== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медали !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Настан |-1972 Boxing bronze medal | {{bronze medal}} || [[Абдул Вахид Азиз]] || {{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1960|Кревање тегови]] || Мажи лесна категорија |} ==Summary== {|class=wikitable |- !rowspan=2|Игри !rowspan=2|Атлетичари !colspan=14|Атлетичари по спорт<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Iraq|url=http://www.sports-reference.com/olympics/countries/IRQ/|publisher=Sports Reference LLC|accessdate=15 July 2012|archive-date=2011-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005221950/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/IRQ/|url-status=dead}}</ref> |- ![[File:Archery pictogram.svg|20px|Стреличарство]] ![[File:Athletics pictogram.svg|20px|Атлетика]] ![[File:Basketball pictogram.svg|20px|Кошарка]] ![[File:Boxing pictogram.svg|20px|Боксување]] ![[File:Cycling pictogram.svg|20px|Велосипедизам]] ![[File:Football pictogram.svg|20px|Футбал]] ![[File:Judo pictogram.svg|20px|Џудо]] ![[File:Rowing pictogram.svg|20px|Кајакарење]] ![[File:Shooting pictogram.svg|20px|Стрелаштво]] ![[File:Swimming pictogram.svg|20px|Пливање]] ![[File:Table tennis pictogram.svg|20px|Пинг-понг]] ![[File:Taekwondo pictogram.svg|20px|Таеквондо]] ![[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|Кревање тегови]] ![[File:Wrestling pictogram.svg|20px|Борење]] |-align=center |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || '''12''' || - || 2 || 10 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - |-align=center |align=left|{{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || || rowspan=2 colspan=14| ''Не учествува'' |-align=center |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || |-align=center |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || '''21''' || - || 11 || - || 2 || 2 || - || - || - || - || - || - || - || 5 || 1 |-align=center |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || '''13''' || - || 4 || - || 2 || - || - || - || - || - || - || - || - || 7 || - |-align=center |align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || '''3''' || - || - || - || - || 1 || - || - || - || - || - || - || - || 1 || 1 |-align=center |align=left|{{знамеикона|West Germany}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || || rowspan=2 colspan=14| ''Не учествува'' |-align=center |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || |-align=center |align=left|{{знамеикона|URS}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || '''43''' || - || 6 || - || 7 || - || 16 || - || - || - || - || - || - || 5 || 9 |-align=center |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || '''23''' || - || - || - || 3 || - || 15 || - || - || - || - || - || - || 2 || 3 |-align=center |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || '''27''' || - || 2 || - || 3 || - || 16 || - || - || - || - || 1 || - || - || 5 |-align=center |align=left|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || '''8''' || - || - || - || 2 || - || - || - || - || 1 || - || - || - || 5 || - |-align=center |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || '''3''' || - || 1 || - || - || 1 || - || - || - || 1 || - || - || - || 1 || - |-align=center |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиденеј 2000]] || '''4''' || - || 2 || - || - || 1 || - || - || - || - || 1 || - || - || - || - |-align=center |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || '''24''' || - || 2 || - || 1 || - || 17 || 1 || - || - || 1 || - || 1 || 1 || - |-align=center |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || '''4''' || - || 2 || - || - || - || - || - || 2 || - || - || - || - || - || - |-align=center |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || '''8''' || 1 || 2 || || 1 || || || || || 1 || 1 || || || 1 || 1 |-align=center |align=left|{{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|Рио 2016]] || || || || || || || || || || || || || || || |} ==Поврзано== * [[Ирак на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} {{рв|Iraq at the Olympics}} * Los Angeles Times April 9, 2008 pg. 1 * [http://www.la84foundation.org/5va/reports_frmst.htm Official Olympic Reports] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070612020125/http://www.la84foundation.org/5va/reports_frmst.htm |date=2007-06-12 }} * [http://www.olympic.org/iraq International Olympic Committee results database] {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Ирак на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спорт во Ирак]] jsts5v5f6chcj62ba7qy8ocofxhc8w4 Јемен на Олимписките игри 0 1146000 5625590 4633566 2026-09-09T06:15:35Z Buli 2648 5625590 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = YEM | NOCname = [[Јеменски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.nocyemen.org }}&nbsp;{{in lang|ar|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Јемен|competition=Summer Olympics|begin_year=1992|end_year= }} | winterappearances = | seealso = {{flagicon|North Yemen}} North Yemen ([[North Yemen at the 1984 Summer Olympics|1984]]–[[North Yemen at the 1988 Summer Olympics|1988]])<br>{{flagicon|South Yemen}} South Yemen ([[South Yemen at the 1988 Summer Olympics|1988]]) }} '''[[Јемен]]''' — има учествувано само на [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]], испраќајќи на секое издание од свето прво учество во 1992 година. Пред [[обединување на Јемен|обединувањето на Јемен]] во 1990 година,Јеменските спортисти се натпреварувале на игрите од 1984 година, претставувајќи го [[Северен Јемен]] (1984 и 1988) или [[Јужен Јемен]] (1988). Јемен сè уште нема освоено медал. [[Јеменски олимписки комитет|Јеменскиот олимписки комитет]] бил основан во 1971 и признат од [[МОК]] во 1981 година. == Медали по игри == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align="left"|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]]||colspan=6|''as {{flagIOCteam|YAR|1984 Summer}}'' |- |align="left"|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]]||colspan=6|''како {{flagIOCteam|YAR|1988 Summer}} и {{flagIOCteam|YMD|1988 Summer}}'' |- |align="left"|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]]|| 13 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]]|| 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]]|| 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]]|| 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]]|| 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]]|| 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|Рио 2016]]|| || || || || || |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} ==Поврзано== * [[Јемен на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница|title=Digital Library Collection (Official Olympic Reports)|url=http://search.la84.org/|work=la84.org|publisher=LA84 Foundation|accessdate=19 February 2014}} * {{Наведена мрежна страница |title=Yemen Olympic Committee |work=Olympic.org |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/yemen |accessdate=19 February 2014}} {{Nations at the Olympics}} {{DEFAULTSORT:Јемен на Олимписките ири}} [[Категорија:Јемен на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Јемен]] {{Olympics-stub}} iua6lcu55z1vwicc30yjzgphl07qtxz 5625592 5625590 2026-09-09T06:16:26Z Buli 2648 5625592 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = YEM | NOCname = [[Јеменски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.nocyemen.org }}&nbsp;{{in lang|ar|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Јемен|competition=Summer Olympics|begin_year=1992|end_year= }} | winterappearances = | seealso = {{flagicon|North Yemen}} Северен Јемен ([[North Yemen at the 1984 Summer Olympics|1984]]–[[North Yemen at the 1988 Summer Olympics|1988]])<br>{{flagicon|South Yemen}} Јужен Јемен ([[South Yemen at the 1988 Summer Olympics|1988]]) }} '''[[Јемен]]''' — има учествувано само на [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]], испраќајќи на секое издание од свето прво учество во 1992 година. Пред [[обединување на Јемен|обединувањето на Јемен]] во 1990 година,Јеменските спортисти се натпреварувале на игрите од 1984 година, претставувајќи го [[Северен Јемен]] (1984 и 1988) или [[Јужен Јемен]] (1988). Јемен сè уште нема освоено медал. [[Јеменски олимписки комитет|Јеменскиот олимписки комитет]] бил основан во 1971 и признат од [[МОК]] во 1981 година. == Медали по игри == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align="left"|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]]||colspan=6|''as {{flagIOCteam|YAR|1984 Summer}}'' |- |align="left"|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]]||colspan=6|''како {{flagIOCteam|YAR|1988 Summer}} и {{flagIOCteam|YMD|1988 Summer}}'' |- |align="left"|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]]|| 13 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]]|| 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]]|| 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]]|| 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]]|| 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]]|| 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align="left"|{{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|Рио 2016]]|| || || || || || |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} ==Поврзано== * [[Јемен на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница|title=Digital Library Collection (Official Olympic Reports)|url=http://search.la84.org/|work=la84.org|publisher=LA84 Foundation|accessdate=19 February 2014}} * {{Наведена мрежна страница |title=Yemen Olympic Committee |work=Olympic.org |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/yemen |accessdate=19 February 2014}} {{Nations at the Olympics}} {{DEFAULTSORT:Јемен на Олимписките ири}} [[Категорија:Јемен на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Јемен]] {{Olympics-stub}} dltx78iweoqhsd2rbmoqu7o3z2xwcd9 Ел Салвадор на Олимписките игри 0 1146004 5625337 4575815 2026-09-08T15:27:47Z Buli 2648 5625337 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = ESA | NOCname = [[Олимписки комитет на Ел Салвадор]] | games = Olympics | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.teamesa.org }}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Ел Салвадор|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Ел Салвадор]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1968]] година и оттогаш учествувале на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1976|Летните олимписки игри]] во [[1976]] и [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. Ел Салвадор никогаш не настапил на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]'''. Спортистите на Олимписките игри немаат освоено медали. Националниот олимписки комитет на Ел Салвадор бил основан во [[1949]] година и бил признаен во 1962 година. == Медали == ===Учество и медали на ЛОИ=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| {{GamesName|SOG|1968}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1968|60]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1968|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1972}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1972|11]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1972|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1976}} || colspan=6; rowspan=2| ''Не учествувале'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|1980}} |- |align=left| {{GamesName|SOG|1984}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1984|10]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1984|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1988}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1988|6]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1988|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1992}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1992|4]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1992|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1996}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1996|8]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1996|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2000}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2000|8]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2000|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2004}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2004|7]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2004|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2008}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2008|11]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2008|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2012}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2012|10]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2012|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2016}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2016|7]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2016|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2020}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2020|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2024}} || colspan=6; rowspan=3 | ''Иден настан'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|2028}} |- |align=left| {{GamesName|SOG|2032}} |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} == Надворешни врски == * {{cite web |title=Ел Салвадор |publisher=International Olympic Committee |url=https://www.olympic.org/el-salvador }} * {{cite web |title=Ел Салвадор |publisher=Olympedia.com |url=http://www.olympedia.org/countries/ESA }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Ел Салвадор на Олимписките игри| ]] rw2vw2zrxzftibr5igt3hfzoccum69w 5625339 5625337 2026-09-08T15:28:15Z Buli 2648 5625339 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = ESA | NOCname = [[Олимписки комитет на Ел Салвадор]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.teamesa.org }}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Ел Салвадор|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Ел Салвадор]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1968]] година и оттогаш учествувале на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1976|Летните олимписки игри]] во [[1976]] и [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. Ел Салвадор никогаш не настапил на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]'''. Спортистите на Олимписките игри немаат освоено медали. Националниот олимписки комитет на Ел Салвадор бил основан во [[1949]] година и бил признаен во 1962 година. == Медали == ===Учество и медали на ЛОИ=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| {{GamesName|SOG|1968}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1968|60]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1968|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1972}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1972|11]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1972|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1976}} || colspan=6; rowspan=2| ''Не учествувале'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|1980}} |- |align=left| {{GamesName|SOG|1984}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1984|10]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1984|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1988}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1988|6]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1988|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1992}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1992|4]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1992|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1996}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 1996|8]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1996|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2000}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2000|8]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2000|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2004}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2004|7]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2004|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2008}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2008|11]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2008|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2012}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2012|10]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2012|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2016}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2016|7]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2016|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2020}} || [[Ел Салвадор на Летните олимписки игри 2020|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2024}} || colspan=6; rowspan=3 | ''Иден настан'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|2028}} |- |align=left| {{GamesName|SOG|2032}} |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} == Надворешни врски == * {{cite web |title=Ел Салвадор |publisher=International Olympic Committee |url=https://www.olympic.org/el-salvador }} * {{cite web |title=Ел Салвадор |publisher=Olympedia.com |url=http://www.olympedia.org/countries/ESA }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Ел Салвадор на Олимписките игри| ]] muqbde1qb00g1g0cxfwilh7d1nneqze Јордан на Олимписките игри 0 1146007 5625534 4595646 2026-09-08T22:59:58Z Buli 2648 5625534 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = JOR | NOCname = [[Јордански олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.joc.jo }}&nbsp;{{in lang|en|ar}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 102 | gold = 1 | silver = 2 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Јордан|competition=Summer Olympics|begin_year=1980|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Јордан]]''' — првпат учествува на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1980 година, и има испратено спортисти на сите [[Летни олимписки игри]] оттогаш. Никогаш се немаат натпреварувано на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. Од 2011 година, ниеден јеменски натпреварувач нема освоено медал. На игрите во [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] година, двајца јордански натпреварувачи бронзени медали во [[теквондо]]: [[Самер Камал]] и Ихшан Абу Шеиха. Сепак, не станува збор за официјални олимписки медали [[теквондо на Летните олимписки игри 1988|теквондото]] во Сеул бил [[демонстрационен спорт]];нема да стане [[Теквондо на Летните олимписки игри|официјален олимписки спорт]] [[теквондо на Летните олимпики игри|сè до 2000]] година. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Јордан бил создаден во 1957 година и бил принаен од страна на [[МОК]] во 1963 година. Јорданскиот олимписки комитет е под водство на неговото височество Принцот Гејсал Бин ел Хусеин. == Олимписка табела == {|class=wikitable |- !rowspan=2|Игри !colspan=7|Спортисти по спорт !colspan=3|Медали |- ![[File:Athletics pictogram.svg|20px|Атлетичари]] ![[File:Shooting pictogram.svg|20px|Стрелаштво]] ![[File:Archery pictogram.svg|20px|Стреличарство]] ![[File:Swimming pictogram.svg|20px|Пливање]] ![[File:Taekwondo pictogram.svg|20px|Теквондо]] ![[File:Boxing pictogram.svg|20px|Боксување]] ![[File:Equestrian Vaulting pictogram.svg|20px|Коњички спортови]] ![[File:Gold medal.svg|20px]] ![[File:Silver medal.svg|20px]] ![[File:Bronze medal.svg|20px]] |-align=center |align=left|{{знамеикона|RUS}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || - || 4 || - || - || - || - || - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 5 || - || - || - || - || -|| - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || - || - || 1 || - || 6 || -|| - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 2 || - || - || - || - || -|| - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта1996]] || 1 || - || - || 3 || - || -|| - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиденеј 2000]] || 2 || - || - || 2 || 1 || -|| - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 1 || - || - || 2 || 1 || -|| - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 2 || 2 || - || - || 1 || -|| - |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 2 || - || - || 2 || 3|| 1|| 1 |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |} == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Jordan Olympic Committee |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/jordan |accessdate=2011-08-08 }} * [http://taipei.tzuchi.org.tw/tzquart/2004su/qs12.htm 2004 summer] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090705114012/http://taipei.tzuchi.org.tw/tzquart/2004su/qs12.htm |date=2009-07-05 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Јордан на олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Јордан]] 4gil4rq8al7f1jc5g08t4rnfsfmd62n Јамајка на Олимписките игри 0 1146011 5625364 5493757 2026-09-08T15:45:54Z Buli 2648 5625364 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = JAM | NOCname = [[Олимписка асоцијација на Јамајка]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.joa.org.jm}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 38 | gold = 27 | silver = 39 | bronze = 28 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Јамајка|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Јамајка|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|BWI|1960 Summer}} (1960) }} '''[[Јамајка]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1948]] година и оттогаш учествувалa на сите натпреварувања. Јамајка на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' за првпат настапила во 1988 година и оттогаш ги проуштила само Зимските олимписки игри во [[Торино]] во [[2006]] година. Спортистите на Јамајка на Олимписките игри имаат освоено 68 медали, од кои 17 златни. Националниот олимписки комитет на Јамајка бил основан во [[1936]] година и бил признаен во [[1936]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 1 || 2 || 0 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 2 || 3 || 0 || 5 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || colspan=4| '''Како дел од екипата на Западна Индиска Федерација ''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 1 || 1 || 0 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 0 || 3 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 1 || 2 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 2 || 0 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 3 || 1 || 4 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 1 || 3 || 2 || 6 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 4 || 3 || 7 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 2 || 1 || 2 || 5 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 6 || 3 || 2 || 11 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] ||4 ||4 ||4 || 12 |- ! Вкупно !! 17 !! 30!! 20!! 67 |} ==ЗОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЗОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || colspan=4| '''Јамајка не учествувала''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] ||0 ||0 || 0|| 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи]] ||0 ||0 || 0|| 0 |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Јамајка на Олимписките игри| ]] 7oe94u1rlg7702za6y12pv2pn5hydoa Предлошка:Јамајка на Олимпијада 10 1146013 5625368 4596600 2026-09-08T15:48:24Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625368 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Канада на Олимписките игри 0 1146018 5625363 5493818 2026-09-08T15:44:43Z Buli 2648 5625363 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = CAN | NOCname = [[Олимписки комитет на Канада]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{URL|www.olympic.ca }}&nbsp;{{in lang|en|fr}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 16 | gold = 161 | silver = 196 | bronze = 240 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Канада|competition=Summer Olympics|begin_year=1900|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Канада|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = [[Canada at the 1906 Intercalated Games|1906]] Intercalated Games |flag=Flag of Canada (Pantone).svg}} '''[[Канада]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1900]] година и оттогаш учествувала на сите натпреварувања освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. Канада за првпат на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' настапила во [[1924]] година и оттогаш нема пропуштено ниту едно натпреварување. Спортистите на Олимписките игри имаат освоено вкупно 448 медали. == Домаќин== Канада како домаќин на Олимписките игри била трипати. Националниот олимписки комитет на Канада ''(-{Canadian Olympic Committee}-)'' бил основан во 1904 година и признаен во 1907 година. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Игри !! Град домаќин !! Датум !! Бр. држава<br /> учесници !! Бр. учесници !! Бр. спортови |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1976]] || [[Монтреал]] || [[17 јули]] – [[1 август]] || 92 || 6028 || 198 |- |align=left|[[Зимски олимписки игри 1988]] || [[Калгари]] || [[13 февруари|13]]–[[28 февруари]] || 57 || 1423 || 46 |- |align=left|[[Зимски олимписки игри 2010]] || [[Ванкувер]] || [[12 февруари|12]]–[[28 февруари]] || 83 || 2629 || 86 |} ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1896|Атина]] || colspan=4| Канада не учествувала |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1900|Париз]] || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1904|Сент Луис]] || 4 || 1 || 1 || 6 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1908|Лондон]] || 3 || 3 || 10 || 16 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1912|Стокхолм]] || 3 || 2 || 3 || 8 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1920|Антверпен]] || 3 || 3 || 3 || 9 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1924|Париз]] || 0 || 3 || 1 || 4 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам]] || 4 || 4 || 7 || 15 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес]] || 2 || 5 || 8 || 15 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || 1 || 3 || 5 || 9 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 1 || 2 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 1 || 2 || 0 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 2 || 1 || 3 || 6 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 1 || 2 || 1 || 4 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 1 || 3 || 1 || 5 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 2 || 3 || 5 |-style="background:#ccccff" |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 5 || 6 || 11 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| Канада не учествувала |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 10 || 18 || 16 || 44 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 3 || 2 || 5 || 10 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 7 || 4 || 7 || 18 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 3 || 11 || 8 || 22 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 3 || 3 || 8 || 14 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 3 || 6 || 3 || 12 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 3 || 9 || 6 || 18 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 1 || 5 || 12 || 18 |- ! Вкупно !! 59 !! 99 !! 121 !! 279 |} ==ЗОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1924|Шамони]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1928|Санкт Мориц]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1932|Лејк Плесид]] || 1 || 1 || 5 || 7 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1936|Гармиш-Партенкирхен]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1948|Санкт Мориц]] || 2 || 0 || 1 || 3 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1952|Осло]] || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1956|Кортина д'Ампецо]] || 0 || 1 || 2 || 3 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1960|Скво Вали]] || 2 || 1 || 1 || 4 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1964|Инсбрук]] || 1 || 0 || 2 || 3 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1968|Гренобл]] || 1 || 1 || 1 || 3 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1972|Сапоро]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук]] || 1 || 1 || 1 || 3 |- |align=left | [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Плесид]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1984|Сараево]] || 2 || 1 || 1 || 4 |-style="background:#ccccff" |align=left| [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари]] || 0 || 2 || 3 || 5 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил]] || 2 || 3 || 2 || 7 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]] || 3 || 6 || 4 || 13 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано]] || 6 || 5 || 4 || 15 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || 7 || 3 || 7 || 17 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || 7 || 10 || 7 || 24 |-style="background:#ccccff" |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] || 14 || 7 || 5 || 26 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи]] || 10 || 10 || 5 || 25 |- ! Вкупно !! 62 !! 55 !! 53 !! 170 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Канада на Олимписките игри| ]] jcjad3t494cdh1kl59hd6uinl848x9p Кајманските Острови на Олимписките игри 0 1146022 5625448 5246480 2026-09-08T20:32:05Z Buli 2648 5625448 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = CAY | NOCname = [[Олимписки комитет на Кајманските Острови ]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Кајмански Острови]] | oldcode = | website = {{url|www.caymanolympic.org.ky }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Кајмански Острови|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Кајмански Острови|competition=Winter Olympics|begin_year=2010|end_year= }} | seealso = }} '''[[Кајмански Острови|Кајманските Острови]]''' првпат настапиле на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1976]] година и оттогаш учествувале на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. Кајманските Острови на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' за првпат настапиле во [[2010]] година. Спортистите на Олимписките игри немаат освоено медали. Националниот олимписки комитет на Кајманските Острови бил основан во [[1973]] година и бил признаен во [[1976]] година. == Медали == ===Учество и медали на ЛОИ=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| {{GamesName|SOG|1976}} || [[Кајманските Острови на Летните олимписки игри 1976|2]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1976|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1980}} || colspan=6| ''Не учествувале'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|1984}} || [[Кајманските Острови на Летните олимписки игри 1984|8]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1984|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1988}} || [[Кајманските Острови на Летните олимписки игри 1988|8]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1988|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1992}} || [[Кајманските Острови на Летните олимписки игри 1992|10]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1992|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1996}} || [[Кајманските Острови на Летните олимписки игри 1996|9]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1996|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2000}} || [[Кајманските Острови на Летните олимписки игри 2000|3]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2000|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2004}} || [[Кајманските Острови на Летните олимписки игри 2004|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2004|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2008}} || [[Кајманските Острови на Летните олимписки игри 2008|4]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2008|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2012}} || [[Кајманските Острови на Летните олимписки игри 2012|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2012|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2016}} || [[Кајманските Острови на Летните олимписки игри 2016|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2016|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2020}} || [[Кајманските Острови на Летните олимписки игри 2020|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2024}} || colspan=6; rowspan=3 | ''Иден настан'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|2028}} |- |align=left| {{GamesName|SOG|2032}} |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} === Учество и медали на ЗОИ=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| {{GamesName|WOG|2010}} || [[Кајманските Острови на Зимските олимписки игри 2010|1]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 2010|–]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|2014}} || [[Кајманските Острови на Зимските олимписки игри 2014|1]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Зимските олимписки игри 2014|–]] |- |align=left| {{GamesName|WOG|2018}} || colspan=6| ''Не учествувале'' |- |align=left | {{GamesName|WOG|2022}} || colspan=6; rowspan=2 | ''Иден настан'' |- |align=left | {{GamesName|WOG|2026}} |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} ==Поврзано== *[[Тропски земји на Зимските олимписки игри]] == Надворешни врски == * {{cite web |title=Кајманските Острови |publisher=International Olympic Committee |url=https://www.olympic.org/cayman-islands }} * {{cite web |title=Кајманските Острови |publisher=Olympedia.com |url=http://www.olympedia.org/countries/CAY }} * {{cite web |title=Кајманските Острови |publisher=olympanalyt.com |url=http://olympanalyt.com/OlympAnalytics.php?param_pagetype=MedalsByGames&param_country=CAY |accessdate=2021-07-27 |archive-date=2022-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211020924/http://olympanalyt.com/OlympAnalytics.php?param_pagetype=MedalsByGames&param_country=CAY |url-status=dead }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Кајманските Острови на Олимписките игри| ]] nqmoiwfw07swewu3sjf05vw8aub3b0x Колумбија на Олимписките игри 0 1146028 5625495 5493826 2026-09-08T21:51:29Z Buli 2648 5625495 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = COL | NOCname = [[Олимписки комитет на Колумбија ]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.olimpicocol.co}}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 71 | gold = 5 | silver = 16 | bronze = 17 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Колумбија|competition=Summer Olympics|begin_year=1932|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Колумбија|competition=Winter Olympics|begin_year=2010|end_year= }} | seealso = }} '''[[Колумбија]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1932]] година и оттогаш учествувале на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1952|Летните олимписки игри]] во [[1952]] година. Колумбија на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' за првпат настапила во [[2010]] година. Спортистите на Олимписките игри имаат освоено вкупно 19 медали, од кои 2 златни. Националниот олимписки комитет на Колумбија бил основан во [[1936]] година и бил признаен во [[1948]] година. ===ЛОИ=== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| Учество и освоени медали | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- !ЛОИ!!Знаменосец!!Учесник!!Мажи!!Жени!! спорт.!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' !! '''Вкупно'''!! Пласман |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес]] ||[[Хорхе Пери]] ||1||1||0||1||0||0||0||0|| - |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] ||[[Хосе Доминго Санчес]] ||5||5||0||1||0||0||0||0|| - |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || ||6||6||0||3||0||0||0||0|| - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || colspan=10| '''Колумбија не учествувала''' |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] ||[[Хаиме Апарисио]] ||26||26||0||6||0||0||0||0|| - |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1960|Рим]] ||[[Емилијо Екевери]] ||16||16||0||5||0||0||0||0|| - |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1964|Токио]] ||[[Емилијо Екевери]] ||20||20||0||6||0||0||0||0|| - |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] ||[[Рикардо Гонсалес]] ||43||38||5||5||0||0||0||0|| - |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] ||[[Алфонсо Перес]] ||59 ||55||4||8||0|| 1||2||3||31 |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || ||35||32||3||7||0||0||0||0|| - |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1980|Москва]] ||[[Енрике Пења]] ||23 ||23||0||3||0|| 0||0||0|| - |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1984|Лос Анђелес]] ||[[Пабло Рестрепо]] ||39 ||36||3||8||0|| 1||0||1||33 |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] ||[[Хорхе Молина]] ||40 ||34||6||10||0|| 0||1||1||46 |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] ||[[Бернардо Товар]] ||49 ||46||3||11||0|| 0||1||1||54 |- |align=left|[[Летни олимписки игри 1996|Атланта]]||[[Марлон Перес]]||48||39||9||9||0 ||0 ||0||0|| - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] ||[[Марија Изабел Урутија]] ||44||25||19||13||1 ||0 ||0||1||50 |- |align=left|[[Летни олимписки игри 2004|Атина]] ||[[Карменца Делгадо]] ||53||32||21 ||15 ||0 ||0 ||2||2||68 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] ||[[Марија Луиса Кале]] ||67||43 ||24||16||0 ||1||1||2||64 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] ||[[Маријана Пахон]] ||104||48 ||56||19 ||1 ||3||4||8||38 |- ! Вкупно !! !!678!!525!!153!!!!2 !! 6 !! 11 !! 19!! |} == ЗОИ == {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| Учество и освоени медали | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- !ЗОИ!!Знаменосец!!Учесник!!Мажи!!Жени!! спорт.!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' !! '''Вкупно'''!! Пласман |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]]||align=left|[[Синтија Дензлер]]||1||0||1||1||0 ||0 || 0|| 0||- |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи]] || colspan=10| '''Колумбија не учествувала''' |- ! Вкупно!! !!1!!0 !!1!!!! 0!! 0 !! 0 !! 0!! |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Колумбија на Олимписките игри| ]] dniqxk90ybnlwl57y3qf8x143xwb842 Предлошка:Колумбија на Олимпијада 10 1146030 5625683 4596619 2026-09-09T08:00:08Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625683 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Костарика на Олимписките игри 0 1146031 5625494 5493827 2026-09-08T21:48:52Z Buli 2648 5625494 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = CRC | NOCname = [[Олимписки комитет на Костарика]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.concrc.org }}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 107 | gold = 1 | silver = 1 | bronze = 2 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Костарика|competition=Summer Olympics|begin_year=1936|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Костарика|competition=Winter Olympics|begin_year=1980|end_year= }} | seealso = }} '''[[Костарика]]''' првпат настапилa на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1936]] година и по пауза од 16 години повторно се вратила во 1964 година и оттогаш настапила на сите натпреварувања. Костарика на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' за првпат настапиле во [[1980]] година. Спортистите на Олимписките игри имаат освоено 4 медали. Националниот олимписки комитет на Костарика бил основан во [[1953]] година и бил признаен во [[1954]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || colspan=4| '''Костарика не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || colspan=4| '''Костарика не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || colspan=4| '''Костарика не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || colspan=4| '''Костарика не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || || || || |- ! Вкупно !! 1 !! 1 !! 2 !! 4 |} ==ЗОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left | [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Плесид]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1984|Сараево]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]] || colspan=4| '''Костарика не учествувала''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано]] || colspan=4| '''Костарика не учествувала''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] || colspan=4| '''Костарика не учествувала''' |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Костарика на Олимписките игри| ]] cclbwic8b0hja34s2lvluoepwx83ucc Казахстан на Олимписките игри 0 1146036 5625523 5250166 2026-09-08T22:40:14Z Buli 2648 5625523 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = KAZ | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Република Казахстан]] | games = Олимписките игри | website = {{url|www.olympic.kz }}&nbsp;{{in lang|kk}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 49 | gold = 17 | silver = 28 | bronze = 42 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Казахстан|competition=Summer Olympics|begin_year=1996|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Казахстан|competition=Winter Olympics|begin_year=1994|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|RU1}} (1900–1912)<br>{{flagIOC|URS}} (1952–1988)<br>{{flagIOC|EUN}} (1992) }} '''[[Казахстан]]''' — првпат учествуале на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' како независна држава во 1994 година, и испратиле натпреварувачи на сите игри оттогаш. Пред [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]], казахстанските спортисти се натпреварувале како [[Советски Сојуз на Олимписките игри|Советскиот Сојуз на Олимписките игри]], и исто така биле дел од [[Независни учесници на Летните олимписки игри 1992|Независниате екипа]] во 1992 година. Казахстанските натпреварувачи имаат освоено вкупно 52 медали на [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]], и уште 7 на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. [[Национален олимписки комитет на Казахстан|Националниот олимписки комитет на Казахстан]] бил создаден во 1990 година и признен во 1993 година. == Табели со медали по игри == {{col-begin}} {{col-2}} === Медали освоени на Летните олимписки игри === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| 1900–1912 || colspan=6| ''како дел од {{flagIOCteam|RU1}}'' |- |align=left| 1952–1988 || colspan=6| ''како дел од {{flagIOCteam|URS}}'' |- |align=left|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || colspan=6| ''as part of {{flagIOCteam|EUN|1992 Summer}}'' |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 96 || 3 || 4 || 4 || '''11''' || 24 |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиденеј 2000]] || 130 || 3 || 4 || 0 || '''7''' || 22 |- |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 119 || 1 || 4 || 3 || '''8''' || 40 |- |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 132 || 2 || 4 || 7 || '''13''' || 29 |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 115 || 7 || 1 || 5 || '''13''' || 12 |- |align=left|{{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|Рио 2016]] || || || || || || |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 2020|Токио 2020]] || || || || || || |- !colspan=2| Вкупно !! 16 !! 17 !! 19 !! 52 || 43 |} {{col-2}} === Медали освоени на Зимските олимписки игри === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| 1924–1952 || colspan=6| ''Не учествува'' |- |align=left| 1952–1988 || colspan=6| ''како дел од {{flagIOCteam|URS}}'' |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1992|Албертвил 1992]] || colspan=6| како дел од {{flagIOCteam|EUN|1992 Summer}}'' |- |align=left|{{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер 1994]] || 29 || 1 || 2 || 0 || '''3''' || 12 |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано 1998]] || 60 || 0 || 0 || 2 || '''2''' || 20 |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити 2002]] || 50 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || – |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 2006|Торино 2006]] || 56 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || – |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]] || 39 || 0 || 1 || 0 || '''1''' || 25 |- |align=left|{{знамеикона|RUS}} [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]] || 52 || 0 || 0 || 1 || '''1''' || 26 |- |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Зимски олимписки игри 2018|Пјонгчанг 2018]] || || || || || || |- !colspan=2| Вкупно !! 1 !! 3 !! 3 !! 7 || 29 |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ===Медали по летни спотови=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксуање на Летните олимписки игри|Боксување]] || 6 || 5 || 6 || 17|| 10 |- |align=left| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] || 5 || 4 || 1 || 10|| 13 |- |align=left| [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 2 || 0 || 1 || 3 || 49 |- |align=left| [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] || 1 || 4 || 9 || 14 || 35 |- |align=left| [[Image:Cycling pictogram.svg|25px]] [[Велосипедизам на Летните олимписки игри|Велосипедизам]] || 1 || 1 || 0 || 2|| 26 |- |align=left| [[Image:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|25px]] [[Современ пентатон на Летните олимписки игри|Современ пентатон]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 11 |- |align=left| [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]] || 0 || 2 || 1 || 3 || 45 |- |align=left| [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]] || 0 || 1 || 0 || 1 || 40 |- |align=left| [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри|Теквондо]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 28 |- ! Вкупно || 16 || 17 || 19 || 52 || |} {{col-2}} ===Медали по зимски спортови=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| [[Image:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Крос-кантри на Зимските олимписки игри|Крос-кантри скијање]] || 1 || 2 || 1 || 4 || 15 |- |align=left| [[Image:Biathlon pictogram.svg|25px]] [[Биатлон на Зимските олимписки игри|Биатлон]] || 0 || 1 || 0 || 1 || 19 |- |align=left| [[Image:Figure skating pictogram.svg|25px]] [[Уметничко лизгање на Зимските олимписки игри|Уметничко лизгање]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 25 |- |align=left| [[Image:Speed skating pictogram.svg|25px]] [[Брзо лизгање на Зимските олимписки игри|Брзо лизгање]] || 0 || 0 || 1 || 1|| 22 |- ! Вкупно || 1 || 3 || 3 || 7 || |} {{col-end}} ==Медалисти== === Летни олимписки игри === {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| Медал !style="width:12em"| Име !style="width:12em"| Игри !Спорт !Настан |- | {{gold medal}} || [[Василиј Јиров]]|| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 1996|Боксување]] ||Мажи лесно-тешка категорија |- | {{gold medal}} || [[Александар Паригин]]|| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|25px]] [[Современ пентатон на Летните олимписки игри 1996|Соверемен пентатон]] || Поединечно Мажи |- | {{gold medal}} || [[Јуриј Мелниченко]]|| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1996|Борење]] ||Мажи грчко-римски стил 57 кг |- | {{silver medal}} || [[Булат Жумадилов]]|| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 1996|Боксување]] ||Мажи мува |- | {{silver medal}} || [[Сергеј Белјајев]]|| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри 1996|Стрелаштво]] ||Мажи 50 метри пушка |- | {{silver medal}} || [[Сергеј Белјајев]]|| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри 1996|Стрелаштво]] ||Мажи 50 м пушка три позиции |- | {{silver medal}} || [[Анатолиј Храпати]]|| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1996|Кревање тегови]] ||Мажи 99 кг |- | {{bronze medal}} || [[Булат Нијазимбетов]]|| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 1996|Боксување]] ||Мажи лесна велтер |- | {{bronze medal}} || [[Јермакан Ибраимов]]|| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 1996|Боксување]] ||Мажи лесна-средна |- | {{bronze medal}} || [[Владимир Вокмјанин]]|| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри 1996|Стрелаштво]] ||Мажи 25 метри брзострелен пиштол |- | {{bronze medal}} || [[Маулен Мамиров]]|| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1996|Борење]] ||Мажи слободен стил 52 кг |- | {{gold medal}} || [[Олга Шишигина]]|| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] ||Жени 100 метри со пречки |- | {{gold medal}} || [[Бегзат Сатарханов]]|| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2000|Боксување]] ||Мажи пердув |- | {{gold medal}} || [[Јармахан Ибраимов]]|| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2000|Боксување]] ||Мажи лесна-средна |- | {{silver medal}} || [[Булат Жумадилов]]|| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2000|Боксување]] ||Мажи мува |- | {{silver medal}} || [[Мурхархан Дилдабеков]]|| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2000|Боксување]] ||Мажи супер-тешка |- | {{silver medal}} || [[Александар Винокуров]]|| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Cycling pictogram.svg|25px]] [[Велосипедизам на Летните олимписки игри 2000|Велосипедизам]] ||Мажи друмски трки |- | {{silver medal}} || [[Ислам Баирмуков]]|| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2000|Борење]] ||Мажи слободен стил 97 кг |- | {{gold medal}} || [[Бахтијар Артајев]]|| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2004|Боксување]] ||Мажи велтер |- | {{silver medal}} || [[Генадиј Головкин]]|| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2004|Боксување]] ||Мажи средна |- | {{silver medal}} || [[Сергеј Филимонов]]|| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2004|Кревање тегови]] ||Мажи 77 кг |- | {{silver medal}} || [[Генадиј Лалијев]]|| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2004|Борење]] ||Мажи слободен стил 74 кг |- | {{silver medal}} || [[Георгиј Цурцумија]]|| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2004|Борење]] ||Мажи грчко-римски стил 120 кг |- | {{bronze medal}} || [[Дмитриј Карпов]]|| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2004|Атлетика]] ||Мажи декатлон |- | {{bronze medal}} || [[Серик Јелеуов]]|| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2004|Боксување]] ||Мажи лесна |- | {{bronze medal}} || [[Мхитар Манукјан]]|| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2004|Борење]] ||Мажи грчко-римски стил 66 кг |- | {{gold medal}} || [[Бахут Сарасекбајев]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2008|Боксување]] ||Мажи велтер |- | {{gold medal}} || [[Иљја Иљин]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2008|Кревање тегови]] ||Мажи 94 кг |- | {{silver medal}} || [[Ашкат Житкејев]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2008|Џудо]] ||Мажи 100 кг |- | {{silver medal}} || [[Ирина Некрасова]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2008|Кревање тегови]] ||Жени 63 кг |- | {{silver medal}} || [[Ала Важенина]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2008|Кревање тегови]] ||Жени 75 кг |- | {{silver medal}} || [[Таимураз Тигијев]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2008|Борење]] ||Мажи слободен стил 96 кг |- | {{bronze medal}} || [[Јеркебулан Шиналијев]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2008|Боксување]] ||Мажи лесна-тешка |- | {{bronze medal}} || [[Арман Чилманов]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2008|Теквондо]] ||Мажи +80 кг |- | {{bronze medal}} || [[Марија Грабоветцкаја]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2008|Кревање тегови]] ||Жени +75 кг |- | {{bronze medal}} || [[Марид Муталимов]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2008|Борење]] ||Мажи слободен стил 120 кг |- | {{bronze medal}} || [[Нирбакит Тенгизбајев]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2008|Борење]] ||Мажи грчко-римски стил 60 кг |- | {{bronze medal}} || [[Азет Мамбетов]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2008|Борење]] ||Мажи грчко-римски стил 96 кг |- | {{bronze medal}} || [[Јелена Шалигина]]|| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри2008|Борење]] ||Жени слободен стил 63 кг |- | {{gold medal}} || [[Олга Рипакова]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] ||Жени троскок |- | {{gold medal}} || [[Серик Сапијев]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри2012|Боксување]] ||Мажи велтер |- | {{gold medal}} || [[Александар Винокуров]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Cycling pictogram.svg|25px]] [[Велосипедизам на Летните олимписки игри 2012|Велосипедизам]] ||Мажи дримски трки |- | {{gold medal}} || [[Иљја Иљин]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]]|| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] ||Мажи 94 кг |- | {{gold medal}} || [[Зулфија Чиншанло]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]]|| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] ||Жени 53 кг |- | {{gold medal}} || [[Маија Манеза]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]]|| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] ||Жени 63 кг |- | {{gold medal}} || [[Светлана Подобедова]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]]|| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] ||Жени 75 кг |- | {{silver medal}} || [[Адилбек Нијазимбетов]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2012|Боксување]] ||Мажи лесна-тешка |- | {{bronze medal}} || [[Иван Дичко]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2012|Боксување]] ||Мажи супер-тешка |- | {{bronze medal}} || [[Марина Волнова]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокување на Летните олимписки игри 2012|Боксување]] ||Жени средна |- | {{bronze medal}} || [[Акжурек Танатаров]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2012|Борење]] ||Мажи слободен стил 66 кг |- | {{bronze medal}} || [[Данијал Гаджијев]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2012|Борење]] ||Мажи грчко-римски стил 84 кг |- | {{bronze medal}} || [[Ѓузел Манјирова]]|| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2012|Борење]] ||Жени слободен стил 72 кг |} === Зимски олимписки игри === {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| Медал !style="width:12em"| Име !style="width:12em"| Игри !Спорт !Настан |- | {{gold medal}} || [[Владимир Смирнов]]|| {{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер 1994]] || [[Image:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Крос-кантри на Зимските олимписки игри 1994|Крос-кантри]] ||Мажи 50 км класично |- | {{silver medal}} || [[Владимир Смирнов]]|| {{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер 1994]] || [[Image:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Крос-кантри на Зимските олимписки игри 1994|Крос-кантри]] ||Мажи 10 км класично |- | {{silver medal}} || [[Владимир Смирнов]]|| {{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер 1994]] || [[Image:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Крос-кантри на Зимските олимписки игри 1994|Крос-кантри]] ||Мажи 15 км слободен стил |- | {{bronze medal}} || [[Владимир Смирнов]]|| {{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано 1998]] || [[Image:Cross country skiing pictogram.svg|25px]] [[Крос-кантри на Зимските олимписки игри 1998|Крос-кантри]] ||Мажи 15 км слободен стил |- | {{bronze medal}} || [[Људмила Прокашева]]|| {{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано 1998]] || [[Image:Speed skating pictogram.svg|25px]] [[Брзо скијање на Зимските олимписки игри 1998|Брзо скијање]] ||Жени 5000 м |- | {{silver medal}} || [[Елена Хрусталева]]|| {{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]] || [[Image:Biathlon pictogram.svg|25px]] [[Биатлон на Зимските олимписки игри 2010|Биатлон]] ||Поединечно жени |- | {{bronze medal}} || [[Денис Тен]]|| {{знамеикона|RUS}} [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]] || [[Image:Figure skating pictogram.svg|25px]] [[Уметниќко скијање на Зимските олимписки игри 2014|Уметничко скијање]] ||Поединечно мажи |} ==Поврзано== * [[Казахстан на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[МОК]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-10-09 }} * {{Наведена мрежна страница |title=National Olympic Committee of the Republic of Kazakhstan |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/kazakhstan |accessdate=2011-08-08 }} {{NationsinOlympics}} {{DEFAULTSORT:Казахстан на Олимписките игри}} [[Категорија:Казахстан на Летните олимписки игри| ]] [[Категорија:Спортот во Казахстан]] nz2bpy9sbj5k2i44qtgu8oxyzmhk0ik Камбоџа на Олимписките игри 0 1146042 5625624 5159120 2026-09-09T06:57:14Z Buli 2648 5625624 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = CAM | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Камбоџа]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Камбоџа]] | oldcode = | website = {{url|www.noccambodia.org }}&nbsp;{{in lang|km|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Камбоџа|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Камбоџа]]''' — се натпреварувала на седум [[Летни олимписки игри]]. Никогаш не учествувале на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. Тие никогаш не освоиле медал.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Sports Reference|title=Cambodia|url=http://www.sports-reference.com/olympics/countries/CAM/|accessdate=13 July 2011|archive-date=2012-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406044805/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/CAM/|url-status=dead}}</ref> Националниот комитет на Камбоџа бил основан во 1983 година и признаен од страна на [[МОК]] во 1994 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=IOC|title=Cambodia|url=http://www.olympic.org/cambodia|accessdate=13 July 2011}}</ref> ==Табели со медали== ===Медали освоени на Летните олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Среврени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 ||– |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || colspan=6| „не учествува“ |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 11 || 0 || 0 || 0 || 0 ||– |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || colspan=6| „не учествува“ |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 10 || 0 || 0 || 0 || 0 ||– |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || colspan=6; rowspan=5|„не учествува“ |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || [[1996 Летни олимписки игри medal table|–]] |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 ||– |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 ||– |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 ||– |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 6 || 0 || 0 || 0 || 0 ||– |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! – |} ==Поврзано== * [[Камбоџа на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.camnoc.org/welcome.php Home page] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110823122027/http://camnoc.org/welcome.php |date=2011-08-23 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Камбоџа на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Камбоџа]] {{Olympic-stub}} 3sq6vpsvmifo65y9to020sepijaagnt Катар на Олимписките игри 0 1146046 5625530 5514594 2026-09-08T22:53:30Z Buli 2648 5625530 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = QAT | NOCname = [[Катарски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.olympic.qa/en }}&nbsp;{{in lang|en|ar}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 94 | gold = 2 | silver = 2 | bronze = 5 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Катар|competition=Summer Olympics|begin_year=1984|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Катар]]''' — се натпреварувал на 7 [[Летни олимписки игри]]. Никогаш не се натпреварувале на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. Досега имаат освоено четири бронзени медали. По [[Катар на Олимписките игри 2008|Летните олимписки игри]] во 2008 година, Катар, заедно со [[Саудиска Арабија на Олимписките игри|Саудиска Арабија]] и [[Брунеј на Олимписките игри|Брунеј]], биле единствените три земји кои не испратиле женски натпреварувачи на [[Олимписки игри|Олимписките игри]]. [[МОК]] во 2010 година објави дека ќе ги „притисне“ овие земји да дозволат да се натпреваруваат и женски спортисти, и по кус период [[Катарски олимписки комитет|Катарскиот олимписки комитет]] објави дека се надева на присуството на четири женски спортисти на [[Стрелаштво на Летните олимписки игри 2012|стрелаштво]] и [[Мечување на Летните олимписки игри 2012|мечување]] на летните игри во [[Катар на Летните олимписки игри 2012|2012]] година во Лондон.<ref>[http://www.insidethegames.biz/summer-olympics/2012/9939-qatar-set-to-bow-to-ioc-pressure-and-send-women-to-london-2012 "Qatar decision to send female athletes to London 2012 increases pressure on Saudi Arabia"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141228065858/http://www.insidethegames.biz/summer-olympics/2012/9939-qatar-set-to-bow-to-ioc-pressure-and-send-women-to-london-2012 |date=2014-12-28 }}, Inside the Games, July 1, 2010</ref><ref>[http://www.independent.co.uk/sport/general/others/inside-lines-protests-at-2012-if-saudis-say-no-girls-allowed-2017852.html "Inside Lines: Protests at 2012 if Saudis say 'no girls allowed'"], ''The Independent'', July 4, 2010</ref> Катер на крајот имал четири жени учеснички на игрите во 2012 година.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18813543 "London 2012 Olympics: Saudi Arabian women to compete"], BBC, 12 July 2012</ref> Катарскиот олимписки комитет бил создаден во 1979 година и бил признаен од страна на МОК во 1980 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=IOC|title=Qatar|url=http://www.olympic.org/qatar|accessdate=12 August 2011}}</ref> ==Поврзано== * [[Катар на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.guardian.co.uk/sport/2005/dec/13/gdnsport3.sport2 "Qatar using black gold to tap into top performers"], ''The Guardian'', December 13, 2005 (on Olympic competitors from various countries switching to Qatari citizenship) *[http://www.olympic.org/qatar home page] {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Катар на Олимписките игри| ]] {{olympics-stub}} 80dv12wzo8vtr0lkuj1thdx9s5j2vfj Куба на Олимписките игри 0 1146048 5625492 5493835 2026-09-08T21:47:27Z Buli 2648 5625492 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = CUB | NOCname = [[Кубански олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 18 | gold = 86 | silver = 70 | bronze = 88 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Куба|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Куба]]''' првпат настапилa на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1900]] година и учествувала на поголемиот дел од натпреварите. Куба на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' никогаш нема настапувано. Кубанските спортисти на Олимписките игри имаат освоено 208 медали од кои 72 златни. Националниот олимписки комитет на Куба бил основан во [[1926]] година и бил признаен во [[1954]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1896|Атина]] || colspan=4| '''Куба не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1900|Париз]] || 1 || 1 || 0 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1904|Сент Луис]] || 4 || 2 || 3 || 9 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1908|Лондон]] || colspan=4| '''Куба не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1912|Стокхолм]] || colspan=4| '''Куба не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1920|Антверпен]] || colspan=4| '''Куба не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1924|Париз]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес]] || colspan=4| '''Куба не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || colspan=4| '''Куба не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 4 || 0 || 4 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 3 || 1 || 4 || 8 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 6 || 4 || 3 || 13 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 8 || 7 || 5 || 20 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || colspan=4| '''Куба не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || colspan=4| '''Куба не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 14 || 6 || 11 || 31 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 9 || 8 || 8 || 25 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 11 || 11 || 7 || 29 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 9 || 7 || 11 || 27 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 2 || 11 || 11 || 24 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 5||3 ||6 ||14 |- ! Вкупно !! 72!! 67 !! 69 !! 208 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Куба на Олимписките игри| ]] 4vir1mcg6wso6ekrln0cw03eftqwt3y Предлошка:Куба на Олимпијада 10 1146049 5625497 4596622 2026-09-08T21:55:32Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625497 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Мексико на Олимписките игри 0 1146051 5625491 5234938 2026-09-08T21:46:21Z Buli 2648 5625491 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = MEX | NOCname = [[Олимписки комитет на Мексико]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.soycom.org}}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 52 | gold = 13 | silver = 27 | bronze = 37 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Мексико|competition=Summer Olympics|begin_year=1900|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Мексико|competition=Winter Olympics|begin_year=1928|end_year= }} | seealso = }} '''[[Мексико]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1900]] година и по пауза од 24 години повторно се вратил во 1924 година и оттогаш настапил на сите натпреварувања. Мексико на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' за првпат настапил во [[1928]] година. Мексиканските спортисти на Олимписките игри имаат освоено вкупно 62 медали од кои 13 златни. Националниот олимписки комитет на Мексико бил основан во [[1923]] година и бил признаен во [[1923]] година. [[Град Мексико]] во 1968 година бил домаќин на [[Летни олимписки игри 1968|Летните олимписки игри]]. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1896|Атина]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1900|Париз]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1904|Сент Луис]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1908|Лондон]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1912|Стокхолм]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1920|Антверпен]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1924|Париз]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес]] || 0 || 2 || 0 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || 0 || 0 || 3 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 2 || 1 || 2 || 5 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 1 || 1 |-style="background:#ccccff" |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 3 || 3 || 3 || 9 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 1 || 3 || 4 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 2 || 3 || 1 || 6 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 1 || 2 || 3 || 6 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 3 || 1 || 4 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 2 || 0 || 1 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 1||3 ||3 ||7 |- ! Вкупно !! 13 !! 21!! 28!! 62 |} ==ЗОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1924|Шамони]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1928|Сент Мориц]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1932|Лејк Плесид]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1936|Гармиш-Партенкирхен]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1948|Сент Мориц]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1952|Осло]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1956|Кортина д'Ампецо]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1960|Скво Вали]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1964|Инсбрук]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1968|Гренобл]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1972|Сапоро]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left | [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Плесид]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1984|Сараево]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || colspan=4| '''Мексико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Мексико на Олимписките игри| ]] dgdflp15dqkgkz9khv7wj3gx3pgmeh3 Предлошка:Мексико на Олимпијада 10 1146053 5625656 4596630 2026-09-09T07:44:29Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625656 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Никарагва на Олимписките игри 0 1146054 5625490 5493872 2026-09-08T21:45:08Z Buli 2648 5625490 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = NCA | NOCname = [[Олимписки комитет на Никарагва]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.con.org.ni}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Никарагва|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Никарагва ]]''' првпат настапилa на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1968]] година и учествувала на сите натпреварувања освен на [[Летни олимписки игри 1988|Олимписките игри]] во [[1988]] година. Никарагва на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' никогаш не учествувала. Спортистите на Олимписките игри немаат освоено ниту еден медал. Националниот олимписки комитет на Никарагва бил основан во [[1959]] година и бил признаен во истата година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || colspan=4| '''Никарагва не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 0||0 || 0|| 0 |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Никарагва на Олимписките игри| ]] aic1mdf7z39d2pjtr92cb3dsszh5zqs Панама на Олимписките игри 0 1146057 5625488 5493891 2026-09-08T21:43:49Z Buli 2648 5625488 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = PAN | NOCname = [[Олимписки комитет на Панама]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.copanama.com }}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 107 | gold = 1 | silver = 1 | bronze = 2 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Панама|competition=Summer Olympics|begin_year=1928|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Панама ]]''' првпат настапилa на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1928]] година и со кратки паузи учествувала на поголемиот број натпреварувања. Панама на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' немаат никогаш настапено. Панамските спортисти на Олимписките игри имаат освоено 3 медали од кои еден златен. Националниот олимписки комитет на Панама бил основан во [[1934]] година и бил признаен во [[1947]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Анџелес]] || colspan=4| '''Панама не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || colspan=4| '''Панама не учествувала'''1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || colspan=4| '''Панама не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| '''Панама не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] ||0 || 0||0 || 0 |- ! Вкупно !! 1 !! 0 !! 2 !! 3 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Панама на Олимписките игри| ]] b78qy8jm8c4xmthxmfcvooz9w440v5h Предлошка:Панама на Олимпијада 10 1146059 5625514 4596637 2026-09-08T22:03:05Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625514 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Парагвај на Олимписките игри 0 1146060 5625487 5493894 2026-09-08T21:42:50Z Buli 2648 5625487 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = PAR | NOCname = [[Олимписки комитет на Парагвај]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.cop.org.py }}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 137 | gold = 0 | silver = 1 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Парагвај|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Парагвај|competition=Winter Olympics|begin_year=2014|end_year= }} | seealso = }} '''[[Парагвај]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1928]] година и оттогаш учествувал на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотиралe. Парагвај на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' досега нема учествувано. Парагвајските спортисти на Олимписките игри имаат освоено 1 сребрен медал. Националниот олимписки комитет на Парагвај бил основан во [[1970]] година и бил признаен истата година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| '''Парагвај не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0|| 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0|| 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0|| 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 0||0 ||0 || 0 |- ! Вкупно !! 0 !! 1 !! 0 !! 1 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Парагвај на Олимписките игри| ]] efisr1k4rfcvt1xcy0dn8elc4ysme5r Предлошка:Парагвај на Олимпијада 10 1146062 5625516 4596638 2026-09-08T22:04:37Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625516 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Перу на Олимписките игри 0 1146063 5625461 5493895 2026-09-08T20:49:27Z Buli 2648 5625461 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = PER | NOCname = [[Олимписки комитет на Перу]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.coperu.org }}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 98 | gold = 1 | silver = 3 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Перу|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Перу|competition=Winter Olympics|begin_year=2010|end_year= }} | seealso = }} '''[[Перу]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1936]] година и оттогаш настапил на сите натпреварувања освен на [[Летни олимписки игри 1952|Летните олимписки игри]] во [[1952]] година. Перу на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' досега нема учествувано. Перуанските спортисти на Олимписките игри имаат освоено 4 медали од кои 1 златен. Националниот олимписки комитет на Перу бил основан во [[1924]] година и бил признаен во [[1936]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || colspan=4| '''Перу не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 0|| 0|| 0|| 0 |- ! Вкупно !! 1 !! 3 !! 0 !! 4 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Перу на Олимписките игри| ]] 4zdb3tppaxr6tmzbo9x7ak93zclt528 Предлошка:Перу на Олимпијада 10 1146065 5625510 4596640 2026-09-08T22:01:14Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625510 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Порторико на Олимписките игри 0 1146066 5625460 5493901 2026-09-08T20:48:32Z Buli 2648 5625460 wikitext text/x-wiki {{Infobox country at games | NOC = PUR | NOCname = [[Олимписки комитет на Порторико]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption =[[Знаме на Порторико]] | oldcode = | website = {{URL|www.copur.pr}}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 92 | gold = 2 | silver = 2 | bronze = 8 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Порторико|competition=Summer Olympics|begin_year=1948|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Порторико|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year=}} | seealso = }} '''[[Порторико ]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1948]] година и оттогаш настапил на сите натпреварувања. Порторико на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' за првпат учествувал во [[1984]] година. Порториканските спортисти на Олимписките игри имаат освоено 8 медали. Националниот олимписки комитет на Порторико бил основан во [[1948]] година и бил признаен истата година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] ||0 ||1 ||1 ||2 |- ! Вкупно !! 0 !! 2 !! 6 !! 8 |} ==ЗОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1984|Сараево]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || colspan=4| '''Порторико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] || colspan=4| '''Порторико не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи]] || colspan=4| '''Порторико не учествувал''' |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Порторико на Олимписките игри| ]] kjphhu2mjkcs3gq53zofmuyi83sj8m1 Предлошка:Порторико на Олимпијада 10 1146068 5625512 4596641 2026-09-08T22:01:48Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625512 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Свети Кристофер и Невис на Олимписките игри 0 1146069 5625459 3504680 2026-09-08T20:46:00Z Buli 2648 5625459 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = SKN | NOCname = [[Олимписки комитет на Свети Кристофер и Невис]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.sknoc.org }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = }} '''[[Свети Кристофер и Невис ]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1996]] година и оттогаш настапил на сите натпреварувања. Свети Кристофер и Невис на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' досега нема учествувано. Спортистите на земјата на Олимписките игри досега немаат освоено ниту еден медал. Националниот олимписки комитет на Свети Кристофер и Невис бил основан во [[1986]] година и бил признаен во [[1993]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 0|| 0|| 0|| 0 |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Свети Кристофер и Невис на Олимписките игри| ]] kh0zy115u4tglmvwvfatjvog81six7n Предлошка:Свети Кристофер и Невис на Олимпијада 10 1146071 5625505 4596648 2026-09-08T21:59:42Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625505 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Света Луција на Олимписките игри 0 1146076 5625458 4575811 2026-09-08T20:44:42Z Buli 2648 5625458 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = LCA | NOCname = [[Saint Lucia Olympic Committee]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|http://slunoc.org}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 111 | gold = 1 | silver = 1 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Света Луција|competition=Summer Olympics|begin_year=1996|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Света Луција]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1996]] година и оттогаш настапила на сите натпреварувања. '''Света Луција''' на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' досега нема учествувано. Спортистите на земјата на Олимписките игри досега немаат освоено ниту еден медал. Националниот олимписки комитет на Санта Луција бил основан во [[1987]] година и бил признаен во [[1993]] година. == Медали == ===Учество и медали на ЛОИ=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| {{GamesName|SOG|1996}} || [[Света Луција на Летните олимписки игри 1996|6]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1996|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2000}} || [[Света Луција на Летните олимписки игри 2000|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2000|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2004}} || [[Света Луција на Летните олимписки игри 2004|2]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2004|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2008}} || [[Света Луција на Летните олимписки игри 2008|4]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2008|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2012}} || [[Света Луција на Летните олимписки игри 2012|4]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2012|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2016}} || [[Света Луција на Летните олимписки игри 2016|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2016|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2020}} || [[Света Луција на Летните олимписки игри 2020|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2024}} || colspan=6; rowspan=3 | ''Иден настан'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|2028}} |- |align=left| {{GamesName|SOG|2032}} |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! |} == Надворешни врски == * {{cite web |title=Света Луција |publisher=International Olympic Committee |url=https://www.olympic.org/saint-lucia }} * {{cite web |title=Света Луција |publisher=Olympedia.com |url=http://www.olympedia.org/countries/LCA }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Света Луција на Олимписките игри| ]] 3629slq1q4g7fnz9e3gsfku4m0kab7c Свети Винсент и Гренадините на Олимписките игри 0 1146080 5625457 3504448 2026-09-08T20:43:28Z Buli 2648 5625457 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = VIN | NOCname = [[Олимписки комитет на Свети Винсент и Гренадини ]] | games = Олимписките игри | year = | oldcode = | website = {{url|www.svgnoc.org }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Свети Винсент и Гренадини|competition=Summer Olympics|begin_year=1988|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Свети Винсент и Гренадините]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1988]] година и оттогаш настапил на сите натпреварувања. Свети Винсент и Гренадините на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' досега нема учествувано. Спортистите на земјата на Олимписките игри досега немаат освоено ниту еден медал. Националниот олимписки комитет на Свети Винсент и Гренадините бил основан во [[1982]] година и бил признаен во [[1987]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0|| 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0|| 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 0|| 0|| 0|| 0 |- ! Вкупно !! 0!! 0!! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Свети Винсент и Гренадините на Олимписките игри| ]] 43l9zh1tbk8v8u5reqo51ptzr08ylox Предлошка:САД на Олимписките игри 10 1146105 5625513 3918560 2026-09-08T22:02:31Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625513 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Соединетите Американски Држави на Олимписките игри 0 1146120 5625456 5493924 2026-09-08T20:41:42Z Buli 2648 5625456 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = USA | NOCname = [[Олимписки комитет на САД]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на САД]] | oldcode = | website = {{url|www.teamusa.com}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 1 | gold = 1232 | silver = 1013 | bronze = 892 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=САД|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=САД|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = [[United States at the 1906 Intercalated Games|1906]] Intercalated Games }} '''[[Соединетите Американски Држави]]''' првпат настапиле на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1896]] година и оттогаш настапиле на сите натпреварувања освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. Соединетите Американски Држави на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписките игри]]''' за првпат учествувале во 1924 година, и оттогаш немаат пропуштено ниту еден мундијал. САД досега бил организатор на осум Олимписки игри и тоа: * [[Летни олимписки игри 1904]] во [[Сент Луис]] * [[Зимски олимписки игри 1932]] во [[Лејк Плесид]] * [[Летни олимписки игри 1932]] во [[Лос Анџелес]] * [[Зимски олимписки игри 1960]] во [[Скво Вали (Калифорнија)|Скво Вали]] * [[Зимски олимписки игри 1980]] во [[Лејк Плесид]] * [[Летни олимписки игри 1984]] во [[Лос Анџелес]] * [[Летни олимписки игри 1996]] во [[Атланта]] * [[Зимски олимписки игри 2002]] во [[Солт Лејк Сити]] Американските спортисти на Олимписките игри досега имаат освоено вкупно 2399 медали, од кои 974 златни медали. САД во моментот е најуспешната нација по број на медали на Летните олимписки игри, и втора по пласман на Зимските олимписки игри, веднаш по Норвешка. Националниот олимписки комитет на Соединетите Американски Држави бил основан во [[1894]] година и бил признаен истата година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1896|Атина]] || 11 || 7 || 2 || 20 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1900|Париз]] || 19 || 14 || 14 || 47 |-style="background:#ccccff" |align=left| [[Летни олимписки игри 1904|Сент Луис]] || 79 || 83 || 80 || 242 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1908|Лондон]] || 23 || 12 || 12 || 47 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1912|Стокхолм]] || 25 || 19 || 19 || 63 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1920|Антверпен]] || 41 || 27 || 27 || 95 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1924|Париз]] || 45 || 27 || 27 || 99 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам]] || 22 || 18 || 16 || 56 |-style="background:#ccccff" |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес]] || 41 || 32 || 30 || 103 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || 24 || 20 || 12 || 56 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 38 || 27 || 19 || 84 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 40 || 19 || 17 || 76 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 32 || 25 || 17 || 74 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 34 || 21 || 16 || 71 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 36 || 26 || 28 || 90 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 45 || 28 || 34 || 107 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 33 || 31 || 30 || 94 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 34 || 35 || 25 || 94 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| ''САД не учествувал'' |-style="background:#ccccff" |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 83 || 61 || 30 || 174 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 36 || 31 || 27 || 94 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 37 || 34 || 37 || 108 |-style="background:#ccccff" |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 44 || 32 || 25 || 101 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 37 || 24 || 33 || 94 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 34 || 39 || 27 || 100 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 36 || 38 || 36 || 110 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 46 || 29 || 29 || 104 |- ! Вкупно* !! 974 !! 757 !! 668 !! 2399 |} ==ЗОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1924|Шамони]] || 1 || 2 || 1 || 4 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1928|Сент Мориц]] || 2 || 2 || 2 || 6 |-style="background:#ccccff" |align=left| [[Зимски олимписки игри 1932|Лејк Плесид]] || 6 || 4 || 2 || 12 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1936|Гармиш-Партенкирхен]] || 1 || 0 || 3 || 4 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1948|Сент Мориц]] || 3 || 4 || 2 || 9 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1952|Осло]] || 4 || 6 || 1 || 11 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1956|Кортина д'Ампецо]] || 2 || 3 || 2 || 7 |-style="background:#ccccff" |align=left| [[Зимски олимписки игри 1960|Скво Вали]] || 3 || 4 || 3 || 10 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1964|Инсбрук]] || 1 || 2 || 3 || 6 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1968|Гренобл]] || 1 || 5 || 1 || 7 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1972|Сапоро]] || 3 || 2 || 3 || 8 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук]] || 3 || 3 || 4 || 10 |-style="background:#ccccff" |align=left | [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Плесид]] || 6 || 4 || 2 || 12 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1984|Сараево]] || 4 || 4 || 0 || 8 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари]] || 2 || 1 || 3 || 6 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил]] || 5 || 4 || 2 || 11 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]] || 6 || 5 || 2 || 13 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано]] || 6 || 3 || 4 || 13 |-style="background:#ccccff" |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || 10 || 13 || 11 || 34 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || 9 || 9 || 7 || 25 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] || 9 || 15 || 13 || 37 |- ! Вкупно* !! 87 !! 95 !! 71 !! 253 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:САД на Олимписките игри| ]] lx9judppuhym5z14qb31djzf4q5fdvq Суринам на Олимписките игри 0 1146127 5625455 4575818 2026-09-08T20:40:26Z Buli 2648 5625455 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = SUR | NOCname = [[Олимписки комитет на Суринам]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.surolympic.org}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 113 | gold = 1 | silver = 0 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Суринам|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Суринам]]''' првпат настапиле на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1960]] година и оттогаш учествувале на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1960|Летните олимписки игри]] во [[1960]] година и [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Суринам никогаш не учествувал. Спортистите на земјата на Олимписките игри досега имаат освоено 2 медали, од кои 1 златен. Националниот олимписки комитет на Суринам бил основан во [[1959]] година и бил признаен во [[1959]] година. == Медали == ===Учество и медали на ЛОИ=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| {{GamesName|SOG|1960}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 1960|1]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1960|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1964}} || colspan=6 | ''Не учествувале'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|1968}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 1968|1]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1968|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1972}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 1972|2]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1972|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1976}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 1976|3]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1976|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1980}} || colspan=6 | ''Не учествувале'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|1984}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 1984|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1984|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1988}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 1988|6]] || 1 || 0 || 0 || 1 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1988|29]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1992}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 1992|6]] || 0 || 0 || 1 || 1 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1992|54]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|1996}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 1996|7]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 1996|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2000}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 2000|4]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2000|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2004}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 2004|4]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2004|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2008}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 2008|4]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2008|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2012}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 2012|5]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2012|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2016}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 2016|6]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2016|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2020}} || [[Суринам на Летните олимписки игри 2020|3]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Освојувачи на медали на Летните олимписки игри 2020|–]] |- |align=left| {{GamesName|SOG|2024}} || colspan=6; rowspan=3 | ''Иден Настан'' |- |align=left| {{GamesName|SOG|2028}} |- |align=left| {{GamesName|SOG|2032}} |- !colspan=2| Вкупно !! 1 !! 0 !! 1 !! 2 !! |} === Медали по спорт === {{Medals table | caption = | team = Спорт | hide_rank = yes | leading = | gold_1 = 1 | silver_1 = 0 | bronze_1 = 1 | name_1 = {{GamesSport|Пливање|Format=d}} }} == Освојувачи на медали == {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| Медал !style="width:10em"| Име !style="width:12em"| Игри !Спорт !Дисциплина |- | {{gold medal}} || [[Ентони Нести]] || {{GamesName|SOG|1988}} || [[Image:Swimming pictogram.svg|25px]] [[Пливање на Летните олимписки игри 1988|Пливање]] || 100 м делфин |- | {{bronze medal}} || [[Ентони Нести]] || {{GamesName|SOG|1992}} || [[Image:Swimming pictogram.svg|25px]] [[Пливање на Летните олимписки игри 1992|Пливање]] || 100 м делфин |} ==Надворешни врски== * {{cite web |title=Суринам|publisher=International Olympic Committee |url=https://www.olympic.org/suriname }} * {{cite web |title=Суринам|publisher=Olympedia.com |url=http://www.olympedia.org/countries/SUR }} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Суринам на Олимписките игри| ]] ibzpkn7x7qnwh8lktgotc2uhfclip2o Тринидад и Тобаго на Олимписките игри 0 1146131 5625453 5493937 2026-09-08T20:38:54Z Buli 2648 5625453 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = TTO | NOCname = [[Олимписки комитет на Тринидад и Тобаго]] | games = Олимписките игри | flagcaption = | flamingo = | website = {{url|www.ttoc.org }} | competitors = | game = | flagbearer = | rank = 83 | gold = 3 | silver = 5 | bronze = 11 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Тринидад и Тобаго|competition=Summer Olympics|begin_year=1948|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Тринидад и Тобаго|competition=Winter Olympics|begin_year=1994|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|BWI|1960 Summer}} (1960) }} {{Тринидад и Тобаго на Олимпијада}} '''[[Тринидад и Тобаго]]''' првпат настапиле на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1948]] година и оттогаш учествувале на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1960|Летните олимписки игри]] во [[1960]] година. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Тринидад и Тобаго за првпат учествувал во 1994 година. Спортистите на земјата на Олимписките игри досега имаат освоено 18 медали, од кои 2 златни медали. Националниот олимписки комитет на Тринидад и Тобаго бил основан во [[1946]] година и бил признаен во [[1948]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || colspan=4| '''Како член на Британска Западна Индија ''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 1 || 2 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 2 || 0 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] ||1 ||1 ||2 || 4 |- ! Вкупно !! 2 !! 5 !! 11 !! 18 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Тринидад и Тобаго на Олимписките игри| ]] qawi1md7xogqc4y9wsispwj2lyoehra 5625454 5625453 2026-09-08T20:39:22Z Buli 2648 5625454 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = TTO | NOCname = [[Олимписки комитет на Тринидад и Тобаго]] | games = Олимписките игри | flagcaption = | flamingo = | website = {{url|www.ttoc.org }} | competitors = | game = | flagbearer = | rank = 83 | gold = 3 | silver = 5 | bronze = 11 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Тринидад и Тобаго|competition=Summer Olympics|begin_year=1948|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Тринидад и Тобаго|competition=Winter Olympics|begin_year=1994|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|BWI|1960 Summer}} (1960) }} '''[[Тринидад и Тобаго]]''' првпат настапиле на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1948]] година и оттогаш учествувале на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1960|Летните олимписки игри]] во [[1960]] година. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Тринидад и Тобаго за првпат учествувал во 1994 година. Спортистите на земјата на Олимписките игри досега имаат освоено 18 медали, од кои 2 златни медали. Националниот олимписки комитет на Тринидад и Тобаго бил основан во [[1946]] година и бил признаен во [[1948]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || colspan=4| '''Како член на Британска Западна Индија ''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 1 || 2 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 2 || 0 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] ||1 ||1 ||2 || 4 |- ! Вкупно !! 2 !! 5 !! 11 !! 18 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Тринидад и Тобаго на Олимписките игри| ]] db6smhbu0of3gz37cfvy46be7u8z33m Предлошка:Тринидад и Тобаго на Олимпијада 10 1146134 5625506 4596660 2026-09-08T22:00:05Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625506 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Уругвај на Олимписките игри 0 1146135 5625452 5493941 2026-09-08T20:37:41Z Buli 2648 5625452 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = URU | NOCname = [[Олимписки комитет на Уругвај]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.cou.org.uy}}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 93 | gold = 2 | silver = 2 | bronze = 6 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Уругвај|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Уругвај|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Уругвај]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1924]] година и оттогаш учествувал на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Уругвај учествувал само еднаш, и тоа во [[1998]] година. Спортистите на Уругвај на Олимписките игри досега имаат освоено 10 медали, од кои 2 златни. Националниот олимписки комитет на Уругвај бил основан во [[1923]] година и бил признаен во [[1923]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1924|Париз]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анђелес]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| '''Уругвај не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] ||0 ||0 ||0 ||0 |- ! Вкупно !! 2 !! 2 !! 6 !! 10 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Уругвај на Олимписките игри| ]] 9rewz1k6apcg7to7cqugcl6zw87nfpm Предлошка:Уругвај на Олимпијада 10 1146137 5625666 4596665 2026-09-09T07:47:49Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625666 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Хаити на Олимписките игри 0 1146138 5625451 5493952 2026-09-08T20:36:21Z Buli 2648 5625451 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = HAI | NOCname = [[Олимписки комитет на Хаити]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 134 | gold = 0 | silver = 1 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Хаити|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Хаити|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Хаити]]''' првпат настапиле на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1900]] година и оттогаш не учествувале на 11 [[Летни олимписки игри]]. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Хаити никогаш не учествувал. Спортистите на земјата на Олимписките игри досега имаат освоено 2 медали. Националниот олимписки комитет на Хаити бил основан во [[1914]] година и бил признаен во [[1924]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="#cc9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1900|Париз]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1904|Сент Луис]] || colspan=4| '''Хаити не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1908|Лондон]] || colspan=4| '''Хаити не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1912|Стокхолм]] || colspan=4| '''Хаити не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1920|Антверпен]] || colspan=4| '''Хаити не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1924|Париз]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || colspan=4| '''Хаити не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || colspan=4| '''Хаити не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || colspan=4| '''Хаити не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || colspan=4| '''Хаити не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || colspan=4| '''Хаити не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || colspan=4| '''Хаити не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| '''Хаити не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 0 || 0 || 0 || |- ! Вкупно !! 0 !! 1 !! 1 !! 2 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Хаити на Олимписките игри| ]] ojro7tqwpp8rg7yddj83yfh23lvymgj Хондурас на Олимписките игри 0 1146141 5625450 5493957 2026-09-08T20:35:06Z Buli 2648 5625450 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = HON | NOCname = [[Олимписки комитет на Хондурас]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{URL|cohonduras.com }}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Хондурас|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Хондурас|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Хондурас ]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1968]] година и оттогаш не учествувал на две [[Летни олимписки игри]]. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Хондурас за првпат учествувал во [[1992]] година. Спортистите на земјата на Олимписките игри досега немаат освоено медал. Националниот олимписки комитет на Хондурас бил основан во [[1956]] година и бил признаен во [[1956]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || colspan=4| '''Хондурас не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| '''Хондурас не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 0||0 ||0 ||0 |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} ==ЗОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]] || colspan=4| '''Хондурас не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано]] || colspan=4| '''Хондурас не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || colspan=4| '''Хондурас не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || colspan=4| '''Хондурас не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] || colspan=4| '''Хондурас не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи]] || colspan=4| '''Хондурас не учествувал''' |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Хондурас на Олимписките игри| ]] czpi1ei4brd8k46d4v011nqbulk1euc Чиле на Олимписките игри 0 1146144 5625449 5493962 2026-09-08T20:33:50Z Buli 2648 5625449 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = CHI | NOCname = [[Олимписки комитет на Чиле]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.coch.cl }}&nbsp;{{in lang|es}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 81 | gold = 3 | silver = 8 | bronze = 4 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Чиле|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Чиле|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Чиле ]]''' првпат настапиле на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1896]] година и оттогаш не учествувале на пет [[Летни олимписки игри]]. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Чиле за првпат учествувал во [[1948]] година. Спортистите на земјата на Олимписките игри досега имаат освоено 13 медали, од кои 2 златни. Националниот олимписки комитет на Чиле бил основан во [[1934]] година и бил признаен во [[1934]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1896|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1900|Париз]] || colspan=4| Чиле не учествувал |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1904|Сент Луис]] || colspan=4| Чиле не учествувал |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1908|Лондон]] || colspan=4| Чиле не учествувал |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1912|Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1920|Антверпен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1924|Париз]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес]] || colspan=4| ‘Чиле не учествувал |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 2 || 0 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 2 || 2 || 4 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| ‘Чиле не учествувал |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 2 || 0 || 1 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] ||0 || 0||0 || 0 |- ! Вкупно !! 2 !! 7 !! 4 !! 13 |} == ЗОИ == {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1924|Шамони]] || colspan=4| ''Чиле не учествувал'' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1928|Сент Мориц]] || colspan=4| ''Чиле не учествувал'' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1932|Лејк Плесид]] || colspan=4| ''Чиле не учествувал'' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1936|Гармиш-Партенкирхен]] || colspan=4| ''Чиле не учествувал'' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1948|Сент Мориц]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1952|Осло]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1956|Кортина д'Ампецо]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1960|Скво Вали]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1964|Инсбрук]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1968|Гренобл]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1972|Сапоро]] || colspan=4| ''Чиле не учествувал'' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left | [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Плесид]] || colspan=4| ''Чиле не учествувал'' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1984|Сараево]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Чиле на Олимписките игри| ]] 0ygl2qx3bim6z45lwmg88msxw2qsbzn Предлошка:Чиле на Олимпијада 10 1146146 5625651 4596673 2026-09-09T07:42:59Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625651 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Кинески Тајпеј на Олимписките игри 0 1146224 5625610 4984539 2026-09-09T06:45:19Z Buli 2648 5625610 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = TPE | NOCname = [[Олимписки комитет на Кинески Тајпеј]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{URL|www.tpenoc.net}}&nbsp;{{in lang|zh|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 63 | gold = 9 | silver = 11 | bronze = 23 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Кинески Тајпеј|competition=Summer Olympics|begin_year=1956|end_year=}} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Кинески Тајпеј|competition=Winter Olympics|begin_year=1972|end_year=}} | seealso = {{flagIOC|ROC}} (1924–1948) }} '''[[Тајван]]''', официјално '''Република Кина''' (РК) моментално се натпреварува како "'''[[Кинески Тајпеј]]'''" на [[Олимписки игри|Олимписките игри]]. Република Кина првпат учествувала на [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]] во 1932 година како „Кина“. По [[Кинеска граѓанска војна|Кинеската граѓанска војна]] РК се повлекла на осторовот [[Тајван]] и само спортисти од Тајван се натпреварувале за РК. РК ги [[бојкот]]ирала Олимписките игри почнувајќи од Летните олимписки игри 1976 година сè до повратокот на Зимските олимписките игри во 1984 година, и започнале да учествуваат како ''Кинески Тајпеј''. Поради притисокот од НРК, од 1984 година, Тајванските атлетичари се натпреварувале под олимпиското знаме на Кинески Тајпеј наместо под знамето на Република Кина.На секоја церемонија за доделување на медал, се свири химната на знамето на Република Кина наместо државната химна на Република Кина. Тајванските спортисти го освоиле својот прв Олимписки медал (како [[Република Кина]]) на игрите во [[Република Кина на Летните олимписки игри 1960|1960]] година, и нивниот прв златен медал на игрите во [[Тајван на Олимписките игри 2004|2004]] година. ==Табели со медали== {{col-begin}} {{col-2}} ===Медали на Летните олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| 1932–1948 || colspan=7| ''како дел од {{flagIOCteam|ROC}}'' |- |align=left| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || 13 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 27 || 0 || 1 || 0 || 1 || 32 |- |align=left| {{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 40 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 43 || 0 || 0 || 1 || 1 || 42 |- |align=left| {{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 21 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || colspan=7; rowspan=2| ''не учествувал'' |- |align=left| {{знамеикона|USSR}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 38 || 0 || 0 || 1 || 1 || 43 |- |align=left| {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри1988|Сеул 1988]] || 61 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 37 || 0 || 1 || 0 || 1 || 49 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 74 || 0 || 1 || 0 || 1 || 61 |- |align=left| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 74 || 0 || 1 || 4 || 5 || 58 |- |align=left| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 89 || 2 || 2 || 1 || 5 || 31 |- |align=left| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 80 || 0 || 0 || 4 || 4 || 79 |- |align=left| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 44 || 0 || 1 || 1 || 2 || 63 |- !colspan=2| Вкупно!! 2 !! 7 !! 12 !! 21 !! 76 |} {{col-2}} ===Медали на зимските игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| {{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1972|Сапоро 1972]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|AUT}} [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук 1976]] || 6 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Пласид 1980]] || colspan=7| ''не учествувал'' |- |align=left| {{знамеикона|YUG}} [[Зимски олимписки игри 1984|1984 Sarajevo]] || 12 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари 1988]] || 13 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1992|Албертвил 1992]] || 8 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер 1994]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано 1998]] || 7 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити 2002]] || 6 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 2006|Торино 2006]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| {{знамеикона|RUS}} [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! - |} {{col-end}} ===Медали по спортови=== {| {{MedalTable|type=Sport}} |- |align=left| [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписките игри|Теквондо]] || 2 || 1 || 5|| 8 |- |align=left| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] || 0 || 2 || 4 || 6 |- |align=left| [[Image:Archery pictogram.svg|25px]] [[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Image:Table tennis pictogram.svg|25px]] [[Пинг-Понг на Летните олимписки игри|Пинг-Понг]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Image:Baseball pictogram.svg|25px]] [[Бејзбол на Летните олимписки игри|Бејзбол]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- ! вкупно !! 2 !! 7 !! 12 !! 21 |} ==Список на медалисти== {| class="wikitable sortable" border="1" |- !style="width:6em"| Медал ! Име !style="width:9em"| Игри !style="width:9em"| Спорт !style="width:14em"| Настан |- | {{silver medal}} || [[Јанг Чуангуанг]] ||{{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1960|Атлика]] || Мажи декатлон |- | {{bronze medal}} || [[Чи Ченг]] ||{{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1968|Атлетика]] || Жени 80 м со пречки |- | {{bronze medal}} || [[Цај Венји]] ||{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри1984|Weightlifting]] || Мажи пердув |- | {{silver medal}} || <span style="font-size:90%">[[Џанг Џенгсјен]], [[Џанг Венѕунг]], [[Џанг Јаотенг]], [[Чен Џесјин]], [[Чен Вејченг]], [[Ѓанг Тајќуен]], [[Хуанг Џунгји]], [[Хуанг Венбо]], [[Џунг Јуџенг]], [[Гу Гуоќен]], [[Гуо Ли Ѓенфу]], [[Љао Мингсјунг]], [[Лин Џаохуанг]], [[Лин Кунхан]], [[Луо Џенжунг]], [[Луо Гуоџанг]], [[Бај Кунхунг]], [[Цај Мингхунг]], [[Ванг Гуангси]], [[Ву Сеџе]]</span> ||{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Baseball pictogram.svg|25px]] [[Бејзбол на Летните олимписки игри 1992|Бејзбол]] || Мажи |- | {{silver medal}} || [[Чен Јинг]] ||{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Table tennis pictogram.svg|25px]] [[Пинг-понг на Летните олимписки игри 1996|Пинг-понг]] || Поединечно жени |- | {{silver medal}} || [[Ли Фенгјинг]] ||{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2000|Кревање тегови]] || Жени 53 кг |- | {{bronze medal}} || [[Чен Ѓинг]] ||{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|2000 Sydney]] || [[Image:Table tennis pictogram.svg|25px]] [[Пинг-понг на Летните олимписки игри 2000|Пинг-понг]] || Поединечно жени |- | {{bronze medal}} || [[Ќи Шужу]] ||{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2000|Теквондо]] || Жени мува |- | {{bronze medal}} || [[Хуанг Џесјунг]] ||{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2000|Теквондо]] || Мажи мува |- | {{bronze medal}} || [[Гуо Јихенг]] ||{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2000|Кревање тегови]] || Жени 75 кг |- | {{gold medal}} || [[Чен Шесјин]] ||{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2004|Теквондо]] || Жени 49 кг |- | {{gold medal}} || [[Џу Мујен]] ||{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2004|Теквондо]] || Мажи 58 кг |- | {{silver medal}} || [[Чен Шејуен]], [[Лиу Мингхуанг]], [[Ванг Џенгбанг]] ||{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Archery pictogram.svg|25px]] [[Стреличарство на Летните олимписки игри 2004|Стреличарство]] || Мажи |- | {{silver medal}} || [[Хуанг Џесјунг]] ||{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2004|Теквондо]] || Мажи 68 кг |- | {{bronze medal}} || [[Чен Лижу]], [[Ву Хуејжу]], [[Јуен Шуќи]] ||{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Archery pictogram.svg|25px]] [[Стреличарство на Летните олимписки игри 2004|Стреличарство]] || Жени |- | {{bronze medal}} || [[Џу Мујен]] ||{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2008|Теквондо]] || Мажи 58 кг |- | {{bronze medal}} || [[Сунг Јуќи]] ||{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2008|Теквондо]] || Мажи 68 кг |- | {{bronze medal}} || [[Чен Вејлинг]] ||{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2008|Кревање тегови]] || Жени 48 кг |- | {{bronze medal}} || [[Лу Јингќи]] ||{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2008|Кревање тегови]] || Жени 63 кг |- | {{silver medal}} || [[Сју Шуѓинг]] ||{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] || Жени 53 кг |- | {{bronze medal}} || [[Ѕенг Личенг]] ||{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2012|Теквондо]] || Жени 58 кг |} ==Поврзано== * [[Олимписки комитет на Кинески Тајпеј]] == Наводи == {{наводи}} * {{нмс |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[МОК]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-12-18 }} * {{нмс |title=Olympic Committee |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=TPE |accessdate=2007-12-18 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Кинески Тајпеј на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Тајван|Олимписки]] [[Категорија:Репрезентации на Тајван|Олимписки]] 4pyvm422v8ez04rzi87r1tjg1tnlgxu Џибути на Олимписките игри 0 1146305 5625632 3431737 2026-09-09T07:16:27Z Buli 2648 5625632 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = DJI | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Џибути]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = https://cnos-djibouti.org/ | location = | competitors = | sports = | rank = 153 | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = 1984 | app_end_year = 2024 | summerappearances = {{Team appearances list|team=Џибути|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year=}} | winterappearances = }} '''[[Џибути]]''' настапила на седум [[Летни олимписки игри]]. Никогаш не учествувале на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. == Медали == === ЛОИ === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 6 || 0 || 0 || 1 || 1 || 46 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 8 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || colspan=6| ''не учествувале'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 1 !! 1 !! 138 |} === По спорт === {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 1 !! 1 |} == Список на медалисти == {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Дисциплина |- | {{bronze medal}} || [[Хусеин Ахмед Салах|Хусеин Ахмед Салах]] || {{знамеикона|КОР}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || [[Податотека:Athletics pictogram.svg|25п]] [[Атлетика]] || Маратон |} == Наводи == {{наводи}} * {{нмс|title=Олимписки освојувачи на медали|publisher=Меѓународен олимписки комитет|url= http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp|accessdate=8 април 2008}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Џибути на Олимписките игри| ]] iqxsugtntrotwmzh181e31rg0ev6vjj Предлошка:Џибути на Олимпијада 10 1146306 5625687 4596601 2026-09-09T08:04:09Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625687 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Чад на Олимписките игри 0 1146310 5625634 3431010 2026-09-09T07:17:20Z Buli 2648 5625634 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = CHA | NOCname = [[Олимписки и спортски комитет на Чад]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Чад|competition=Summer Olympics|begin_year=1964|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Чад]]''' испраќала спортисти на сите [[Летни олимписки игри]] одржани помеѓу [[Летни олимписки игри 1964|1964]] и [[Летни олимписки игри 1972|1972]] година и од [[Летни олимписки игри 1984|1984]] до [[Летни олимписки игри 2012|2012]] година, иако државата никогаш не освоила олимписки медал. Ниеден спортист од Чад не настапил на некои [[Зимски олимписки игри]]. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Чад се нарекува ''Comité Olympique et Sportif Tchadien''. Започнал со работа во 1963 година, а бил признаен во 1964 година.<ref>{{нмс|last=МОК|title=Чад|url=http://www.olympic.org/chad|accessdate=22 декември 2011}}</ref> == Медали == === ЛОИ === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || colspan=6; rowspan=2|''не учествувале'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 6 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! — |} == Наводи == {{наводи}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Чад на Олимписките игри| ]] 2ckgw0q3gs9eq7kxf2de2j5xgfe0x8l Киргистан на Олимписките игри 0 1146321 5625623 4275525 2026-09-09T06:55:54Z Buli 2648 5625623 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = KGZ | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Киргизстан]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 120 | gold = 0 | silver = 5 | bronze = 8 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Киргистан|competition=Summer Olympics|begin_year=1996|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Киргистан|competition=Winter Olympics|begin_year=1994|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|RU1}} (1900–1912)<br>{{flagIOC|URS}} (1952–1988)<br>{{flagIOC|EUN}} (1992) }} '''[[Киргизстан]]''' се има појавено на пет Летни олимписки игри и пет Зимски олимписки игрикако независна држава и има освоено три медали. Претходно се натпреварувала како дел од [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Во 1992 година, Киргизстан се придружил на натпреварувањето како дел од [[Обединета екипа на Олимписките игри|Обединетата екипа]], додека пак во 1994 година, Киргизстан за првпат се појавува на Зимските олимписки игри и на Летните олимписки игри во 1996 по распадот на Советскиот Сојуз. ==Список на медалисти== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Настан |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Ајдин|Смагулов}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2000|Џудо]] ||Мажи 60 кг |- | {{silver medal}} || {{sortname|Кантабек|Бегалиев}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2008|Борење]] || Мажи грчко-римски стил 66 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Руслан|Тиуменбаев}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2008|Борење]] || Мажи грчко-римски стил 60 кг |} ===Medals by Summer Games=== {| {{MedalTable|type=Games}} |- |align=left| 1900–1912 || colspan=6| ''како дел од {{flagIOCteam|RUS}}'' |- |align=left| 1952–1988 || colspan=6| ''како дел од {{flagIOCteam|URS}}'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || colspan=6| „како дел од {{flagIOCteam|EUN|1992 Summer}}“ |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно !! 0 !! 1 !! 2 !! 3 |} === Медали по спорт === {| {{MedalTable|type=Sport}} |- |align=left| [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] || 0|| 1 || 1 ||2 |- |align=left| [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- ! Вкупно || 0 || 1 || 2 || 3 |} == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[МОК]] |url=http://www.olympic.org/Kyrgyzstan |accessdate=2011-08-08 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Киргистан на Олимписките игри| ]] {{Olympic-stub}} cp2xdib6tmji06yecc3ac1gl63crxh9 Габон на Олимписките игри 0 1146347 5625705 4593593 2026-09-09T09:17:22Z Buli 2648 5625705 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = GAB | NOCname = [[Олимписки комитет на Габон]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 137 | gold = 0 | silver = 1 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Габон|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} Спортистите на '''[[Габон]]''' девет пати досега се натпреварувале на [[Летните олимписки игри]]. Тие никогаш не учествувале на [[Зимски олимписки игри]]. Првиот и единствен медал до денес за Габон го освоил [[Антони Обам]] на [[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]], каде во дисциплината [[теквондо]] за мажи преку 80 килограми го освоил сребрениот медал. Националниот олимписки комитет на Габон е основан во 1965 година, а во [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]] бил примен во 1968 година. ==Табела на медали== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 26 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || colspan=6; rowspan=2|''не учествувале'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 8 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 7 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 6 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 24 || 0 || 1 || 0 || 0 || — |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 1 !! 0 !! 1 !! 122 |} ==Медалисти== {| class="sortable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 1em 0 0; background: white; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- !style="width:8em"| Медал !Натпреварувач !style="width:9em"| Игри !style="width:7em"| Спорт !style="width:14em"| Дисциплина |- | {{silver medal}} || [[Антони Обам]] || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2012|Теквондо]] || Преку 80 килограми |} ==Надворешни врски== *[http://www.sports-reference.com/olympics/countries/GAB/ Gabon] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090220002419/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/GAB/ |date=2009-02-20 }}. Olympics at Sports-Reference.com {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Габон на Летните олимписки игри| ]] 1emmmivmi7btpgrz5fq9mvyx2x01m9r Шри Ланка на Олимписките игри 0 1146371 5625605 5493966 2026-09-09T06:36:52Z Buli 2648 5625605 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = SRI | NOCname = [[Олимписки комитет на Шри Ланкa]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|https://www.olympic.lk/ }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 126 | gold = 0 | silver = 2 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = 1948 | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Шри Ланка|competition=Summer Olympics|begin_year=1948|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Шри Ланка]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1948]] година и оттогаш учествувал на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1976|Летните олимписки игри]] во [[1976]] година. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Шри Ланка никогаш нема учествувано. Спортистите на Шри Ланка на Олимписките игри досега имаат освоено 2 медали. Националниот олимписки комитет на Шри Ланка бил основан во [[1937]] година и бил признаен во [[1937]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || colspan=4| '''Шри Ланка не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 0||0 || 0|| 0 |- ! Вкупно !! 0 !! 2 !! 0 !! 2 |} == Медали == {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| '''Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Спортска дисциплина''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 0 || 2 || 0 || 2 |- ! Вкупно !! 0 !! 2 !! 0 !! 2 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Шри Ланка на Олимписките игри| ]] hsaclvjuqznm0yazuumbv1r8oj16qep Предлошка:Шри Ланка на Олимпијада 10 1146372 5625650 4596674 2026-09-09T07:42:32Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625650 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Хонгконг на Олимписките игри 0 1146373 5625606 5493956 2026-09-09T06:38:03Z Buli 2648 5625606 wikitext text/x-wiki {{Infobox country at games | NOC = HKG | NOCname = [[Спортска федерација и Олимписки комитет на Хонгконг]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = Hong Kong SAR | oldcode = | website = {{URL|www.hkolympic.org}}&nbsp;{{in lang|en|zh-hant}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 77 | gold = 4 | silver = 3 | bronze = 6 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Хонгконг|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Хонгконг|competition=Winter Olympics|begin_year=2002|end_year= }} | seealso = }} '''[[Хонгконг ]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1952]] година и оттогаш учествувал на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Хонгконг за првпат учествувал во 2002 година. Спортистите на Хонгконг на Олимписките игри досега имаат освоено 2 медали, од кои 1 златн. Националниот олимписки комитет на Хонгконг бил основан во [[1949]] година и бил признаен во [[1950]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| '''Хонгконг не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] ||0 || 0||0 || 0 |- ! Вкупно !! 1 !! 1 !! 0 !! 2 |} ==ЗОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЗОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] || colspan=4| '''Хонгконг не учествувал''' |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Хонгконг на Олимписките игри| ]] i2e1usmwlropz88pxsfq4nrj5gl0w45 Предлошка:Хонгконг на Олимпијада 10 1146376 5625654 4596669 2026-09-09T07:44:04Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625654 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Филипините на Олимписките игри 0 1146380 5625607 5493943 2026-09-09T06:39:29Z Buli 2648 5625607 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = PHI | NOCname = [[Олимписки комитет на Филипини]] | games = Олимписките работи | year = | flagcaption = [[Знаме на Филипини]] | oldcode = | website = {{url|www.olympic.ph}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 84 | gold = 3 | silver = 5 | bronze = 10 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Филипини|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year=}} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Филипини|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year=}} | seealso = }} '''[[Филипини]]те''' првпат настапиле на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1924]] година и оттогаш учествувал на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Филипините за првпат настапиле во [[1972]] година. Спортистите на Филипини на Олимписките игри досега имаат освоено 9 медали. Националниот олимписки комитет на Филипини бил основан во [[1911]] година и бил признаен во [[1929]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1924|Париз]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 3 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|190 Москва]] || colspan=4| '''Филипините не учествувале''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || || || || |- ! Вкупно !! 0 !! 2 !! 7 !! 9 |} ==ЗОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЗОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1972|Сапоро]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук]] || colspan=4| '''Филипините не учествувале''' |- |align=left | [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Плесид]] || colspan=4| '''Филипините не учествувале''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1984|Сараево]] || colspan=4| '''Филипините не учествувале''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]] || colspan=4| '''Филипините не учествувале''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано]] || colspan=4| '''Филипините не учествувале''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || colspan=4| '''Филипините не учествувале''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || colspan=4| '''Филипините не учествувале''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] || colspan=4| '''Филипините не учествувале''' |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Филипини на Олимписките игри| ]] i5yz96scyt9byuv4yefym1wdr1o1ahi Предлошка:Филипините на Олимпијада 10 1146383 5625685 4596666 2026-09-09T08:03:35Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625685 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Узбекистан на Олимписките игри 0 1146385 5625521 4740560 2026-09-08T22:36:37Z Buli 2648 5625521 wikitext text/x-wiki {{Infobox country at games | NOC = UZB | NOCname = [[Олимписки комитет на Узбекистан]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.olympic.uz }}&nbsp;{{in lang|uz|ru|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 48 | gold = 19 | silver = 8 | bronze = 23 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Узбекистан|competition=Summer Olympics|begin_year=1996|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Узбекистан|competition=Winter Olympics|begin_year=1994|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|RU1}} (1900–1912)<br>{{flagIOC|URS}} (1952–1988)<br>{{flagIOC|EUN}} (1992) }} '''[[Узбекистан]]''' првпат настапил на '''[[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]''' во [[1994]] година. Претходно, земјата настапувала во составот на репрезентацијата на [[СССР]]. По [[Распад на Советскиот Сојуз|распаѓањето на Советскиот Сојуз]] во [[1991]] година, Узбекистан заедно со уште 15 нови држави од поранешниот [[СССР]] на [[Зимски олимписки игри 1992|Зимските олимписки игри]] од [[1992]] година настапиле како [[Обединета екипа на Зимските олимписки игри|Обединета екипа]] под олимписко знаме. Подоцна во 1992 година, 11 здружени републики од поранешниот СССР [[Обединета екипа на Летните олимписки игри|повторно учествувале]] на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри]] во [[Барселона]]. Како самостојна држава, Узбекистан за првпат настапил на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] во [[1994]] година. Оттогаш учествувал на сите летни и Зимски олимписки игри. Спортистите на Узбекистан на Летните олимписки игри досега имаат освоено 20 медали, од кои 5 златни, додека на Зимските имаат освоено 1 златен медал. Националниот олимписки комитет на Узбекистан бил основан во [[1992]] година, додека од страна на МОК бил признаен во [[1993]] година. ==Табела на медали== {{col-begin}} {{col-2}} ===ЛОИ=== {| {{MedalTable|type=Games}} |- |align=left| 1900–1912 || colspan=6| ''како дел од {{flagIOCteam|RUS}}'' |- |align=left| 1952–1988 || colspan=6| ''како дел од {{flagIOCteam|URS}}'' |- |align=left| {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || colspan=6| ''како дел од {{flagIOCteam|EUN|1992 Summer}}'' |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|1996 Атланта]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|2000 Сиднеј]] || 1 || 1 || 2 || 4 |- |align=left| {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|2004 Атина]] || 2 || 1 || 2 || 5 |- |align=left| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|2008 Пекинг]] || 1 || 2 || 3 || 6 |- |align=left| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|2012 Лондон]] || 1 || 0 || 2 || 3 |- ! Вкупно!! 5 !! 5 !! 10 !! 20 |} {{col-2}} ===ЗОИ=== {| {{MedalTable|type=Games}} |- |align=left| 1952–1988 || colspan=6| ''as part of {{flagIOCteam|URS}}'' |- |align=left| {{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1992|1992 Albertville]] || colspan=6| ''како дел од {{flagIOCteam|EUN|1992 Winter}}'' |- |align=left| {{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| {{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|RUS}} [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно!! 1 !! 0 !! 0 !! 1 |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ===Медали на ЛОИ=== {| {{MedalTable|type=Sport}} |- |align=left| [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] || 4 || 3 || 0 || 7 |- |align=left| [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс на Летните олимписки игри|Бокс]] || 1 || 0 || 6 || 7 |- |align=left| [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]] || 0 || 2 || 2 || 4 |- |align=left| [[Image:Gymnastics pictogram.svg|25px]] [[Гимнастика на Летните олимписки игри|Гимнастика]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- ! Вкупно!! 5 !! 5 !! 10 !! 20 |} {{col-2}} ===Медали на ЗОИ=== {| {{MedalTable|type=Sport}} |- |align=left| [[Image:Freestyle skiing pictogram.svg|25px]] [[Freestyle skiing at the Winter Olympics|Freestyle skiing]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- ! Вкупно!! 1 !! 0 !! 0 !! 1 |} {{col-end}} === Освојувачи на медали на ЛОИ === {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Освојувачи на медали на ЛИО''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЛОИ!!Знаменосец!!Спортисти!!Мажи!!Жени!! сопрт.!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! '''Вкупно'''!! Пласман |- ||[[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] ||[[Темур Ибрахимов]] ||71||63||8||12 ||0 ||1 ||1||2||58 |- || [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] ||[[Мухамед Кадир Абдулаев]] ||70||52||18 ||12||1 ||1 ||2||4||42 |- ||[[Летни олимписки игри 2004|Атина]] ||[[Абдуло Тангриев]] ||69 ||51 ||18 ||14 ||2 ||1 ||2||5||34 |- || [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] ||[[Дилшод Махмудов]] ||56||41 ||15||14 ||1||2||3||6||40 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || || || || || || || || || || |- ! Вкупно !!!!266!!207!!59!!!! 4 !! 5 !! 8 !! 17 |} == Учество на спортистите == ; ЗОИ 2010. {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"| Спорт !colspan="2"|Период !rowspan="2"|Вкупно !rowspan="2"|Мажи !rowspan="2"|Жени !rowspan="2"|Злато !rowspan="2"|Сребро !rowspan="2"|Бронза !rowspan="2"|Вкупно |- !Прво !Последње |- |- |align=left| [[Слика:Athletics pictogram.svg|20п]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] ||1996||2008||39||22||17 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Cycling (road) pictogram.svg|20п]] [[Велосиедизам на Летните олимписки игри|Велосипедизам]]||1996 ||2008 ||2 ||2 ||0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Boxing pictogram.svg|20п]] [[Бокс на Летните олимписки игри|Бокс]]||1996 ||2008 ||24 ||24 ||0 || 1 || 0 || 5 || 6 |- |align=left| [[Слика:Rowing pictogram.svg|20п]] [[Веслање на Летните олимписки игри|Веслање]]||2004 ||2008 ||4 ||3 ||1|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|20п]] [[Гимнастика на Летните олимписки игри|Гимнастика]]||1996 ||2008 ||4 ||1 ||3|| 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Слика:Weightlifting pictogram.svg|20п]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]]||1996 ||2008 ||8 ||8 ||0|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|20п]] [[Кајакарство на Летните олимписки игри|Кајакарство]]||1996 ||2008 ||25 ||20 || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Fencing pictogram.svg|20п]] [[Мачување на Летните олимписки игри|Мачување]]||1996 ||2000 ||2 ||1 ||1 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Swimming pictogram.svg|20п]] [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]]||1996 ||2008 ||24||19 ||5 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Wrestling pictogram.svg|20п]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]]||1996||2008 ||26 ||26 ||0 || 3 || 3 || 0 || 6 |- |align=left| [[Слика:Table tennis pictogram.svg|20п]] [[Пинг-понг на Летните олимписки игри|Пинг-понг]]||2004 ||2004 ||1||0 ||1 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Shooting pictogram.svg|20п]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]]||1996 ||2008 ||6 ||3 ||3|| 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Taekwondo pictogram.svg|20п]] [[Теквондо на Летните олимписки игри|Теквондо]]||2004 ||2008 ||5 ||2 ||3 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Tennis pictogram.svg|20п]] [[Тенис на Летните олимписки игри|Тенис]]||1996 ||2008 ||4 ||2 ||2 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Gymnastics (trampoline) pictogram.svg|20п]] [[Трамполина на Летните олимписки игри|Трамполина]]||2000 ||2008 ||1 ||0 ||1 || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Слика:Judo pictogram.svg|20п]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]]||1996 || 2008||22 ||20 ||2 || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно (24)!!!!!!197!!153!!44!! 10 !! 19 !! 35 !! 64 |} === Освојувачи на медали на ЗОИ === {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Освојувачи на медали на ЗОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЛОИ!!Знаменосец!!Спортисти!!Мажи!!Жени!! сопрт.!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! '''Вкупно'''!! Пласман |- |align=left|[[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]]||[[Сергеј Бренер]] ||7||3 ||4 ||1 ||1 ||0 || 0|| 1||14 |- |align=left|[[Зимски олимписки игри 1998|Нагано]] ||[[Комил Урунбаев]] ||4||2||2||3 ||0 ||0 || 0|| 0|| |- |align=left|[[Зимски олимписки игри 2002|Сот Лејк Сити]]||[[Комил Урунбаев]] ||6||3||3||2 ||0 ||0 || 0|| 0|| |- |align=left|[[Зимски олимписки игри 2006|Торино]]||[[Кајрат Ерменков]]||4||2 ||2 ||2 ||0 ||0 || 0|| 0|| |- |align=left|[[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]]||[[Олег Шамаев]] ||3||1 ||2 ||2 ||0 ||0 || 0|| 0|| |- ! Вкупно !!!!24!!11!!13!!!! 1 !! 0 !! 0 !! 1 |} === Освојувачи на медал на ЗОИ === {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| Медал !style="width:12em"| Име !style="width:10em"| Игра !style="width:10em"| Спорт !style="width:10em"| Дисциплина |- |align=center|[[Слика:Gold medal olympic.svg|20п]]|| [[Лина Черјазова]] || [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер]] || [[Слободно скијање]] || [[Слободно скијање на Зимските олимписки игри 1994 — акробатски скокови за жени|Акробатски скокови]] |} ;После ЗОИ 2010. {|class=wikitable style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"| Спорт !colspan="2"|Период !rowspan="2"|Вкупно !rowspan="2"|Мажи !rowspan="2"|Жени !rowspan="2"|Злато !rowspan="2"|Сребро !rowspan="2"|Бронза !rowspan="2"|Вкупно |- !Прво !Последно |- |align=left | [[Слика:Alpine skiing pictogram.svg|20п]] [[Алпско скијање на Зимските олимписки игри|Алпско скијање]]||1998||2010 || 5 || 3|| 2||0 ||0 || 0|| 0 |- |align=left |[[Слика:Figure skating pictogram.svg|20п]] [[Уметничко лизгање на Зимските олимписки игри|Уметничко лизгање]]||1994||2010|| 11 || 5 || 6||0 ||0 || 0|| 0 |- |align=left |[[Слика:Freestyle skiing pictogram.svg|20п]] [[Слободно скијање на Зимските олимписки игри|Слободно скијање]]||1994||1998|| 3 || 1 || 2||1 ||0 || 0|| 1 |- ! '''Вкупно''' (16)|||| || 19 || 9 || 10 ||1 ||0 || 0|| 1 |} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[International Olympic Committee]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-12-18 }} * {{Наведена мрежна страница |title=National Olympic Committee of the Republic of Uzbekistan |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/Uzbekistan|accessdate=2011-12-04}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Узбекистан на Олимписките игри| ]] ozrfwjmwy7oa1q6hvvuwsc7i5dlairz Предлошка:Узбекистан на Олимпијада 10 1146387 5625668 4596664 2026-09-09T07:48:29Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625668 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Обединетите Арапски Емирати на Олимписките игри 0 1146388 5625609 4039896 2026-09-09T06:43:38Z Buli 2648 5625609 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = UAE | NOCname = [[Олимписки комитет на Обединети Арапски Емирати]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Обединети Арапски Емирати]] | oldcode = | website = {{url|www.uaenoc.ae }}&nbsp;{{in lang|ar|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 113 | gold = 1 | silver = 0 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Обединети Арапски Емирати|competition=Summer Olympics|begin_year=1984|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Обединети Арапски Емирати|competition=Winter Olympics|begin_year=2026|end_year= }} | seealso = }} '''[[Обединетите Арапски Емирати ]]''' првпат настапилe на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1984]] година и оттогаш учествувалe на сите останати. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Обединетите Арапски Емирати за првпат учествувал во 2002 година. Спортистите на Обединетите Арапски Емирати на Олимписките игри досега имаат освоено 1 медал. Националниот олимписки комитет на Обединетите Арапски Емирати бил основан во [[1979]] година и бил признаен во [[1980]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] ||0 || 0||0 || 0 |- ! Вкупно !! 1 !! 0!! 0 !! 1 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Обединети Арапски Емирати на Олимписките игри| ]] o09is4wc9ppujdlsdt71qlq4ucq9jqd Предлошка:Обединети Арапски Емирати на Олимпијада 10 1146390 5625691 4596634 2026-09-09T08:06:27Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625691 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Infobox Olympics North Korea 10 1146392 5625658 4596576 2026-09-09T07:45:10Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625658 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Туркменистан на Олимписките игри 0 1146400 5625531 4740557 2026-09-08T22:55:07Z Buli 2648 5625531 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = TKM | NOCname = [[Олимписки комитет на Туркменистан]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 137 | gold = 0 | silver = 1 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Туркменистан|competition=Summer Olympics|begin_year=1996|end_year= }} | winterappearances = | seealso = {{flagIOC|RU1}} (1900–1912)<br>{{flagIOC|URS}} (1952–1988)<br>{{flagIOC|EUN}} (1992) }} '''[[Туркменистан]]''' првпат настапил на '''[[Летни олимписки игри 1996|Летните олимписки игри]]''' во [[1996]] година. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] земјата нема учествувано. Претходно, земјата настапувала во составот на репрезентацијата на [[СССР]]. По [[Распад на Советскиот Сојуз|распаѓањето на Советскиот Сојуз]] во [[1991]] година, Туркменистан заедно со уште 15 нови држави од поранешниот [[СССР]] на [[Зимски олимписки игри 1992|Зимските олимписки игри]] од [[1992]] година настапиле како [[Обединета екипа на Зимските олимписки игри|Обединета екипа]] под олимписко знаме. Подоцна во 1992 година, 11 здружени републики од поранешниот СССР [[Обединета екипа на Летните олимписки игри|повторно учествувале]] на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри]] во [[Барселона]]. Како самостојна држава, Туркменистан за првпат настапил на [[Летни олимписки игри 1996|Летните олимписки игри]] во [[1996]] година. Оттогаш учествувал на сите [[Летни олимписки игри]]. Спортистите на Туркменистан на Летните олимписки игри досега немаат освоено медал. Националниот олимписки комитет на Туркменистан бил основан во [[1990]] година, додека од страна на МОК бил признаен во [[1993]] година. == ЛОИ == {| {{MedalTable|type=Games}} |- |align=left| 1900–1912 || colspan=6| ''како дел од {{flagIOCteam|RUS}}'' |- |align=left| 1952–1988 || colspan=6| ''како дел од {{flagIOCteam|URS}}'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || colspan=6| ''as part of {{flagIOCteam|EUN|1992 Summer}}'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно!! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Туркменистан на Олимписките игри| ]] p3opoiuoqa5mjmayzl4kcdzpu204usl Тајланд на Олимписките игри 0 1146403 5625612 5493932 2026-09-09T06:46:17Z Buli 2648 5625612 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = THA | NOCname = [[Олимписки комитет на Тајланд]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.olympicthai.org}}&nbsp;{{in lang|th|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 54 | gold = 11 | silver = 11 | bronze = 19 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Тајланд|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Тајланд|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Тајланд]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1952]] година и оттогаш учествувал на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Тајланд за првпат настапил во [[2002]] година. Спортистите на Тајланд на Олимписките игри досега имаат освоено 24 медали, од кои 7 златни. Националниот олимписки комитет на Тајланд бил основан во [[1948]] година и бил признаен во [[1950]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| '''Тајланд не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 1 || 0 || 2 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 3 || 1 || 4 || 8 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 2 || 2 || 0 || 4 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || 0||2 ||1 ||3 |- ! Вкупно !! 7 !! 6 !! 11 !! 24 |} ==ЗОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЗОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] || colspan=4| '''Тајланд не учествувал''' |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- ! Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Тајланд на Олимписките игри| ]] 9z4q0zg7rdsubg8cfkvw8d945fhhvu1 Предлошка:Тајланд на Олимпијада 10 1146405 5625677 4596657 2026-09-09T07:50:41Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625677 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Таџикистан на Олимписките игри 0 1146406 5625613 4740552 2026-09-09T06:47:23Z Buli 2648 5625613 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = TJK | NOCname = [[Олимписки комитет на Таџикистан ]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.olympic.tj }}&nbsp;{{in lang|tg}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 104 | gold = 1 | silver = 1 | bronze = 5 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Таџикистан|competition=Summer Olympics|begin_year=1996|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Таџикистан|competition=Winter Olympics|begin_year=2002|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|RU1}} (1900–1912)<br>{{flagIOC|URS}} (1952–1988)<br>{{flagIOC|EUN}} (1992) }} '''[[Таџикистан ]]''' првпат настапил на '''[[Летни олимписки игри 1996|Летните олимписки игри]]''' во [[1996]] година. На [[Зимски олимписки игри 2002|Зимските олимписки игри]] земјата за првпат учествувала во [[2002]] година. Претходно, земјата настапувала во составот на репрезентацијата на [[СССР]]. По [[Распад на Советскиот Сојуз|распаѓањето на Советскиот Сојуз]] во [[1991]] година, Туркменистан заедно со уште 15 нови држави од поранешниот [[СССР]] на [[Зимски олимписки игри 1992|Зимските олимписки игри]] од [[1992]] година настапиле како [[Обединета екипа на Зимските олимписки игри|Обединета екипа]] под олимписко знаме. Подоцна во 1992 година, 11 здружени републики од поранешниот СССР [[Обединета екипа на Летните олимписки игри|повторно учествувале]] на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри]] во [[Барселона]]. Како самостојна држава, Таџикистан за првпат настапил на [[Летни олимписки игри 1996|Летните олимписки игри]] во [[1996]] година. Оттогаш учествувал на сите [[Летни олимписки игри]]. Спортистите на Таџикистан на Летните олимписки игри досега имаат осворно 3 медали. Националниот олимписки комитет на Таџикистан бил основан во [[1992]] година, додека од страна на МОК бил признаен во [[1993]] година. == Освојувачи на медали на ЛОИ == {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Освојувачи на медали на ЛИО''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЛОИ!!Знаменосец!!Спортисти!!Мажи!!Жени!! спорт.!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! '''Вкупно'''!! Пласман |- |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]]||[[Андреј Абдувалиев]] ||8||6||2||5 || 0 || 0 || 0 || 0 || |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]]||[[Хуршед Касанов]] ||4||2||2||2 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]]||[[Наржис Набиева]] ||9||5||4||5 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]]||[[Дилшод Назаров]] ||15||12||3||8 || 0 || 1 || 1 || 2||=64 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]]||[[Мавзуна Чориева]] ||16||13||3||7 || 0|| 0||1 || 1|| =79 |- ! Вкупно (5) !! !! 52 || 38 ||14 !! !!0 !! 1 !! 2 !! 3 |} {| class="wikitable sortable" |- |Бр. ! Мед !style="width:12em"| Име !style="width:10em"| Игра !style="width:10em"| Спорт !style="width:10em"| Дисциплина |- | 1.|| [[Слика:Silver medal olympic.svg|20п]] || [[Јусуф Абдусаломов]] || [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]]|| [[Борење на Летните олимписки игри 2008|Борење]] || [[Борење на Летните олимписки игри 2008 — слободен стил до 84 кг (мажи)|- 84 кг мажи]] |- | 1.|| [[Слика:Bronze medal olympic.svg|20п]] || [[Расул Бокиев]] || [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || [[Џудо на Летните олимписки игри 2008|Џудо]] ||[[Џудо на Летните олимписки игри 2008 — до 73 кг (мажи)|- 73 кг мажи]] |- | 2.|| [[Слика:Bronze medal olympic.svg|20п]] || [[Мавзуна Чориева]] || [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || [[Бокс на Летните олимписки игри 2012|Бокс]] || [[Бокс на Летните олимписки игри 2012 (жени)|Лесна категорија]] |} == Освојувачи на медали на ЗОИ == {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=10 style="border-right:0px;";| ''' Освојувачи на медали на ЗОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |-align="center" class="wikitable" |- !ЗОИ!!Знаменосец!!Спортисти!!Мажи!!Жени!! спорт.!! bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal olympic.svg|15п]] '''Злато'''!! bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal olympic.svg|15п]] '''Сребро'''!! bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal olympic.svg|15п]] '''Бронза''' !! '''Вкупно'''!! Пласман |- |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити]]||[[Гафар Мирзоев]] ||1||1||0||1 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|Торино]] ||[[Андреј Дрјугин]] ||1||1||0||1 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер]] ||[[Алишер Кудратов]] ||1||1||0||1 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи]] || ||0||0||0||0 || 0 || 0 || 0 || 0|| |- !Вкупно (3) !! !! 3 || 0 ||0 !! !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Таџикистан на Олимписките игри| ]] oyvzjpdlsks0wd8z4lz97y8cilj0g4c Предлошка:Таџикистан на Олимпијада 10 1146408 5625674 4596658 2026-09-09T07:49:59Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625674 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Сирија на Олимписките игри 0 1146411 5625614 5493921 2026-09-09T06:48:21Z Buli 2648 5625614 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = SYR | NOCname = [[Олимписки комитет на Сирија ]] | games = Олимписките игри | year = | flag = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.syriaolymp.org }}&nbsp;{{in lang|ar|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 107 | gold = 1 | silver = 1 | bronze = 2 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Сирија|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Сирија]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1948]] година и оттогаш пропуштила пет [[Летни олимписки игри]]. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Сирија нема учествувано. Спортистите на Сирија на Олимписките игри досега имаат освоено 1 златен медал. Националниот олимписки комитет на Сирија бил основан во [[1948]] година и бил признаен во [[1948]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || colspan=4| '''Сирија не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || colspan=4| '''Сирија не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || colspan=4| '''Сирија не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || colspan=4| '''Сирија не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || colspan=4| '''Сирија не учествувала''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || || || || |- ! Вкупно !! 1 !! 1 !! 1 !! 3 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Сирија на Олимписките игри| ]] 79g4b39tjqwou8btj0e23rhvakffxbp Сингапур на Олимписките игри 0 1146414 5625528 5493920 2026-09-08T22:49:57Z Buli 2648 5625528 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = SGP | NOCname = [[Олимписки комитет на Сингапур]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.singaporeolympics.com}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 101 | gold = 1 | silver = 2 | bronze = 3 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Сингапур|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Сингапур|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|MAS}} (1964) }} '''[[Сингапур]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1948]] година и оттогаш учествувал на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Сингапур нема учествувано. Спортистите на Сингапур на Олимписките игри досега имаат освоено 2 медали. Националниот олимписки комитет на Сингапур бил основан во [[1947]] година и бил признаен во [[1947]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || colspan=4| '''Сингапур не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|1980 Москва]] || colspan=4| '''Сингапур не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || || || || |- ! Вкупно !! 0 !! 2 !! 0 !! 2 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Сингапур на Олимписките игри| ]] hhhvj5rnnpyu4iszqpmqwo3xhljnak6 Предлошка:Сингапур на Олимпијада 10 1146423 5625684 4596650 2026-09-09T08:01:17Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625684 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Палестина на Олимписките игри 0 1146424 5625536 3431585 2026-09-08T23:04:11Z Buli 2648 5625536 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = PLE | NOCname = [[Палестински олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{URL|www.poc.ps }}&nbsp;{{in lang|ar}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Палестина|competition=Summer Olympics|begin_year=1996|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Палестина]]''' првпат настапила на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1996]] година и оттогаш учествувала на сите игри. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Палестина нема учествувано. Спортистите на Палестина на Олимписките игри досега немаат освоено медали. Националниот олимписки комитет на Палестина бил основан во [[1986]] година и бил признаен во [[1995]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0|| 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] ||0 ||0 ||0 || 0 |- ! Вкупно !! 0 !! 0!! 0 !! 0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Сингапур на Олимписките игри| ]] pggeffwbyxza6rhdmfvn4x8gy8ox2s9 Предлошка:Палестина на Олимпијада 10 1146426 5625689 4596636 2026-09-09T08:05:27Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625689 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Пакистан на Олимписките игри 0 1146427 5625524 5493889 2026-09-08T22:42:24Z Buli 2648 5625524 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = PAK | NOCname = [[Олимписки комитет на Пакистан]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{URL|www.nocpakistan.org}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 78 | gold = 4 | silver = 3 | bronze = 4 | officials = | appearances = | app_begin_year = 1948 | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Пакистан|competition=Summer Olympics|begin_year=1948|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Пакистан|competition=Winter Olympics|begin_year=2010|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|IND}} (1900–1936)<br />{{flagIOC|BAN}} (1984–) }} '''[[Пакистан ]]''' првпат настапил на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[1948]] година и оттогаш учествувал на сите игри освен на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година кога истите ги бојкотирале. На [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] Пакистан дебитирал во [[2010]] во [[Ванкувер]]. Спортистите на Пакистан на Олимписките игри досега имаат освоено 10 медали од кои 3 златни. Националниот олимписки комитет на Пакистан бил основан во [[1948]] година и бил признаен во [[1948]] година. ==ЛОИ== {|class="wikitable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" ! colspan=4 style="border-right:0px;";| Освоени медали на ЛОИ''' | style="border-left:0px"; | [[Слика:Olympic rings.svg|50п]] |- bgcolor="#efefef" |align=left|'''Место ''' | bgcolor="gold" |[[Слика:Gold medal with cup.svg|15п|Злато]] '''Злато''' | bgcolor="silver" |[[Слика:Silver medal with cup.svg|15п|Сребро]] '''Сребро''' | bgcolor="CC9966" |[[Слика:Bronze medal with cup.svg|15п|Бронза]] '''Бронза''' | '''Вкупно''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн и Стокхолм]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим]] || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Град Мексико]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва]] || colspan=4| '''Пакистан не учествувал''' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон]] || || || || |- ! Вкупно !! 3 !! 3 !! 4 !! 10 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Пакистан на Олимписките игри| ]] n11aaqkhyezk46y6dd2a07nw8pzl6dr Предлошка:Пакистан на Олимпијада 10 1146429 5625690 4596635 2026-09-09T08:06:01Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625690 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Северна Кореја на Олимписките игри 0 1146430 5625618 4816002 2026-09-09T06:53:17Z Buli 2648 5625618 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = PRK | NOCname = [[Олимписки комитет на Демократска Народна Република Кореја]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 47 | gold = 16 | silver = 19 | bronze = 28 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Северна Кореја|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Северна Кореја|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|JPN}} (1932–1936)<br/>{{flagicon image|Unification_flag_of_Korea.svg}} [[Korea at the 2018 Winter Olympics|Korea]] (2018) }} [[Северна Кореја]] (Демократска Народна Република Кореја) првпат учествува на [[Олимписки игри|Олимписките игри]] во 1964 година, учествувајќи само на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] одржани во таа година. Осум години подоцна во 1972 година, за првпат се натпреварувале и на [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]]. Оттогаш, учествувале на сите Летни игри, со исклучок на бојкотот на игрите воден од страна на [[Бојкот на Летните олимписки игри во 1984 година|Советскиот Сојуз на Летните игри во 1984]] година, и бојотот на игрите од [[Летни олимписки игри 1988|1998]] година во [[Сеул]], [[Јужна Кореја]]. Учеството на Северна Кореја на Зимските игри е спорадично,тие учествувале само на седум игри од последните дванаесет. Во 2010 година тие се натпреварувале на [[Северна Кореја на Зимските олимписки игри 2010|Зимските олимписки игри]] во Ванкувер. Севернокорејските спортисти имаат освоено вкупно 47 медали, од кои два се освоени на Зимските олимписки игри. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Северна Кореја е [[Олимписки комитет на Демократска Народна Република Кореја|Олимпискиот комитет на Демократска Народна Република Кореја]], кој бил основан во 1953 година а признаен во 1957 година. Северна Кореја учествувала и на [[Параолимписки игри|Параолимписките игри]] за [[Северна Кореја на Летните параолимписки игри 2012|првпат во 2012]] година. Лицата со физички недостатоци во Северна Кореја (со исклучок на ветераните) според натписите во ''The Daily Telegraph'' се затворени во [[Затвори во Северна Кореја|кампови]], и „подложени на тешки и нечовечки услови“,<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1532036/North-Korea-locks-up-disabled-in-subhuman-gulags-says-UN.html "North Korea locks up disabled in 'subhuman' gulags, says UN"], ''The Daily Telegraph'', October 21, 2006</ref> иако извештаите од [[Обединети нации|Обединетите нации]] говорат дека власта „започнува да ги згрижува луѓето со физички недостатоци“.<ref>[http://www.unhcr.org/refworld/country,,RFA,,PRK,4562d8cf2,47de46d1c,0.html "North Korea begins to help disabled"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121011105314/http://www.unhcr.org/refworld/country,,RFA,,PRK,4562d8cf2,47de46d1c,0.html |date=2012-10-11 }}, UNHCR, March 5, 2008</ref> Сепак добротворната организација [[Handicap International]] забележува дека во нејзиното дејствување од 1999 година, и помага на [[Корејско здружение за заштита на лицата со физички недостатоци|Корејското здружение за заштита на лицата со физички недостатоци]].<ref>{{наведени вести |url=http://www.handicap-international.org.uk/where_we_work/asia/north_korea |title=North Korea |publisher=Handicap International |accessdate=29 July 2012}}</ref> Според ''[[Yahoo news]]'' во 2012 година постои култирен центар за параолимпијци во главниот град [[Пјонгјанг]].<ref>{{наведени вести |url=http://news.yahoo.com/photos/june-13-2012-photo-north-korean-li-pun-photo-105513576--oly.html |title=Taedonggong Cultural Center for the Disabled |publisher=Yahoo news |date=13 June 2012 |accessdate=29 July 2012}}</ref> == Табели со медали== {{col-begin}} {{col-2}} === Медали на Летните олимписки игри === {| {{MedalTable|type=Игри}} |- |align=left| {{знамеикона|GER}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 1 || 1 || 3 || 5 |- |align=left| {{знамеикона|CAN}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 1 || 1 || 0 || 2 |- |align=left| {{знамеикона|USSR}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1980|Москва 1980]] || 0 || 3 || 2 || 5 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || colspan=4| ''бојкотирани'' |- |align=left| {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || colspan=4| ''бојкотирани'' |- |align=left| {{знамеикона|ESP}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 4 || 0 || 5 || 9 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 2 || 1 || 2 || 5 |- |align=left| {{знамеикона|AUS}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 0 || 1 || 3 || 4 |- |align=left| {{знамеикона|GRE}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 0 || 4 || 1 || 5 |- |align=left| {{знамеикона|CHN}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 2 || 1 || 3 || 6 |- |align=left| {{знамеикона|GBR}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 4 || 0 || 2 || 6 |- ! Вкупно !! 14 !! 12 !! 21 !! 47 |} {{col-2}} ===Медали на Зимските олимписки игри === {| {{MedalTable|type=Игри}} |- |align=left| {{знамеикона|AUT}} [[Северна Кореја на Зимските олимписки игри 1964|Инсбрук 1964]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| {{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1968|Гренобл 1968]] || colspan=4| „не учествува“ |- |align=left| {{знамеикона|JPN}} [[Северна Кореја на Зимските олимписки игри 1972|Сапоро 1972]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|AUT}} [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук 1976]] || colspan=4|„не учествува“ |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Пласид 1980]] || colspan=4|„не учествува“ |- |align=left| {{знамеикона|YUG}} [[Северна Кореја на Зимските олимписки игри 1984|Сараево 1984]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|CAN}} [[Северна Кореја на Зимските олимписки игри 1988|Калгари 1988]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|FRA}} [[Северна Кореја на Зимските олимписки игри 1992|Албертвил 1992]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| {{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер 1994]] || colspan=4|„не учествува“ |- |align=left| {{знамеикона|JPN}} [[Северна Кореја на Зимските олимписки игри 1998|Нагано 1998]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити 2002]] || colspan=4|„не учествува“ |- |align=left| {{знамеикона|ITA}} [[Северна Кореја на Зимските олимписки игри 2006|Торино 2006]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|CAN}} [[Северна Кореја на Зимските олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| {{знамеикона|RUS}} [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]] || colspan=4|„не учествува“ |- ! Вкупно !! 0 !! 1 !! 1 !! 2 |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} === Медали по спортови на Летните олимписки игри === {| {{MedalTable|type=Sport}} |- |align=left| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] || 4 || 4 || 5 || 13 |- |align=left| [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] || 3 || 2 || 5 || 10 |- |align=left| [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри|Боксување]] || 2 || 3 || 3 || 8 |- |align=left| [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]] || 2 || 2 || 4 || 8 |- |align=left| [[Image:Gymnastics pictogram.svg|25px]] [[Гимнастика на Летните олимписки игри|Гимнастика]] || 2 || 0 || 0 || 2 |- |align=left| [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]] || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| [[Image:Table tennis pictogram.svg|25px]] [[Пинг-Понг на Летните олимписки игри|Пинг-Понг]] || 0 || 1 || 2 || 3 |- |align=left| [[Image:Volleyball pictogram.svg|25px]] [[Одбојка на Летните олимписки игри|Одбојка]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- ! Вкупно !! 14 !! 12 !! 21 !! 47 |} {{col-2}} ===Медали по спорт на Зимските олимписките игри === {| {{MedalTable|type=Sport}} |- |align=left| [[Image:Speed skating pictogram.svg|25px]] [[Брзо лизгање на Зимските олимписки игри|Брзо лизгање]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Image:Short track speed skating pictogram.svg|25px]] [[Брзо лизгање на куси стази на Зимските олимписки игри|Брзо лизгање на куси стази]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- ! Вкупно !! 0 !! 1 !! 1 !! 2 |} {{col-end}} ==Список на медалисти== ===Летни олимписки игри=== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| Медал !style="width:12em"| Име !style="width:10em"| Игри !style="width:10em"| Спорт !style="width:10em"| Настан |- | {{gold medal}} || [[Ли Хон-Јун]] || {{знамеикона|GER}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните оплимписки игри 1972|Стрелаштво]] || 50 м пушка |- | {{silver medal}} || [[Ким У Гил]] || {{знамеикона|GER}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1972|Боксување]] || Лесна мува |- | {{bronze medal}} || Ким Јонг Ик || {{знамеикона|GER}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 1972|Џудо]] || Мажи лесна |- | {{bronze medal}} || <span style="font-size:100%">[[Ри Чин Ок]]<br />[[Ким Мионг Сук]]<br />[[Ким Јунг Бок]]<br />[[Канг Ок Сун]]<br />[[Ким Ун Ја]]<br />[[Хванг Хи Сук]]<br />[[Чанг Ок Рим]]<br />[[Паек Мионг Сук]]<br />[[Риом Чун Ја]]<br />[[Ким Су Дае]]<br />[[Чонг Ок Џин]]</span> || {{знамеикона|GER}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Volleyball pictogram.svg|25px]] [[Одбојка на Летните олимписки игри 1972|Одбојка]] || Одбојка жени |- | {{bronze medal}} || Ким Гвонг Хионг || {{знамеикона|GER}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1972|Борење]] || Мажи мува слободен стил |- | {{gold medal}} || [[Гу Јонг Ју]] || {{знамеикона|CAN}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1976|Боксување]] || Банта |- | {{silver medal}} || [[Ли Бионг Ук]] || {{знамеикона|CAN}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1976|Боксување]] || Лесна мува |- | {{silver medal}} || Хо Бонг Чол || {{знамеикона|URS}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1980|Москва 1980]] || Мажи мува |- | {{silver medal}} || Јанг Се Хонг || {{знамеикона|URS}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1980|Борење]] || Мажи лесна мува слободен стил |- | {{silver medal}} || Ли Хо Пјонг || {{знамеикона|URS}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1980|Борење]] || Мажи слободен стил банта |- | {{bronze medal}} || Ли Бјонг Ук|| {{знамеикона|URS}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1980|Боксување]] || Мажи мува лесна |- | {{bronze medal}} || Хан Гјонг Си || {{знамеикона|URS}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1980|Кревање тегови]] || Мажи мува |- | {{gold medal}} || [[Чои Чол Су]] || {{знамеикона|ESP}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1992|Боксување]] || Мажи мува |- | {{gold medal}} || [[Пае Гил Су]] || {{знамеикона|ESP}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Gymnastics pictogram.svg|25px]] [[Гимнастика на Летните олимписки игри 1992|Гимнастика]] || Мажи коњ со рачки |- | {{gold medal}} || [[Ким Ил]] || {{знамеикона|ESP}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1992|1992 Барселона 1992]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1992|Борење]] || Мажи слободен стил мува лесна |- | {{gold medal}} || [[Ли Хак Сон]] || {{знамеикона|ESP}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1992|Борење]] || Мажи слободен стил мува лесна |- | {{bronze medal}} || [[Ли Гванг Сик]] || {{знамеикона|ESP}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1992|Боксување]] || Банта |- | {{bronze medal}} || [[Ли Бун Хи]] и [[Ју Сун Бок]] || {{знамеикона|ESP}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Table tennis pictogram.svg|25px]] [[Пинг-понг на Летните олимписки игри 1992|Пинг-понг]] || Жени двојки |- | {{bronze medal}} || Ли Бун Хи || {{знамеикона|ESP}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри1992|1992 Barcelona]] || [[Image:Table tennis pictogram.svg|25px]] [[Пинг-понг на Летните олимписки игри 1992|Пинг-понг]] || Жени поединечно |- | {{bronze medal}} || Ким Мионг Нам || {{знамеикона|ESP}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри1992|Барселона 1992]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1992|Кревање тегови]] || Мажи средна |- | {{bronze medal}} || Ким Јонг Сик || {{знамеикона|ESP}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри1992|Барселона 1992]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1992|Борење]] || Мажи слободен стил банта |- | {{gold medal}} || [[Кие Сун Хи]] || {{знамеикона|USA}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 1996|Џудо]] || Жени екстра лесна |- | {{gold medal}} || [[Ким Ил]] || {{знамеикона|USA}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1996|Борење]] || Мажи слободен стил мува лесна |- | {{silver medal}} || Ким Мионг Нам || {{знамеикона|USA}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри1996|Атланта 1996]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1996|Кревање тегови]] || Мажи лесна |- | {{bronze medal}} || Јон Чол Хо || {{знамеикона|USA}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1996|Кревање тегови]] || Мажи средна |- | {{bronze medal}} || [[Ri Yong-Sam]] || {{знамеикона|USA}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1996|Борење]] || Мажи слободен стил банта |- | {{silver medal}} || [[Ри Сонг Хуи]] || {{знамеикона|AUS}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2000|Сиденеј 2000]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2000|Кревање тегови]] || Жени 58 кг |- | {{bronze medal}} || [[Ким Ун Чол]] || {{знамеикона|AUS}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2000|Сиденеј 2000]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 2000|Боксување]] || Мажи мува лесна |- | {{bronze medal}} || [[Кие Сун Хуи]] || {{знамеикона|AUS}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2000|Сиденеј 2000]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2000|Џудо]] || Жени полу лесна |- | {{bronze medal}} || [[Канг Јонг Гиун]] || {{знамеикона|AUS}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2000|Сиденеј 2000]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2000|Борење]] || Мажи грчко-римски стил 54&nbsp;кг |- | {{silver medal}} || [[Ким Сонг Гук]] || {{знамеикона|GRE}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 2004|Боксување]] || Мажи пердув |- | {{silver medal}} || [[Кие Сун Хи]] || {{знамеикона|GRE}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2004|Џудо]] || Жени 57 кг |- | {{silver medal}} || [[Ким Хјанг Ми]] || {{знамеикона|GRE}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри2004|Атина 2004]] || [[Image:Table tennis pictogram.svg|25px]] [[Пинг-понг на Летните олимписки игри 2004|Пинг-понг]] || Жени поединечно |- | {{silver medal}} || [[Ри Сонг Хи]] || {{знамеикона|GRE}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри2004|Атина 2004]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2004|Кревање тегови]] || Жени 58 кг |- | {{bronze medal}} || [[Ким Јонг Су]] || {{знамеикона|GRE}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните оплимписки игри 2004|Стрелаштво]] || Мажи 50 м пиштол |- | {{gold medal}} || [[Хонг Ун Јонг]] || {{знамеикона|CHN}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Gymnastics pictogram.svg|25px]] [[Гимнастика на Летните олимписки игри 2008|Гимнастика]] || Жени уметничка гимнастика |- | {{gold medal}} || [[Пак Хион Сук]] || {{знамеикона|CHN}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2008|Кревање тегови]] || Жени 63 кг |- | {{silver medal}} || [[Ан Кум Ае]] || {{знамеикона|CHN}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2008|Џудо]] || Жени 52 кг |- | {{bronze medal}} || [[О Јонг Ае]] || {{знамеикона|CHN}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2008|Кревање тегови]] || Жени 58 кг |- | {{bronze medal}} || [[Пак Чол Мин]] || {{знамеикона|CHN}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2008|Џудо]] || Мажи 66 кг |- | {{bronze medal}} || [[Вон Ок Им]] || {{знамеикона|CHN}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2008|Џудо]] || Жени 63 кг |- | {{gold medal}} || [[Ом Јун Чол]] || {{знамеикона|GBR}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] || Мажи 56 кг |- | {{gold medal}} || [[Ан Кум Ае]] || {{знамеикона|GBR}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2012|Џудо]] || Жени 52 кг |- | {{gold medal}} || [[КимУн Гук]] || {{знамеикона|GBR}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] || Мажи 62 кг |- | {{gold medal}} || [[Рим Јонг Сим]] || {{знамеикона|GBR}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] || Жени 69 кг |- | {{bronze medal}} || [[Рианг Чун Хва]] || {{знамеикона|GBR}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 2012|Кревање тегови]] || Жени 48 кг |- | {{bronze medal}} || [[Јанг Кјонг Ил]] || {{знамеикона|GBR}} [[Северна Кореја на Летните олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2012|Борење]] || Мажи слободен стил 55 кг |} ===Зимски олимписки игри=== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| Медал !style="width:12em"| Име !style="width:10em"| Игри !style="width:10em"| Спорт !style="width:10em"| НАстан |- | {{silver medal}} || [[Хан Пил Хва]] || {{знамеикона|AUT}} [[Северна Кореја на Зимските олимписки игри 1964|Инсбрук 1964]] || [[Image:Speed skating pictogram.svg|25px]] [[Брзо Лизгање на Зимските олимписки игри 1964|Брзо лизгање]] || Жени 3000 м |- | {{bronze medal}} || [[Хванг Ок Сил]] || {{знамеикона|FRA}} [[Северна Кореја на Зимските олимписки игри 1992|Албертвил 1992]] || [[Image:Short track speed skating pictogram.svg|25px]] [[Брзо лизгање на куси патеки на Зимските олимписки игри 1992|Брзо лизгање на куси патеки]] || Жени 500 м |} == Поврзано == * [[Северна Кореја на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[МОК]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-12-14 }} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Committee of the Democratic People's Republic of Korea |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/democratic-people-s-republic-of-korea |accessdate=2011-08-08 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Северна кореја на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Национални репрезентации на Северна Кореја]] gtugdu3fjila36z4sadf4ig1k1p30kq Брегот на Слоновата Коска на Олимписките игри 0 1146432 5625708 4275532 2026-09-09T09:21:29Z Buli 2648 5625708 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = CIV | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Брегот на Слоновата Коска]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Брегот на Слоновата Коска]] | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 105 | gold = 1 | silver = 1 | bronze = 3 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Брегот на Слоновата Коска|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Брег на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]]''' учествувал на сите [[Летни олимписки игри|летни олимпијади]] од [[Летни олимписки игри 1964|1964]] г. до денес освен бојкотираната [[Летни олимписки игри 1980|олимпијада во 1980 г.]] во Москва. Земјата досега има освоено само еден медал: [[Габриел Тијако]], кој го освоил сребрениот медал во [[Атлетика на Летните олимписки игри|трчање]] во дисциплината 400 метри во машка конкуренција на [[Летни олимписки игри 1984|олимпијадата во 1984 г.]] Брегот на Слоновата Коска нема учествувано на ниедна [[Зимски олимписки игри|зимска олимпијада]]. ==Освоени медали== ===Летни олимпијади=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Олимпијада !Учесници |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 9 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 10 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 15 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 8 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || colspan=6|''не учествувала'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 15 || 0 || 1 || 0 || 1 || 33 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 28 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 13 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 11 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 14 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 22 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 10 || 0 || 0 || 0 || 0 || – |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 1 !! 0 !! 1 !! 120 |} ===Список на медалисти=== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Учесник !style="width:15em"| Олимпијада !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Дисциплина |- | {{Silver medal}} || {{sortname|Габриел|Тијако}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Олимписките игри|Атлетика]] || 400 м, мажи |} == Надворешни врски == * [http://www.olympic.org/cote-d-ivoire Олимписка страница] {{Земји-учеснички на Олимписките игри }} [[Категорија:Брегот на Слоновата Коска на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Репрезентации на Брегот на Слоновата Коска|Олимписки]] ciwibq17crf8vdyhha8iu5oprf2l32w Централноафриканската Република на Олимписките игри 0 1146459 5625635 3431736 2026-09-09T07:18:43Z Buli 2648 5625635 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = CAF | NOCname = [[Национален спортски комитет на Централноафриканска Република]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Централноафриканска Република]] | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Централноафриканска Република|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Централноафриканска Република|Централноафриканската Република]]''' испраќала спортисти на сите [[Летни олимписки игри]] одржани помеѓу [[Летни олимписки игри 1984|1984]] и [[Летни олимписки игри 2008|2008]] година, како и првиот настап во [[Летни олимписки игри 1968|1968]] година. Меѓутоа држава сè уште нема освоено олимписки медал. Ниеден спортист од Централноафриканската Република нема настапено на некои [[Зимски олимписки игри]]. == Медали == === ЛОИ === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Злато |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребро |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронза !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Место |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || colspan=6; rowspan=3| ''не учествувале'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 15 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 16 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 6 || 0 || 0 || 0 || 0 || — |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! — |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Централноафриканска Република на Олимписките игри| ]] c7cug995oast402tjfvgw26hakzbzu3 Предлошка:Централноафриканската Република на Олимпијада 10 1146461 5625653 4596671 2026-09-09T07:43:27Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625653 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Коморите на Олимписките игри 0 1146505 5625628 4249161 2026-09-09T07:12:26Z Buli 2648 5625628 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = COM | NOCname = [[Олимписки комитет на Коморите]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Комори|competition=Summer Olympics|begin_year=1996|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Комори]]те''' првпат настапиле на '''[[Олимписки игри]]''' во 1996 година, и оттогаш испратиле натпреварувачи на сите [[Летните олимписки игри|летни олимпијади]]. Комори досега не испратил натпреварувачи на [[Зимски олимписки игри]]. Досега ниту еден натпреварувач од Комори не освоил олимписки медал. Националниот олимписки комитет на Коморите е основан во 1979 година, а бил признаен од страна на [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]] во 1993 година. ==Табела на медали== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Олимпијада !Учесници |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 ||- |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! - |} ==Наводи== * {{Наведена мрежна страница |title=Comité Olympique et Sportif des Iles Comores |publisher=Меѓународен олимписки комитет|url=http://www.olympic.org/comoros|accessdate=2011-06-10 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Комори на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спорт на Коморите|Олимписки игри]] 4yng6d1s2lht5qyl8hfj6mibf798yml Јужна Кореја на Олимписките игри 0 1146560 5625525 5254884 2026-09-08T22:44:29Z Buli 2648 5625525 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = KOR | NOCname = [[Корејски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.sports.or.kr }}&nbsp;{{in lang|ko|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 18 | gold = 145 | silver = 134 | bronze = 130 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Јужна Кореја|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Јужна Кореја|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|JPN}} (1932–1936)<br/>{{flagicon image|Unification_flag_of_Korea.svg}} [[Korea at the 2018 Winter Olympics|Korea]] (2018) }} '''[[Република Кореја]]''' ('''Јужна Кореја''') првпат учествувала на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1948 година, и имаат испратено спортисти да се натпреваруваат на сите [[Летни олимписки игри]], со исклучок на оние од [[Летни олимписки игри|1980]] кои биле [[Бојкот на Летните олимписки игри 1980|бојкотирани]] од нивна страна. South Korea has also participated in every [[Winter Olympic Games]] since 1948, except for the 1952 Games. Првите корејски спортисти кој освоиле медали на [[Летни олимписки игри 1936|Летните олимписки игри 1936]] во [[Берлин]], кога [[Сун Кичунг]] и [[Нам Сунгјонг]] освоиле златен и бронзен медела на [[маратон]]от за мажи. Сепак, бидејќи Кореја била под [[Кореја под јапонското владение|јапонско владение]] во тој период, и, бидејќи спортистите биле дел од јапонската репрезентација, МОК двата медали ги припишува на [[Јапонија на Летните олимписки игри 1936|Јапонија]]. Јужна Кореја го освоила своите први медали како независна држава на своето прво појавување во [[Јужна Кореја на Летните олимписки игри 1948|1948]], и го освоила својот прв златен медеал во [[Јужна Кореја на Летните олимписки игри 1976|1976]] година. Јужнокорејските спортисти имаат освоено вкупно 243 медали на Летните олимписки игри, од кој најголемиот број на златни медали се во [[стреличарство]], и 53 медали наЗимските олимписки игри, при што најголем број се во [[брзо лизгање на кратеки патеки]]. Спортистите на оваа држава имаат освоено најмногу медали во овој зимски спорт од кога истиот бил воведен на Олимписката програма во 1992 година. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Кореја е [[Корејскиот олимписки комитет]], кој бил основан во 1946 година а признаен во 1947 година. ==Домаќини на игрите== Република Кореја била или ќе биде домаќин на игрите во две прилики. {| class="wikitable" ! Игри !! Град домаќин!! Датуми !! Држави !! Учесници !! Настани |- |[[Летни олимписки игри 1988]] || [[Сеул]] || 17 септември – 2 октомври || style="text-align:center;" | 160 || style="text-align:center;" | 8.391 || style="text-align:center;" | 263 |- |[[Зимски олимписки игри 2018]] || [[Пјонгчанг]] || 9 – 25 февруари || style="text-align:center;" | || style="text-align:center;" | || style="text-align:center;" | 98 |} == Табели со медали по игри == {{Поврзано|Табела на досега освоени медали на Олимписките игри}} :''*Заокружениите со црвено игри се одржани на домашен терен.'' {{col-begin}} {{col-2}} === Медали освоени на Летните олимписки игри === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || 50 || 0 || 0 || 2 || '''2''' || 32 |- |align=left|{{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || 19 || 0 || 0 || 2 || '''2''' || 37 |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || 35 || 0 || 1 || 1 || '''2''' || 29 |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 36 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || - |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 154 || 0 || 2 || 1 || '''3''' || 27 |- |align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 54 || 0 || 1 || 1 || '''2''' || 36 |- |align=left|{{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 42 || 0 || 1 || 0 || '''1''' || 33 |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 50 || 1 || 1 || 4 || '''6''' || 19 |- |align=left|{{знамеикона|URS}} [[Летни олимписки игри 1980|Москава 1980]] || colspan=6|„ не учествува“ |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 175 || 6 || 6 || 7 || '''19''' || 10 |- style="border: 3px solid red" |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 401 || 12 || 10 || 11 || '''33''' || 4 |- |align=left|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 226 || 12 || 5 || 12 || '''29''' || 7 |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 300 || 7 || 15 || 5 || '''27''' || 10 |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 281 || 8 || 10 || 10 || '''28''' || 12 |- |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 264 || 9 || 12 || 9 || '''30''' || 9 |- |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 267 || 13 || 10 || 8 || '''31''' || 7 |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 248 || 13 || 8 || 7 || '''28''' || 5 |- |align=left|{{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|Рио 2016]] || || || || || || |- !colspan=2| Вкупно !! 81 !! 82 !! 80 !! 243 || 16 |} {{col-2}} === Медали освоени на Зимските олимписки игри === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игеи !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left|{{знамеикона|SUI}} [[Зимски олимписки игри 1948|Сен Мориц 1948]] || 3 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || - |- |align=left|{{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1952|Осло 1952]] || colspan=6| „не учествува“ |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 1956|Кортина д’Ампрезо 1956]] || 4 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || - |- |align=left|{{знамеикона|USA|1959}} [[Зимски олимписки игри 1960|1960 Сква Вали]] || 7 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || - |- |align=left|{{знамеикона|AUT}} [[Зимски олимписки игри 1964|Инсбрук 1964]] || 7 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || - |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1968|Гренобл 1968]] || 8 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || - |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1972|Сапоро 1972]] || 5 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || [[1972 Зимски олимписки игри medal table|–]] |- |align=left|{{знамеикона|AUT}} [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук 1976]] || 3 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || - |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Пласид 1980]] || 10 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || - |- |align=left|{{знамеикона|YUG}} [[Зимски олимписки игри 1984|Сараево 1984]] || 15 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || - |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари 1988]] || 28 || 0 || 0 || 0 || '''0''' || - |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1992|Албертвил 1992]] || 23 || 2 || 1 || 1 || '''4''' || 10 |- |align=left|{{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|Лилихамер 1994]] || 24 || 4 || 1 || 1 || '''6''' || 6 |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано 1998]] || 38 || 3 || 1 || 2 || '''6''' || 9 |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити 2002]] || 48 || 2 || 2 || 0 || '''4''' || 14 |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 2006|Торино 2006]] || 41 || 6 || 3 || 2 || '''11''' || 7 |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]] || 46 || 6 || 6 || 2 || '''14''' || 5 |- |align=left|{{знамеикона|RUS}} [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]] || 71 || 3 || 3 || 2 || '''8''' || 13 |- style="border: 3px solid red" |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Зимски олимписки игри 2018|Пјонгчанг 2018]] || || || || || || |- !colspan=2| Вкупно!! 26 !! 17 !! 10 !! 53 || 15 |} {{col-end}} {{col-begin}} {{col-2}} ===Освоени медали по летни спортови=== {{легенда|#E9D66B| '''Водечки во тој спорт'''}} {| {{MedalTable|type=Спорт}} |-bgcolor=E9D66B |align=left| [[Image:Archery pictogram.svg|25px]] [[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство]] || 19 || 9 || 6 || 34 |- |align=left| [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]] || 11 || 14 || 15 || 40 |- |align=left| [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] || 11 || 11 || 13 || 35 |-bgcolor=E9D66B |align=left| [[Image:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри|Теквондо]] || 10 || 2 || 2 || 14 |- |align=left| [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри|Бадминтон]] || 6 || 7 || 5 || 18 |- |align=left| [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]] || 6 || 7 || 1 || 14 |- |align=left| [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри|Боксување]] || 3 || 7 || 10 || 20 |- |align=left| [[Image:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] || 3 || 4 || 4 || 11 |- |align=left| [[Image:Table tennis pictogram.svg|25px]] [[Пинг-понг на Летните олимписки игри|Пинг-понг]] || 3 || 3 || 12 || 18 |- |align=left| [[Image:Fencing pictogram.svg|25px]] [[Мечување на Летните олимписки игри|Мечување]] || 3 || 2 || 4 || 9 |- |align=left| [[Image:Handball pictogram.svg|25px]] [[Ракомет на Летните олимписки игри|Ракомет]] || 2 || 4 || 1 || 7 |- |align=left| [[Image:Gymnastics pictogram.svg|25px]] [[Гимнастика на Летните олимписки игри|Гимнастика]] || 1 || 4 || 4 || 9 |- |align=left| [[Image:Swimming pictogram.svg|25px]] [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]] || 1 || 3 || 0 || 4 |- |align=left| [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 1 || 1 || 0 || 2 |- |align=left| [[Image:Baseball pictogram.svg|25px]] [[Бејзбол на Летните олимписки игри|Бејзбол]] || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| [[Image:Field hockey pictogram.svg|25px]] [[Хокеј на трева на Летните олимписки игри|Хокеј на трева]] || 0 || 3 || 0 || 3 |- |align=left| [[Image:Basketball pictogram.svg|25px]] [[Кошарка на Летните олимписки игри|Кошарка]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Image:Football pictogram.svg|25px]] [[Футбал на Летните олимписки игри|Футбал]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Image:Volleyball pictogram.svg|25px]] [[Одбојка на Летните олимписки игри|Одбојка]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- ! Вкупно || 81 || 82 || 80 || 243 |} {{col-2}} ===Освоени медали по зимски спортови=== {{легенда|#E9D66B| '''Водечки во тој спорт'''}} {| {{MedalTable|type=Спорт}} |-bgcolor=E9D66B |align=left| [[Image:Short track speed skating pictogram.svg|25px]] [[Брзо лизгање на кратеки патеки на Зимските олимписки игри|кратки патеки]] || 21 || 12 || 9 || 42 |- |align=left| [[Image:Speed skating pictogram.svg|25px]] [[Брзо лизгање на Зимските олимписки игри|Брзо лизгање]] || 4 || 4 || 1 || 9 |- |align=left| [[Image:Figure skating pictogram.svg|25px]] [[Уметничко лизгање на Зимските олимписки игри|Уметничко лизгање]] || 1 || 1 || 0 || 2 |- ! Вкупно || 26 || 17 || 10 || 53 |} {{col-end}} ==Најуспешни олимписки спортисти== [[File:South Korean volunteer at the Seoul Olympic games.JPEG|thumb|Јужнокорејски доброволец на XXIV Олимписки игри.]] {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Спортист ! Спорт ! Вид ! Олимпијада |width=60 bgcolor=gold | '''Златни''' |width=60 bgcolor=silver | '''Сребрени''' |width=60 bgcolor=cc9966| '''Бронзени''' |width=60| '''Вкупно''' |- |align=left| [[Ким Сунунг]] |align=left| [[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство]] | [[Летни олимписки игри|Летни]] |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|1988]], [[Летни олимписки игри 1992|1992]], [[Летни олимписки игри 2000|2000]] | 4 | 1 | 1 | 6 |- |align=left| [[Чун Ли Кунг]] |align=left| [[Брзо лизгање на кратки патеки на Зимските олимписки игри|Брзо лизгање на кратки патеки]] | [[Зимски олимписки игри|Зимски]] |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|1992]], [[Зимски олимписки игри 1994|1994]], [[Зимски олимписки игри 1998|1998]] | 4 | 0 | 1 | 5 |- |align=left| [[Јин Јонг У]] |align=left| [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]] | [[Летни олимписки игри|Летни]] |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|2004]], [[Летни олимписки игри 2008|2008]], [[Летни олимписки игри 2012|2012]] | 3 | 2 | 0 | 5 |- |align=left| [[Парк Сунг Хун]] |align=left| [[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство]] | [[Летни олимписки игри|Летни]] |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|2004]], [[Летни олимписки игри 2008|2008]] | 3 | 1 | 0 | 4 |- |align=left| [[Виктор Ан]] |align=left| [[Брзо лизгање на кратки патеки на Зимските олимписки игри|Брзо лизгање на кусо патеки]] | [[Зимски олимписки игри|Зимски]] |align=left| [[Зимски олимписки игри 2002|2002]], [[Зимски олимписки игри 2006|2006]] | 3 | 0 | 1 | 4 |- |align=left| [[Џин Сун Ју]] |align=left| [[Брзо лизгање на кратки патеки на Зимските олимписки игри|Брзо лизгање на кусо патеки]] | [[Зимски олимписки игри|Зимски]] |align=left| [[Зимски олимписки игри 2006|2006]] | 3 | 0 | 0 | 3 |- |align=left| [[Јун Ми Јин]] |align=left| [[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство]] | [[Летни олимписки игри|Летни]] |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|2000]], [[Летни олимписки игри 2004|2004]] | 3 | 0 | 0 | 3 |- |align=left| [[Ким Ки Хун]] |align=left| [[Брзо лизгање на кратки патеки на Зимските олимписки игри|Брзо лизгање на кусо патеки]] | [[Зимски олимписки игри|Зимски]] |align=left| [[Зимски олимписки игри 1992|1992]], [[Зимски олимписки игри 1994|1994]] | 3 | 0 | 0 | 3 |} ===Белешки=== На 11 февруари 2014 година, [[Ли Санг-хва]] го освоила златниот медал во брзо лизгање на долги патеки 500 м на игрите во [[Зисми олимписки игри 2014|Сочи]], као и на претходните олимписки игри во 2010 година. Со ова таа станала третата жена и првата корејка која осоила два медали последователно на 500 м.<ref>{{наведени вести |url= http://olympictalk.nbcsports.com/2014/02/11/heather-richardson-falls-short-of-medal-lee-sang-hwa-wins-500m-gold/ |title= Heather Richardson falls short of medal, Lee Sang-hwa wins 500m gold |author= James O'Brien |date= 2014-02-11 |publisher= NBC News |access-date= 2015-11-07 |archive-date= 2014-08-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140824191959/http://olympictalk.nbcsports.com/2014/02/11/heather-richardson-falls-short-of-medal-lee-sang-hwa-wins-500m-gold/ |url-status= dead }}</ref><ref>{{наведени вести |url= http://www.globalpost.com/dispatch/news/yonhap-news-agency/140211/olympics-speed-skater-lee-sang-hwa-poised-gold-womens-500-me |author= Yonhap News Agency |publisher= GlobalPost |title= (Olympics) Speed skater Lee Sang-hwa poised for gold in women's 500 meters |date= 2014-02-11 }}</ref> ==Учество на настани по спортови== ===Летни олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !style="width:15em"| Држава !48!!52!!56!!60!!64!!68!!72!!76!!84!!88!!92!!96!!00!!04!!08!!12 |- |align=left|[[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство]] |colspan=6 style="background:#bbb"| || || ||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] |•||•||•||•||•||•||•|| ||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Бадминтон на Летните олимписки игри|Бадминтон]] |colspan=6 style="background:#bbb"| ||style="background:#bbb"|d ||colspan=2 style="background:#bbb"| ||e||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Бејзбол на Летните олимписки игри|Бејзбол]] |style="background:#bbb"| ||style="background:#bbb"|d||style="background:#bbb"|d||style="background:#bbb"| ||style="background:#bbb"|d||colspan=3 style="background:#bbb"| ||d||d|| ||•||•|| ||•||style="background:#bbb"| |- |align=left|[[Кошарка на Летните олимписки игри|Кошарка]] |•|| ||•|| ||•||•|| || ||•||•|| ||•||•||•||•|| |- |align=left|[[Куглање на Летните олимписки игри 1988|Куглање]] |colspan=9 style="background:#bbb"| ||d||colspan=6 style="background:#bbb"| |- |align=left|[[Боксување на Летните олимписки игри|Боксување]] |•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Кајакарење на Летните олимписки игри|Кајакарење]] | || || || || || || || ||•||•||•||•||•|| ||•|| |- |align=left|[[Велосипедизам на Летните олимписки игри|Велосипедизам]] |•||•||•||•||•||•|| || ||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Сковови во вода на Летните олимписки игри|Скокови во вода]] | || || ||•||•||•|| || ||•||•|| ||•||•|| ||•||• |- |align=left|[[Коњички спортови на Летните олимписки игри|Коњички спортови]] | ||•|| ||•||•|| || || || ||•||•|| || ||•||•|| |- |align=left|[[Мечување на Летните олимписки игри|Мечување]] | || || || ||•|| || || ||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Хокеј на трева на Летните олимписки игри|Хокеј на трева]] | || || || || || || || || ||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Футбал на Летните олимписки игри|Футбал]] |•|| || || ||•|| || || || ||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Гимнастика на Летните олимписки игри|Гимнастика]] | || || ||•||•||•|| || ||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Ракомет на Летните олимписки игри|Ракомет]] |colspan=6 style="background:#bbb"| || || ||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]] |colspan=4 style="background:#bbb"| ||•||style="background:#bbb"| ||•||•||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Современ петобој на Летните олимписки игри|Современ петобој]] | || || || ||•|| || || ||•||•||•||•|| ||•||•||• |- |align=left|[[Веслање на Летните олимписки игри|Веслање]] | || || || ||•|| || || ||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Едрење на Летните олимписки игри|Едрење]] | || || || || || || || ||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]] | || ||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]] | || || || ||•||•||•|| ||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Синхронизирано пливање на Летните олимписки игри|Синхронизирано пливање]] | || || || || || || || || ||•|| || ||•||•|| ||• |- |align=left|[[Пинг-понг на Летните олимписки игри|Пинг-понг]] |colspan=9 style="background:#bbb"| ||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Теквондо на Летните олимписки игри|Теквондо]] |colspan=9 style="background:#bbb"| ||d||d||style="background:#bbb"| ||•||•||•||• |- |align=left|[[Тенис на Летните олимписки игри|Тенис]] |colspan=5 style="background:#bbb"| ||style="background:#bbb"|d||colspan=2 style="background:#bbb"| ||d||•||•||•||•||•||•|| |- |align=left|[[Одбојка на Летните олимписки игри|Одбојка]] |colspan=4 style="background:#bbb"| ||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•|| ||• |- |align=left|[[Ватерполо на Летните олимписки игри|Ватерполо]] | || || || || || || || || ||•|| || || || || || |- |align=left|[[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] |•||•||•||•||•||•||•|| ||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] |•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||• |} * d : приказни спортови * e : изложбени спортови ===Зисмки олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !style="width:15em"| Настан !48!!56!!60!!64!!68!!72!!76!!80!!84!!88!!92!!94!!98!!02!!06!!10 |- |align=left|[[Алпско скијање на Зисмките олимписки игри|Алпско скијање]] | || ||•||•||•|| || ||•||•||•||•||•||•|| ||•||• |- |align=left|[[Биатлон на Зимските олимписки игри|Биатлон]] |colspan=2 style="background:#bbb"| || || || || || || ||•||•||•|| ||•||•||•||• |- |align=left|[[Бобсанкање на Зимските олимписки игри|Бобсанкање]] | || ||colspan=2 style="background:#bbb"| || || || || || || || || || || || ||• |- |align=left|[[Крос-кантри скијање на Зимските олимписки игри|Крос-кантри скијање]] | || ||•||•||•|| || ||•||•||•||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Уметничко скијање на Зимските олимписки игри|Уметничко скијање]] | || || || ||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•|| ||• |- |align=left|[[Скијање во слободен стил на Зимските олимписки игри|Скијање во слободен стил]] |colspan=10 style="background:#bbb"| || || || || ||•||• |- |align=left|[[Санкање на Зимските олимписки игри|Санкање]] |colspan=3 style="background:#bbb"| || || || || || || || || || ||•||•||•||• |- |align=left|[[Брзо лизгање на кратки патеки на Зимските олимписки игри|Брзо лизгање на кратки патеки]] |colspan=9 style="background:#bbb"| ||d||•||•||•||•||•||• |- |align=left|[[Скелетон на Зимските олимписки игри|Скелетон]] | ||colspan=12 style="background:#bbb"| ||•||•||• |- |align=left|[[Ски скокови на Зимските олимписки игри|Ски скокови]] | || || || || || || || || || || || ||•||•||•||• |- |align=left|[[Сноуборд на Зимските олимписки игри|Сноубординг]] |colspan=12 style="background:#bbb"| || || || ||• |- |align=left|[[Брзо лизгање на Зимските олимписки игри|Бро лизгање]] |•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||•||• |} * d : приказни спортови ===Светски рекорди на Летните олимписки игри во Лондон 2012=== <!--Table format used to avoid list format--> {| class="wikitable sortable" width=100% |- ! Датум !! Настан !! Спортист !! Навод |- | 27 јули 2012 || [[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство поединечно мажи]] || [[Им Донг Хун]] || Постигнал светски рекорд од 699 во квалификациите || <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://olympicsmedaltally.com/im-dong-hyun-posts-first-world-record-of-london-2012-olympics.html |title=Im Dong Hyun posts first world record of London 2012 Olympics |work=Olympics Metal Tally|location=UK |accessdate=27 July 2012 |date=27 July 2012}}</ref> |- | 27 јули 2012 || [[Стреличарство на Летните олимписки игри|Стреличарство екипно мажи]] || [[Им Донг Хун]], [[Ким Буб Мин]], [[О Јин Хик]] || Постигнале светски рекорд од 2087 во квалификациите|| <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://olympicsmedaltally.com/im-dong-hyun-posts-first-world-record-of-london-2012-olympics.html |title=Im Dong Hyun posts first world record of London 2012 Olympics |work=Olympics Metal Tally|location=UK |accessdate=27 July 2012 |date=27 July 2012}}</ref> |- |} == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[МОК]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-10-05 }} * {{Наведена мрежна страница |title=Korean Olympic Committee |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/republic-of-korea|accessdate=2011-08-08 }} ==Поврзано== * [[Јужна Кореја на Азиските игри]] {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Јужна Кореја на Олимписките игри| ]] 5gv7xnb88fvnvbyjsef46ybp5eqtlxh Кувајт на Олимписките игри 0 1146566 5625620 4595771 2026-09-09T06:54:27Z Buli 2648 5625620 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = KUW | NOCname = [[Кувајтски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.kuwaitolympic.net }}&nbsp;{{in lang|ar|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 147 | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 3 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Кувајт|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = {{flagIOC|IOA|2016 Summer}} (2016) }} '''[[Кувајт]]''' се натпреварувал на 12 [[Летни олимписки игри]]. Никогаш се немаат натпреварувано на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. На [[Летните олимписки игри 1992|игрите во Барселона 1992]], Кувајт освоил бронзен медал во тогашниот [[приказен спорт]] [[теквондо]].<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Al-Ahram Weekly On-line|title=Three for the Arabs|url=http://weekly.ahram.org.eg/2000/501/sp1.htm|date=28 Sep – 4 Oct 2000|accessdate=2011-08-08}}</ref> Нивниот прв олимписки медал бил бронзен и го освоиле во [[Стралштво на Летните олимписки игри|стрелаштво]], освоен од [[Фехајд ел-Дихани]] на игрите во [[Летни олимписки игри 2000|2000]] година во [[Сиднеј]]. Нивнот втор бронзен медал исто така бил освоен од страна на ел-Дихани во [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]] на игрите во [[Летни олимписки игри 2012|2012]] година во [[Лондон]]. Националниот олимписки комитет за Кувајт бил основан во 1957 година и бил признаен од страна на [[МОК]] во 1966 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=IOC|title=Kuwait|url=http://www.olympic.org/kuwait|accessdate=8 August 2011}}</ref> ==Кувајтски медалисти== {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Настан |- | {{bronze medal}} || [[Фехајд ел-Дихани]] || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри 2000|Стрелаштво]] || Мажи |- | {{bronze medal}} || [[Фехајд ел-Дихани]] || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри 2000|Стрелаштво]] || Мажи |} ==Поврзано== * [[Кувајт на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Кувајт на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Кувајт]] {{Olympic-stub}} 54anwtmpi0ucfzaaalnt3cry3wzr955 Лаос на Олимписките игри 0 1146570 5625617 4638781 2026-09-09T06:52:13Z Buli 2648 5625617 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = LAO | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Лаос]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Лаос|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Лаос]]''' се натпреварувал на седум [[Летни олимписки игри]]. Тие се немаат натпреварувано на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] и сè уште немаат освоено медал. Лаос се надева дека ќе учествува на Зимските олимписки игри во 2024 година. Националниот олимписки комите на Лаос бил создаден о 1975 година и бил признат од страна на [[МОК]] во 1979 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=IOC|title=Lao People's Democratic Republic|url=http://www.olympic.org/lao-people-s-democratic-republic |url-status= |accessdate=23 September 2013}}</ref> ==Поврзано== *[[Лаос на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://www.sports-reference.com/olympics/countries/LAO/ Laos] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081205111147/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/LAO/ |date=2008-12-05 }}. Olympics at Sports-Reference.com {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Лаос на Олимписките игри]] [[Категорија:Спортот во Лаос]] {{Olympics-stub}} 1pcnqmzct97sg9n2a8t3myrtyu9i4ss Либан на Олимписките игри 0 1146582 5625616 4599143 2026-09-09T06:50:53Z Buli 2648 5625616 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = LBN | NOCname = [[Либански олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.lebolymp.org }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 123 | gold = 0 | silver = 2 | bronze = 2 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Либан|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Либан|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Либан]]'''' првпат учествува на Олимписките игри во 1936 година кога делегација присуствувала на игрите во Берлин.<ref>''Syria, Lebanon, and Jordan'' By Britannica Educational Publishing</ref> По создавањето на Либанскиот олимписки комитет во 1947 година, Либан за првпат учествувал на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1948 година, и имаат учествува на сите [[Летни олимписки игри]] оттогаш со исклучок на оние од 1956 година. Либан е една од трите земји кои ги бојкотирале игрите во [[Летни олимписки игри 1956|1956]] година како знак на протест поради замешаноста на [[Обединето кралство|Британија]] и [[франција]] во [[Суецка криза|Суецката криза]]. Либан има учествувано и на повеќето [[Зимски олимписки игри]] од 1948 година, неучествувајќи само на игрите во 1994 и 1998 година. Либан исто така има учествувано и на првите [[Младински олимписки игри]] во Сингапур во 2010 година. Либанските спортисти имаат освоено вкупно четири медали, три во [[Борење на Летните олимписки игри|борење грчко-римски стил]] и еден во [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|кревање тегови]]. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Либан во 1947година и бил признат од страна на [[МОК]] во 1948 година. ==Либански медалисти== {| class="wikitable" |- !style="width:6em"| Медали !style="width:10em"| Име !style="width:9em"| Игри !style="width:7em"| Спорт !style="width:18em"| Настан |- | {{silver medal}} || [[Закарија Чиаб]] ||{{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1952|Борење]] || Мажи грчко-римски стил банта |- | {{bronze medal}} || [[Калил Таха]] ||{{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1952|Борење]] || Мажи грчко-римски стил велтер |- | {{silver medal}} || [[Мохамед Тарабулси]] ||{{знамеикона|West Germany}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1972|Кревање тегови]] || Мажи средна категорија |- | {{bronze medal}} || [[Хасан Бехара]] ||{{знамеикона|USSR}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[Борење на Летните олимписки игри 1980|Борење]] || Мажи грчко-римски стил супертешка |- |} === Медали по спортови === {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] || 0|| 1 || 2 || 3 |- |align=left| [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- ! Вкупно|| 0 || 2 || 2 || 4 |} ==Поврзано== *[[Спортот во Либан]] == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[МОК]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-12-20 }} * {{Наведена мрежна страница |title=Lebanese Olympic Committee |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/lebanon|accessdate=2011-08-08}} {{NationsinOlympics}} {{DEFAULTSORT:Либан на Олимписките игри}} [[Категорија:Либан на Олимписките игри]] 7hh8clt52svfx2fn901cklfsb693jem Малезија на Олимписките игри 0 1146591 5625615 4600791 2026-09-09T06:49:38Z Buli 2648 5625615 wikitext text/x-wiki {{Infobox country at games | NOC = MAS | NOCname = [[Олимписки совет на Малезија]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{URL|www.olympic.org.my}}&nbsp;{{in lang|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 119 | gold = 0 | silver = 8 | bronze = 7 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Малезија|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Малезија|competition=Winter Olympics|begin_year=2018|end_year= }} | seealso = {{flagIOC|NBO|1956 Summer}} (1956)<br>{{flagIOC|SGP}} (1948–1960, 1968–) }} '''[[Малезија]]''' првпат учествувала на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1964 година, и испратиле спортисти да се натпреваруваат на сите [[Летни олимписки игри]] оттогаш, со исклучок на игрите во [[Летни олимписки игри 1980|1980]] година во Москва. Малезија никогаш не се натпреварувала на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. [[Малајска Федерација|Малајската Федерација]] (сега се сосотои од западните држави на западна Малезија) се натпреварувале како ''Малаја'' (MAL) на игрите во 1956 и 1960 година. Денешната држава [[Сабах]] испратила независна екипа на игрите во 1956 година како [[Северно Борнео]], и [[Сингапур]] исто така се натпреварувал на игрите од 1948 до 1960 година. Подоцна [[Британски колонии|Британските колонии]] ја создале независна ''Малезија'' во 1963 година, и се натпреварувала на Олимписките игри за првпат под ова име во 1964 година. Сингапур последователно ќе се стекне со независност од Малезија во 1965 година и ќе се натпреварува на игрите како [[Сингапур на Олимписките игри|Сингапур]] од 1968 година. Малезиските спортисти имаат освоено вкупно 6 медали, во [[бадминтон]] и [[скокови во вода]].<ref>[http://www.olympic.org.my/web/gamesrecords/olympicg/medaltally.htm "Previous Olympic Games Medal Tally"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130807041347/http://www.olympic.org.my/web/gamesrecords/olympicg/medaltally.htm |date=2013-08-07 }}, Olympic Council of Malaysia</ref> [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] за Малаја бил создаден во 1953 година и признаен од [[МОК]] во 1954 година. Од него подоцна произлегува и Националниот комитет на Малезија. __TOC__ ==Список на медалисти== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| Медал !style="width:17em"| Име !style="width:8em"| Игри !style="width:7em"| Спорт !style="width:8em"| Настан |- | {{bronze medal}} || [[Разиф Сидек]] / [[Џалани Сидек]] || {{знамеикона|Spain}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 1992|Бадминтон]] || Мажи двојки |- | {{silver medal}} || [[Чеа Сун Кит]] / [[Јап Ким Хок]] || rowspan=2|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || rowspan=2|[[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 1996|Бадминтон]] || Мажи двојки |- | {{bronze medal}} || [[Рашид Сидек]] || Мажи поединечно |- | {{silver medal}} || [[Ли Чонг Веи]] || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2008|Бадминтон]] || Мажи поединечно |- | {{silver medal}} || [[Ли Чонг Веи]] || rowspan=2| {{знамеикона|United Kingdom}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри 2008|Бадминтон]] || Мажи поединечно |- | {{bronze medal}} || [[Панделела Ринонг]] || [[Image:Diving pictogram.svg|25px]] [[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012|Скокови во вода]] || Жени 10 м платформа |- |} ==Табели со медали== ===Медали на Летните олимписки игри=== {| {{MedalTable|type=Игри}} !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || - || - || 1 || 1 || 54 |- |align=left| {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] ||- || 1 || 1 || 2 || 58 |- |align=left| {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] ||- || 1 || - || 1 || 70 |- |align=left| {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] ||- || 1 || 1 || 2 || 63 |- |align=left| {{знамеикона|BRA}} ''[[Летни олимписки игри 2016|Рио 2016]]'' || colspan=5 |„иден настан“ |- |align=left| {{знамеикона|JPN}} ''[[Летни олимписки игри 2020|Токио 2020]]'' || colspan=5 |„иден настан“ |- ! Вкупно !!- !! 3 !! 3 !! 6 !! +100 |} ===Медали по летни спортови=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| [[Image:Badminton pictogram.svg|25px]] [[Бадминтон на Летните олимписки игри|Бадминтон]] || -|| 3 || 2 || 5 || 5 |- |align=left| [[Image:Diving pictogram.svg|25px]] [[Скокови во вода на Летните олимписки игри|Скокови во вода]] || -|| - || 1 || 1 || 21 |- ! Вкупно !! - !! 3 !! 3 !! 6 !! +100 |} ==Повеќекратни медалисти== Малезиски спотисти кои освоиле повеќе од еден медал на [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]]. {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Бр. ! Спортисти ! Спорт ! Олимпијада |width=60 bgcolor=gold | '''Златни''' |width=60 bgcolor=silver | '''Сребрени''' |width=60 bgcolor=cc9966| '''Бронзени''' |width=60| '''Вкупно''' |- |align=left| 1 |align=left| [[Ли Чонг Веи]] |align=left| [[Бадминтон на Летните олимписки игри|Бадминтон]] |align=left| 2008-2012 | 0 | 2 | 0 | 2 |} ==Records== <small> ;Легенда * '''СР''' = Светски рекорд * '''ИР''' = Рекорд на игрите * '''AР''' = Азиски рекорд * '''ДР''' = Државен рекорд </small> {|class="wikitable" !Вид !!Спорт !!Настани !!Спортист / Екипа !!Игри !!Резултат |- |[[Список на малезиски рекорди во пливање|ДР]] ||Пливање ||Жени 200 м градно ||[[Сиу Ји Тинг]] || [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] ||2:27,80 |- |[[Малезиски рекорди во атлетика|ДР]] ||Атлетика ||Мажи 200 м ||[[Мани Јегатесан]] || [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] ||20,92 |} == Поврзано == * [[Малезија на Параолимписките игри]] * [[Малезија на Азиските игри]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[MOK]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=20 December 2007 }} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Council of Malaysia |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/malaysia |accessdate=8 August 2011}} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри|Малезија]] [[Категорија:Малезија на Олимписките игри| ]] k4h8i4m1rpmv5n1s6eyaslo5faddc68 Предлошка:Infobox Olympics Maldives 10 1146593 5625663 4596564 2026-09-09T07:46:22Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625663 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Малдивите на Олимписките игри 0 1146595 5625604 4639055 2026-09-09T06:34:23Z Buli 2648 5625604 wikitext text/x-wiki {{Infobox country at games | NOC = MDV | NOCname = [[Малдивски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Малдиви]] | oldcode = | website = {{URL|www.olympic.mv/}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Малдиви|competition=Summer Olympics|begin_year=1988|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Малдиви]]те''' првпат учествувале на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1988 година, и имаат испратено натпреварувачи на сите последователни [[Летни олимписки игри]] оттогаш. Никогаш не се натпреварувале на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. До 2011 година, Малдивите сè уште немаат освоено медал. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Малдивте бил создаден во 1985 година и бил признаен од [[МОК]] истата година. == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Maldives Olympic Committee |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/maldives|accessdate=2011-08-08 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Малдиви на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Малдиви]] {{Olympics-stub}} 7mp46o1xw3cd9qtkl4bothkr3yo78th Уганда на Олимписките игри 0 1146600 5625636 4828525 2026-09-09T07:19:45Z Buli 2648 5625636 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = UGA | NOCname = [[Угандски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.nocuganda.com }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 72 | gold = 5 | silver = 5 | bronze = 3 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Уганда|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Уганда]]''' првпат учествувала на '''[[Олимписки игри]]''' во 1956 година и оттогаш испраќала спортисти на сите [[Летни олимписки игри]], освен во 1976 година, кога бојкотирала. Уганда никогаш нема испратено спортисти на некои [[Зимски олимписки игри]]. Угандските спортисти имаат освоено вкупно седум медали, сите во [[атлетика]] и [[бокс]]. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Уганда бил создаден во 1950 година и признаен од [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]] во 1956 година. == Медалисти == {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Дисциплина |- | {{silver medal}} || {{sortname|Еридади|Мукванга}} || {{знамеикона|МЕК}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Податотека:Boxing pictogram.svg|25п]] [[Бокс]] || бантам категорија |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Лео|Рвабвого}} || {{знамеикона|МЕК}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Податотека:Boxing pictogram.svg|25п]] [[Бокс]] || мува категорија |- | {{gold medal}} || {{sortname|Џон|Аки-Буа}} || {{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Податотека:Athletics pictogram.svg|25п]] [[Атлетика]] || 400 метри со пречки |- | {{silver medal}} || {{sortname|Лео|Рвабвого}} || {{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Податотека:Boxing pictogram.svg|25п]] [[Бокс]] || мува категорија |- | {{silver medal}} || {{sortname|Џон|Мугаби}} || {{знамеикона|СССР}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[Податотека:Boxing pictogram.svg|25п]] [[Бокс]] || велтер категорија |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Дејвис|Камога}} || {{знамеикона|САД}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Податотека:Athletics pictogram.svg|25п]] [[Атлетика]] || 400 метри |- | {{gold medal}} || {{sortname|Стивен|Киптротик}} || {{знамеикона|ВБР}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Податотека:Athletics pictogram.svg|25п]] [[Атлетика]] || маратон |} == Медали == === ЛОИ === {| {{MedalTable|type=Игри}} |- 10,0000000 |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 1 || 1 || 0 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || colspan=4| ''не учествувале'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- ! Вкупно !! 2 !! 3 !! 2 !! 7 |} === По спорт === {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 2 || 0 || 1 || 3 |- |align=left| [[Бокс на Летните олимписки игри|Бокс]] || 0 || 3 || 1 || 4 |- ! Вкупно !! 2 !! 3 !! 2 !! 7 |} == Наводи == * {{нмс|title=Освојувачи на олимписки медал|publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]]|url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071201072732/http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp|archivedate=2007-12-01|accessdate=19 декември 2007|url-status=live}} * {{нмс|title=Олимписки комитет на Уганда|publisher=Меѓународен олимписки комитет|url=http://www.olympic.org/uganda|accessdate=14 јуни 2011}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Уганда на Олимписките игри| ]] c4uo7g2fpymeirz7kb1nl317ftl74wa Предлошка:Infobox Olympics Mongolia 10 1146613 5625664 4596567 2026-09-09T07:46:52Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625664 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Монголија на Олимписките игри 0 1146615 5625535 5127461 2026-09-08T23:02:54Z Buli 2648 5625535 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = MGL | NOCname = [[Монголски национален олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.olympic.mn }}&nbsp;{{in lang|mn}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 89 | gold = 2 | silver = 12 | bronze = 17 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Монголија|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Монголија|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Монголија]]''' првпат учествувале на '''[[олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1964 година, и имаат учествувано со натпреварувачи на сите последователни [[Летни олимписки игри]] оттогаш, со исклучок на игрите во [[Летни олимписки игри 1984|1984]] годиа кои ги бојкотирале.<ref>[http://news.gogo.mn/news/print/108585 Олимп: Монголын баг тамирчидын олимпод үзүүлж байсан амжилтуудаас] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120729191048/http://news.gogo.mn/news/print/108585 |date=2012-07-29 }} (Mongolian)</ref> Монголија се има натпреварувно и на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] од 1964година, пропуштајќи ги игрите во [[Зимски олимписки игри 1976|1976]] година. Монголските спортисти имаат освоено вкупно 24 медали, сите од Летните олимписки игри, во [[борење слободен стил]], [[боксување]], [[стрелаштво]] и [[џудо]]. Пред игрите во [[Летни олимписки игри 2008|2008]] година, Монголија имала освоено најмногу бронени и сребрени медали без да освои златен медал од која било друга земја учесник. Монголија својот прв [[златен медал]] го освоиле во 2008 година во [[Џудо на Летните олимписки игри|џудо]], со [[најданѓин Тувшинбајар]] кој се натпреварувал во категоријата мажи полутешка. Монголскиот [[Национален олимписки комитет]]бил создаден во 1956 година и признаен од страна на [[МОК]] во 1962 година. ==Список на медалисти== {| class="wikitable" |- ! Медал !! Спортист !! Игри !! Спорт !!Настан |- | {{silver medal}} || {{sortname|Џигидин|Монкабат}} || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1968|Борење]] || Мажи 87 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Химедбарзарин|Дамидиншарев}}<ref name="error">In place of Tömöriin Artag and Chimedbazaryn Damdinsharav the IOC database incorrectly lists Püreviin Dagvasüren and Sükhbaataryn Sürenjav as medalists.</ref> || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1968|Борење]] ||Мажи 52 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Данзадарџагинr|Серетер}} || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1968|Борење]] ||Мажи 70 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Томорин|Артаг}}<ref name="error" /> || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1968|Борење]] ||Мажи 78 кг |- | {{silver medal}} || {{sortname|Хорлогин|Бајнамонх}} || {{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1972|Борење]] ||Мажи 100 кг |- | {{silver medal}} || {{sortname|Зевегин|Оидов}} || {{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1976|Борење]] || Мажи 62 кг |- | {{silver medal}} || {{sortname|Цендин|Дамдин}} || {{знамеикона|USSR}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 1980|Џудо]] ||Мажи 65 кг |- | {{silver medal}} || {{sortname|Џамсин|Давајав}} || {{знамеикона|USSR}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1980|Борење]]|| Мажи 74 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Равдаџин|Давадалај}} || {{знамеикона|USSR}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 1980|Џудо]]|| Мажи 71 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Дугарсиренџин |Ојунболд}} || {{знамеикона|USSR}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1980|Борење]]|| Мажи 57 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Нергуин|Енхбат}} || {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1988|Боксување]] ||Мажи 60 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Намџилин|Бајарсихан}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1992|Боксување]]||Мажи 60 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Мунхбајар|Дорџсурен}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри 1992|Стрелаштво]]|| Жени 25 м пиштол |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Дорпалмин|Нармандах}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 1996|Џудо]] || Мажи 60 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Хашбатрин|Цаганбатар}} || {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2004|Џудо]] || Мажи 60 кг |- | {{gold medal}} || {{sortname|Најданџин|Тувшинбајар}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2008|Џудо]] ||Мажи 100 кг |- | {{gold medal}} || {{sortname|Енхбатин|Бадаругун}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 2008|Боксување]] || Мажи 54 кг |- | {{silver medal}} || {{sortname|Отридин|Gündegmaa}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Shooting pictogram.svg|25px]] [[Стрелаштво на Летните олимписки игри 2008|Стрелаштво]] ||Жени 25 м пиштол |- | {{silver medal}} || {{sortname|Пурвдерџин|Сердамба}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 2008|Боксување]] || Мажи 48 кг |- | {{silver medal}} || {{sortname|Ниамбајрим|Тогсогт}} || {{знамеикона|UKGBI}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 2012|Боксување]] || Мажи 52 кг |- | {{silver medal}} || {{sortname|Најданџин|Тувшинбајар}} || {{знамеикона|UKGBI}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2012|Џудо]] || Мажи 100 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Саинџарглин|Нијамохир}} || {{знамеикона|UKGBI}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2012|Џудо]] ||Мажи 73 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Соронзоболдин|Батцецег }} || {{знамеикона|UKGBI}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2012|Борење]]|| Жени 63 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Уранчимегин|Монхедрене}} || {{знамеикона|UKGBI}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 2012|Боксување]] || Мажи 64 кг |} ==Табели со медали== {|class=wikitable |- !rowspan=2|Игри !rowspan=2|Спортисти !rowspan=2|Спортови !colspan=10|Спортисти по спорт !colspan=3|Медали !rowspan=2|Вкупно !rowspan=2|Ранг |- ![[File:Archery pictogram.svg|20px|Стреличарство]] ![[File:Athletics pictogram.svg|20px|Атлетика]] ![[File:Boxing pictogram.svg|20px|Боксување]] ![[File:Cycling pictogram.svg|20px|Велосипедизам]] ![[File:Gymnastics pictogram.svg|20px|Гимнастика]] ![[File:Judo pictogram.svg|20px|Џудо]] ![[File:Shooting pictogram.svg|20px|Стрелаштво]] ![[File:Swimming pictogram.svg|20px|Пливање]] ![[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|Кревање на тегови]] ![[File:Wrestling pictogram.svg|20px|Борење]] ![[File:Gold medal.svg|20px]] ![[File:Silver medal.svg|20px]] ![[File:Bronze medal.svg|20px]] |-align=center |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] ||21 ||4 || || || || || || || || || || ||bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0|| || |-align=center |align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] ||20 ||4 || || || || || || || || || || ||bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|1||bgcolor=#FFDAB9|3||4||34 |-align=center |align=left|{{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] ||39 ||7 || || || || || || || || || || ||bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|1||bgcolor=#FFDAB9|0||1||33 |-align=center |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] ||34 ||6|| || || || || || || || || || ||bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|1||bgcolor=#FFDAB9|0||1||34 |-align=center |align=left|{{знамеикона|USSR}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] ||43 ||8 || || || || || || || || || || ||bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|2||bgcolor=#FFDAB9|2||4||27 |-align=center |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || colspan=20|''не учествува'' |-align=center |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] ||28||5 || || || || || || || || || || ||bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|1||1||46 |-align=center |align=left|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] ||33 ||7 || || || || || || || || || || ||bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|2||2||51 |-align=center |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] ||16 ||7 || || || || || || || || || || ||bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|1||1||71 |-align=center |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиденј 2000]] ||20 ||6|| || || || || || || || || || ||bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0|| || |-align=center |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] ||20 ||7 || || || || || || || || || || ||bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|1||1||71 |-align=center |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] ||29 ||7 || || || || || || || || || || ||bgcolor=#F7F6A8|2||bgcolor=#DCE5E5|2||bgcolor=#FFDAB9|0||4||31 |-align=center |align=left|{{знамеикона|UK}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 29 ||7 || 2 || 2 || 4 || 0 || 0 || 9 || 2 || 2 || 0 || 8 ||bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|2||bgcolor=#FFDAB9|3||5||56 |} ===Медали по спорт=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[Џудо на Летните олимписки игри|Јудо]] || 1 || 2 || 4 || 7 |- |align=left| [[Боксување на Летните олимписки игри|Боксување]] || 1 || 2 || 3 || 6 |- |align=left| [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] || 0 || 4 || 5 || 9 |- |align=left| [[Стрелаштво на Летните олимписки игри|Стрелаштво]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- ! Вкупно !! 2 !! 9 !! 13 !! 24 |} == Поврзано == * [[Монголија на Азиските игри]] * [[Монголија на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Олимпийн медальтнууд|trans-title=Olympic Medalists |publisher=Mongolian Olympic Committee| url=http://www.olympic.mn/?module=content&id=25&menuid=14 |accessdate=2008-09-30 |language=mn}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[МОК]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-12-20 }} * {{Наведена мрежна страница |title=Mongolian National Olympic Committee |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/mongolia |accessdate=2011-08-08}} {{NationsinOlympics}} == Надворешни врски == *[http://www.medalspercapita.com/ Medalspercapita.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170730144712/http://www.medalspercapita.com/ |date=2017-07-30 }} [[Категорија:Монголија на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Монголија]] er1mviriq3u83dqpsra8d4uswbl0ga5 Мјанмар на Олимписките игри 0 1146677 5625603 5078605 2026-09-09T06:32:44Z Buli 2648 5625603 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = MYA | NOCname = [[Мјанмарски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Мјанмар]] | oldcode = | website = {{url|www.myasoc.org }}&nbsp;{{in lang|my}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Мјанмар|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Мјанмар]]''', првично се натпреварувала под името Бурма, првпат учествувала на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1948 година, и има учествувано со спортисти на сите последователни [[Летни олимписки игри]] оттогаш, со исклучок на оние од 1976 година. Никогаш не се натпреварувала на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. Од игрите во 1992 година, настапува под името ''Мјанмар''. Од 2012 година, ниту еден спорист нема освоено медал.<ref>http://www.buzzfeed.com/mikemehalick/the-10-most-populated-countries-to-never-win-an-ol</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/country/myanmar/medals/index.html |title=архивски примерок |accessdate=2015-11-08 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603155801/http://www.london2012.com/country/myanmar/medals/index.html |url-status=dead }}</ref> [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Мјанмар бил основан во 1947 година и признаен од страна на [[МОК]] истата година.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Myanmar Olympic Committee |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/myanmar-ex-burma-until-1989|accessdate=2011-08-08}}</ref> == Поврзано == * [[Мјанмар на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Мјанмар на Олимписките игри| ]] [[Категорија:SСпортот во Мјанмар]] {{Olympic-stub}} lgfp58l4otxqmxyw06rgckbw2kehpri Предлошка:Infobox Olympics Nepal 10 1146681 5625681 4596572 2026-09-09T07:59:48Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625681 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Непал на Олимписките игри 0 1146683 5625527 5574637 2026-09-08T22:47:55Z Buli 2648 5625527 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = NEP | NOCname = [[Непалски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.nocnepal.org.np }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Непал|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Непал|competition=Winter Olympics|begin_year=2002|end_year= }} | seealso = }} '''[[Непал]]''' се натпреварувал на единаесет [[Летни олимписки игри]], и на три [[Зимски олимписки игри]]. [[Теџбир Бура]], непалец, освоил [[олимписки игри|олимписки]] златен медал во мешан алпинизам на зимските игри во [[Зимски олимписки игри 1924|1924]] година за неговата улога лкао член ана експедицијата за освојување на Монт Еверест во 1922 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The faceless hero Nepal’s only Olympic Gold medalist in focus|url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2012/08/17/on-saturday/the-faceless-hero-nepals-only-olympic-gold-medalist-in-focus/238517.html|accessdate=1 February 2014|archive-date=2014-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307095935/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2012/08/17/on-saturday/the-faceless-hero-nepals-only-olympic-gold-medalist-in-focus/238517.html|url-status=dead}}</ref> Сепак, бидејќи учествувале и алпинисти од други земји, наградата била доделена на [[Мешовита екипа на олимписките игри|мешовита екипа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Sports Reference|url=http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1924/ALP/|accessdate=1 February 2014|archive-date=2013-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212033208/http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1924/ALP/|url-status=dead}}</ref> Понатамошно, на мрежната страница на [[МОК]] овој медал не се смета како официјално доделен.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=1924 Chammonix IOC|url=http://www.olympic.org/chamonix-1924-winter-olympics|accessdate=1 February 2014}}</ref> Непалскиот [[теквондо]] натпреварувач [[Бидан Лама]] освоил бронзен медал на игрите во [[Летни олимписки игри 1988|1988]] година во [[Сеул]], кога [[теквондо]]то бил изложбен спорт.<ref>http://www.buzzfeed.com/mikemehalick/the-10-most-populated-countries-to-never-win-an-ol</ref> Непалскиот олимписки комитет бил основан во 1962 госина а признаен од страна на МОК во 1963 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=IOC|title=Nepal|url=http://www.olympic.org/nepal|accessdate=8 August 2011}}</ref> ==Поврзано== * [[Непал на Параолимписките игри]] * [[Непалски олимписки комитет]] * [[Непалски олимписки музеум]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://www.sports-reference.c om/olympics/countries/NEP/ Sports Reference]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.nocnepal.org.np/ Home page] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160507221257/http://www.nocnepal.org.np/ |date=2016-05-07 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Непал на Олимписките игри| ]] {{Olympics-stub}} fyizf7hviyhr6dypxzh052i8xtmcltu Предлошка:Infobox Olympics Oman 10 1146687 5625692 4596577 2026-09-09T08:06:54Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625692 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Оман на Олимписките игри 0 1146689 5625533 4603294 2026-09-08T22:58:51Z Buli 2648 5625533 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = OMA | NOCname = [[Омански олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Оман|competition=Summer Olympics|begin_year=1984|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Оман]]''' се натпреварувал на седум [[Летни олимписки игри]]. Никогаш се немаат натпреварувано на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. Ниту еден омански натпреварувач нема освоено медал. Оманскиот олимписки комитет бил создаден и признат во 1982 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=IOC|title=Oman|url=http://www.olympic.org/oman|accessdate=8 August 2011}}</ref> ==Поврзано== * [[Оман на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.sports-reference.com/olympics/countries/OMA/ Oman] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090220002627/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/OMA/ |date=2009-02-20 }}. Olympics at Sports-Reference.com {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Оман на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Оман]] {{Olympics-stub}} g3qmg0xohp2x9odixwq9yiinwvcnmio Тунис на Олимписките игри 0 1146711 5625637 4275542 2026-09-09T07:20:41Z Buli 2648 5625637 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = TUN | NOCname = [[Туниски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{URL|www.cnot.org.tn }}&nbsp;{{in lang|fr}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 70 | gold = 6 | silver = 4 | bronze = 8 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Тунис|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Тунис]]''' првпат учествувал на '''[[Олимписки игри]]''' во 1960, и оттогаш испратил свои натпреварувачи на сите изданија од [[Летните олимписки игри]], освен на [[Летни олимписки игри 1980|игрите во 1980]] одржани во [[Москва]], на кои се приклучил на бојкотот кој го предводеле САД. Тунис никогаш не учествувал на [[Зимски олимписки игри]]. Туниските спортисти имаат освоено вкупно десет олимписки медали, од кои четири се на славниот атлетичар на долги патеки [[Мохамед Гамуди]], три на пливачот на долги патеки [[Усама Мелули]], како и два во бокс и еден во женска атлетика. Националниот олимписки комитет на Тунис е основан во 1957 година и истата година бил признаен од страна на [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]]. ==Освојувачи на медали== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- !style="width:6em"| Медал !Натпреварувач !style="width:10em"| Игри !style="width:8em"| Спорт !style="width:13em"| Дисциплина |- | {{silver medal}} || {{Подредииме|Мохамед|Гамуди}}&nbsp;&nbsp;&nbsp; || {{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 10.000 метри |- | {{bronze medal}} || {{Подредииме|Хабиб|Галхија}} || {{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || [[Бокс на Летните олимписки игри|Бокс]] || Лесна категорија |- | {{gold medal}} || {{Подредииме|Мохамед|Гамуди}}&nbsp;&nbsp;&nbsp; || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 5000 метри |- | {{bronze medal}} || {{Подредииме|Мохамед|Гамуди}}&nbsp;&nbsp;&nbsp; || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 10.000 метри |- | {{silver medal}} || {{Подредииме|Мохамед|Гамуди}}&nbsp;&nbsp;&nbsp; || {{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 5000 метри |- | {{bronze medal}} || {{Подредииме|Фетхи|Мисауи}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Бокс на Летните олимписки игри|Бокс]] || Лесна категорија |- | {{gold medal}} || {{Подредииме|Усама|Мелули}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]] || [[Пливање на Летните олимписки игри 2008 – 1500м краул во машка конкуренција|1500 метри краул]] |- | {{bronze medal}} || {{Подредииме|Усама|Мелули}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]] || [[Пливање на Летните олимписки игри 2012 – 1500м краул во машка конкуренција|1500 метри краул]] |- | {{silver medal}} || {{Подредииме|Хабиба|Гриби}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012 – 3.000 метри со препреки за жени|3000 метри со препреки]] |- | {{gold medal}} || {{Подредииме|Усама|Мелули}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]] || [[Пливање на Летните олимписки игри 2012 – 10 километри маратон во машка конкуренција|Маратон]] |- |} ==Табела на медали== ===Медали на Летни олимписки игри=== {| {{MedalTable|type=Олимпијада}} |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 1 || 0 || 1 || 2 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || colspan=4| ''не учествувале'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Синдеј 2000]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 1 || 1 || 1 || 3 |- ! Вкупно !! 3 !! 3 !! 4 !! 10 |} ===Медали по спорт=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 1 || 3 || 1 || 5 |- |align=left| [[Бокс на Летните олимписки игри|Бокс]] || 0 || 0 || 2 || 2 |- |align=left| [[Пливање на Летните олимписки игри|Пливање]] || 2 || 0 || 1 || 3 |- ! Вкупно !! 3 !! 3 !! 4 !! 10 |} ==Наводи== * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-12-19 }} * {{Наведена мрежна страница |title=Comité National Olympique Tunisien |publisher=Меѓународен олимписки комитет |url=http://www.olympic.org/tunisia |accessdate=2011-06-14 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Тунис на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Тунис|Олимписки игри]] k35qwqyboacfia9qvw69y4qbe5b8rzm Девствените Острови на Олимписките игри 0 1146771 5625346 4275543 2026-09-08T15:33:23Z Buli 2648 5625346 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = ISV | NOCname = [[Олимписки комитет на девствените Острови]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.virginislandsolympics.com }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 137 | gold = 0 | silver = 1 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Virgin Islands|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Virgin Islands|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Американски Девствени Острови]]''' првпат се натпреварувале на [[Олимписки игри|Олимписките игри]] во 1968 година, и оттогаш имаат сиспратено спортисти да се натпреваруваат на сите последователни [[Летни олимписки игри]] со исклучок на оние во 1980 година, кога се придружиле на бојкотот на [[Летни олимписки игри 1980|игрите во Москава]]. Имаат учествувано и на седум [[Зимски олимписки игри]] запшочнувајќи од 1988 година, пропуштајќи ги игрите во [[Зимски олимписки игри 2010|2010]] година. Единствениот освоен медал од Девствените острови е сребрениот медал на [[Питер Холмберг]] во [[Едрење на Летните олимписки игри 1988|едрење]] на игрите во [[Летни олимписки игри 1988|1988]] година. [[Олимписки комитет на Девствените Острови|Националниот олимписки комитет]] бил создаден во 1967 година и признаен од страна на [[МОК]] истата година. ==Табели со медали== {{col-begin}} {{col-2}} ===Медали на Летните олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left|{{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|URS}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]]|| colspan=6| „не учествува“ |- |align="left"|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]]|| 10 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]]|| 12 || 0 || 1 || 0 || 1 || 36 |- |align="left"|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]]|| 6 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]]|| 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]]|| 6 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]]|| 7 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]]|| 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]]|| 7 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|BRA}} [[Летни олимписки игри 2016|Рио 2016]]|| || || || || || |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 1 !! 0 !! 1 !! ? |} {{col-2}} ===Медали на Зимските олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align="left"|{{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари 1988]]|| 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1992|Албертвил 1992]]|| 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|Лилихамер 1994]]|| 8 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано 1998]]|| 7 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 2002|Сплт Лејк Сити 2002]]|| 8 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 2006|Торино 2006]]|| 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align="left"|{{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]]|| colspan="6"| „не учествува“ |- |align="left"|{{знамеикона|RUS}} [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]]|| 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! - |} {{col-end}} ===Медали по спорт=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align="left"| [[File:Sailing pictogram.svg|18px]] [[Едрење на Летните олимписки игри|Едрење]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- !Вкупно !! 0 !! 1 !! 0 !! 1 |} ==Медалисти== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Настан |- | {{silver medal}} || {{sortname|Питер|Холмберг}} || {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || [[File:Sailing pictogram.svg|18px]] [[Едрење на Летните олимписки игри 1988|Едрење]] || Фин (едрење) |} ==Поврзано== * [[Тропски земји учеснички на Зимските олимписки игри]] * [[Девствени Острови на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IOC medals|NOC=ISV|accessdate=24 February 2014}} * {{Наведена мрежна страница |title=Virgin Islands Olympic Committee |work=Olympic.org |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/virgin-islands-us |accessdate=24 February 2014}} {{NationsinOlympics}} {{DEFAULTSORT:Девствени Острови на Олимписките игри}} [[Категорија:Девствени Острови на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Девствените Острови]] d9o9cy2n3fo28jv16d2kf1l67b49rp1 Того на Олимписките игри 0 1146800 5625638 4282418 2026-09-09T07:21:50Z Buli 2648 5625638 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = TOG | NOCname = [[Национален олимписки комитет на Того]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 151 | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 1 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Того|competition=Summer Olympics|begin_year=1972|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Того|competition=Winter Olympics|begin_year=2014|end_year= }} | seealso = }} '''[[Того]]''' испраќала спортисти на сите [[Летни олимписки игри]] одржани од 1972 година освен во [[Летни олимписки игри 1976|1976]] и [[Летни олимписки игри 1980|1980]] година, освојувајќи ги своите први олимписки медали на [[Летни олимписки игри 2008|Летните олимписки игри 2008]] кога [[Бенжамен Букпети]] го освоил бронзениот медал во категоријата К1 во [[кајак]].<ref>{{наведени вести|url= http://www.nytimes.com/2008/08/12/sports/12iht-OLYCANOE.1.15204209.html|title=In a kayak race, the first ever Olympic medal for Togo |first=Питер|last=Берлин|work=International Herald Tribune|date=12 август 2008}}</ref> Того го имал своето деби на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] во [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи во 2014]] година, каде испратиле двајца спортисти.<ref>{{наведени вести|url=http://espn.go.com/olympics/winter/2014/crosscountry/story/_/id/10449743/2014-sochi-olympics-togo-first-winter-olympian-aims-inspire-africa|title=Togo's Olympian aims to inspire|work=Associated Press|date=13 февруари 2014}}</ref> == Список на медалисти == {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Дисциплина |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Бенжамен|Букпети}} || {{знамеикона|КИН}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Податотека:Canoeing pictogram.svg|25п]] [[Кајакарење]] || Слалом К1 |} == Наводи == {{наводи}} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Того на Олимписките игри| ]] ooawowcorik421vgfh9jv9m75jdd6in Предлошка:Того на Олимпијада 10 1146802 5625672 4596659 2026-09-09T07:49:36Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625672 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Infobox Olympics Palau 10 1146927 5625508 4596579 2026-09-08T22:00:45Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625508 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Infobox Olympics Papua New Guinea 10 1146932 5625499 4726435 2026-09-08T21:56:25Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625499 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Предлошка:Infobox Olympics Tonga 10 1146955 5625671 4726426 2026-09-09T07:49:20Z Buli 2648 Ја заменувам страницата со '{{бб|1=неискористена предлошка}}' 5625671 wikitext text/x-wiki {{бб|1=неискористена предлошка}} 1hxgl34vyx3ss9hf2k8yujz1hbra8q8 Судан на Олимписките игри 0 1146962 5625644 4346470 2026-09-09T07:35:45Z Buli 2648 5625644 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = SUD | NOCname = [[Судански олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 137 | gold = 0 | silver = 1 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Судан|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = {{flagIOC|IOA|2012 Summer}} (2012)<br>{{flagIOC|SSD}} (2016–) }} '''[[Судан]]''' првпат учествувал на '''[[Олимписки игри]]''' во 1960 година, и оттогаш испратил натпреварувачи на повеќето изданија на [[Летните олимписки игри]]. Земјата не учествувала на [[Летни олимписки игри 1964|игрите во 1964]], ги бојкотирала [[Летни олимписки игри 1976|игрите во 1976]] заедно со повеќето африкански земји, и го поддржала бојкотот предводен од САД на [[Летни олимписки игри 1980|игрите во 1980]] одржани во [[Москва]]. Судан никогаш не учествувал на [[Зимски олимписки игри]]. [[Исмаил Ахмед Исмаил]] го донел првиот и единствениот медал за Судан на Олимписките игри, освојувајќи го второто место на трката на 800 метри на [[Летните олимписки игри 2008]]. Националниот олимписки комитет на Судан е основан во 1956 година, а бил признаен од страна на [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]] во 1959 година. ==Список на освојувачи на медали== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- !style="width:6em"| Медал !Натпреварувач !style="width:8em"| Игри !style="width:8em"| Спорт !style="width:10em"| Дисциплина |- | {{silver medal}} || [[Исмаил Ахмед Исмаил]] || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика наа Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || 800 метри |} ==Наводи== * {{Наведена мрежна страница |title=Sudan Olympic Committee |publisher=Меѓународен олимписки комитет |url=http://www.olympic.org/sudan |accessdate=2011-06-14 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Судан на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спорт во Судан|Олимписки игри]] 81szz0nkdu1huz51duxji7uo0qdgyqe Свазиленд на Олимписките игри 0 1147148 5625694 4039881 2026-09-09T08:10:56Z Buli 2648 5625694 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = SWZ | NOCname = [[Свазилендски олимписки и комонвелтски сојуз]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.socga.org.sz }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Свазиленд|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Свазиленд|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Свазиленд]]''' првпат учествувал на некои '''[[Олимписки игри]]''' во [[Летни олимписки игри 1972|1972]] година. Ги пропуштиле следните две олимпијади, но се вратиле на [[Летни олимписки игри 1984|ЛОИ 1984]] во [[Лос Анџелес]] и оттогаш се појавувале на сите игри. Нивниот прв и единствен настап на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимпијади]] бил во 1992 година. На сите настапи немаат освоено олимписки медал. Свазиленд е претставувана преку Свазилендскиот олимписки и комонвелтски сојуз од 1972 година. == Олимписки табела за ЛОИ == {|class=wikitable |- !rowspan=2|Игри !rowspan=2|Спортисти !colspan=6|Спортисти по спорт !colspan=3|Медали |- ![[Податотека:Athletics pictogram.svg|20п|Атлетика]] ![[Податотека:Boxing pictogram.svg|20п|Бокс]] ![[Податотека:Shooting pictogram.svg|20п|Стрелаштво]] ![[Податотека:Swimming pictogram.svg|20п|Пливање]] ![[Податотека:Taekwondo pictogram.svg|20п|Таеквондо]] ![[Податотека:Weightlifting pictogram.svg|20п|Кревање товар]] ![[Податотека:Gold medal.svg|20п]] ![[Податотека:Silver medal.svg|20п]] ![[Податотека:Bronze medal.svg|20п]] |-align=center |align=left|{{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 2 || 1 || || 1 || || || |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|КАН}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] |colspan=11|''не учествувала'' |-align=center |align=left|{{знамеикона|СССР}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] |colspan=11|''не учествувала'' |-align=center |align=left|{{знамеикона|САД}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 8 || 3 || 3 || || 1 || || 1 |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|КОР}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 11 || 5 || 2 || || 2 || || 2 |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|ШПА}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 6 || 5 || 1 || || || || |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|САД}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 6 || 4 || 1 || || 1 || || |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|АВС}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 6 || 2 || 1 || || 2 || 1 || |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|ГРЦ}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 3 || 2 || || || 1 || || |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|КИН}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 4 || 2 || || || 2 || || |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |-align=center |align=left|{{знамеикона|ВБР}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 3 || 2 || || || 1 || ||- |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |} == Олимписка табела ЗОИ == {|class=wikitable |- !rowspan=2|Игри !rowspan=2|Спортисти !colspan=1|Спортисти по спорт !colspan=3|Медали |- ![[Податотека:Alpine skiing pictogram.svg|20п|Атлетика]] ![[Податотека:Gold medal.svg|20п]] ![[Податотека:Silver medal.svg|20п]] ![[Податотека:Bronze medal.svg|20п]] |-align=center |align=left|{{знамеикона|ФРА}} [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил 1992]] || 1 || 1 |bgcolor=#F7F6A8|0||bgcolor=#DCE5E5|0||bgcolor=#FFDAB9|0 |} {{Земји-учеснички на Олимписки игри}} [[Категорија:Земјите на Олимписките игри]] [[Категорија:Свазиленд на Олимписките игри| ]] c3ybrikwdz62e4ml06wnyhr9nfce66v Гвинеја Бисао на Олимписките игри 0 1147338 5625626 4249206 2026-09-09T07:09:56Z Buli 2648 5625626 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = GBS | NOCname = [[Олимписки комитет на Гвинеја-Бисао]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|https://cogb.gw/}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Гвинеја Бисао|competition=Summer Olympics|begin_year=1996|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Гвинеја Бисао|competition=Winter Olympics|begin_year=2026|end_year= }} | seealso = }} '''[[Гвинеја-Бисао]]''' испраќа натпреварувачи на [[Летните олимписки игри]] од [[Летни олимписки игри 1996|игрите во 1996]] година. Земјата никогаш не освоила олимписки медал. Земјата никогаш не настапила на [[Зимски олимписки игри]]. Националниот олимписки комитет на Гвинеја-Бисао е основан во 1992 година, а бил признаен од страна на [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]] во 1995 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Меѓународен олимписки комитет|title=Comité Olímpico da Guiné-Bissau|url=http://www.olympic.org/guinea-bissau|accessdate=13 June 2011}}</ref> ==Табела на медали== ===Медали на Летни олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Олимпијада !Учесници !Знаменосец |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 3 || [[Талато Ембало]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 3 ||[[Талато Ембало]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 3 ||[[Леополдина Рос]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 3 ||[[Аугусто Мидана]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 4 ||[[Аугусто Мидана]] || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- !colspan=2| Вкупно !! !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! - |} ==Наводи== {{наводи}} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Спорт во Гвинеја-Бисао|Олимписки игри]] [[Категорија:Гвинеја-Бисао на Олимписките игри| ]] az7gc52xq241ldvsblf54d7jq968ds0 Кенија на Олимписките игри 0 1148045 5625630 4603124 2026-09-09T07:13:43Z Buli 2648 5625630 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = KEN | NOCname = [[Кениски национален олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|https://teamkenya.or.ke}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 33 | gold = 39 | silver = 45 | bronze = 40 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Кенија|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Кенија|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Кенија]]''' првпат учествувала на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1956 година, и има испратено спортисти да се натпреваруваат на сите [[Летни олимписки игри]] оттогаш, со исклучок на игрите кои биле бојкотирани во 1976 и 1980 година. Кенија учествувала на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] во [[Зимски олимписки игри 1998|1998]], [[Зимски олимписки игри 2002|2002]] и [[Зимски олимписки игри 2006|2006]] година. Сепак, нивниот единствен претставник на овие игри, [[Филип Боит]], fне успеал да се квалификува за игрите во 2010 година, и се пензионирал во 2011 година, со што Кенија останала без натпреварувачи на Зимските олимписки игри. Кениските спотисти имаат освоено вкупно 86 медали, сите во боксување и атлетика. Од тие, 56 медали се од маратони. Како најуспешни игри за освојување на медали, се сметаат двете недоамнешни Летни олимписки игри (2008 и 2012), на кои тие имале освоено 25 медали. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] за Кенија е ''Кенискиот национален олимписки комитет'', кој бил основан во 1955 година. ==Медалисти== {| class="wikitable sortable" |- !Медал !Име !Игри !Спорт !Настан |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Вилсон|Кипругут}} || {{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1964|Атлетика]] || Мажи 800 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Нафтали|Тему}} || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1968|Атлетика]] || Мажи 10000 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Кипхоџ|Кејно}} || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] ||[[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1968|Атлетика]] || Мажи 1500 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Амос|Бивот}} || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1968|Атлетика]] || Мажи 3000 м угорнина |- | {{silver medal}} || {{sortname|Бенјамин|Кого}} || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1968|Атлетика]] || Мажи 3000 м угорнина |- | {{silver medal}} || {{sortname|Даниел|Рудиша}}<br>[[Мунјоро Њамау]]<br>[[НАфтали Бон]]<br>[[Чарлс Асати]] || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1968|Атлетика]] || Мажи штафета 4x400 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Кипхоџ|Кејно}} || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1968|Атлетика]] || Мажи 5000 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Нафтали|Тему}} || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1968|Атлетика]] || Мажи 5000 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Вилсон|Кипругут}} || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1968|Атлетика]] || Мажи 800 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Филип|Варуинџ}} || {{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1968|Боксување]] || Мажи пердув |- | {{gold medal}} || {{sortname|Kipchoge|Keino}} || {{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1972|Атлетика]] || Мажи 3000 м угорнина |- | {{gold medal}} || {{sortname|Чарлс|Асати}}<br/>[[Мунјоро Њамау]]<br/>[[Роберт Оуко]]<br/>[[Џулиус Санг]] || {{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1972|Атлетика]] || Мажи штафета 4×400 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Кипхоџ|Кејно}} || {{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1972|Атлетика]] || Мажи 1500 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Бен|Џипхо}} || {{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1972|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{silver medal}} || {{sortname|Филип|Варуинџ}} || {{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1972|Боксување]] || Мажи пердув |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Џулиус|Санг}} || {{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1972|Атлетика]] || Мажи 400 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Мајк|Боит}} || {{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1972|Атлетика]] || Мажи 800 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Самуел|Мбунгуа}} || {{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1972|Боксување]] || Мажи лесна |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Дик|Мурунга}} || {{знамеикона|GER}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1972|Боксување]] || Мажи велтер |- | {{gold medal}} || {{sortname|Џулиус|Корир}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1984|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Михаел|Мусјоки}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1984|Атлетика]] || Мажи 10000 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Ибраим|Билали}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1984|Боксување]] || Мажи мува |- | {{gold medal}} || {{sortname|Џулиус|Кариуки}} || {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988l]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1988|Атлетика]] || Мажи 3000 м угорнина |- | {{gold medal}} || {{sortname|Џон|Нгуги}} || {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988l]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1988|Атлетика]] || Мажи 5000 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Пол|Еренг}} || {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988l]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1988|Атлетика]] || Мажи 8000 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Питер|Роно}} || {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988l]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1988|Атлетика]] || Мажи 1500 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Роберт|Вангила}} || {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988l]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1988|Боксуање]] || Мажи велтер |- | {{silver medal}} || {{sortname|Питер|Коех}} || {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988l]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1988|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{silver medal}} || {{sortname|Даглас|Вакихури}} || {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988l]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1988|Атлетика]] || Мажи маратон |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Кипкембој|Кимели}} || {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988l]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1988|Атлетика]] || Мажи 10000 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Крис|Санде}} || {{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988l]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1988|Боксување]] || Мажи средна |- | {{gold medal}} || {{sortname|Метју|Бирир}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1992|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{gold medal}} || {{sortname|Вилијам|Тануи}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1992|Атлетика]] || Мажи 800 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Ричард|Челимо}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1992|Атлетика]] || Мажи 10000 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Патрик|Санг}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1992|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{silver medal}} || {{sortname|Пол|Биток}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1992|Атлетика]] || Мажи 5000 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Nixon|Kiprotich}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1992|Атлетика]] || Мажи 800 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Вилијам|Мутвол}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1992|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Самсон|Китур}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1992|Атлетика]] || Мажи 400 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Џозеф|Кетер}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1996|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{silver medal}} || {{sortname|Пол|Тергат}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1996|Атлетика]] || Мажи 10000 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Мозес|Киптануи}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1996|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{silver medal}} || {{sortname|Пол|Биток}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1996|Атлетика]] || Мажи 5000 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Полин|Конга}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1996|Атлетика]] || Жени 5000 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Стивен|Кипкорир}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1996|Атлетика]] || Мажи 1500 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Фред|Онјанча}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1996|Атлетика]] || Мажи 800 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Ерик|Ваинаина}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1996|Атлетика]] || Мажи маратон |- | {{gold medal}} || {{sortname|Ноа|Нгени}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] || Мажи 1500 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Рубен|Косгеј}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{silver medal}} || {{sortname|Пол|Тергат}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] || Мажи 10000 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Вилсон Боит|Кипкетер}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] || Мажи 3000 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Ерик|Ваинанина}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] || Мажи маратон |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Бернард|Лагат}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] || Мажи 1500 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Џојс|Чепчумба}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] || Жени маратон |- | {{gold medal}} || {{sortname|Езикиел|Кембој}} || {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2004|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{silver medal}} || {{sortname|Бернард|ЛАгат}} || {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2004|Атлетика]] || Мажи 1500 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Бримин|Кипруто}} || {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2004|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{silver medal}} || {{sortname|Изабела|Очичи}} || {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2004|Атлетика]] || Жени 5000 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Кетрин|Ндереба}} || {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2004|Атлетика]] || Жени маратон |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Пол Кипсиел|Коех}} || {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2004|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Елиуд|Кипхоџ}} || {{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2004|Атлетика]] || Мажи 5000 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Азбел Кипруто|Кипроп}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Мажи 1500 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Бримин Кипроп|Кипруто}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{gold medal}} || {{sortname|Вилфред|Бунгеј}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Мажи 800 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Самуел|Ванџиру}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Мажи маратон |- | {{gold medal}} || {{sortname|Памела|Џелимо}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Жени 800 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Ненси|Лагат}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Жени 1500 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Џенет Џепскогеј|Бусиенеј}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Жени 800 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Кетрин|Ндерба}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Жени маратон |- | {{silver medal}} || {{sortname|Јунис|Џепкорир}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Жени 3000 м брзоод |- | {{silver medal}} || {{sortname|Елиуд|Кипхоџ}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Мажи 5000 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Ричард Кипкембој|Матилонг}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Мика|Кого}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Мажи 10000 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Едвин Черијот|Сои}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Мажи 5000 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Алфред Кирва|Јего}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2008|Атлетика]] || Мажи 800 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Сали|Кипјего}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || Жени 10000 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Вивијан|Черуијот}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || Жени 10000 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Приска|Џепту}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || Жени маратон |- | {{gold medal}} || {{sortname|Езикиел|Кембој}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Абел|Мутаи}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || Мажи 3000 м брзоод |- | {{gold medal}} || {{sortname|Дејвид|Рудиша}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || Мажи 800 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Тимоти|Китум}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || Мажи 800 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Вивијан|Черуијот}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || Жени 5000 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Томас|Лонгосива}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || Мажи 5000 м |- | {{silver medal}} || {{sortname|Абел|Кируи}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || Мажи маратон |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Вилсон|Кипсанг Кипротич}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || Мажи маратон |} ==Табели со медали== ===Медали по Летни олимписки игри=== {{Поврзано|Табела на досега освоени медали на Олимписките игри}} {| {{MedalTable|type=Игри}} |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || 0 || 0 || 0 || 0 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 1 || 0 || 0 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 3 || 4 || 2 || 9 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 2 || 3 || 4 || 9 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || colspan=4| „Не учествувале“ |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || colspan=4| „Не учествувале“ |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес]] || 1 || 0 || 2 || 3 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 5 || 2 || 2 || 9 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барелона 1992]] || 2 || 4 || 2 || 8 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 1 || 4 || 3 || 8 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 2 || 3 || 2 || 7 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 1 || 4 || 2 || 7 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг]] || 6 || 4 || 4 || 14 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 2 || 4 || 5 || 11 |- ! Вкупно || 25 || 32 || 29 || 86 |} ===Медали по спорт=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 24 || 31 || 24 || 79 |- |align=left| [[Боксување на Летните олимписки игри|Боксување]] || 1 || 1 || 5 || 7 |- ! Вкупно || 25 || 32 || 29 || 86 |} ==Поврзано== * [[Кенија на Параолимшписките игри]] * [[Тропски земји учеснички на Зимските олимписки игри]] == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[MOK]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-03-31 }} * {{Наведена мрежна страница |title=National Olympic Committee Kenya |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/kenya|accessdate=2011-06-13 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Кенија на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Кенија]] 9tnro9qv0cc0h6wanyq52yz278bbdyg Алжир на Олимписките игри 0 1148113 5625639 5039837 2026-09-09T07:23:07Z Buli 2648 5625639 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = ALG | NOCname = [[Алжирски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.coa.dz }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 67 | gold = 7 | silver = 4 | bronze = 9 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Алжир|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Алжир|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = {{flaglink|France|at the Olympics}} (1896–1960) }} [[File:Moussa Mustapha.jpg|thumb|right|[[Мустафа Муса]] го освоил првиот олимписки медал на Алжир во Лос Анџелес 1984 година]] '''[[Алжир]]''' за првпат се натпреварувал на '''[[Олимписки игри]]''' во 1964 година, и оттогаш испратил свои натпреварувачи на сите изданија од [[Летните олимписки игри]], освен на бојкотираните [[Летни олимписки игри 1976|игри во 1976]] одржани во Монтреал. Земјата исто така испратила свои натпреварувачи на три изданија од [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. Алжир досега има освоено вкупно петнаесет олимписки медали од кои пет златни. Националниот олимписки комитет на Алжир е основан во 1963 година, а бил признаен од страна на [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]] во 1964 година. ==Табела на медали== ===Медали на Летни олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Олимпијада !Учесници |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left|{{знамеикона|Kingdom of Greece|1863}} [[Летни олимписки игри 1896|Атина 1896]] ||colspan=6 rowspan=14| ''Дел од {{flagIOCteam|FRA}}'' |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Летни олимписки игри 1900|Париз 1900]] |- |align=left|{{знамеикона|USA|1896}} [[Летни олимписки игри 1904|Сент Луис 1904]] |- |align=left|{{знамеикона|UKGBI}} [[Летни олимписки игри 1908|Лондон 1908]] |- |align=left|{{знамеикона|SWE}} [[Летни олимписки игри 1912|Стокхолм 1912]] |- |align=left|{{знамеикона|BEL}} [[Летни олимписки игри 1920|Антверпен 1920]] |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Летни олимписки игри 1924|Париз 1924]] |- |align=left|{{знамеикона|NED}} [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам 1928]] |- |align=left|{{знамеикона|USA|1912}} [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес 1932]] |- |align=left|{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]] |- |align=left|{{знамеикона|UK}} [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] |- |align=left|{{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left|{{знамеикона|MEX}} [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left|{{знамеикона|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || colspan=6|''Не учествувале поради бојкот'' |- |align=left|{{знамеикона|URS}} [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || 54 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 32 || 0 || 0 || 2 || 2 || 42 |- |align=left|{{знамеикона|KOR}} [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 42 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left|{{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 35 || 1 || 0 || 1 || 2 || 34 |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 45 || 2 || 0 || 1 || 3 || 34 |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 47 || 1 || 1 || 3 || 5 || 41 |- |align=left|{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 61 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left|{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 62 || 0 || 1 || 1 || 2 || 64 |- |align=left|{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 39 || 1 || 0 || 0 || 1 || 50 |- !colspan=2| Вкупно !! 5 !! 2 !! 8 !! 15 !! 63 |} ===Медали на Зимски олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Олимпијада !Учесници |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1924|Шамони 1924]] ||colspan=6 rowspan=8| ''Дел од {{flagIOCteam|FRA}}'' |- |align=left|{{знамеикона|SUI}} [[Зимски олимписки игри 1928|Сент Мориц 1928]] |- |align=left|{{знамеикона|USA|1912}} [[Зимски олимписки игри 1932|Лејк Пласид 1932]] |- |align=left|{{знамеикона|GER|Nazi}} [[Зимски олимписки игри 1936|Гармиш-Партенкирхен 1936]] |- |align=left|{{знамеикона|SUI}} [[Зимски олимписки игри 1948|Сент Мориц 1948]] |- |align=left|{{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1952|Осло 1952]] |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 1956|Кортина д'Ампецо 1956]] |- |align=left|{{знамеикона|USA|1959}} [[Зимски олимписки игри 1960|Сква Вали 1960]] |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Зимски олимписки игри 1964|Инсбурк 1964]] || colspan=6; rowspan=7| ''Не учествувале'' |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1968|Гренобл 1968]] |- |align=left|{{знамеикона|JPN|1870}} [[Зимски олимписки игри 1972|Сапоро 1972]] |- |align=left|{{знамеикона|AUS}} [[Зимски олимписки игри 1976|Инсбрук 1976]] |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 1980|Лејк Пласид 1980]] |- |align=left|{{знамеикона|YUG}} [[Зимски олимписки игри 1984|Сараево 1984]] |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 1988|Калгари 1988]] |- |align=left|{{знамеикона|FRA}} [[Зимски олимписки игри 1992|Албервил 1992]] || 4 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left|{{знамеикона|NOR}} [[Зимски олимписки игри 1994|Лилехамер 1994]] || colspan=6; rowspan=3| ''Не учествувале'' |- |align=left|{{знамеикона|JPN}} [[Зимски олимписки игри 1998|Нагано 1998]] |- |align=left|{{знамеикона|USA}} [[Зимски олимписки игри 2002|Солт Лејк Сити 2002]] |- |align=left|{{знамеикона|ITA}} [[Зимски олимписки игри 2006|Торино 2006]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left|{{знамеикона|CAN}} [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left|{{знамеикона|RUS}} [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]] || colspan=6| ''Не учествувале'' |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! - |} ===Медали по спорт=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left|[[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри|Атлетика]] || 4 || 1 || 2 || 7 || 42 |- |align=left|[[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс на Летните олимписки игри|Бокс]] || 1 || 0 || 5 || 6 || 37 |- |align=left|[[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]] || 0 || 1 || 1 || 2 || 37 |- ! Вкупно || 5 || 2 || 8 || 15 || |} ==Освојувачи на медали== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- !style="width:6em"| Медал !Натпреварувач !style="width:10em"| Игри !style="width:8em"| Спорт !style="width:13em"| Дисциплина |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Мустафа|Муса}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс на Летните олимписки игри 1984|Бокс]] || тешка категорија |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Мохамед|Заи}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс на Летните олимписки игри 1984|Бокс]] || средна категорија |- | {{gold medal}} || {{sortname|Хасиба|Булмерка}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1992|Атлетика]] || 1500 метри |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Хосин|Султани}} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс на Летните олимписки игри 1992|Бокс]] || категорија пердуф |- | {{gold medal}} || {{sortname|Нуредин|Морсели}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 1996|Атлетика]] || 1500 метри |- | {{gold medal}} || {{sortname|Хосин|Султани}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс на Летните олимписки игри 1996|Бокс]] || лесна категорија |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Мохамед|Бахари}} || {{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс на Летните олимписки игри 1996|Бокс]] || средна категорија |- | {{gold medal}} || {{sortname|Нуриа|Мараб-Бенида}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] || 1500 метри |- | {{silver medal}} || {{sortname|Али|Саиди-Сиеф}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] || 5000 метри |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Џабир|Саид-Герни}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] || 800 метри |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Абдерахман|Хамад}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2000|Атлетика]] || скок во височина |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Мохамед|Алалу}} || {{знамеикона|AUS}} [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Бокс на Летните олимписки игри 2000|Бокс]] || категорија полувелтер |- | {{silver medal}} || {{sortname|Амар|Бениклеф}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2008|Џудо]] || до 90&nbsp;кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Сораја|Хадад}} || {{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[Image:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2008|Џудо]] || до 52&nbsp;кг |- | {{gold medal}} || {{sortname|Тауфик|Маклуфи}} || {{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Athletics pictogram.svg|25px]] [[Атлетика на Летните олимписки игри 2012|Атлетика]] || 1500 метри |} ==Наводи== {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница | title=Olympic Medal Winners | publisher=[[Меѓународен олимписки комитет]] | url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp | accessdate=2007-03-27 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070324051743/http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp | archivedate=2007-03-24 | url-status=live }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Алжир на Олимписките игри| ]] ptbpfe1z73vce7u7c2s18uagbakz9u3 Египет на Олимписките игри 0 1148240 5625645 4599115 2026-09-09T07:37:10Z Buli 2648 5625645 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = EGY | NOCname = [[Египетски олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|www.egyptianolympic.org }}&nbsp;{{in lang|ar|en}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 62 | gold = 9 | silver = 12 | bronze = 20 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Египет|competition=Summer Olympics|begin_year=1912|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Египет|competition=Winter Olympics|begin_year=1984|end_year= }} | seealso = [[Egypt at the 1906 Intercalated Games|1906]] Intercalated Games<br>{{flagicon|United Arab Republic}} United Arab Republic ([[United Arab Republic at the 1960 Summer Olympics|1960]]-[[United Arab Republic at the 1968 Summer Olympics|1968]]) }} '''[[Египет]]''' првпат учествувал на '''[[Олимписки игри|Олимписките игри]]''' во [[Летни олимписки игри 1912|1912]] година, и имаат испратено спортисти да се натпреваруваат на повеќето [[Летни олимписки игри]] оттогаш. Заедно со [[Ирак]] и [[Либан]], Египет ги бојкотирал игрите во [[Летни олимписки игри 1956|1956]] година како протест на тројниот напад на Египет во [[Суецка војна|Суецката војна]] од страна на [[Израел]], [[Обединето Кралство|Британија]] и [[Франција]]. Сепак, [[Коњички спортови на Летните олимписки игри 1956|екоњичките спортови]] за Летните олимписки игри 1956 година биле одржани во [[Стокхолм]], [[Шведска]] пет месеци порано (поради австралиските закони а карантин), па на истите се натправарувале тројца египетски спортисти. Египет се повлекол од игрите во [[Летни олимписки игри 1976|1976]] по три дена за да се придружи на широкиот бојкот поради учеството на [[Нов Зеланд]], кои биле во спортски врски со [[апартхејд]]от во [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Република]]. Египет исто така се придружил и на бојкотот на игрите [[Летни олимписки игри 1980|1980]] година. Египет бил претставен на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] од еден единствен [[алпско скијање|алпски скијач]] во 1984 година. египетските спортисти имаат освоено вкупно 26 медали, при што најмногу се освоени во [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]]. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] за Египет е ''Египетскиот олимписки игри'', и бил создаден во 1910 година. ==Табели со медали== ===Медали на Летните олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1912|Стокхолм 1912]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1920|Антверпен 1920]] || 22 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1924|Париз 1924]] || 33 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам 1928]] || 32 || 2 || 1 || 1 || 4 || 17 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1932|Лос Анџелес 1932]] || colspan=6| „Не учествува“ |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]] || 54 || 2 || 1 || 2 || 5 || 15 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || 85 || 2 || 2 || 1 || 5 || 16 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || 106 || 0 || 0 || 1 || 1 || 40 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 74 || 0 || 1 || 1 || 2 || 30 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 73 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 30 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 23 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || 29 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] || colspan=6| „Не учествува“ |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 114 || 0 || 1 || 0 || 1 || 33 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 49 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 75 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 29 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 89 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 97 || 1 || 1 || 3 || 5 || 46 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 103 || 0 || 0 || 1 || 1 || 80 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 113 || 0 || 2 || 0 || 2 || 58 |- !colspan=2| Вкупно !! 7 !! 9 !! 10 !! 26 !! 53 |} ===Медали на Зимските олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Сараево]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| 1988–2010 || colspan=6| „Не учествува“ |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! - |} ===Медали по спортови=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри|Кревање тегови]] || 5 || 2 || 2 || 9 |- |align=left| [[File:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри|Борење]] || 2 || 3 || 2 || 7 |- |align=left| [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри|Боксување]] || 0 || 1 || 3 || 4 |- |align=left| [[File:Diving pictogram.svg|25px]] [[Скокови во вода на Летните олимписки игри|Скокови во вода]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[File:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри|Џудо]] || 0 || 1 || 1 || 2 |- |align=left| [[Image:Fencing pictogram.svg|25px]] [[Мечување на Летните олимписки игри|Мечување]] || 0 || 1 || 0 || 1 |- |align=left| [[File:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри|Теквондо]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- ! Вкупно !! 7 !! 9 !! 10 !! 26 |} ==Список на медалисти== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:6em"| Медал !style="width:12em"| Име !style="width:10em"| Игри !style="width:10em"| Спорт !style="width:10em"| Настан |- | {{gold medal}} || {{sortname|Ел Сајед|Носеир}} ||{{знамеикона|NED}} [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам 1928]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1928|Кревање тегови]] || Мажи лесна-тешка |- | {{gold medal}} || {{sortname|Ибраим|Мустафа}} ||{{знамеикона|NED}} [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам 1928]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1928|Борење]] || Мажи грчко-рисмки стил |- | {{silver medal}} || {{sortname|Фарид|Симаика}} ||{{знамеикона|NED}} [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам 1928]] || [[File:Diving pictogram.svg|25px]] [[Скок во вода на Летните олимписки игри 1928|Скок во вода]] || Мажи 10 м |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Фарид|Симаика}} ||{{знамеикона|NED}} [[Летни олимписки игри 1928|Амстердам 1928]] || [[File:Diving pictogram.svg|25px]] [[Скок во вода на Летните олимписки игри 1928|Скок во вода]] || Мажи 3 м |- | {{gold medal}} || {{sortname|Анвар|Месба}} ||{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1936|Кревање тегови]] || Мажи лесна |- | {{gold medal}} || {{sortname|Кадр|ал Туни}} ||{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1936|Кревање тегови]] || Мажи средна |- | {{silver medal}} || {{sortname|Салех|Солиман}} ||{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1936|Кревање тегови]] || Мажи пердув |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Ибраим|Шамс}} ||{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1936|Кревање тегови]] || Мажи пердув |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Ибраим|Васиф}} ||{{знамеикона|Nazi Germany}} [[Летни олимписки игри 1936|Берлин 1936]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1936|Кревање тегови]] || Мажи лесна-тешка |- | {{gold medal}} || {{sortname|Махмуд|Фајад}} ||{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1948|Кревање тегови]] || Мажи пердув |- | {{gold medal}} || {{sortname|Ибраим|Шамс}} ||{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1948|Кревање тегови]] || Мажи лесна |- | {{silver medal}} || {{sortname|Атија|Хамоуда}} ||{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|25px]] [[Кревање тегови на Летните олимписки игри 1948|Кревање тегови]] || Мажи лесна |- | {{silver medal}} || {{sortname|Махмуд|Хасан}} ||{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1948|Борење]] || Мажи грчко-римски стил |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Ибраим|Ораби}} ||{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 1948|Лондон 1948]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|25px]][[Борење на Летните олимписки игри 1948|Борење]] || Мажи грчко-римски стил |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Абдел|Ал Рашид}} ||{{знамеикона|FIN}} [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] ||[[File:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 1952|Борење]] || Мажи грчко-римски стил |- | {{silver medal}} || {{sortname|Осман|Сајед}} ||{{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|25px]][[Борење на Летните олимписки игри 1960|Борење]] || Мажи грчко-римски стил |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Абдел Монеим|ал-Гуинди}} ||{{знамеикона|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 1960|Боксување]] || Мажи мува |- | {{silver medal}} || {{sortname|Мохамед Али|Рашван}} ||{{знамеикона|USA}} [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || [[File:Judo pictogram.svg|25px]][[Џудо на Летните олимписки игри 1984|Џудо]] || Мажи |- | {{gold medal}} || {{sortname|Карам|Габер}} ||{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|25px]][[Борење на Летните олимписки игри 2004|Борење]] || Мажи грчко-римски стил |- | {{silver medal}} || [[Мухамед Али (Египет)|Мухамед Али]] ||{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]][[Боксување на Летните олимписки игри 2004|Боксување]] || Мажи супертешка |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Ахмед|Исмаил|Ахмед Исмаил ал Шами}} ||{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 2004|Боксување]] || Мажи лесна-тешка |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Мохамед|Елсајед}} ||{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри 2004|Боксување]] || Мажи тешка |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Тамер|Бајоуми}} ||{{знамеикона|GRE}} [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || [[File:Taekwondo pictogram.svg|25px]] [[Теквондо на Летните олимписки игри 2004|Теквондо]] || Мажи 58 кг |- | {{bronze medal}} || {{sortname|Хешам|Месба}} ||{{знамеикона|CHN}} [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || [[File:Judo pictogram.svg|25px]] [[Џудо на Летните олимписки игри 2008|Џудо]] || Мажи 90 кг |- | {{silver medal}} || {{sortname|Алаедин|Абоуелкасем}} ||{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[Image:Fencing pictogram.svg|25px]] [[Мечување на Летните олимписки игри 2012|Мечување]] || Мажи |- | {{silver medal}} || {{sortname|Карам|Габер}} ||{{знамеикона|GBR}} [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Борење на Летните олимписки игри 2012|Борење]] || Мажи грчко-римски стил |- |} == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[МОК]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-12-15 }} * {{Наведена мрежна страница |title=Egyptian Olympic Committee |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/egypt |accessdate=2011-06-13 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Египет на олимписките игри| ]] nbnd4rebi5k8h5weafztmh5k9tfll8f Гвинеја на Олимписките игри 0 1148244 5625627 4743860 2026-09-09T07:10:46Z Buli 2648 5625627 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = GUI | NOCname = [[Гвинејски национален олимписки и спортски комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Гвинеја|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Гвинеја]]''' има испратено спортисти на сите [[Летни олимписки игри]] од [[Летни олимписки игри 1968|1968]] година со исклучок на игрите во [[Летни олимписки игри 1972|1972]] година и [[Летни олимписки игри 1976|1976]] година, иако земјата никогаш нема освоено [[олимписки медал]]. Ниеден спортист не се натпреварувал на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] бил создаден во 1964 година и признаен од страна на [[МОК]] во 1965 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=International Olympic Committee|title=Comité National Olympique et Sportif Guinéen|url=http://www.olympic.org/guinea|accessdate=13 June 2011}}</ref> ==Поврзано== * [[Гвинеја на Параолимписките игри]] == Наводи == {{наводи}} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Гвинеја на Олимписките игри| ]] {{Olympic-stub}} s5gv7894l71fvdf8ciqmamgzgwwl62d Гамбија на Олимписките игри 0 1148250 5625704 5078005 2026-09-09T09:16:20Z Buli 2648 5625704 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = GAM | NOCname = [[Гамбиски национален олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = [[Знаме на Гамбија]] | oldcode = | website = {{URL|www.gnoc.gm }} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = | gold = 0 | silver = 0 | bronze = 0 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Гамбија|competition=Summer Olympics|begin_year=1984|end_year= }} | winterappearances = | seealso = }} '''[[Гамбија]]''' има ипратено спортисти на сите [[Летни олимписки игри]] одржани од 1984 година, иако земјата никогаш нема освоено [[олимписки медал]]. Никогаш се немаат натпреварувано на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]]. ==Табела со медали== ===Медали на Летните олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 7 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 6 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 5 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 9 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! - |} ==Параолимписки игри== Гамбија има активен [[Национален параолимписки комитет]],<ref>[http://www.paralympic.org/IPC/Contacts/NPCs/index.html "National Paralympic Committees (NPCs)"], [[МОК]]</ref><ref>[http://observer.gm/africa/gambia/article/british-deputy-assists-paralympic-committee "British Deputy assists Paralympic Committee"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140819085938/http://observer.gm/africa/gambia/article/british-deputy-assists-paralympic-committee |date=2014-08-19 }}, ''The Daily Observer'', July 24, 2009</ref><ref>[http://thepoint.gm/africa/gambia/article/gambia-paralympic-regional-exhibition-commences "Gambia Paralympic regional exhibition commences"], ''The Point'', May 28, 2010</ref> но сè уште немаат учествувано на [[Параолимписки игри|Параолимписките игри]].<ref>[http://www.paralympic.org/Sport/Results/search.html?npc=GAM&gender=all&medal=all&sport=all&games=all Gambia at the Paralympics], [[МПК]]</ref> Се очекува земјата да учествува на параолимписките игри во [[Летни параолимписки игри 2012|2012]] година во [[Лондон]], и планираат да ги искористат [[Јорк]] и [[Бедфорд]] како главни бази за тренирање на своите параолимпијци.<ref>[http://www.london2012.com/news/2010/06/york-to-host-the-gambia-in-run-up-to-the-games.php "York to host The Gambia in run up to the Games"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120429032109/https://www.london2012.com/news/2010/06/york-to-host-the-gambia-in-run-up-to-the-games.php |date=2012-04-29 }}, Official site of the London 2012 Olympic and Paralympic Games, June 8, 2012</ref><ref>[http://www.nouse.co.uk/2010/06/10/york-to-host-gambian-olympic-squad-at-2012-games/ "York to host Gambian Olympic squad at 2012 games"], University of York, June 10, 2012</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bedford.gov.uk/council_and_democracy/council_news/archived_news/february_2012/on_your_marks.aspx |title=архивски примерок |accessdate=2015-11-25 |archive-date=2012-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120714070430/http://www.bedford.gov.uk/council_and_democracy/council_news/archived_news/february_2012/on_your_marks.aspx |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Гамбија на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Гамбија]] {{olympic-stub}} ne62ip97v75xcep66m2cdgpt0yn799g Гана на Олимписките игри 0 1148255 5625703 4635247 2026-09-09T09:14:41Z Buli 2648 5625703 wikitext text/x-wiki {{infobox country at games | NOC = GHA | NOCname = [[Гански олимписки комитет]] | games = Олимписките игри | year = | flagcaption = | oldcode = | website = {{url|ghanaolympic.org}} | location = | competitors = | sports = | flagbearer = | rank = 129 | gold = 0 | silver = 1 | bronze = 4 | officials = | appearances = | app_begin_year = | app_end_year = | summerappearances = {{Team appearances list|team=Гана|competition=Summer Olympics|begin_year=|end_year= }} | winterappearances = {{Team appearances list|team=Гана|competition=Winter Olympics|begin_year=|end_year= }} | seealso = }} '''[[Гана]]''' првпат учествувала на '''[[олимписки игри|Олимписките игри]]''' во 1952 година, кога била позната под колонијалното име [[Златен Брег]]. Земјата има испратено портисти да се натпеваруваат на повеќето [[Летни олимписки игри]] оттогаш, пропуштајќи ги игрите во [[Летни олимписки игри 1956|1956]] година, бокотирајќи ги игрите во [[Летни олимписки игри 1976|1976]] година во знак на протест поради учеството на [[Нов Зеланд]] (кои сè уште биле во спортски врски со [[апартхејд]]от во [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Република]]), и се придружиле на американскиот бојкот во [[Летни олимписки игри 1980|1980]] година. Гана уќествувала и на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] за првпат во [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]] година.<ref>{{наведени вести |date=12 March 2009 |title=Ghana's 'Snow Leopard' qualifies to ski in 2010 Winter Olympics |url=http://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/ghana-s-snow-leopard-qualifies-to-ski-in-2010-winter-olympics-1.813334 |newspaper=CBC News |location=Toronto, Canada |access-date=22 February 2015 }}</ref> Ганските спортисти имаат освоено вкупно четири медали, три во [[боксување]], и бронзен медал во фудбал за млади под 23 години во 1992 година . [[Национален олимписки комитет|Националниот олимписки комитет]] на Гана бил создаден во 1951 година и бил признаен од страна на [[МОК]] следната година. ==Табели со медали== ===Медали на Летните олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1952|Хелсинки 1952]] || 7 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1956|Мелбурн 1956]] || colspan=6| ''Не учествувале'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || 15 || 0 || 1 || 0 || 1 || 32 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || 42 || 0 || 0 || 1 || 1 || 35 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1968|Мексико 1968]] || 31 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || 35 || 0 || 0 || 1 || 1 || 43 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1976|Монтреал 1976]] || colspan=6; rowspan=2| ''Не учествувале'' |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1980|Москва 1980]] |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1984|Лос Анџелес 1984]] || 23 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1988|Сеул 1988]] || 18 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || 37 || 0 || 0 || 1 || 1 || 54 |- |align=left| [[Летни олимписки игри 1996|Атланта 1996]] || 35 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2000|Сиднеј 2000]] || 22 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2004|Атина 2004]] || 29 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]] || 9 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Летни олимписки игри 2012|Лондон 2012]] || 9 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 1 !! 3 !! 4 !! 112 |} ===Медали на Зимските олимписки игри=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- !Игри !Спортисти |style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;"|Златни |style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;"|Сребрени |style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;"|Бронзени !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Вкупно !style="width:4.5em; font-weight:bold;"|Ранг |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2010|Ванкувер 2010]] || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || - |- |align=left| [[Зимски олимписки игри 2014|Сочи 2014]] || colspan=6| ''Не учествувале'' |- !colspan=2| Вкупно !! 0 !! 0 !! 0 !! 0 !! - |} ==Список на медалисти== ===Летни олимписки игри=== {| class="wikitable sortable" |- !style="width:5em"| Медал !style="width:15em"| Име !style="width:15em"| Игри !style="width:15em"| Спорт !style="width:15em"| Настан |- | {{silver medal}} || [[Клемент Квартеј]] || {{Flag icon|ITA}} [[Летни олимписки игри 1960|Рим 1960]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимпики игри 1960|Боксување]] || Мажи лесна велтер |- | {{bronze medal}} || [[Еди Блеј]] || {{Flag icon|JPN}} [[Летни олимписки игри 1964|Токио 1964]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимпики игри 1960|Боксување]] ||Мажи лесна велтер |- | {{bronze medal}} || [[Принс Амартеј]] || {{Flag icon|FRG}} [[Летни олимписки игри 1972|Минхен 1972]] || [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимпики игри 1960|Боксување]] || Мажи средна |- | {{bronze medal}} || {{Collapsible list |title=[[Фудбалска репрезентација на Гана под 23 години|Фудбалска екипа]] |<hr> [[Јоахин Ја Ахаемпонг]]<br>[[Симон Адо]]<br>[[Сами Адџеј]]<br>[[Франк Аманква]]<br>[[Бернард Арји]]<br>[[Исак Асаре]]<br>[[Кваме Ајев]]<br>[[Ибраим Доси]]<br>[[Мухамед Гарго]]<br>[[Самуел Кума]]<br>[[Ни Лампти]]<br>[[Ја Преко]]<br>[[Шамо Кваје]] }} || {{знамеикона|ESP}} [[Летни олимписки игри 1992|Барселона 1992]] || [[Image:Football pictogram.svg|25px]] [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|Футбал]] || Мажи |} ===Медали по спортови=== {| {{MedalTable|type=Спорт}} |- |align=left| [[Image:Boxing pictogram.svg|25px]] [[Боксување на Летните олимписки игри|Боксување]] || 0 || 1 || 2 || 3 |- |align=left| [[Image:Football pictogram.svg|25px]] [[Фудбал на Летните олимписки игри|Футбал]] || 0 || 0 || 1 || 1 |- ! Вкупно || 0 || 1 || 3 || 4 |} ==Поврзано== * [[Гана на Параолимписките игри]] * [[Тропски земји учеснички на Зимските олимписки игри]] == Наводи == {{наводи}} * {{Наведена мрежна страница |title=Olympic Medal Winners |publisher=[[МОК]] |url=http://www.olympic.org/uk/athletes/results/search_r_uk.asp |accessdate=2007-12-20 }} * {{Наведена мрежна страница |title=Ghana Olympic Committee |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=GHA |accessdate=2007-12-20 }} {{NationsinOlympics}} [[Категорија:Гана на Олимписките игри| ]] [[Категорија:Спортот во Гана]] 2fuocrblysxwihgmhj46ajyjgnzsmqj Стихар 0 1152836 5625300 5498395 2026-09-08T13:16:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625300 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stichaar.jpg|мини|десно|Руски стихар]] '''Стихар'''<ref>{{ДРМЈ|стихар}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|стихар}}</ref> ({{langx|el|στιχάριον}}) — дел од богослужбената [[одежда]] што го носат сите членови или степени на [[православие|православното]] [[свештенство]] во два облици: еден за [[чтец]]ите, [[певец (црковен пејач)|певците]], [[подѓакон]]ите и [[ѓакон]]ите, и друг за [[презвитер]]ите и [[епископ]]ите. Стихарите ги носат и момчињата кога учествуваат во некои православни обреди (на пр. погреби, литии). Стихарот е одежда слична на грчкиот [[хитон]] или римската [[туника]] кој го прекрива целото тело, од главата до петиците. == Историја == Стихарот е произлезен од античкиот [[хитон]] и бил прифатен од сите стари христијански заедници. На почетокот бил изработуван од [[лен]] и во бела боја, што одговарало на бојата на алиштата на ангелите. Подоцна, за време на [[Византија|Источното Римско Царство]], бојата се усогласува на литургиските пригоди и се изработува од богати ткаенини. == Подѓакони и ѓакони == Кај ѓаконите, подѓаконите, чтеците и певците стихарот е главна одежда. Го облекуваат над расото, тој е долг и прав, со широки ракави, понекогаш долу е странично отворен и се затвора со копчиња или со ленти. Вообичаено на грбот, меѓу рамената, извезен е крст. Бојата на ткаенината се избира во зависност од литургиите. == Презвитери и епископи == Стихарот на презвитерите и епископите е различен затоа што во голема мера тој е покриен со литургиска облека. Овој стихар се изработува од полесна ткаенина, како лен, сатен или свила, и вообичаено е во бела боја, но не секогаш. Белата боја симболизира чистота која се бара од свештенослужителот. Ако одеждата е црвена, тогаш го означува [[Исус|Христовото]] страдање. Ракавите не се широки како кај оние на ѓаконите, и се затвораат кај шаките. == Литургиска употреба == Ѓаконите, подѓаконите и другите лица од ѓаконскиот степен, задолжително го носат стихарот за време на сите служби. Сепак се шири обичај за време на малите церемонии истиот да не се облекува. Презвитерите и епископите облекуваат стихар само за божјите литургии. Ѓаконот пред да го облечи стихарот му го излага на свештеникот за овој да го благослови. Презвитерите и епископите самите си ги благословуваат стихарите пред да ги облечат. ==Поврзано== {{Commons|Sticharion}} *[[Хитон]] *[[Туника]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.manastir-lepavina.htnet.hr/radmisduhvid.html Одежди] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250401141509/http://www.manastir-lepavina.htnet.hr/radmisduhvid.html |date=2025-04-01 }} {{Портал|Христијанство}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Православие]] [[Категорија:Свештена одежда]] [[Категорија:Грцизми]] cndn4db2ffaxmvu0tcamz9dozud96ve Тоде Петревски (награда) 0 1156958 5625486 5576302 2026-09-08T21:42:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625486 wikitext text/x-wiki '''Тоде Петревски''' — награда за новинарство, која ја доделува [[Битолски весник]], востановена во чест на прерано починатиот новинар [[Тоде Петревски]] († 30 мај 2004), доајен на битолското и македонското новинарство. Наградата традиционално се доделува во градската и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“ во [[Битола]]. Првпат била доделена во 2005 година. ==Лауреати== *2007<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fikt.uklo.edu.mk/staff/part-time/d-r-dragan-gruevski/ |title=''д-р Драган Груевски'' |accessdate=2016-05-31 |archive-date=2016-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520231025/http://www.fikt.uklo.edu.mk/staff/part-time/d-r-dragan-gruevski/ |url-status=dead }}</ref> - [[Драган Груевски]] од [[Радио Битола]]; *2008 - Драган Ристевски од Битолски весник; *2013<ref>[http://www.mia.mk/mk/Inside/RenderSingleNews/52/132007787?pageID=1 ''Редакцијата на „Битолски весник“ денеска по деветти пат ја додели наградата „Тоде Петревски“'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> - [[Димче Миновски]] од ТВ Орбис *2014<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novamakedonija.com.mk/DetalNewsInstant.asp?vestInstant=35270 |title=''Наградата “ Тоде Петрески “ за Сашо Ристевски'' |accessdate=2016-05-31 |archive-date=2014-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531075623/http://www.novamakedonija.com.mk/DetalNewsInstant.asp?vestInstant=35270 |url-status=dead }}</ref> - [[Сашо Ристевски]] од Битолски весник; *2015<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novamakedonija.com.mk/DetalNewsInstant.asp?vestInstant=49173 |title=''Наградата за новинарство “Тоде Петревски“ ја доби новинарката Анета Шијакова'' |accessdate=2016-05-31 |archive-date=2015-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012015251/http://www.novamakedonija.com.mk/DetalNewsInstant.asp?vestInstant=49173 |url-status=dead }}</ref> - [[Анета Шијакова]] од [[Канал 5]] и [[ТВ Тера]]; *2016<ref>[http://tera.mk/po-11-pat-dodelena-nagradata-tode-petrevski/ ''По 11 пат доделена наградата „Тоде Петревски“'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> - [[Емилија Сарафска]] од [[ТВ Орбис]]; *2017<ref>{{Наведени вести|url=https://bitolskivesnik.mk/nikola-talevski-dobitnik-na-nagradata-za-novinarstvo-na-bitolski-vesnik-tode-petreski/|title=Никола Талевски добитник на наградата за новинарство на Битолски весник “ Тоде Петрески”|access-date=2025-01-05|archive-date=2025-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250105121235/https://bitolskivesnik.mk/nikola-talevski-dobitnik-na-nagradata-za-novinarstvo-na-bitolski-vesnik-tode-petreski/|url-status=dead}}</ref> - Никола Талевски *2018<ref>{{Наведени вести|url=https://apla.mk/vilaet/item/1056-profesionalnosta-pred-se-poracha-novinarot-marjan-tanushevski-dobitnik-na-nagradata-tode-petreski|title=Професионалноста пред сѐ, порача новинарот Марјан Танушевски, добитник на наградата „Тоде Петрески“|access-date=2025-01-05|archive-date=2025-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406004344/https://apla.mk/vilaet/item/1056-profesionalnosta-pred-se-poracha-novinarot-marjan-tanushevski-dobitnik-na-nagradata-tode-petreski|url-status=dead}}</ref> - Марјан Танушевски од [[Медиумска информативна агенција]] *2019<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/republika/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B0-%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BD%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/|title=Весна Шеровска добитничка на наградата „Тоде Петревски”}}</ref> - Весна Шеровска од [[Тера Телевизија]] *2020<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/makedonija/republika/%d0%bd%d0%b0%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d1%82%d0%b0-%d0%bd%d0%b0-%d0%b1%d0%b8%d1%82%d0%be%d0%bb%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d0%b2%d0%b5%d1%81%d0%bd%d0%b8%d0%ba-%d1%82%d0%be%d0%b4%d0%b5-%d0%bf%d0%b5/|title=Наградата на Битолски весник „Тоде Петрески“ за Блаже Докуле|last=НМ|date=2020-05-26|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2020-05-27}}</ref> - [[Блаже Докуле]] - карикатурист и сатиричар; *2021 - Анета Блажевска *2022 - Стевче Митревски од [[Македонска радио-телевизија]] <ref>{{Наведени вести|url=https://sdk.mk/index.php/dopisna-mrezha/nagradata-tode-petrevski-za-novinarot-stevche-mitrevski-dopisnik-na-mtv-od-bitola/|title=НАГРАДАТА „ТОДЕ ПЕТРЕВСКИ“ ЗА НОВИНАРОТ СТЕВЧЕ МИТРЕВСКИ, ДОПИСНИК НА МТВ ОД БИТОЛА}}</ref> *2023 - Маја Богоевска <ref>{{Наведени вести|url=https://nezavisen.mk/maja-bogoevska-e-dobitnik-na-nagradata-tode-petrevski/|title=Маја Богоевска е добитник на наградата „Тоде Петревски“}}</ref> *2024 - Мартин Николовски <ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/republika/martin-nikolovski-dobitnik-na-nagradta-za-novinarstvo-tode-petrovski/|title=Мартин Николовски добитник на наградата за новинарство „Тоде Петровски“}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Награди за новинарство]] [[Категорија:Култура на Битола]] [[Категорија:Македонски награди]] [[Категорија:Појавено во 2007 година во Македонија]] 6oth2biie0y4dqmy01ubcph2qtue2i5 Телескоп „Виктор Бланко“ 0 1157777 5625422 5421635 2026-09-08T19:33:55Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625422 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Телескоп | bgcolour = | name = Телескоп „Виктор Бланко“<br />Víctor M. Blanco Telescope | image = [[Податотека:4m-Victor M. Blanco Telescope cropped.jpg|230п]] | caption = Телескопот „Виктор Бланко“ | organization = [[Национална опсерваторија за оптичка астрономија]] | location = [[Меѓуамериканска опсерваторија „Серо Тололо“|Меѓуамериканската опсерваторија „Серо Тололо“]], [[Чиле]] | coords = {{Coord|30|10|10.78|S|70|48|23.49|W|display=inline,title}} | altitude = 2.207&nbsp;м | weather = | wavelength = оптичка | built = 1974, завршен 1976&thinsp;<ref>Great Telescopes. (2003). In Atlas of the Universe. Retrieved from http://www.credoreference.com/entry/philipsuniverse/great_telescopes{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | website = {{матична}} | style = рефлекторски | diameter = 4,0&nbsp;м | angular_resolution = | area = 10.014&nbsp;м<sup>2</sup> | focal_length = | mounting = екваторски, Ричи-Кретјенов | dome = сферен }} '''Телескоп „Виктор М. Бланко“''' ({{langx|en|Víctor M. Blanco Telescope}}), наречен и '''Бланко 4 м''' (''{{јаз|en|Blanco 4m}}'') — [[телескоп]] во склоп на [[Меѓуамериканска опсерваторија „Серо Тололо“|Меѓуамериканската опсерваторија „Серо Тололо“]], [[Чиле]]. Има отвор со пречник од 4 метри и изграден е во периодот од 1974 до 1976 г. Сличен е на [[телескоп „Николас Мејол“|телескопот „Николас Мејол“]] на [[Национална опсерваторија „Кит Пик“|Националната опсерваторија „Кит Пик“]] во [[Аризона]], САД.<ref name="NYTimes1979"> {{наведени вести |newspaper=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10C12F6345D11728DDDA10A94D8415B898BF1D3 |date=October 28, 1979 |title=An Astronomical Journey in Arizona |page=377 |edition=Late City |last1=Freeman |first1=Ira Henry |issn=0362-4331 }}</ref><ref name=CerroTololo>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lsstmail.org/noao/noaonews/mar00/node28.html |title=архивски примерок |accessdate=2016-06-29 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727042945/http://www.lsstmail.org/noao/noaonews/mar00/node28.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{наведување |url=http://www.ctio.noao.edu/telescopes/4m/4m.html |title=The Blanco 4m Telescope |last1=Gregory |first1=B |last2=Abbott |first2=T |publisher=Cerro Tololo Inter-American Observatory |date=July 22, 2008 |accessdate=2016-06-29 |archive-date=2011-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615075152/http://www.ctio.noao.edu/telescopes/4m/4m.html |url-status=dead }}</ref> Телескопот го добил сегашното име во 1995 г., во чест на [[порторико|порториканскиот]] [[астроном]] Виктор Мануел Бланко.<ref name="BH">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ctio.noao.edu/diroff/ctio_history.htm |title=Brief History of THE CERRO TOLOLO INTER-AMERICAN OBSERVATORY |accessdate=2016-06-29 |archive-date=2008-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907001245/http://www.ctio.noao.edu/diroff/ctio_history.htm |url-status=dead }}</ref> Во периодот од 1976 до 1998 г. бил најголемиот оптички телескоп на [[јужна полутопка|јужната полутопка]]. Во 1998 г. таа чест ја добил [[Многу голем телескоп|Многу големиот телескоп]] на [[Европска јужна опсерваторија|Европската јужна опсерваторија]] (ESO). Почнувајќи од 2012 г.<ref>[http://fnal.gov/pub/presspass/press_releases/2012/DES-DECam-201209-images.html Dark Energy Camera and Dark Energy Survey:photos, videos & graphics] fnal.gov</ref><ref>[http://phys.org/news/2012-09-berkeley-lab-sensors-enable-dark.html Berkeley Lab sensors enable first light for the dark energy camera] phys.org Retrieved 2012-09-18</ref> главниот истражувачки инструмент на телескопот е Камерата за темна енергија (''Dark Energy Camera'', ''DECam''), која се користи во Испитувањето на темната енергија (''Dark Energy Survey''). == Поврзано == * [[Список на опсерватории]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{матична}} {{опсерваторија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Виктор Бланко}} [[Категорија:Телескопи]] [[Категорија:Опсерватории во Чиле]] 3b9psiz71gm2loscykpku98z01m3udp Тракиска гробница во Казанлак 0 1157808 5625538 5408311 2026-09-08T23:07:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625538 wikitext text/x-wiki {{Светско наследство | WHS = Тракиска гробница | Image = [[Податотека:Kazanluk 1.jpg|300px|Мадарскиот коњаник]] | State Party = [[Бугарија]] | Type = Културен | Criteria = i, iii, iv | ID = 44 | Region = [[Список на светско наследство на Европа|Европа]] |Coordinates = {{coord|42.62576|N|25.39919|E|type:landmark_region:BG|display=title,inline}} | Year = 1979 | Session = 3то | Link = http://whc.unesco.org/en/list/44 }} '''Тракиската гробница во Казанлак''' ({{langx|bg|Казанлъшка гробница}}) е полукружна гробница од [[цигла]] во форма на кошница во близина на градот [[Казанлак]] во централна [[Бугарија]]. Споменикот датира од крајот на [[4 век п.н.е.]], а од 1979 година се наоѓа на списокот на [[УНЕСКО]] за заштита на [[Светско наследство на УНЕСКО|светското наследство]]. ==Опис== Гробницата е дел од поголема [[Тракија|тракиска]] [[некропола]]. Се состои од тесен ходник и заоблена просторија за погребување, и двете украсени со мурали кои претставуваат тракиски пар за време на ритуална погребна свеченост. За да се зачуваат цртежите, гробницата е затворена за јавноста, но изградена е реплика во соодветна димензија во близината.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://bulgariatravel.org/en/object/14/kazanlyshka_grobnica |title=Bulgaria Travel |accessdate=2016-06-30 |archive-date=2016-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160330073511/http://bulgariatravel.org/en/object/14/kazanlyshka_grobnica |url-status=dead }}</ref> Жената од муралот се наоѓа на задната страна на бугарската монета во вредност од 50 стотинки, од 2005 година.<ref>[http://www.bnb.bg Bulgarian National Bank] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170329094844/http://www.bnb.bg/ |date=2017-03-29 }}. Notes and Coins in Circulation: [http://www.bnb.bg/NotesAndCoins/NACCoinsCurrency/COIN_2005_50ST_EN 50 stotinkas]. – Посетено на 26 March 2009.</ref> Гробницата се наоѓа блиску до стариот тракиски главен град [[Севтополис]]. == Наводи == {{наводи}} {{Светско наследство во Бугарија}} [[Категорија:Светско наследство во Бугарија]] 33x4ztg3tneoy62ja3b8kjdtpsq3ewl Тчев 0 1164942 5625550 5540545 2026-09-09T02:16:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625550 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Тчев | image_skyline = Tczew, pohled na centrum města od nábřeží Visly.JPG | imagesize = 250px | image_caption = Стариот град | image_flag = POL Tczew flag (do 2019).svg | image_shield = POL Tczew COA 1.svg | pushpin_map = Полска | pushpin_label_position = bottom | coordinates_region = PL | subdivision_type = Земја | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Војводства во Полска|Војводство]] | subdivision_name1 = [[Поморско Војводство|Поморско]] | subdivision_type2 = [[Окрузи во Полска|Округ]] | subdivision_name2 = [[Тчевски Округ|Тчевски]] | subdivision_type3 = [[Општини во Полска|Оптшина]] | subdivision_name3 = Тчев | leader_title = Градоначалник | leader_name = Мирослав Поблоцки | established_title = Основање | established_date = 12 век | established_title3 = Градски статус | established_date3 = 1260 | elevation_m = 25 | area_total_km2 = 22.26 | population_as_of = 2009 | population_total = 60279 | population_density_km2 = auto | timezone = [[Источноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Источноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 54 | latm = 5 | lats = 30 | latNS = N | longd = 18 | longm = 46 | longs = 39 | longEW = E | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 83-110 | area_code = +48 58 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Полска|Регистарски &nbsp;таблички]] | blank_info = GTC | website = http://www.tczew.pl }} '''Тчев''' ({{langx|pl|Tczew}}) — град кој се наоѓа во [[Полска]], во [[Поморско Војводство|Поморското Војводство]], со население од 60.279 жители според податоци од [[2009]] година. Тчев е седиште на истоимениот регион. == Историја== [[Податотека:Fara Tczew.JPG|thumb|250px|Парохиската црква на Светиот Крст]] [[Податотека:Tczew kosciol sw.Jozefa zewn.JPG|thumb|250px|Црквата Св. Јосиф]] [[Податотека:Tczew, Jarosława Dąmbrowskiego, budova pošty II.JPG|thumb|250px|Пошта]] [[Податотека:Centrum Wystawienniczo-Regionalne Dolnej Wisły.JPG|thumb|250px|Музеј на реката Висла]] [[Податотека:Park miejski w tczewie.jpg|right|thumb|250px|Парк]] [[Податотека:Tczew, Jarosława Dąmbrowskiego, budova knihovny.JPG|thumb|250px|Градска библиотека]] [[Податотека:A bridge broken by sappers September 1939.jpg|250 px|right|thumb|Мостот над Висла разрушен во 1939 година]] Тчев за првпат се споменува во еден документ како територија на Тевтонскиот ред во 1198 година. Во околу 1200 година, Самбор I ја изградил својата тврдина на местото каде денеска се наоѓа стариот град. Во некои документи, името на градот се појавува како Дерчево, кое произлегува од името на феудалниот господар Дерслав. Со цел да се добие подобра контрола на сообраќајот на Висла, војводата Самбор II ја преселил својата резиденција во Тчев. Од 1252 година населбата е позната по имињата Тчев и Дирчау. Во [[1260]] година местото добило статус на град. Во следните години градот му припаднал на [[Хајнрих фон Плоцке]] од Тевтонскиот ред според договорот од Солдин од [[1309]] година. Во [[1434]] година градот бил запален од страна на хуситите. По завршувањето на војната, овој регион припаднал на Кралство Прусија. Во текот на [[реформација]]та, поголемиот дел од жителите на градот се преобратиле во [[лутеранство]]. Во [[1626]] година градот бил окупиран од страна на шведскиот крал [[Густав II Адолф]], кој изградил мост преку реката Висла и кој имал свој камп на јужната страна на градот. И покрај тоа што бил повторно изграден, во времето на шведската инвазија градот претрпел голема штета. Во близина на градот се одвила битка на 2 септември [[1657]] година, во која полските сили биле поразени. Регионот бил вклучен од територијата на Полско-литванската Државна Заедница на територијата на Кралството Прусија во текот на 1772. Градот станал дел од новоформираната провинција Западна Прусија. За време на Наполеонската инвазија во Прусија, градот бил окупиран од страна на полските војници на Јан Хенрик Дабровски во [[1807]] година, но градот останал пруски повторно во [[1815]] година по крајот на војната. Во следниот период градот бил дел од териториите на Германското Царство. Во текот на 19 век, градот се зголемил територијално и по број на население. Тоа повеќе се почувствувало во времето кога била изградена и отворена пруската источна железничка линија која ги поврзувала [[Берлин]] со Кенигсберг. Под германска власт, полското население страдало од германизација. На полското население не му било дозволено да отвори полско училиште, но од друга страна Полјаците одбивале да одат во германски училишта. По [[Првата светска војна]], како последица на [[Версајски договор|Версајскиот договор]] градот станал дел од Полска. На [[30 јануари]] [[1920]] година, Полскиот генерал Јозеф Халер пристигнал во градот со своите трупи. Градот станал центар на културните активности на германското малцинство во Полска, на германското училиште и театар кои биле основани во тој период. За време на меѓувоениот период, градот бил познат по својата поморска академија, која подоцна се преселила во Гдиња. Според мрежната страница на градот, Тчев бил местото каде се одржала една од првите битки при инвазијата на Германија во текот на [[Втората светска војна]]. Во текот на временски период 1939-1945 градот останал под германска окупација. По крајот на војната градот бил разрушен во голема мера. Речиси ниту една од фабриките кои постоеле пред војната не била во можност да проработи. Бројот на населението се нзмалило на 20.000 луѓе, главно поради раселување или како резултат на смрт од војната. Пред да заврши војната, градот бил окупиран од страна на Советите, за да по крајот на војната стане дел од [[Народна Република Полска]]. == Географија== Покрај градот поминува реката Висла и самиот град претставува важна железничка крстосница. Градот е познат по своите атракции во стариот дел на градот и мостовиѕр над реката Висла, кој бил разрушен за време на [[Втората светска војна]]. ==Население== Населението на градот изнесува 60.152 лица (2010). Густината е е 2 687 лице на квадратен метар<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_l_ludnosc_stan_struktura_31_12_2010.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2011-08-05 |archive-date=2011-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805035920/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_l_ludnosc_stan_struktura_31_12_2010.pdf |url-status=live }}</ref>. === Демографија === {| class="wikitable" |- ! Година ! Број |- | 1772 || align="right" | 1,442 |- | 1782 || align="right" | 1,587 |- | 1831 || align="right" | 2,310 |- | 1875 || align="right" | 9,713 |- | 1880 || align="right" | 10,939 |- | 1890 || align="right" | 11,897 |- | 1900 || align="right" | 12, 808 |- | 1905 || align="right" | 14,164 |- | 1921 || align="right" | 16,250 |- | 1943 || align="right" | 25,869 |- | 1960 || align="right" | 33,700 |- | 1970 || align="right" | 41,100 |- | 1980 || align="right" | 53,600 |- | 1990 || align="right" | 59,500 |- | 2000 || align="right" | 61,200 |- | 2009 || align="right" | 60,279 |} Note that the above table is based on primary sources which may be biased:<ref name="MKL" >''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', 6th edition, Vol. 5, Leipzig and Vienna 1903, p. 43.</ref><ref name="JFG">[[Johann Friedrich Goldbeck]]: ''Vollständige Topographie des Königreichs Preußen''. Teil II, Marienwerder 1789, [https://books.google.de/books?id=SQw_AAAAcAAJ&pg=PA52 p. 52, no 2.]</ref><ref name="VWG" >Michael Rademacher: ''[http://www.verwaltungsgeschichte.de/dan_dirschau.html Deutsche Verwaltungsgeschichte Westpreußen, Kreis Dirschau] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100516034640/http://www.verwaltungsgeschichte.de/dan_dirschau.html |date=2010-05-16 }}'' (2006) {{de}}.</ref><ref name="AEP" >August Eduard Preuß: ''Preußische Landes- und Volkskunde''. Königsberg 1835, [https://books.google.de/books?id=L_sAAAAAcAAJ&pg=PA390 pp. 390–391, no. 24.]</ref> <timeline> ImageSize = width:450 height:300 PlotArea = left:50 right:40 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:62000 ScaleMajor = unit:year increment:7000 start:0 gridcolor:gray1 PlotData = bar:1939 color:gray1 width:1 from:0 till:26000 width:20 text:26,000 textcolor:green fontsize:8px bar:1946 color:gray1 width:1 from:0 till:20934 width:20 text:20,934 textcolor:green fontsize:8px bar:1950 color:gray1 width:1 from:0 till:24619 width:20 text:24,619 textcolor:green fontsize:8px bar:1960 color:gray1 width:1 from:0 till:33696 width:20 text:33,696 textcolor:green fontsize:8px bar:1970 color:gray1 width:1 from:0 till:41000 width:20 text:41,000 textcolor:green fontsize:8px bar:1978 color:gray1 width:1 from:0 till:50200 width:20 text:50,200 textcolor:green fontsize:8px bar:1988 color:gray1 width:1 from:0 till:58523 width:20 text:58,523 textcolor:green fontsize:8px bar:2001 color:yellow width:1 from:0 till:61390 width:20 text:61,390 textcolor:green fontsize:8px bar:2002 color:gray1 width:1 from:0 till:59956 width:20 text:59,956 textcolor:green fontsize:8px bar:2010 color:gray1 width:1 from:0 till:60152 width:20 text:60,152 textcolor:green fontsize:8px </timeline> == Градби == * '''Парохиската црква на Светиот Крст''' — се наоѓа во центарот на стариот град. Тоа е најстарата зграда во Тчев. Црквата е изградена во 13 век и се одликува со внатрешен барок. Високата кула е најстариот дел на црквата и нејзиниот врв бил уништен за време на пожар во 1982 година. Во внатрешноста на ѕидовите на црквата се наоѓаат старите фрески, кои датираат од втората половина на 15 век. * '''Пост-Доминиканската црква на Свети Станислав Костка''' — се наоѓа на плоштадот Свети Ѓорги. Таа била изградена во 14 век во готски стил, со карактеристична осумаголна кула. По ликвидирањето на редот, таа била претворена во училиште, а подоцна, до 1945 година, се кориетила од страна на протестантите. * '''Мостови на реката Висла''' — првиот мост бил изграден помеѓу 1851 и 1857. Во тоа време, со неговата должина 837 метри тој мост бил еден од најдолгите мостови во светот. Првично, на мостот имало десет кули но денес има само четири кули. Од другата страна се наоѓа Железнички мост, кој бил изграден помеѓу 1888 и 1890 година. На [[1 септември]] [[1939]] година во 5:30 часот, мостовите биле разрушени од страна на полските војници со цел да се спречи пристапот на германската армија до градот од другата страна на реката [[Висла]]. Мостовите биле повторно изградени во [[1940]] година и уништени повторно во [[1945]] година од страна на Германците. Конечната реконструкција на мостовите се случило во периодот помеѓу 1958 и 1959 година. * '''Музеј на реката Висла''' — се наоѓа на местото каде во текот на Втората светска војна се наоѓал нацистичкиот логор. По војната местото било користено како станица за гас, за да подоцна биде претворено во музеј. Во 2007 година, зградата била обновена и сега функционира како музеј на реката Висла и Регионален центар на Долна Висла. * '''[[Водокула]]''' — кулата била изградена во [[1905]] година и самиот објект го претставува поранешниот архитектонски стил на општинските објекти. Кулата е висока 40 метри * '''Градско собрание''' — објектот се наоѓа во централниот дел на Стариот град. Во времето на Првата светска војна, во 1916 година објектот бил опожарен. Во текот на 20 век зградата била реновирена * '''Пошта''' — објектот каде денеска се наоѓа поштата бил изграден во [[1905]] година * '''Зграда на поранешната поморска школа''' — објектот бил изграден во 1911 година * '''Општински парк''' == Збратимени градови== {| class="wikitable" |- valign="top" | *{{знамеикона|GER}} [[Витен]], [[Германија]] <small>''(од 1990)''</small><ref name="RuhrTwins2010">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.twins2010.com/fileadmin/user_upload/pic/Dokumente/List_of_Twin_Towns_01.pdf?PHPSESSID=2edd34819db21e450d3bb625549ce4fd |title=List of Twin Towns in the Ruhr District |publisher=© 2009 [http://www.twins2010.com/index.php?id=home&L=1 Twins2010.com] |accessdate=2009-10-28 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/5lctsW5KG?url=http://www.twins2010.com/fileadmin/user_upload/pic/Dokumente/List_of_Twin_Towns_01.pdf?PHPSESSID=2edd34819db21e450d3bb625549ce4fd |archivedate=2009-11-28 }}</ref> *{{знамеикона|RUS}} [[Курск]], [[Русија]] <small>''(since 1996)''</small> *{{знамеикона|GER}} [[Вердер (Хавел)]], [[Германија]] <small>''(од 1998)''</small> *{{знамеикона|ISR}} [[Лев Хашарон]], [[Израел]] <small>''(од 1997)''</small> *{{знамеикона|LTU}} [[Биржај]], [[Литванија]] <small>''(од 1997)''</small> || *{{знамеикона|UK}} [[Barking and Dagenham]], Обединето Кралство<small>''(од 1999)''</small> *{{знамеикона|POL}} [[Дебно]], [[Полска]] <small>''(од 2000)''</small> *{{знамеикона|FRA}} [[Бове]], [[Франција]] <small>''(од 2005)''</small> *{{знамеикона|UKR}} [[Чорноморск]], [[Украина]] <small>''(од 2006)''</small> *{{знамеикона|LVA}} [[Ајзкраукле]], [[Латвија]] <small>''(од 2007)''</small> |} == Личности == *[[Јохан Форстер]] — германски ботаничар, зоолог и патешественик *[[Влоџимеж Лајминг]] — уметник *[[Штефан Лисевски]] — германски глумец *[[Казимеж Зимни]] — атлетичар *[[Тераза Будѕиш-Кшижановска]] — глумица *[[Пјотър Троховски]] — германски фудбалер == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Tczew}} *[http://www.tczew.pl/ Municipal webpage] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240823173616/https://tczew.pl/ |date=2024-08-23 }} {{pl icon}} *[http://www.tczewskie.pl/ Cultural news and political information from Tczew] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110903161829/http://www.tczewskie.pl/ |date=2011-09-03 }} {{pl icon}} *[http://www.tcz.pl/ News and information from Tczew] {{pl icon}} *[http://www.wtczewie.org/ Cultural news] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160329190420/http://wtczewie.org/ |date=2016-03-29 }} {{pl icon}} *[http://www.radiotczew.pl/ Radio Fabryka - local radio] {{pl icon}} *[http://www.familysearch.org/Eng/Library/fhlcatalog/supermainframeset.asp?display=topicdetails&subject=493704&subject_disp=Germany%2C+Preu%C3%9Fen%2C+Westpreu%C3%9Fen%2C+Dirschau+%2D+Church+records&columns=*,0,0 Birth, marriage and death records, 1637-1944] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120204044411/http://www.familysearch.org/Eng/Library/fhlcatalog/supermainframeset.asp?display=topicdetails&subject=493704&subject_disp=Germany,+Preu%C3%9Fen,+Westpreu%C3%9Fen,+Dirschau+-+Church+records&columns=*,0,0 |date=2012-02-04 }} *[http://t.tczew.pl/ Trsovia - Featured Images of Tczew] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190513084311/http://www.t.tczew.pl/ |date=2019-05-13 }} {{pl icon}} {{coord|54|06|N|18|43|E|region:PL_type:city|display=title}} [[Категорија:Градови во Поморското Војводство]] [[Категорија:Тчевски Округ]] 43t6musgu9ubmak7rbrnqzake9ddtyx Стив Мекари 0 1172230 5625297 5458203 2026-09-08T13:06:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625297 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Стив Мекари | портрет = | px = 300 | опис = Мекари во [[Куала Лумпур]], [[Малезија]], во 2012 година | родено-име = | роден-дата = {{Роден на и возраст|1950|2|24|df=yes}} | роден-место = [[Филаделфија]], [[Пенсилванија]], {{САД}} | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = Американец | наставка = | познат = создавач на иконската фотографија „[[Авганистанска девојка]]“ | занимање = [[фотограф]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = Мрежно место | data1 = {{URL|www.stevemccurry.com}} | lbl2 = Награди | data2 = Халата на славните на Лајка, Хаселблад Мастер, Роберт Капа Златен Медал за фоторепортерство од странство | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = }} [[Податотека:Steve McCurry (5824371040).jpg|мини|десно|200px|исправено|Мекари во 2011]] '''Стив Мекари''' ({{langx|en|Steve McCurry}}; р. {{роден|24|февруари|1950}} во {{роден во|Филаделфија}}) — [[САД|американски]] фотограф кој работи фоторепортерска и уредничка фотографија. Негово најпознато дело е „[[Авганистанска девојка]]“, која најпрво била објавена во списанието „[[Нешнл џиографик]]“<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url = http://www.gupmagazine.com/articles/its-all-mixed-an-interview-with-steve-mccurry|title = It's All Mixed: An Interview with Steve McCurry|date = November 13, 2013|access-date = |website = GUP Magazine|publisher = |last = Matthews|first = Katherine Oktober|archive-date = 2016-10-09|archive-url = https://web.archive.org/web/20161009133713/http://www.gupmagazine.com/articles/its-all-mixed-an-interview-with-steve-mccurry|url-status = dead}}</ref>. Мекари е член на групата [[Магнум Фотос]]. Мекари е добитник на повеќе награди, вклучувајќи „фотограф на годината од списание“ доделувана од страна на [[Асоцијација за национални новинарски фотографи|Асоцијацијата за национални новинарски фотографи]], „Медал на векот“<ref name="rps-centenary-medal">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.rps.org/awards/history-and-recipients/centenary-medal | access-date = 20 September 2015 | publisher = [[Royal Photographic Society]] | title = Centenary Medal | archive-date = 2015-05-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150518223943/http://www.rps.org/awards/history-and-recipients/centenary-medal | url-status = dead }}</ref> од страна на [[Кралско здружение на фотографи|Кралското здружение на фотографи]] и две први награди на натпреварот за [[светска новинарска Фотографија]] во 1985 и 1992 година<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worldpressphoto.org/people/steve-mccurry |title=Steve McCurry |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2016 |website=World Press Photo |publisher=World Press Photo |access-date=June 7, 2016}}</ref>. == Живот и дело == Стив Мекари студирал на универзитетот „Пен Стејт“. На почетокот планирал да студира кинематографија и филм, но се здобил со диплома во театарски уметности и дипломирал во 1974 година. Почнал да се интересира за фотографија кога почнал да фотографира за локалниот весник на Пен Стејт<ref>http://www.magnumphotos.com/Archive/C.aspx?VP=XSpecific_MAG.Biography_VPage&AID=2K7O3R1312JM {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120414101023/http://www.magnumphotos.com/Archive/C.aspx?VP=XSpecific_MAG.Biography_VPage&AID=2K7O3R1312JM |date=2012-04-14 }} Biography on ''Magnum Photos''</ref>. После 2 години работа во дневниот весник во Кралот на Прусија, [[Пенсилванија]], заминал за [[Индија]] да работи како фриленсер. Кариерата на Мекари добива подем кога маскиран во авганистанска облека ја поминал пакистанската граница во области од [[Авганистан]] кои биле контролирани од бунтовници непосредно пред руската инвазија<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cnn.com/2015/03/23/world/steve-mccurry-afghan-girl-photo/ |title=The story behind the world's most famous photograph |last=Wallis Simons |first=Jake |date=June 29, 2015 |website=CNN |publisher=able News Network. Turner Broadcasting System, Inc. |access-date=June 7, 2016 |quote=...disguised himself in Afghan clothes and crossed illegally into Afghanistan, just before the Soviet invasion.}}</ref>. Тој заминал со ролни филм сошиени внатре во неговите алишта. Тие фотографии биле потоа објавени од „Њујорк Тајмс“, „Тајм магазинот“ и „Парис Меч“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/jun/28/steve-mccurry-photography |title=US photographer Steve McCurry: Go with the flow |last=Iqbal |first=Nosheen |date=June 28, 2010 |website=The Guardian |publisher=Guardian News and Media Limited |access-date=June 7, 2016 |quote=To cover the war, he had dressed in salwar kameez and turban, smuggling rolls of film across the Afghan border, sewn into his coat.}}</ref>, и со тоа добива „Роберт Капа Златен Медал“ за најдобра фоторепортерска фотографија од странство<ref name="NatGeoBio">http://photography.nationalgeographic.com/photography/photographers/photographer-steve-mccurry/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160830060359/http://photography.nationalgeographic.com/photography/photographers/photographer-steve-mccurry |date=2016-08-30 }} Biography on ''National Geographic'' Website</ref>. Мекари продолжува да покрива вооружени конфликти, вклучувајќи ја војната помеѓу Ирак и Иран, Либанската граѓанаска војна, Камбоџиската граѓанска војна, исламското востание во Филипините, [[Заливската војна]], и Авганистанската граѓанска војна. Неговите дела се прикажувани во списанија и тој е чест придонесувач на „[[Нешнал Џиографик]]“<ref name="NatGeoBio"/>. Тој е член на „Магнус Фотос“ од 1986<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pro.magnumphotos.com/C.aspx?VP3=SearchResult&VBID=24PVHKBV524UK&SMLS=1&RW=1280&RH=598#/SearchResult&VBID=24PVHKBV55771&SMLS=1&RW=1280&RH=598 |title=Steve Mccurry |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2016 |website=Magnum Photos |publisher=Magnum Photos |access-date=June 7, 2016}}</ref>. Фокусот на МекКари се човечките последици од војните, со цел да покаже повеќе од само пејзажи. ''„Поголемиот дел од моите фотографии се врзани со луѓе. Целам кон незаштитениот момент, сржта на душата кога проѕира, искуство гравирано на ликот на еден човек. Се обидувам да прикажам како е да си таа личност, личност фатена во широк пејзаж, што можеш да ја наречеш човечката состојба.“''<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=McCurry|first1=Steve|title=Steve McCurry Masterclass: 8 Ways to Improve Your Photography|url=http://www.eyevoyage.com/photographers/steve-mccurry-masterclass-tips/|website=Eyevoyage|publisher=Eyevoyage|accessdate=24 February 2015|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505005235/http://www.eyevoyage.com/photographers/steve-mccurry-masterclass-tips/|url-status=dead}}</ref> Во 2001 Стив МекКари изложил негови дела во изложбата организирана од агенцијата „Лео Барнет“ со италијанскиот [[сликар]] Умберто Петиникио, во Лаузен, Швајцарија. Денис Делестрак има направено документарен филм за МекКари со име „Ликот на човечката состојба“ во 2003 година. Во 2005 година Стив МекКари се префрла од колор филм на дигитална фотографија поради олеснување во преработката на фотографиите на терен и испраќање на истите до уредниците. Неговата носталгија кон филм е искажана во интервју со „Гардијан“. ''„Можеби старите навики тешко се кршат, но во моето искуство повеќето од моите колеги се префрлаат на филм, без разлика на возраста... Квалитетот никогаш не бил подобар. Вака можеш да работиш во ситуации со многу малку светло на пример.“'' - вели МекКари.<ref> {{Наведена мрежна страница |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/jun/28/steve-mccurry-photography |title=US photographer Steve McCurry: Go with the flow |last=Iqbal |first=Nosheen |date=June 28, 2010 |website=The Guardian |publisher=Guardian News and Media Limited |access-date=June 7, 2016 |quote=He is practical about the benefits and has little patience for the nostalgic romance surrounding photographers who work only with film.}}</ref> Во јуни 2010, тој работел на проект (серија од портрети) што инволвирал употребување на еден од неколкуте преостанати ролни од „[[Кодахром]]“ провиден филм, кој не се произведува повеќе од „[[Кодак]]“. Филмот е обработен и развиен во јули 2010 од „Двејн фото“ во [[Парсонс]], [[Канзас]] и се чува во „Куќата Џорџ Истман“<ref name=":0" /><ref name="lastroll">[http://www.kansas.com/2010/07/14/1403115/last-kodachrome-roll-processed.html Last Kodachrome roll processed in Parsons] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140408044418/http://www.kansas.com/2010/07/14/1403115/last-kodachrome-roll-processed.html |date=2014-04-08 }}, ''The Wichita Eagle''</ref>. Повеќето од фотографиите, исклучувајќи неколку скоро дупликати, се објавени на интернет од страна на „Венити Феир“<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.vanityfair.com/culture/features/2011/02/last-kodachrome-slide-show-201102 | title = The Last Roll of Kodachrome—Frame by Frame! |date = 6 January 2012 | accessdate = 24 May 2016 | publisher = [[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] | first = David | last = Friend}}</ref>. ''„Фотографирав со него 30 години, и имам неколку илјади фотографии на „Кодахром“ во мојата архива. Се обидувам да фотографирам 36 фотографии кои ќе имаат улога на некој вид комплетирање - да се одбележи смртта на Кодахром. Тоа беше прекрасен филм.“'' - вели МекКари. Во мај 2013 МекКари беше изборот на „Пирели“ за фотограф што ќе ги фотографира фотографиите за календарот на „Пирели“ во 2013 во [[Рио де Жанеиро]]. === „Авганистанската девојка“ === {{Главна|Авганистанската девојка}} „Авганистанската девојка“<ref name="Afghangirl">[http://ngm.nationalgeographic.com/2002/04/afghan-girl/index-text A Life Revealed- Afghan Girl] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080216004216/http://ngm.nationalgeographic.com/2002/04/afghan-girl/index-text |date=2008-02-16 }}, ''National Geographic''</ref> е најпрепознатливиот портрет на Стив МекКари. Истиот е направен во 1984 од прилика 12 годишно девојче без родители од [[Паштун]] во „Насир Бах“ кампот за бегалци во [[Пешавар]],[[Пакистан]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cnn.com/2015/03/23/world/steve-mccurry-afghan-girl-photo/ |title=The story behind the world's most famous photograph |last=Wallis Simons |first=Jake |date=June 29, 2015 |website=CNN |publisher=able News Network. Turner Broadcasting System, Inc. |access-date=June 7, 2016 |quote=...a Pashtun orphan in the Nasir Bagh refugee camp on the Afghan-Pakistan border, was taken in December 1984 and published the following year.}}</ref>. Фотографијата е именувана како најпрепознатливата фотографија во историјата на „[[Нешнал Џиографик]]“ списаниетоо, и нејзиниот лик станал популаерн како насловната страница на изданието во јуни 1985. Фотографијата е многу употребувана на брошури, календари и постери на „Емнести Интернешнал“. Идентитетот на „Авганистанската девојка“ бил непознат повеќе од 17 години сè додека МекКари и тим од „[[Нешнал Џиографик]]“ не ја пронашле во 2002 година. Името на „Авганистанската девојка“ е Шарбат Гула. ''„Нејзината кожа е остарена, веќе има брчки, но сè уште е впечатлива како што беше сите тие години порано“'' - изјавува МекКари. === Контроверзии околу фотоманупулација === Во 2016 МекКари е обвинет за екстензивно манипулирање на фотографиите користејќи „[[Фотошоп]]“ и други начини, при што отстранувал елементи и цели луѓе од фотографиите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dw.com/en/ethical-lapse-photoshop-scandal-catches-up-with-iconic-photojournalist-steve-mccurry/a-19296237 |title='Ethical lapse': Photoshop scandal catches up with iconic photojournalist Steve McCurry |last=Sanders IV |first=Lewis |date=May 31, 2016 |website=DW Made for Minds |publisher=Deutsche Welle |access-date=June 6, 2016 |quote=The world-renowned Magnum photographer has renounced the responsibilities of a photojournalist after heavily editing several of his images. But his use of Photoshop has breached photojournalism's ethics, say colleagues.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://petapixel.com/2016/05/06/botched-steve-mccurry-print-leads-photoshop-scandal/ |title=Botched Steve McCurry Print Leads to Photoshop Scandal |last=Cade |first=DL |date=May 6, 2016 |website=Peta Pixel |publisher=Peta Pixel |access-date=June 7, 2016 |quote=While the original photo was soon removed from Mr. McCurry’s website, people and publications across the Web quickly began digging to see what other McCurry images they could find that had been seriously altered. They did not seem to come up empty handed.}}</ref> Во мај 2016 во интервју со „[[Петапиксел]]“ Мекари не негирал специфично дека извршувал манипулации на фотографиите во голема мера, индицирајќи дека сега го дефинира неговото дело како „визуелно раскажување приказни“ и „уметност“. Сепак изјавил дека и други поединци ги принтаат и испраќаат неговите фотографии додека тој патува, и со тоа имплицира дека тие се виновни за значајните манипулации. ''„Тоа се случило во овој случај. Неспорно е дека случката со оваа фотографија е грешка за која јас треба да сносам одговорност.“'' - заклучува МекКари.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.readingthepictures.org/2016/05/steve-mccurrys-rickshaw/ |title=Steve McCurry’s Rickshaw |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=May 31, 2016 |website=PetaPixel |publisher=May 31, 2016 |access-date= |quote=By now, many voices have weighed in about Steve McCurry and the evidence that he has consistently and substantially altered details in his photos. A fresh set of examples appeared just last week.}}</ref> Во дискусија околу проблемот со автор на „Тајм Лајтбокс“ мрежното место, Мекари дал слични коментари за тоа дека е „визуелен раскажувач на приказни“, но овој пат без сугестија дека манипулациите се направени од други без негово знаење. Всушност „Тајм“ ја има дадено оваа изјава: ''„Соочен со сè повеќе докази за неговите фото манипулации, МекКари е присилен да ја разгледа неговата позиција во фотографијата“''. Во ниту едно интервју не дискутирал кога започнале тешките фото манипулации, или кои фотографии биле манипулирани точно. Но изјавил дека ''„...продолжувајќи понатаму, ќе се потрудам да го сведам користењето на програмот на минимум, дури и за фоографии направени на мои лични патувања.“''<ref>{{наведени вести | url = http://time.com/4351725/steve-mccurry-not-photojournalist/ | date = 30 May 2016 | website = Time Lightbox | access-date = 1 June 2016 | first = Olivier | last = Laurent | publisher = Time | title = Steve McCurry: I’m a Visual Storyteller Not a Photojournalist }}{{Мртва_врска|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. МекКари исто така го изјавил и следново за „Тајм Лајтбокс“: ''„Разгледувајќи ја ситуацијата... иако чувствував дека можам да правам што сакам со моите фотографии од естетски и композициски аспект, сега сфаќам колку збунувачки е тоа за луѓе кои сè уште мислат дека сум фоторепортер.“''. == Награди == *1980: [[Златен медал „Роберт Капа“]] за покривање на војната во [[Авганистан]] за [[Тајм списание]]<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Steve McCurry|url=http://www.worldpressphoto.org/people/steve-mccurry|website=Worldpress Photo}}</ref> *1984: Магазин Фотограф на годината од Национално здружение на фото новинари. *1985: Навод за наградата Оливер Работ: ''Монсуните'' и ''Новите ликови на Багдад'' *1984: Серија за дневен живот, прво место, Натпревар за светско новинарство. *1984: Категорија за дневен живот, прво место, Натпревар за светско новинарство. *1984: Серија за категорија за природа, прво место, Натпревар за светско новинарство. *1984: Категорија за природа, прво место, Натпревар за светско новинарство. *1986: [[Оливер Ребот]] - меморијална награда: Најдобро фотографско репортерство од странство за фотографиите направени во Филипините, Прекуокеански клуб на новинари. *1987: Медал на честа за покривање на Филиипнската револуција во 1986, Филипини. *1992: Детска награда: ''Камили под зацрнето небо'', Натпревар за светско новинарство. *1990: Награда за извонредност, Шпански Циганин, Здружение на новинарски фотографи на Белата куќа. *1992: Прво место, Генерални Вести: ''Кувајт после бура'', Натпревар за светско новинарство. *1992: Прво место, природа и животна средина: ''Птица обвиена во нафта'', [[Кувајт]], Натпревар за светско новинарство *1992: Прво место, Приказна за вести од [[Заливската војна]]: ''Кувајт: после бурата'', Натпревар за фотографија на годината. *1992: Прво место, Награда за списание за наука: ''Камили под зацрнето небо'', Натпревар за фотографија на годината. *1992: Награда за извонредност за фотографија објавена во списание: ''Огнени вонземјани'', Натпревар за фотографија на годината. *1992: [[Оливер Ребот]] - меморијална награда: Најдобро фоторепортерство од странство за покривање на [[Заливската војна]], Клуб на прекуокеански фотографи. *1993: Награда за извонредност за ''Урнатини од војна'', Национално здружение на фото новинари. *1994: Награда за уметности и архитектура на докажани студенти, Државен универзитет на [[Пенсилвенија]] *1996: Награда за фото приказна објавена во списание: ''Бурма: најбогатата од сиромашните држави'', Натпревар за фотографија на годината. *1996: Награда за фото приказна објавена во списание: ''Питач'', Натпревар за фотографија на годината. *1997: Награда за извонредност за фотографија објавена во списание: ''Рибар'', Натпревар за фотографија на годината. *1998: Победник на „Фото од нашиот свет“, „Црвено момче“, „Лајф Магазин“: „Ејсенштад награди“. *1998: Финалист за есеј на „Нашиот свет“, ''Индија'', „Лајф Магазин“: „Ејсенштад награди“. *1998: Награда за извонредност, портрети: ''Црвено момче'', Натпревар за фотографија на годината. *1998: Награда за јужноазиско новинарство: Одличен специјален проект: Приказна на „Нешнл Џиографик“: ''„Индија: 50 години независност.'' *1998: Награда за јужноазиско новинарство: Одлична фотографија: ''Црвено момче''. *1999: Награда за доживотен стипендист, Државен универзитет на [[Пенсилвенија]] *2000: Награда за извонредност за фотографија објавена во списание: ''Жени на поле, [[Јемен]]'', Интернационални фотографии на годината, Натпревар за фотографија на годината. *2000: Книга на годината: ''„Јужно југоисточно“'', Интернационални фотографии на годината, Натпревар за фотографија на годината. *2001: Награда за извонредност, серија за книги: ''„Јужно југоисточно“'', Годишна фотографија, Уметности за комуникација. *2002: Одликуван посетувачки стипендист, Колеџ за креативни студии, Универзитетот на Калифорнија. *2002: Доктор за хумани писма, почесна диплома, Универзитетот Феирлеј Дикинсон, [[Њу Џерси]] *2002: Фотограф на годината, ПМДА Награда за Професионален фотограф, ПМДА <!-- Треба да се одреди точниот превод за PMDA PhotoImaging Manufacturers and Distributors Association па да се формира акроним на македонски // Здружение на производители и дистрибутери на Фото imaging... --> *2002: Фотограф на годината, Американски фото магазин. *2002: Награда за посебно признание, [[Обединети нации]], Интернационална фотографска комисија. *2002: Награда за извонредност за ''„Жени во Авганистан“'', Здружение на француски уметнички директори. *2003: Ко-добитник на злато за документарец на [[Њујоршкиот фестивал за филм]] за ''„Авганистанската девојка“'' *2003: Награда за одбран студент, Државен универзитет на Пенсилвенија *2003: Лусии награда за фоторепортерство,<ref>{{Наведена мрежна страница|title=steve mccurry 2003 honoree: achievementment in photojournalism|url=http://www.lucies.org/honorees/steve-mccurry/|website=Lucie}}</ref> Интернационални награди за фотографија. *2005: Оддел за фоторепортерство - Награда за интернационално разбирање низ фотографија, Фотографско здружение на Америка. *2005: Почесна стипендија, [[Кралското здружение на фотографи]], [[Лондон]] *2006: Почесна стипендија, Институт за професионална фотографија на Нов Зеланд *2006: Прво место, ''Буда будење'', [[''Нешнал Џиографик'']], декември. 2005, Здружение за национални новинарски фотографи *2006: [[Лоуел Томас]] Злато *2009: „Амброџино Доро“, [[Милано]], [[Италија]] *2011: „Прикс Либерпрес“, [[Џирона]], [[Шпанија]] *2011: [[Лајка фотоапарати|Лајка]] Награда за халата на славните, [[Санкт Мориц]], [[Швајцарија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|title=LEICA HALL OF FAME|url=https://us.leica-camera.com/World-of-Leica/Leica-Awards/Hall-of-Fame-Award-Winners|website=Leica Camera|accessdate=2017-02-12|archive-date=2017-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216195933/http://us.leica-camera.com/World-of-Leica/Leica-Awards/Hall-of-Fame-Award-Winners|url-status=dead}}</ref> *2014: Награда за ценета фотографија,<ref name="padley-bjp">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.bjp-online.com/2014/03/hipa-announces-prize-winners-at-grand-ceremony/ | date = 17 March 2014 | accessdate = 1 August 2014 | last = Padley | first = Gemma | publisher = [[British Journal of Photography]] | title = HIPA announces prize winners at grand ceremony}}</ref> [[Хамдан награда за интернационална фотографија]] == Публикации == *''Империјалниот пат.'' Текст на [[Пол Теро]]. **[[Бостон]], [[Масачусетс]]: [[Хоутон Мифлин Харкорт|Хоутон Мифлин]], 1985. ISBN 978-0395393901. **Обединето Кралство: [[Хамиш Хамилтон]], 1985. ISBN 978-0241116685. *''Монсун.'' Лондон: [[Темза]], 1988; 1995. ISBN 978-0500278505. *''Портрети.'' Лондон: [[Фајдон новинарска агенција|Фајдон]], 1999; 2012. ISBN 978-0714838397. *''Јужно југоисточно.'' Лондон: Фајдон, 2000. ISBN 978-0714839387. *''Светилиште: Храмовите на Ангкор.'' Лондон: Фајдон, 2002. ISBN 978-0714845593. *''Патот до Буда: Тибетско поклонение.'' Лондон: Фајдон, 2003; 2012. ISBN 978-0714863146. *''Стив Мекари.'' Фајдон 55 серија. Лондон: Фајдон, 2005. ISBN 978-0714862590. *''Гледајќи источно.'' Лондон: Фајдон, 2006. ISBN 978-0714846378. *''Во сенката на планините.'' Лондон: Фајдон, 2007. ISBN 978-0714846408. *''Неочекуваниот момент.'' Лондон: Фајдон, 2009. ISBN 978-0714846644. *''Иконските фотографии.'' Лондон: Фајдон, 2011. ISBN 978-0714865133. *''Некажано: Приказните зад фотографиите.'' Лондон: Фајдон, 2013. ISBN 978-0714864624. *''Од овие раце: Патување по патот на кафето.'' Лондон: Фајдон, 2015. ISBN 978-0714868981. *''Индија.'' Лондон: Фајдон, 2015. ISBN 978-0714869964. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * {{официјална|stevemccurry.com}} {{нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мекари, Стив}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски фотографи]] [[Категорија:Американски фоторепортери]] [[Категорија:Родени во 1950 година]] 51l9exprt2jsfctl5s5otm9bl9yw7y8 Евровизија 1958 0 1172671 5625400 5623424 2026-09-08T17:18:42Z BT405 9277 5625400 wikitext text/x-wiki ```wiki{{Infobox Eurovision|name=Евровизија 1958|year=1958|image=ESC_1958_logo.png|date=12 март 1958|edition=3|host=[[Холандија]]|venue=AVRO Studios|city=[[Хилверсум]]|country=[[Холандија]]|presenter=Хани Липс|musdirector=Долф ван дер Линден|director=Гис Стаперсхоф|exproducer=Пит те Нојл Помладиот|organiser=[[Европска радиодифузна унија]]|emiter=Nederlandse Televisie Stichting (NTS)|entries=10|debuting={{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]]|nonparticipating={{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Обединето Кралство на Евровизија|Обединето Кралство]]|map=ESC 1958 Map.svg|vote=Десетчлени жирија во секоја земја; секој член давал по еден глас за својата омилена песна|winner={{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]]|green=1|yellow=1|red=1|previous=1957|next=1959}}'''Евровизија 1958''' било третото издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Натпреварот се одржал на 12 март 1958 година во студијата AVRO во [[Хилверсум]], [[Холандија]]. Домаќин и организатор бил Nederlandse Televisie Stichting (NTS), а водителка била Хани Липс. На натпреварот учествувале 10 земји. [[Шведска]] дебитирала на натпреварот, додека [[Обединето Кралство]] не учествувало. Победила [[Франција]] со песната „Dors mon amour“, изведена од [[Андре Клаво]], со освоени 27 поени. [[Швајцарија]] завршила на второто место со 24 поени, а [[Италија]] била трета со 13 поени. === Учесници === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" !Реден број !Земја !Радиодифузер !Изведувач !Песна !Јазик !Текстописец !Композитор !Диригент |- |1 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] |RAI | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |„Nel blu, dipinto di blu“ | style="text-align:left;" |италијански | style="text-align:left;" |Франко Милијачи | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |Алберто Семприни |- | style="background:#f44336;" |2 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#f44336;" |NTS | style="background:#f44336; text-align:left;" |Кори Брокен | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Heel de wereld“ | style="background:#f44336; text-align:left;" |холандски | style="background:#f44336; text-align:left;" |Бени Вреден | style="background:#f44336; text-align:left;" |— | style="background:#f44336; text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- | style="background:#fff200;" |3 | style="background:#fff200; text-align:left;" |{{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#fff200;" |RTF | style="background:#fff200; text-align:left;" |'''Андре Клаво''' | style="background:#fff200; text-align:left;" |„Dors mon amour“ | style="background:#fff200; text-align:left;" |француски | style="background:#fff200; text-align:left;" |Пјер Делано | style="background:#fff200; text-align:left;" |Ибер Жиро | style="background:#fff200; text-align:left;" |Франк Пурсел |- | style="background:#f44336;" |4 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="background:#f44336;" |CLT | style="background:#f44336; text-align:left;" |Соланж Бери | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Un grand amour“ | style="background:#f44336; text-align:left;" |француски | style="background:#f44336; text-align:left;" |Мишел Ерик, Моник Ланиес и Рејмон Рош | style="background:#f44336; text-align:left;" |— | style="background:#f44336; text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |5 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] |SR | style="text-align:left;" |Алис Бабс | style="text-align:left;" |„Lilla stjärna“ | style="text-align:left;" |шведски | style="text-align:left;" |Оке Герхард и Гунар Версен | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |6 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] |Statsradiofonien | style="text-align:left;" |Ракел Растени | style="text-align:left;" |„Jeg rev et blad ud af min dagbog“ | style="text-align:left;" |дански | style="text-align:left;" |Хари Јенсен | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Кај Мортенсен |- |7 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] |INR | style="text-align:left;" |Фуд Леклерк | style="text-align:left;" |„Ma petite chatte“ | style="text-align:left;" |француски | style="text-align:left;" |Андре Дое | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |8 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] |NWRV | style="text-align:left;" |Маргот Хилшер | style="text-align:left;" |„Für zwei Groschen Musik“ | style="text-align:left;" |германски | style="text-align:left;" |Валтер Брандин, Фридрих Мајер и Фред Раух | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |9 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] |ORF | style="text-align:left;" |Лиане Аугустин | style="text-align:left;" |„Die ganze Welt braucht Liebe“ | style="text-align:left;" |германски | style="text-align:left;" |Гинтер Леополд и Курт Вернер | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Вили Фантл |- | style="background:#d9d9d9;" |10 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |{{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="background:#d9d9d9;" |SRG SSR | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Лис Асија | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |„Giorgio“ | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |германски, италијански | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Пол Буркхард и Фридолин Цуди | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |— | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Пол Буркхард |} === Конечни резултати === {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" |Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" |Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" |Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" !Пласман !Реден број !Земја !Изведувач !Песна !Поени |- | style="background:#fff200;" |'''1''' | style="background:#fff200;" |3 | style="background:#fff200; text-align:left;" |{{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#fff200; text-align:left;" |'''Андре Клаво''' | style="background:#fff200; text-align:left;" |„Dors mon amour“ | style="background:#fff200;" |'''27''' |- | style="background:#d9d9d9;" |'''2''' | style="background:#d9d9d9;" |10 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |{{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Лис Асија | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |„Giorgio“ | style="background:#d9d9d9;" |'''24''' |- |3 |1 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |„Nel blu, dipinto di blu“ |13 |- |4 |5 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] | style="text-align:left;" |Алис Бабс | style="text-align:left;" |„Lilla stjärna“ |10 |- |5 |7 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" |Фуд Леклерк | style="text-align:left;" |„Ma petite chatte“ |8 |- |5 |9 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | style="text-align:left;" |Лиане Аугустин | style="text-align:left;" |„Die ganze Welt braucht Liebe“ |8 |- |7 |8 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" |Маргот Хилшер | style="text-align:left;" |„Für zwei Groschen Musik“ |5 |- |8 |6 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] | style="text-align:left;" |Ракел Растени | style="text-align:left;" |„Jeg rev et blad ud af min dagbog“ |3 |- | style="background:#f44336;" |'''9''' | style="background:#f44336;" |2 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Кори Брокен | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Heel de wereld“ | style="background:#f44336;" |'''1''' |- | style="background:#f44336;" |'''9''' | style="background:#f44336;" |4 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Соланж Бери | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Un grand amour“ | style="background:#f44336;" |'''1''' |} === Детални резултати од гласањето === Секоја земја имала жири составено од десет лица. Секој член на жирито давал еден глас за својата омилена песна. Не било дозволено воздржување, а членовите на жирито не смееле да гласаат за сопствената земја. Резултатите биле соопштувани по обратен редослед во однос на редоследот на настапување. {| class="wikitable" style="text-align:center; direction:ltr; font-size:90%;" ! style="width:180px; text-align:left;" |Земја ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Швајцарија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Австрија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Германија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Белгија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Данска ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Шведска ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Луксембург ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Франција ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Холандија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Италија !Вкупно |- ! style="text-align:left;" |Италија |1 |1 |4 |4 |0 |1 |0 |1 |1 |0 |13 |- ! style="background:#f44336; text-align:left;" |Холандија |1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | style="background:#f44336;" |'''1''' |- ! style="background:#fff200; text-align:left;" |Франција |1 |7 |1 |1 |9 |1 |1 |0 |0 |6 | style="background:#fff200;" |'''27''' |- ! style="background:#f44336; text-align:left;" |Луксембург |1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | style="background:#f44336;" |'''1''' |- ! style="text-align:left;" |Шведска |3 |1 |0 |1 |0 |0 |3 |0 |2 |0 |10 |- ! style="text-align:left;" |Данска |0 |0 |0 |0 |0 |1 |0 |1 |1 |0 |3 |- ! style="text-align:left;" |Белгија |1 |0 |5 |0 |1 |1 |0 |0 |0 |0 |8 |- ! style="text-align:left;" |Германија |0 |1 |0 |1 |0 |1 |0 |2 |0 |0 |5 |- ! style="text-align:left;" |Австрија |2 |0 |0 |1 |0 |1 |1 |3 |0 |0 |8 |- ! style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Швајцарија |0 |0 |0 |2 |0 |4 |5 |3 |6 |4 | style="background:#d9d9d9;" |'''24''' |} === Начин на гласање === Системот на гласање бил ист како во 1957 година. Секоја земја имала десетчлено жири, а секој член давал еден глас за својата омилена песна. Не било дозволено воздржување, а жирито не можело да гласа за сопствената земја. Гласовите биле соопштувани преку телефон од националните радиодифузери. === Место на одржување === Натпреварот се одржал во '''AVRO Studios''' во [[Хилверсум]], Холандија. Ова било првпат победничката земја од претходната година да биде домаќин на следното издание. Со тоа била воспоставена традицијата победничкиот радиодифузер да го организира следниот натпревар, иако низ историјата имало одредени исклучоци. === Продукција и сценографија === Натпреварот бил организиран и пренесуван од NTS. Продуцент бил Пит те Нојл Помладиот, режисер Гис Стаперсхоф, а музички директор Долф ван дер Линден, кој го предводел Метрополскиот оркестар. Сцената била поставена во едно од студијата на AVRO. На сцената имало мал простор за изведувачите, додека оркестарот бил поставен десно од сцената. Зад изведувачите имало заменливи сценски позадини, кои биле приспособувани за секоја песна. Позадината можела да се отстрани за време на гласањето за да се прикаже таблата со резултати. Местото било украсено со илјадници лалиња. Како и во 1957 година, секоја земја испратила една песна, а на сцената можеле да настапат најмногу двајца изведувачи. По проблемите со времетраењето на некои песни во 1957 година, максималното времетраење од 3 минути и 30 секунди било построго применувано во 1958 година. === Редослед на настапување === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" !Реден број !Земја !Изведувач !Песна !Поени !Пласман |- |1 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |„Nel blu, dipinto di blu“ |13 |3 |- |2 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Кори Брокен | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Heel de wereld“ | style="background:#f44336;" |1 | style="background:#f44336;" |9 |- |3 | style="background:#fff200; text-align:left;" |{{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#fff200; text-align:left;" |'''Андре Клаво''' | style="background:#fff200; text-align:left;" |„Dors mon amour“ | style="background:#fff200;" |'''27''' | style="background:#fff200;" |'''1''' |- |4 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Соланж Бери | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Un grand amour“ | style="background:#f44336;" |1 | style="background:#f44336;" |9 |- |5 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] | style="text-align:left;" |Алис Бабс | style="text-align:left;" |„Lilla stjärna“ |10 |4 |- |6 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] | style="text-align:left;" |Ракел Растени | style="text-align:left;" |„Jeg rev et blad ud af min dagbog“ |3 |8 |- |7 | style="text-align:left;" |{{знамеикona|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" |Фуд Леклерк | style="text-align:left;" |„Ma petite chatte“ |8 |5 |- |8 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" |Маргот Хилшер | style="text-align:left;" |„Für zwei Groschen Musik“ |5 |7 |- |9 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | style="text-align:left;" |Лиане Аугустин | style="text-align:left;" |„Die ganze Welt braucht Liebe“ |8 |5 |- |10 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |{{знамеикona|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Лис Асија | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |„Giorgio“ | style="background:#d9d9d9;" |24 | style="background:#d9d9d9;" |2 |} === Технички проблем со италијанскиот настап === За време на директниот пренос, неколку земји не можеле правилно да ја видат или слушнат италијанската песна „Nel blu, dipinto di blu“, која била прва на програмата, поради технички проблем. Поради тоа, на Доменико Модуњо му било дозволено да ја изведе песната повторно по завршувањето на последниот настап. === Интервал-програма === По првите пет песни, Метрополскиот оркестар ја извел „Wedding Dance“ од симфониската свита „Hasseneh“ од Жак Прес, за да им се даде време на жиријата за разгледување на настапите. По последната песна, оркестарот повторно настапил како интервал-програма пред започнувањето на гласањето, меѓу другото изведувајќи ја „Cielito lindo“. === Преноси === Радиодифузерите што учествувале на натпреварот биле обврзани да го пренесуваат шоуто преку своите мрежи. И неучесничките членки на ЕБУ можеле да го преземаат преносот. Радиодифузерите можеле да испратат коментатори кои го следеле натпреварот и давале информации за изведувачите и песните на својот јазик. Во воведот на холандскиот коментатор било наведено дека натпреварот можеби го следеле околу 25 милиони гледачи низ Европа, иако не постојат официјални податоци за гледаноста. === Говорници при гласањето === Познати говорници кои ги соопштувале гласовите во 1958 година биле: * [[Франција]] — Арман Лану * [[Холандија]] — Пит те Нојл Помладиот * [[Шведска]] — Таге Даниелсон Секој радиодифузер имал свој говорник кој телефонски ги соопштувал резултатите. === Интересни моменти === * [[Франција]] ја освоила својата прва победа на Евровизија со „Dors mon amour“. * Андре Клаво станал првиот машки изведувач што победил на Евровизија. * [[Шведска]] дебитирала на натпреварот со Алис Бабс, која завршила на четвртото место. * [[Обединето Кралство]] не учествувало во 1958 година, иако првично било наведено како планиран учесник. * Кори Брокен, победничката од 1957 година, ја претставувала [[Холандија]] повторно, но завршила на последното место. * Лис Асија, победничката од 1956 година, повторно ја претставувала [[Швајцарија]] и завршила на второто место. * Италијанската песна „Nel blu, dipinto di blu“, попозната како „Volare“, станала огромен меѓународен хит. * „Volare“ достигнала прво место на американската Billboard Hot 100 листа и освоила награди за „Снимка на годината“ и „Песна на годината“ на првото доделување на Греми наградите во 1959 година. * 1958 било првото издание на Евровизија организирано во земјата што победила претходната година. === Референции === {{reflist}} == Навигација == {{Navigation|templateName=Евровизија|header=[[Евровизија]]|body=[[Евровизија 1956|1956]] • [[Евровизија 1957|1957]] • [[Евровизија 1958|1958]] • [[Евровизија 1959|1959]] • [[Евровизија 1960|1960]] • [[Евровизија 1961|1961]] • [[Евровизија 1962|1962]] • [[Евровизија 1963|1963]] • [[Евровизија 1964|1964]] • [[Евровизија 1965|1965]] • [[Евровизија 1966|1966]] • [[Евровизија 1967|1967]] • [[Евровизија 1968|1968]] • [[Евровизија 1969|1969]] • [[Евровизија 1970|1970]] • [[Евровизија 1971|1971]] • [[Евровизија 1972|1972]] • [[Евровизија 1973|1973]] • [[Евровизија 1974|1974]] • [[Евровизија 1975|1975]] • [[Евровизија 1976|1976]] • [[Евровизија 1977|1977]] • [[Евровизија 1978|1978]] • [[Евровизија 1979|1979]] • [[Евровизија 1980|1980]] • [[Евровизија 1981|1981]] • [[Евровизија 1982|1982]] • [[Евровизија 1983|1983]] • [[Евровизија 1984|1984]] • [[Евровизија 1985|1985]] • [[Евровизија 1986|1986]] • [[Евровизија 1987|1987]] • [[Евровизија 1988|1988]] • [[Евровизија 1989|1989]] • [[Евровизија 1990|1990]] • [[Евровизија 1991|1991]] • [[Евровизија 1992|1992]] • [[Евровизија 1993|1993]] • [[Евровизија 1994|1994]] • [[Евровизија 1995|1995]] • [[Евровизија 1996|1996]] • [[Евровизија 1997|1997]] • [[Евровизија 1998|1998]] • [[Евровизија 1999|1999]] • <s>[[Евровизија 2020|2020]]</s> • [[Евровизија 2001|2001]] • [[Евровизија 2002|2002]] • [[Евровизија 2003|2003]] • [[Евровизија 2004|2004]] • [[Евровизија 2005|2005]] • [[Евровизија 2006|2006]] • [[Евровизија 2007|2007]] • [[Евровизија 2008|2008]] • [[Евровизија 2009|2009]] • [[Евровизија 2010|2010]] • [[Евровизија 2011|2011]] • [[Евровизија 2012|2012]] • [[Евровизија 2013|2013]] • [[Евровизија 2014|2014]] • [[Евровизија 2015|2015]] • [[Евровизија 2016|2016]] • [[Евровизија 2017|2017]] • [[Евровизија 2018|2018]] • [[Евровизија 2019|2019]] • [[Евровизија 2021|2021]] • [[Евровизија 2022|2022]] • [[Евровизија 2023|2023]] • [[Евровизија 2024|2024]] • [[Евровизија 2025|2025]] • [[Евровизија 2026|2026]]}}``` egktnncadtlvm8ig401lpv9pcdxbyms 5625401 5625400 2026-09-08T17:19:45Z BT405 9277 /* Редослед на настапување */ 5625401 wikitext text/x-wiki ```wiki{{Infobox Eurovision|name=Евровизија 1958|year=1958|image=ESC_1958_logo.png|date=12 март 1958|edition=3|host=[[Холандија]]|venue=AVRO Studios|city=[[Хилверсум]]|country=[[Холандија]]|presenter=Хани Липс|musdirector=Долф ван дер Линден|director=Гис Стаперсхоф|exproducer=Пит те Нојл Помладиот|organiser=[[Европска радиодифузна унија]]|emiter=Nederlandse Televisie Stichting (NTS)|entries=10|debuting={{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]]|nonparticipating={{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Обединето Кралство на Евровизија|Обединето Кралство]]|map=ESC 1958 Map.svg|vote=Десетчлени жирија во секоја земја; секој член давал по еден глас за својата омилена песна|winner={{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]]|green=1|yellow=1|red=1|previous=1957|next=1959}}'''Евровизија 1958''' било третото издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Натпреварот се одржал на 12 март 1958 година во студијата AVRO во [[Хилверсум]], [[Холандија]]. Домаќин и организатор бил Nederlandse Televisie Stichting (NTS), а водителка била Хани Липс. На натпреварот учествувале 10 земји. [[Шведска]] дебитирала на натпреварот, додека [[Обединето Кралство]] не учествувало. Победила [[Франција]] со песната „Dors mon amour“, изведена од [[Андре Клаво]], со освоени 27 поени. [[Швајцарија]] завршила на второто место со 24 поени, а [[Италија]] била трета со 13 поени. === Учесници === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" !Реден број !Земја !Радиодифузер !Изведувач !Песна !Јазик !Текстописец !Композитор !Диригент |- |1 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] |RAI | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |„Nel blu, dipinto di blu“ | style="text-align:left;" |италијански | style="text-align:left;" |Франко Милијачи | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |Алберто Семприни |- | style="background:#f44336;" |2 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#f44336;" |NTS | style="background:#f44336; text-align:left;" |Кори Брокен | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Heel de wereld“ | style="background:#f44336; text-align:left;" |холандски | style="background:#f44336; text-align:left;" |Бени Вреден | style="background:#f44336; text-align:left;" |— | style="background:#f44336; text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- | style="background:#fff200;" |3 | style="background:#fff200; text-align:left;" |{{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#fff200;" |RTF | style="background:#fff200; text-align:left;" |'''Андре Клаво''' | style="background:#fff200; text-align:left;" |„Dors mon amour“ | style="background:#fff200; text-align:left;" |француски | style="background:#fff200; text-align:left;" |Пјер Делано | style="background:#fff200; text-align:left;" |Ибер Жиро | style="background:#fff200; text-align:left;" |Франк Пурсел |- | style="background:#f44336;" |4 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="background:#f44336;" |CLT | style="background:#f44336; text-align:left;" |Соланж Бери | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Un grand amour“ | style="background:#f44336; text-align:left;" |француски | style="background:#f44336; text-align:left;" |Мишел Ерик, Моник Ланиес и Рејмон Рош | style="background:#f44336; text-align:left;" |— | style="background:#f44336; text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |5 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] |SR | style="text-align:left;" |Алис Бабс | style="text-align:left;" |„Lilla stjärna“ | style="text-align:left;" |шведски | style="text-align:left;" |Оке Герхард и Гунар Версен | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |6 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] |Statsradiofonien | style="text-align:left;" |Ракел Растени | style="text-align:left;" |„Jeg rev et blad ud af min dagbog“ | style="text-align:left;" |дански | style="text-align:left;" |Хари Јенсен | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Кај Мортенсен |- |7 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] |INR | style="text-align:left;" |Фуд Леклерк | style="text-align:left;" |„Ma petite chatte“ | style="text-align:left;" |француски | style="text-align:left;" |Андре Дое | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |8 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] |NWRV | style="text-align:left;" |Маргот Хилшер | style="text-align:left;" |„Für zwei Groschen Musik“ | style="text-align:left;" |германски | style="text-align:left;" |Валтер Брандин, Фридрих Мајер и Фред Раух | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Долф ван дер Линден |- |9 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] |ORF | style="text-align:left;" |Лиане Аугустин | style="text-align:left;" |„Die ganze Welt braucht Liebe“ | style="text-align:left;" |германски | style="text-align:left;" |Гинтер Леополд и Курт Вернер | style="text-align:left;" |— | style="text-align:left;" |Вили Фантл |- | style="background:#d9d9d9;" |10 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |{{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="background:#d9d9d9;" |SRG SSR | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Лис Асија | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |„Giorgio“ | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |германски, италијански | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Пол Буркхард и Фридолин Цуди | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |— | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Пол Буркхард |} === Конечни резултати === {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" |Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px;" |Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px;" |Последно место |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" !Пласман !Реден број !Земја !Изведувач !Песна !Поени |- | style="background:#fff200;" |'''1''' | style="background:#fff200;" |3 | style="background:#fff200; text-align:left;" |{{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#fff200; text-align:left;" |'''Андре Клаво''' | style="background:#fff200; text-align:left;" |„Dors mon amour“ | style="background:#fff200;" |'''27''' |- | style="background:#d9d9d9;" |'''2''' | style="background:#d9d9d9;" |10 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |{{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Лис Асија | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |„Giorgio“ | style="background:#d9d9d9;" |'''24''' |- |3 |1 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |„Nel blu, dipinto di blu“ |13 |- |4 |5 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] | style="text-align:left;" |Алис Бабс | style="text-align:left;" |„Lilla stjärna“ |10 |- |5 |7 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" |Фуд Леклерк | style="text-align:left;" |„Ma petite chatte“ |8 |- |5 |9 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | style="text-align:left;" |Лиане Аугустин | style="text-align:left;" |„Die ganze Welt braucht Liebe“ |8 |- |7 |8 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" |Маргот Хилшер | style="text-align:left;" |„Für zwei Groschen Musik“ |5 |- |8 |6 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] | style="text-align:left;" |Ракел Растени | style="text-align:left;" |„Jeg rev et blad ud af min dagbog“ |3 |- | style="background:#f44336;" |'''9''' | style="background:#f44336;" |2 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Кори Брокен | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Heel de wereld“ | style="background:#f44336;" |'''1''' |- | style="background:#f44336;" |'''9''' | style="background:#f44336;" |4 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Соланж Бери | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Un grand amour“ | style="background:#f44336;" |'''1''' |} === Детални резултати од гласањето === Секоја земја имала жири составено од десет лица. Секој член на жирито давал еден глас за својата омилена песна. Не било дозволено воздржување, а членовите на жирито не смееле да гласаат за сопствената земја. Резултатите биле соопштувани по обратен редослед во однос на редоследот на настапување. {| class="wikitable" style="text-align:center; direction:ltr; font-size:90%;" ! style="width:180px; text-align:left;" |Земја ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Швајцарија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Австрија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Германија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Белгија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Данска ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Шведска ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Луксембург ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Франција ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Холандија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" |Италија !Вкупно |- ! style="text-align:left;" |Италија |1 |1 |4 |4 |0 |1 |0 |1 |1 |0 |13 |- ! style="background:#f44336; text-align:left;" |Холандија |1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | style="background:#f44336;" |'''1''' |- ! style="background:#fff200; text-align:left;" |Франција |1 |7 |1 |1 |9 |1 |1 |0 |0 |6 | style="background:#fff200;" |'''27''' |- ! style="background:#f44336; text-align:left;" |Луксембург |1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 | style="background:#f44336;" |'''1''' |- ! style="text-align:left;" |Шведска |3 |1 |0 |1 |0 |0 |3 |0 |2 |0 |10 |- ! style="text-align:left;" |Данска |0 |0 |0 |0 |0 |1 |0 |1 |1 |0 |3 |- ! style="text-align:left;" |Белгија |1 |0 |5 |0 |1 |1 |0 |0 |0 |0 |8 |- ! style="text-align:left;" |Германија |0 |1 |0 |1 |0 |1 |0 |2 |0 |0 |5 |- ! style="text-align:left;" |Австрија |2 |0 |0 |1 |0 |1 |1 |3 |0 |0 |8 |- ! style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Швајцарија |0 |0 |0 |2 |0 |4 |5 |3 |6 |4 | style="background:#d9d9d9;" |'''24''' |} === Начин на гласање === Системот на гласање бил ист како во 1957 година. Секоја земја имала десетчлено жири, а секој член давал еден глас за својата омилена песна. Не било дозволено воздржување, а жирито не можело да гласа за сопствената земја. Гласовите биле соопштувани преку телефон од националните радиодифузери. === Место на одржување === Натпреварот се одржал во '''AVRO Studios''' во [[Хилверсум]], Холандија. Ова било првпат победничката земја од претходната година да биде домаќин на следното издание. Со тоа била воспоставена традицијата победничкиот радиодифузер да го организира следниот натпревар, иако низ историјата имало одредени исклучоци. === Продукција и сценографија === Натпреварот бил организиран и пренесуван од NTS. Продуцент бил Пит те Нојл Помладиот, режисер Гис Стаперсхоф, а музички директор Долф ван дер Линден, кој го предводел Метрополскиот оркестар. Сцената била поставена во едно од студијата на AVRO. На сцената имало мал простор за изведувачите, додека оркестарот бил поставен десно од сцената. Зад изведувачите имало заменливи сценски позадини, кои биле приспособувани за секоја песна. Позадината можела да се отстрани за време на гласањето за да се прикаже таблата со резултати. Местото било украсено со илјадници лалиња. Како и во 1957 година, секоја земја испратила една песна, а на сцената можеле да настапат најмногу двајца изведувачи. По проблемите со времетраењето на некои песни во 1957 година, максималното времетраење од 3 минути и 30 секунди било построго применувано во 1958 година. === Редослед на настапување === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" !Реден број !Земја !Изведувач !Песна !Поени !Пласман |- |1 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" |Доменико Модуњо | style="text-align:left;" |„Nel blu, dipinto di blu“ |13 |3 |- |2 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Кори Брокен | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Heel de wereld“ | style="background:#f44336;" |1 | style="background:#f44336;" |9 |- |3 | style="background:#fff200; text-align:left;" |{{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#fff200; text-align:left;" |'''Андре Клаво''' | style="background:#fff200; text-align:left;" |„Dors mon amour“ | style="background:#fff200;" |'''27''' | style="background:#fff200;" |'''1''' |- |4 | style="background:#f44336; text-align:left;" |{{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="background:#f44336; text-align:left;" |Соланж Бери | style="background:#f44336; text-align:left;" |„Un grand amour“ | style="background:#f44336;" |1 | style="background:#f44336;" |9 |- |5 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Шведска}} [[Шведска на Евровизија|Шведска]] | style="text-align:left;" |Алис Бабс | style="text-align:left;" |„Lilla stjärna“ |10 |4 |- |6 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] | style="text-align:left;" |Ракел Растени | style="text-align:left;" |„Jeg rev et blad ud af min dagbog“ |3 |8 |- |7 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" |Фуд Леклерк | style="text-align:left;" |„Ma petite chatte“ |8 |5 |- |8 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" |Маргот Хилшер | style="text-align:left;" |„Für zwei Groschen Musik“ |5 |7 |- |9 | style="text-align:left;" |{{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | style="text-align:left;" |Лиане Аугустин | style="text-align:left;" |„Die ganze Welt braucht Liebe“ |8 |5 |- |10 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |{{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |Лис Асија | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" |„Giorgio“ | style="background:#d9d9d9;" |24 | style="background:#d9d9d9;" |2 |} === Технички проблем со италијанскиот настап === За време на директниот пренос, неколку земји не можеле правилно да ја видат или слушнат италијанската песна „Nel blu, dipinto di blu“, која била прва на програмата, поради технички проблем. Поради тоа, на Доменико Модуњо му било дозволено да ја изведе песната повторно по завршувањето на последниот настап. === Интервал-програма === По првите пет песни, Метрополскиот оркестар ја извел „Wedding Dance“ од симфониската свита „Hasseneh“ од Жак Прес, за да им се даде време на жиријата за разгледување на настапите. По последната песна, оркестарот повторно настапил како интервал-програма пред започнувањето на гласањето, меѓу другото изведувајќи ја „Cielito lindo“. === Преноси === Радиодифузерите што учествувале на натпреварот биле обврзани да го пренесуваат шоуто преку своите мрежи. И неучесничките членки на ЕБУ можеле да го преземаат преносот. Радиодифузерите можеле да испратат коментатори кои го следеле натпреварот и давале информации за изведувачите и песните на својот јазик. Во воведот на холандскиот коментатор било наведено дека натпреварот можеби го следеле околу 25 милиони гледачи низ Европа, иако не постојат официјални податоци за гледаноста. === Говорници при гласањето === Познати говорници кои ги соопштувале гласовите во 1958 година биле: * [[Франција]] — Арман Лану * [[Холандија]] — Пит те Нојл Помладиот * [[Шведска]] — Таге Даниелсон Секој радиодифузер имал свој говорник кој телефонски ги соопштувал резултатите. === Интересни моменти === * [[Франција]] ја освоила својата прва победа на Евровизија со „Dors mon amour“. * Андре Клаво станал првиот машки изведувач што победил на Евровизија. * [[Шведска]] дебитирала на натпреварот со Алис Бабс, која завршила на четвртото место. * [[Обединето Кралство]] не учествувало во 1958 година, иако првично било наведено како планиран учесник. * Кори Брокен, победничката од 1957 година, ја претставувала [[Холандија]] повторно, но завршила на последното место. * Лис Асија, победничката од 1956 година, повторно ја претставувала [[Швајцарија]] и завршила на второто место. * Италијанската песна „Nel blu, dipinto di blu“, попозната како „Volare“, станала огромен меѓународен хит. * „Volare“ достигнала прво место на американската Billboard Hot 100 листа и освоила награди за „Снимка на годината“ и „Песна на годината“ на првото доделување на Греми наградите во 1959 година. * 1958 било првото издание на Евровизија организирано во земјата што победила претходната година. === Референции === {{reflist}} == Навигација == {{Navigation|templateName=Евровизија|header=[[Евровизија]]|body=[[Евровизија 1956|1956]] • [[Евровизија 1957|1957]] • [[Евровизија 1958|1958]] • [[Евровизија 1959|1959]] • [[Евровизија 1960|1960]] • [[Евровизија 1961|1961]] • [[Евровизија 1962|1962]] • [[Евровизија 1963|1963]] • [[Евровизија 1964|1964]] • [[Евровизија 1965|1965]] • [[Евровизија 1966|1966]] • [[Евровизија 1967|1967]] • [[Евровизија 1968|1968]] • [[Евровизија 1969|1969]] • [[Евровизија 1970|1970]] • [[Евровизија 1971|1971]] • [[Евровизија 1972|1972]] • [[Евровизија 1973|1973]] • [[Евровизија 1974|1974]] • [[Евровизија 1975|1975]] • [[Евровизија 1976|1976]] • [[Евровизија 1977|1977]] • [[Евровизија 1978|1978]] • [[Евровизија 1979|1979]] • [[Евровизија 1980|1980]] • [[Евровизија 1981|1981]] • [[Евровизија 1982|1982]] • [[Евровизија 1983|1983]] • [[Евровизија 1984|1984]] • [[Евровизија 1985|1985]] • [[Евровизија 1986|1986]] • [[Евровизија 1987|1987]] • [[Евровизија 1988|1988]] • [[Евровизија 1989|1989]] • [[Евровизија 1990|1990]] • [[Евровизија 1991|1991]] • [[Евровизија 1992|1992]] • [[Евровизија 1993|1993]] • [[Евровизија 1994|1994]] • [[Евровизија 1995|1995]] • [[Евровизија 1996|1996]] • [[Евровизија 1997|1997]] • [[Евровизија 1998|1998]] • [[Евровизија 1999|1999]] • <s>[[Евровизија 2020|2020]]</s> • [[Евровизија 2001|2001]] • [[Евровизија 2002|2002]] • [[Евровизија 2003|2003]] • [[Евровизија 2004|2004]] • [[Евровизија 2005|2005]] • [[Евровизија 2006|2006]] • [[Евровизија 2007|2007]] • [[Евровизија 2008|2008]] • [[Евровизија 2009|2009]] • [[Евровизија 2010|2010]] • [[Евровизија 2011|2011]] • [[Евровизија 2012|2012]] • [[Евровизија 2013|2013]] • [[Евровизија 2014|2014]] • [[Евровизија 2015|2015]] • [[Евровизија 2016|2016]] • [[Евровизија 2017|2017]] • [[Евровизија 2018|2018]] • [[Евровизија 2019|2019]] • [[Евровизија 2021|2021]] • [[Евровизија 2022|2022]] • [[Евровизија 2023|2023]] • [[Евровизија 2024|2024]] • [[Евровизија 2025|2025]] • [[Евровизија 2026|2026]]}}``` sdie2ae8bvncwybzcx4baxvuwfrlkx7 Евровизија 1957 0 1172675 5625398 5624485 2026-09-08T17:13:43Z BT405 9277 5625398 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизиски натпревар 1957 | year = 1957 | image = ESC1957 logo.svg | final = 3 март 1957 | venue = [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]] | city = [[Франкфурт]] | country = [[Западна Германија]] | presenter = [[Анаид Ипликџијан]] | musdirector = [[Вили Беркинг]] | director = [[Михаел Келман]] | organiser = [[Европска радиодифузна унија|Европската радиодифузна унија (ЕБУ)]] | host = [[Хесиски радиодифузер|Хесиски радиодифузер (HR)]] во име на [[ARD]] | entries = 10 | debuting = {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] · {{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] · {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Обединетото Кралство на Евровизија|Обединето Кралство]] | map = ESC 1957 Map.svg | vote = Десетчлени жирија од секоја земја; секој член давал еден глас за својата омилена песна | winner = „Net als toen“ |green=1}} '''Евровизија 1957''' било второто издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Натпреварот се одржал на 3 март 1957 година во Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks во [[Франкфурт]], [[Западна Германија]]. Организатор била [[Европска радиодифузна унија]] (ЕБУ), а домаќин бил Хесишкото радио (HR) во рамките на ARD. Победила [[Холандија]] со песната „Net als toen“, изведена од [[Кори Брокен]], со освоени 31 поен. === Учесници === На натпреварот учествувале 10 земји. [[Австрија]], [[Данска]] и [[Обединето Кралство]] дебитирале на натпреварот. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" ! Реден број ! Земја ! Радиодифузер ! Изведувач ! Песна ! Јазик ! Текстописец ! Композитор ! Диригент |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | NIR | style="text-align:left;" | Бобејан Шопен | style="text-align:left;" | „Straatdeuntje“ | style="text-align:left;" | холандски | style="text-align:left;" | Ерик Франсен | style="text-align:left;" | Хари Фрекин | style="text-align:left;" | Вили Беркинг |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | CLT | style="text-align:left;" | Даниел Дипре | style="text-align:left;" | „Tant de peine“ | style="text-align:left;" | француски | style="text-align:left;" | Жан-Пјер Кемер | style="text-align:left;" | Жак Табер | style="text-align:left;" | Вили Беркинг |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Обединето Кралство на Евровизија|Обединето Кралство]] | BBC | style="text-align:left;" | Патриша Бредин | style="text-align:left;" | „All“ | style="text-align:left;" | англиски | style="text-align:left;" | Алан Странкс | style="text-align:left;" | Рејнел Врефорд | style="text-align:left;" | Ерик Робинсон |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | RAI | style="text-align:left;" | Нунцио Гало | style="text-align:left;" | „Corde della mia chitarra“ | style="text-align:left;" | италијански | style="text-align:left;" | Џузепе Фјорели | style="text-align:left;" | Марио Ручоне | style="text-align:left;" | Армандо Тровајоли |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | ORF | style="text-align:left;" | Боб Мартин | style="text-align:left;" | „Wohin, kleines Pony?“ | style="text-align:left;" | германски | style="text-align:left;" | Курт Сваб | style="text-align:left;" | Ханс Вернер | style="text-align:left;" | Карл де Гроф |- | style="background:#fff200;" | 6 | style="background:#fff200; text-align:left;" | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#fff200;" | NTS | style="background:#fff200; text-align:left;" | '''Кори Брокен''' | style="background:#fff200; text-align:left;" | „Net als toen“ | style="background:#fff200; text-align:left;" | холандски | style="background:#fff200; text-align:left;" | Вили ван Хемерт | style="background:#fff200; text-align:left;" | Гус Јансен | style="background:#fff200; text-align:left;" | Долф ван дер Линден |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | HR | style="text-align:left;" | Маргот Хилшер | style="text-align:left;" | „Telefon, Telefon“ | style="text-align:left;" | германски | style="text-align:left;" | Фридрих Мајер | style="text-align:left;" | Ралф Марија Зигел | style="text-align:left;" | Вили Беркинг |- | style="background:#d9d9d9;" | 8 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#d9d9d9;" | RTF | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Пол Дезарден | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | „La Belle Amour“ | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | француски | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Франсис Карко | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Ги Лафарж | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Пол Дјуран |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] | Statsradiofonien | style="text-align:left;" | Бирте Вилке и Густав Винклер | style="text-align:left;" | „Skibet skal sejle i nat“ | style="text-align:left;" | дански | style="text-align:left;" | Ерик Фиен | style="text-align:left;" | Пол Соренсен | style="text-align:left;" | Кај Мортенсен |- | style="background:#f44336;" | 10 | style="background:#f44336; text-align:left;" | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="background:#f44336;" | SRG SSR | style="background:#f44336; text-align:left;" | Лис Асија | style="background:#f44336; text-align:left;" | „L'Enfant que j'étais“ | style="background:#f44336; text-align:left;" | француски | style="background:#f44336; text-align:left;" | Емил Гардаз | style="background:#f44336; text-align:left;" | Жео Вумар | style="background:#f44336; text-align:left;" | Вили Беркинг |} === Конечни резултати === {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px; direction:ltr;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px; direction:ltr;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; direction:ltr;" | Последно место |} Победникот бил избран со гласање на национални жирија. [[Холандија]] победила со 31 поен, пред [[Франција]] со 17 поени. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" ! Пласман ! Реден број ! Земја ! Изведувач ! Песна ! Поени |- | style="background:#fff200;" | '''1''' | style="background:#fff200;" | 6 | style="background:#fff200; text-align:left;" | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#fff200; text-align:left;" | '''Кори Брокен''' | style="background:#fff200; text-align:left;" | „Net als toen“ | style="background:#fff200;" | '''31''' |- | style="background:#d9d9d9;" | '''2''' | style="background:#d9d9d9;" | 8 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Пол Дезарден | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | „La Belle Amour“ | style="background:#d9d9d9;" | '''17''' |- | 3 | 9 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] | style="text-align:left;" | Бирте Вилке и Густав Винклер | style="text-align:left;" | „Skibet skal sejle i nat“ | 10 |- | 4 | 2 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="text-align:left;" | Даниел Дипре | style="text-align:left;" | „Tant de peine“ | 8 |- | 4 | 7 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" | Маргот Хилшер | style="text-align:left;" | „Telefon, Telefon“ | 8 |- | 6 | 4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" | Нунцио Гало | style="text-align:left;" | „Corde della mia chitarra“ | 7 |- | 7 | 3 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Обединето Кралство на Евровизија|Обединето Кралство]] | style="text-align:left;" | Патриша Бредин | style="text-align:left;" | „All“ | 6 |- | 8 | 1 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" | Бобејан Шопен | style="text-align:left;" | „Straatdeuntje“ | 5 |- | 8 | 10 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="text-align:left;" | Лис Асија | style="text-align:left;" | „L'Enfant que j'étais“ | 5 |- | style="background:#f44336;" | '''10''' | style="background:#f44336;" | 5 | style="background:#f44336; text-align:left;" | {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | style="background:#f44336; text-align:left;" | Боб Мартин | style="background:#f44336; text-align:left;" | „Wohin, kleines Pony?“ | style="background:#f44336;" | '''3''' |} === Детални резултати од гласањето === Секоја земја имала жири од десет лица. Секој член на жирито можел да даде еден глас за песната што најмногу му се допаѓала. Жирито не смеело да гласа за сопствената земја. {| class="wikitable" style="text-align:center; direction:ltr; font-size:90%;" |- ! style="width:180px; text-align:left;" | Земја ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Швајцарија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Данска ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Франција ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Германија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Холандија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Австрија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Италија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Обединето Кралство ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Луксембург ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Белгија ! style="width:60px;" | Вкупно |- ! style="background:#fff200; text-align:left;" | Холандија | 7 || 3 || 4 || 1 || 0 || 6 || 1 || 1 || 3 || 5 | style="background:#fff200;" | '''31''' |- ! style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Франција | 0 || 2 || 0 || 6 || 1 || 0 || 0 || 2 || 4 || 2 | style="background:#d9d9d9;" | '''17''' |- ! style="text-align:left;" | Данска | 0 || 0 || 0 || 0 || 5 || 0 || 3 || 2 || 0 || 0 | 10 |- ! style="text-align:left;" | Луксембург | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 3 || 4 || 1 || 0 || 0 | 8 |- ! style="text-align:left;" | Германија | 0 || 0 || 6 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || 1 | 8 |- ! style="text-align:left;" | Италија | 0 || 1 || 0 || 0 || 2 || 0 || 0 || 2 || 1 || 1 | 7 |- ! style="text-align:left;" | Обединето Кралство | 2 || 0 || 0 || 0 || 1 || 1 || 0 || 0 || 1 || 1 | 6 |- ! style="text-align:left;" | Белгија | 1 || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 | 5 |- ! style="text-align:left;" | Швајцарија | 0 || 2 || 0 || 1 || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 | 5 |- ! style="background:#f44336; text-align:left;" | Австрија | 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || 2 || 0 || 0 | style="background:#f44336;" | '''3''' |} === Начин на гласање === Гласањето во 1957 година било различно од денешниот систем. Секоја земја имала десетчлено жири, а секој член можел да даде еден глас за песната што најмногу му се допаѓала. Гласовите биле испраќани телефонски до местото на одржување на натпреварот, каде што биле запишувани на таблата со резултати. Членовите на жирито не смееле да гласаат за песната на сопствената земја. За првпат резултатите биле прикажувани на јавна табла во текот на преносот. === Место на одржување === Натпреварот се одржал во '''Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks''' во [[Франкфурт]], Западна Германија. === Продукција и сценографија === Натпреварот го организирало Хесишкото радио во име на ARD. Сцената имала дрвени скали и голема позадина во форма на лира. За секоја земја биле користени различни графички елементи, а на сцената биле прикажувани и фотографии од европски знаменитости. Правилата дозволувале на сцената да се појават најмногу двајца изведувачи. Целата емисија траела приближно еден час. Трошоците за организацијата биле проценети на околу 40.000–50.000 германски марки. === Редослед на настапување === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" ! Реден број ! Земја ! Изведувач ! Песна |- | 1 | style="text-align:left;" | [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" | Бобејан Шопен | style="text-align:left;" | „Straatdeuntje“ |- | 2 | style="text-align:left;" | [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="text-align:left;" | Даниел Дипре | style="text-align:left;" | „Tant de peine“ |- | 3 | style="text-align:left;" | [[Велика Британија на Евровизија|Обединето Кралство]] | style="text-align:left;" | Патриша Бредин | style="text-align:left;" | „All“ |- | 4 | style="text-align:left;" | [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" | Нунцио Гало | style="text-align:left;" | „Corde della mia chitarra“ |- | 5 | style="text-align:left;" | [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | style="text-align:left;" | Боб Мартин | style="text-align:left;" | „Wohin, kleines Pony?“ |- | 6 | style="text-align:left;" | [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="text-align:left;" | Кори Брокен | style="text-align:left;" | „Net als toen“ |- | 7 | style="text-align:left;" | [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" | Маргот Хилшер | style="text-align:left;" | „Telefon, Telefon“ |- | 8 | style="text-align:left;" | [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="text-align:left;" | Пол Дезарден | style="text-align:left;" | „La Belle Amour“ |- | 9 | style="text-align:left;" | [[Данска на Евровизија|Данска]] | style="text-align:left;" | Бирте Вилке и Густав Винклер | style="text-align:left;" | „Skibet skal sejle i nat“ |- | 10 | style="text-align:left;" | [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="text-align:left;" | Лис Асија | style="text-align:left;" | „L'Enfant que j'étais“ |} === Интересни моменти === * [[Холандија]] победила со песната „Net als toen“, изведена од Кори Брокен. * Кори Брокен станала првата холандска победничка на Евровизија. * [[Австрија]], [[Данска]] и [[Обединето Кралство]] дебитирале на натпреварот. * Бирте Вилке и Густав Винклер биле првиот дуо што настапил на Евровизија. * На крајот од данскиот настап, Вилке и Винклер се бакнале пред камерите. * Маргот Хилшер од [[Германија]] користела телефон како сценски реквизит во песната „Telefon, Telefon“. * За првпат била доделена награда за композитор. * Наградата била медал изработен од Ханс Метел. * За првпат резултатите биле прикажувани на јавна табла. * Италијанската песна била најдолгата песна во историјата на натпреварот до тој момент, со времетраење од 5 минути и 9 секунди. * Британската песна била најкратка, со времетраење од 1 минута и 53 секунди. === Референции === {{reflist}} == Навигација == {{Navigation | templateName = Евровизија | header = [[Евровизија]] | body = [[Евровизија 1956|1956]] • [[Евровизија 1957|1957]] • [[Евровизија 1958|1958]] • [[Евровизија 1959|1959]] • [[Евровизија 1960|1960]] • [[Евровизија 1961|1961]] • [[Евровизија 1962|1962]] • [[Евровизија 1963|1963]] • [[Евровизија 1964|1964]] • [[Евровизија 1965|1965]] • [[Евровизија 1966|1966]] • [[Евровизија 1967|1967]] • [[Евровизија 1968|1968]] • [[Евровизија 1969|1969]] • [[Евровизија 1970|1970]] • [[Евровизија 1971|1971]] • [[Евровизија 1972|1972]] • [[Евровизија 1973|1973]] • [[Евровизија 1974|1974]] • [[Евровизија 1975|1975]] • [[Евровизија 1976|1976]] • [[Евровизија 1977|1977]] • [[Евровизија 1978|1978]] • [[Евровизија 1979|1979]] • [[Евровизија 1980|1980]] • [[Евровизија 1981|1981]] • [[Евровизија 1982|1982]] • [[Евровизија 1983|1983]] • [[Евровизија 1984|1984]] • [[Евровизија 1985|1985]] • [[Евровизија 1986|1986]] • [[Евровизија 1987|1987]] • [[Евровизија 1988|1988]] • [[Евровизија 1989|1989]] • [[Евровизија 1990|1990]] • [[Евровизија 1991|1991]] • [[Евровизија 1992|1992]] • [[Евровизија 1993|1993]] • [[Евровизија 1994|1994]] • [[Евровизија 1995|1995]] • [[Евровизија 1996|1996]] • [[Евровизија 1997|1997]] • [[Евровизија 1998|1998]] • [[Евровизија 1999|1999]] • <s>[[Евровизија 2020|2020]]</s> • [[Евровизија 2001|2001]] • [[Евровизија 2002|2002]] • [[Евровизија 2003|2003]] • [[Евровизија 2004|2004]] • [[Евровизија 2005|2005]] • [[Евровизија 2006|2006]] • [[Евровизија 2007|2007]] • [[Евровизија 2008|2008]] • [[Евровизија 2009|2009]] • [[Евровизија 2010|2010]] • [[Евровизија 2011|2011]] • [[Евровизија 2012|2012]] • [[Евровизија 2013|2013]] • [[Евровизија 2014|2014]] • [[Евровизија 2015|2015]] • [[Евровизија 2016|2016]] • [[Евровизија 2017|2017]] • [[Евровизија 2018|2018]] • [[Евровизија 2019|2019]] • [[Евровизија 2021|2021]] • [[Евровизија 2022|2022]] • [[Евровизија 2023|2023]] • [[Евровизија 2024|2024]] • [[Евровизија 2025|2025]] • [[Евровизија 2026|2026]] }} iansa8gz4c2t7mm9xww9qo8hm7afiq0 5625399 5625398 2026-09-08T17:14:52Z BT405 9277 5625399 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision | name = Евровизиски натпревар 1957 | year = 1957 | image = ESC1957 logo.svg | final = 3 март 1957 | venue = [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]] | city = [[Франкфурт]] | country = [[Западна Германија]] | presenter = [[Анаид Ипликџијан]] | musdirector = [[Вили Беркинг]] | director = [[Михаел Келман]] | organiser = [[Европска радиодифузна унија|Европската радиодифузна унија (ЕБУ)]] | host = [[Хесиски радиодифузер|Хесиски радиодифузер (HR)]] во име на [[ARD]] | entries = 10 | debuting = {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] <br> {{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] <br> {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Велика Британија на Евровизија|Обединето Кралство]] | map = ESC 1957 Map.svg | vote = Десетчлени жирија од секоја земја; секој член давал еден глас за својата омилена песна | winner = „Net als toen“ |green=1|next=1958|previous=1956}} '''Евровизија 1957''' било второто издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Натпреварот се одржал на 3 март 1957 година во Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks во [[Франкфурт]], [[Западна Германија]]. Организатор била [[Европска радиодифузна унија]] (ЕБУ), а домаќин бил Хесишкото радио (HR) во рамките на ARD. Победила [[Холандија]] со песната „Net als toen“, изведена од [[Кори Брокен]], со освоени 31 поен. === Учесници === На натпреварот учествувале 10 земји. [[Австрија]], [[Данска]] и [[Обединето Кралство]] дебитирале на натпреварот. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" ! Реден број ! Земја ! Радиодифузер ! Изведувач ! Песна ! Јазик ! Текстописец ! Композитор ! Диригент |- | 1 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | NIR | style="text-align:left;" | Бобејан Шопен | style="text-align:left;" | „Straatdeuntje“ | style="text-align:left;" | холандски | style="text-align:left;" | Ерик Франсен | style="text-align:left;" | Хари Фрекин | style="text-align:left;" | Вили Беркинг |- | 2 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | CLT | style="text-align:left;" | Даниел Дипре | style="text-align:left;" | „Tant de peine“ | style="text-align:left;" | француски | style="text-align:left;" | Жан-Пјер Кемер | style="text-align:left;" | Жак Табер | style="text-align:left;" | Вили Беркинг |- | 3 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Обединето Кралство на Евровизија|Обединето Кралство]] | BBC | style="text-align:left;" | Патриша Бредин | style="text-align:left;" | „All“ | style="text-align:left;" | англиски | style="text-align:left;" | Алан Странкс | style="text-align:left;" | Рејнел Врефорд | style="text-align:left;" | Ерик Робинсон |- | 4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | RAI | style="text-align:left;" | Нунцио Гало | style="text-align:left;" | „Corde della mia chitarra“ | style="text-align:left;" | италијански | style="text-align:left;" | Џузепе Фјорели | style="text-align:left;" | Марио Ручоне | style="text-align:left;" | Армандо Тровајоли |- | 5 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | ORF | style="text-align:left;" | Боб Мартин | style="text-align:left;" | „Wohin, kleines Pony?“ | style="text-align:left;" | германски | style="text-align:left;" | Курт Сваб | style="text-align:left;" | Ханс Вернер | style="text-align:left;" | Карл де Гроф |- | style="background:#fff200;" | 6 | style="background:#fff200; text-align:left;" | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#fff200;" | NTS | style="background:#fff200; text-align:left;" | '''Кори Брокен''' | style="background:#fff200; text-align:left;" | „Net als toen“ | style="background:#fff200; text-align:left;" | холандски | style="background:#fff200; text-align:left;" | Вили ван Хемерт | style="background:#fff200; text-align:left;" | Гус Јансен | style="background:#fff200; text-align:left;" | Долф ван дер Линден |- | 7 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | HR | style="text-align:left;" | Маргот Хилшер | style="text-align:left;" | „Telefon, Telefon“ | style="text-align:left;" | германски | style="text-align:left;" | Фридрих Мајер | style="text-align:left;" | Ралф Марија Зигел | style="text-align:left;" | Вили Беркинг |- | style="background:#d9d9d9;" | 8 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#d9d9d9;" | RTF | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Пол Дезарден | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | „La Belle Amour“ | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | француски | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Франсис Карко | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Ги Лафарж | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Пол Дјуран |- | 9 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] | Statsradiofonien | style="text-align:left;" | Бирте Вилке и Густав Винклер | style="text-align:left;" | „Skibet skal sejle i nat“ | style="text-align:left;" | дански | style="text-align:left;" | Ерик Фиен | style="text-align:left;" | Пол Соренсен | style="text-align:left;" | Кај Мортенсен |- | style="background:#f44336;" | 10 | style="background:#f44336; text-align:left;" | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="background:#f44336;" | SRG SSR | style="background:#f44336; text-align:left;" | Лис Асија | style="background:#f44336; text-align:left;" | „L'Enfant que j'étais“ | style="background:#f44336; text-align:left;" | француски | style="background:#f44336; text-align:left;" | Емил Гардаз | style="background:#f44336; text-align:left;" | Жео Вумар | style="background:#f44336; text-align:left;" | Вили Беркинг |} === Конечни резултати === {| style="border-collapse:collapse; margin-bottom:10px; direction:ltr;" | style="width:18px; height:18px; background:#fff200; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px; direction:ltr;" | Прво место | style="width:18px; height:18px; background:#d9d9d9; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; padding-right:15px; direction:ltr;" | Второ место | style="width:18px; height:18px; background:#f44336; border:1px solid #999;" | | style="padding-left:5px; direction:ltr;" | Последно место |} Победникот бил избран со гласање на национални жирија. [[Холандија]] победила со 31 поен, пред [[Франција]] со 17 поени. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" ! Пласман ! Реден број ! Земја ! Изведувач ! Песна ! Поени |- | style="background:#fff200;" | '''1''' | style="background:#fff200;" | 6 | style="background:#fff200; text-align:left;" | {{знамеикона|Холандија}} [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="background:#fff200; text-align:left;" | '''Кори Брокен''' | style="background:#fff200; text-align:left;" | „Net als toen“ | style="background:#fff200;" | '''31''' |- | style="background:#d9d9d9;" | '''2''' | style="background:#d9d9d9;" | 8 | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | {{знамеикона|Франција}} [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Пол Дезарден | style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | „La Belle Amour“ | style="background:#d9d9d9;" | '''17''' |- | 3 | 9 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Данска}} [[Данска на Евровизија|Данска]] | style="text-align:left;" | Бирте Вилке и Густав Винклер | style="text-align:left;" | „Skibet skal sejle i nat“ | 10 |- | 4 | 2 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="text-align:left;" | Даниел Дипре | style="text-align:left;" | „Tant de peine“ | 8 |- | 4 | 7 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Германија}} [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" | Маргот Хилшер | style="text-align:left;" | „Telefon, Telefon“ | 8 |- | 6 | 4 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Италија}} [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" | Нунцио Гало | style="text-align:left;" | „Corde della mia chitarra“ | 7 |- | 7 | 3 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Обединето Кралство}} [[Обединето Кралство на Евровизија|Обединето Кралство]] | style="text-align:left;" | Патриша Бредин | style="text-align:left;" | „All“ | 6 |- | 8 | 1 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Белгија}} [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" | Бобејан Шопен | style="text-align:left;" | „Straatdeuntje“ | 5 |- | 8 | 10 | style="text-align:left;" | {{знамеикона|Швајцарија}} [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="text-align:left;" | Лис Асија | style="text-align:left;" | „L'Enfant que j'étais“ | 5 |- | style="background:#f44336;" | '''10''' | style="background:#f44336;" | 5 | style="background:#f44336; text-align:left;" | {{знамеикона|Австрија}} [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | style="background:#f44336; text-align:left;" | Боб Мартин | style="background:#f44336; text-align:left;" | „Wohin, kleines Pony?“ | style="background:#f44336;" | '''3''' |} === Детални резултати од гласањето === Секоја земја имала жири од десет лица. Секој член на жирито можел да даде еден глас за песната што најмногу му се допаѓала. Жирито не смеело да гласа за сопствената земја. {| class="wikitable" style="text-align:center; direction:ltr; font-size:90%;" |- ! style="width:180px; text-align:left;" | Земја ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Швајцарија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Данска ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Франција ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Германија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Холандија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Австрија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Италија ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Обединето Кралство ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Луксембург ! style="height:180px; writing-mode:vertical-rl; transform:rotate(180deg);" | Белгија ! style="width:60px;" | Вкупно |- ! style="background:#fff200; text-align:left;" | Холандија | 7 || 3 || 4 || 1 || 0 || 6 || 1 || 1 || 3 || 5 | style="background:#fff200;" | '''31''' |- ! style="background:#d9d9d9; text-align:left;" | Франција | 0 || 2 || 0 || 6 || 1 || 0 || 0 || 2 || 4 || 2 | style="background:#d9d9d9;" | '''17''' |- ! style="text-align:left;" | Данска | 0 || 0 || 0 || 0 || 5 || 0 || 3 || 2 || 0 || 0 | 10 |- ! style="text-align:left;" | Луксембург | 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 3 || 4 || 1 || 0 || 0 | 8 |- ! style="text-align:left;" | Германија | 0 || 0 || 6 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || 1 | 8 |- ! style="text-align:left;" | Италија | 0 || 1 || 0 || 0 || 2 || 0 || 0 || 2 || 1 || 1 | 7 |- ! style="text-align:left;" | Обединето Кралство | 2 || 0 || 0 || 0 || 1 || 1 || 0 || 0 || 1 || 1 | 6 |- ! style="text-align:left;" | Белгија | 1 || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 | 5 |- ! style="text-align:left;" | Швајцарија | 0 || 2 || 0 || 1 || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 | 5 |- ! style="background:#f44336; text-align:left;" | Австрија | 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || 2 || 0 || 0 | style="background:#f44336;" | '''3''' |} === Начин на гласање === Гласањето во 1957 година било различно од денешниот систем. Секоја земја имала десетчлено жири, а секој член можел да даде еден глас за песната што најмногу му се допаѓала. Гласовите биле испраќани телефонски до местото на одржување на натпреварот, каде што биле запишувани на таблата со резултати. Членовите на жирито не смееле да гласаат за песната на сопствената земја. За првпат резултатите биле прикажувани на јавна табла во текот на преносот. === Место на одржување === Натпреварот се одржал во '''Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks''' во [[Франкфурт]], Западна Германија. === Продукција и сценографија === Натпреварот го организирало Хесишкото радио во име на ARD. Сцената имала дрвени скали и голема позадина во форма на лира. За секоја земја биле користени различни графички елементи, а на сцената биле прикажувани и фотографии од европски знаменитости. Правилата дозволувале на сцената да се појават најмногу двајца изведувачи. Целата емисија траела приближно еден час. Трошоците за организацијата биле проценети на околу 40.000–50.000 германски марки. === Редослед на настапување === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; direction:ltr;" ! Реден број ! Земја ! Изведувач ! Песна |- | 1 | style="text-align:left;" | [[Белгија на Евровизија|Белгија]] | style="text-align:left;" | Бобејан Шопен | style="text-align:left;" | „Straatdeuntje“ |- | 2 | style="text-align:left;" | [[Луксембург на Евровизија|Луксембург]] | style="text-align:left;" | Даниел Дипре | style="text-align:left;" | „Tant de peine“ |- | 3 | style="text-align:left;" | [[Велика Британија на Евровизија|Обединето Кралство]] | style="text-align:left;" | Патриша Бредин | style="text-align:left;" | „All“ |- | 4 | style="text-align:left;" | [[Италија на Евровизија|Италија]] | style="text-align:left;" | Нунцио Гало | style="text-align:left;" | „Corde della mia chitarra“ |- | 5 | style="text-align:left;" | [[Австрија на Евровизија|Австрија]] | style="text-align:left;" | Боб Мартин | style="text-align:left;" | „Wohin, kleines Pony?“ |- | 6 | style="text-align:left;" | [[Холандија на Евровизија|Холандија]] | style="text-align:left;" | Кори Брокен | style="text-align:left;" | „Net als toen“ |- | 7 | style="text-align:left;" | [[Германија на Евровизија|Германија]] | style="text-align:left;" | Маргот Хилшер | style="text-align:left;" | „Telefon, Telefon“ |- | 8 | style="text-align:left;" | [[Франција на Евровизија|Франција]] | style="text-align:left;" | Пол Дезарден | style="text-align:left;" | „La Belle Amour“ |- | 9 | style="text-align:left;" | [[Данска на Евровизија|Данска]] | style="text-align:left;" | Бирте Вилке и Густав Винклер | style="text-align:left;" | „Skibet skal sejle i nat“ |- | 10 | style="text-align:left;" | [[Швајцарија на Евровизија|Швајцарија]] | style="text-align:left;" | Лис Асија | style="text-align:left;" | „L'Enfant que j'étais“ |} === Интересни моменти === * [[Холандија]] победила со песната „Net als toen“, изведена од Кори Брокен. * Кори Брокен станала првата холандска победничка на Евровизија. * [[Австрија]], [[Данска]] и [[Обединето Кралство]] дебитирале на натпреварот. * Бирте Вилке и Густав Винклер биле првиот дуо што настапил на Евровизија. * На крајот од данскиот настап, Вилке и Винклер се бакнале пред камерите. * Маргот Хилшер од [[Германија]] користела телефон како сценски реквизит во песната „Telefon, Telefon“. * За првпат била доделена награда за композитор. * Наградата била медал изработен од Ханс Метел. * За првпат резултатите биле прикажувани на јавна табла. * Италијанската песна била најдолгата песна во историјата на натпреварот до тој момент, со времетраење од 5 минути и 9 секунди. * Британската песна била најкратка, со времетраење од 1 минута и 53 секунди. === Референции === {{reflist}} == Навигација == {{Navigation | templateName = Евровизија | header = [[Евровизија]] | body = [[Евровизија 1956|1956]] • [[Евровизија 1957|1957]] • [[Евровизија 1958|1958]] • [[Евровизија 1959|1959]] • [[Евровизија 1960|1960]] • [[Евровизија 1961|1961]] • [[Евровизија 1962|1962]] • [[Евровизија 1963|1963]] • [[Евровизија 1964|1964]] • [[Евровизија 1965|1965]] • [[Евровизија 1966|1966]] • [[Евровизија 1967|1967]] • [[Евровизија 1968|1968]] • [[Евровизија 1969|1969]] • [[Евровизија 1970|1970]] • [[Евровизија 1971|1971]] • [[Евровизија 1972|1972]] • [[Евровизија 1973|1973]] • [[Евровизија 1974|1974]] • [[Евровизија 1975|1975]] • [[Евровизија 1976|1976]] • [[Евровизија 1977|1977]] • [[Евровизија 1978|1978]] • [[Евровизија 1979|1979]] • [[Евровизија 1980|1980]] • [[Евровизија 1981|1981]] • [[Евровизија 1982|1982]] • [[Евровизија 1983|1983]] • [[Евровизија 1984|1984]] • [[Евровизија 1985|1985]] • [[Евровизија 1986|1986]] • [[Евровизија 1987|1987]] • [[Евровизија 1988|1988]] • [[Евровизија 1989|1989]] • [[Евровизија 1990|1990]] • [[Евровизија 1991|1991]] • [[Евровизија 1992|1992]] • [[Евровизија 1993|1993]] • [[Евровизија 1994|1994]] • [[Евровизија 1995|1995]] • [[Евровизија 1996|1996]] • [[Евровизија 1997|1997]] • [[Евровизија 1998|1998]] • [[Евровизија 1999|1999]] • <s>[[Евровизија 2020|2020]]</s> • [[Евровизија 2001|2001]] • [[Евровизија 2002|2002]] • [[Евровизија 2003|2003]] • [[Евровизија 2004|2004]] • [[Евровизија 2005|2005]] • [[Евровизија 2006|2006]] • [[Евровизија 2007|2007]] • [[Евровизија 2008|2008]] • [[Евровизија 2009|2009]] • [[Евровизија 2010|2010]] • [[Евровизија 2011|2011]] • [[Евровизија 2012|2012]] • [[Евровизија 2013|2013]] • [[Евровизија 2014|2014]] • [[Евровизија 2015|2015]] • [[Евровизија 2016|2016]] • [[Евровизија 2017|2017]] • [[Евровизија 2018|2018]] • [[Евровизија 2019|2019]] • [[Евровизија 2021|2021]] • [[Евровизија 2022|2022]] • [[Евровизија 2023|2023]] • [[Евровизија 2024|2024]] • [[Евровизија 2025|2025]] • [[Евровизија 2026|2026]] }} pw6uxqgmvapsgw5yd0q2ugo7dq8r3z4 Евровизија 1965 0 1172680 5625322 5478363 2026-09-08T14:06:06Z BT405 9277 5625322 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 1965|semi1=|semi2=|final=20 март 1965|host=Неапол<br> {{знамеикона|Италија}} [[Италија]]|entries=18|map=ESC_1965_Map_2.svg|previous=1964|image=ESC 1965 Logo.png|director=Ромоло Сиена|emiter=Radiotelevisione italiana (RAI)|next=1966|returning={{знамеикона|Шведска}} [[Шведска]]|debuting={{знамеикона|Ирска}} [[Ирска]]|venue=„Sala di Concerto della RAI“|edition=1965|website=https://www.eurovision.tv|url=www.eurovision.tv|slogan=|finalists=1|winner={{знамеикона|Луксембург}} [[Луксембург]] "Poupée de cire, poupée de son"|vote=Секоја земја доделуваше по 5, 3 и 1 бод (или комбинации од истите) на нивните три омилени песни}}'''Изборот за песна на Евровизија 1965''' беше 10-то издание на [[Евровизија|Изборот за песна на Евровизија]]. Натпреварот се одржа на 20 март 1965 година во [[Неапол]], [[Италија]], по победата на Џиљола Чинкуети во 1964 година. Во организација на [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (ЕБУ) и домаќинот [[RAI]], ова беше првпат натпреварот да се одржи во Италија. Победник беше [[Луксембург]] со песната „Poupée de cire, poupée de son“, изведена од [[Франс Гал]]. == Локација == Натпреварот се одржа во Концертната сала на РАИ (''Sala di Concerto della RAI'') во Неапол, Италија. == Учесници == На натпреварот учествуваа вкупно 18 земји. [[Ирска на Евровизија|Ирска]] го направи своето деби, додека [[Шведска на Евровизија|Шведска]] се врати по едногодишно отсуство. === Финале === {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |- ! Р. бр. !! Земја !! Радиодифузер !! Изведувач !! Песна !! Јазик !! Место !! Поени |- | 01 || {{знаме|Холандија}} || [[NTS]] || Кони ван ден Бос || „'t Is genoeg“ || [[Холандски јазик|Холандски]] || 11 || 5 |- | 02 || {{знаме|Обединето Кралство}} || [[BBC]] || Кети Кирби || „I Belong“ || [[Англиски јазик|Англиски]] || 2 || 26 |- | 03 || {{знаме|Шпанија}} || [[TVE]] || Кончита Баутиста || „¡Qué bueno, qué bueno!“ || [[Шпански јазик|Шпански]] || 15 || 0 |- | 04 || {{знаме|Ирска}} || [[RTÉ]] || Буч Мур || „Walking the Streets in the Rain“ || [[Англиски јазик|Англиски]] || 6 || 11 |- | 05 || {{знаме|Германија}} || [[NDR]] || Ула Визнер || „Paradies, wo bist du?“ || [[Германски јазик|Германски]] || 15 || 0 |- | 06 || {{знаме|Австрија}} || [[ORF]] || Удо Јиргенс || „Sag ihr, ich lass sie grüßen“ || [[Германски јазик|Германски]] || 4 || 16 |- | 07 || {{знаме|Норвешка}} || [[NRK]] || Кирсти Спарбое || „Karusell“ || [[Норвешки јазик|Норвешки]] || 13 || 1 |- | 08 || {{знаме|Белгија}} || [[BRT]] || Лиз Марке || „Als het weer lente is“ || [[Холандски јазик|Холандски]] || 15 || 0 |- | 09 || {{знаме|Монако}} || [[TMC]] || Маржори Ноел || „Va dire à l'amour“ || [[Француски јазик|Француски]] || 9 || 7 |- | 10 || {{знаме|Шведска}} || [[SR]] || Ингвар Виксел || „Absent Friend“ || [[Англиски јазик|Англиски]] || 10 || 6 |- | 11 || {{знаме|Франција}} || [[ORTF]] || Ги Мардел || „N'avoue jamais“ || [[Француски јазик|Француски]] || 3 || 22 |- | 12 || {{знаме|Португалија}} || [[RTP]] || Симоне де Оливеира || „Sol de inverno“ || [[Португалски јазик|Португалски]] || 13 || 1 |- | 13 || {{знаме|Италија}} || [[RAI]] || Боби Соло || „Se piangi, se ridi“ || [[Италијански јазик|Италијански]] || 5 || 15 |- | 14 || {{знаме|Данска}} || [[DR]] || Биргит Бриел || „For din skyld“ || [[Дански јазик|Дански]] || 7 || 10 |- | 15 || {{знаме|Луксембург}} || [[CLT]] || [[Франс Гал]] || „[[Poupée de cire, poupée de son]]“ || [[Француски јазик|Француски]] || 1 || 32 |- | 16 || {{знаме|Финска}} || [[Yle]] || Виктор Клименко || „Aurinko laskee länteen“ || [[Фински јазик|Фински]] || 15 || 0 |- | 17 || {{знаме|Југославија}} || [[ЈРТ]] || Вице Вуков || „Čežnja“ || [[Хрватски јазик|Хрватскосрпски]] || 12 || 2 |- | 18 || {{знаме|Швајцарија}} || [[SRG SSR]] || Јована || „Non, à jamais sans toi“ || [[Француски јазик|Француски]] || 8 || 8 |} == Поврзано == * [[Евровизија|Избор за песна на Евровизија]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.eurovision.tv www.eurovision.tv] [[Категорија:Избор за песна на Евровизија по година]] [[Категорија:1965 година во Италија]] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Италијанска музика]] [[Категорија:Неапол]] [[Категорија:Музиката во 1965 година]] 8cuxsgoew3a7x5gizhnhanfb6lljikp Стенли (планина) 0 1177967 5625288 5424094 2026-09-08T12:12:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625288 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Стенли | native_name = Mount Stanley | native_name_lang = en | photo = MtStanley_2.JPG | photo_caption = Планината Стенли и нејзините врвови | elevation_m = 5.109 | elevation_ref = | prominence_m = 3.951 | prominence_ref = | map = Uganda | map_caption = Местоположба во Уганда<br>(на границата со ДР Конго) | map_size = 240 | label_position = right | listing = | location = {{знаме|ДР Конго}}—{{знаме|Уганда}} | range = [[Рувензори]] | coordinates = {{coord|0|23|09|N|29|52|18|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = | topo = | first_ascent = 1906 г. од [[Војвода од Абруци|Војводата од Абруци]] со дружината | easiest_route = искачување по карпи/снег }} '''Стенли''' ({{langx|en|Mount Stanley}}) — највисока [[планина]] во масивот [[Рувензори]], на границата меѓу [[ДР Конго]] и [[Уганда]]. Со 5.109&nbsp;м е трета планина по висина во [[Африка]], веднаш по [[Килиманџаро]] (5.895&nbsp;м) и [[Кенија (планина)|Кенија]] (5.199&nbsp;м). Наречена е во чест на истражувачот [[Хенри Мортон Стенли]]. Планината е дел од [[Национален парк Рувензори|Националниот парк Рувензори]], кој е прогласен за [[светско наследство]] на [[УНЕСКО]].<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/684 Центар за светското наследство на УНЕСКО] {{en}}</ref> Неколку од врвовите имаат [[ледник|ледници]]. Планината има повеќе врвови: ::{| class="wikitable" ! align=left|Врв !! Висина |- |'''Маргарита''' || 5.109 |- |Александра || 5.091 |- |Алберт || 5.087 |- |Савоја || 4.977 |- |Елена || 4.968 |- |Елизабета || 4.929 |- |Филип || 4.920 |- |Мебиус || 4.916 |- |Голем Заб || 4.603 |} == Прво искачување == Планината првпат е освоена во 1906&nbsp;г. од дружината на [[Војвода од Абруци|Војводата од Абруци]] во состав на Ж. Петига, К. Олје, и Ж. Брошерел. Највисокиот врв е наречен по италијанската кралица [[Маргарита Савојска|Маргарита]].<ref>Peter Bridges, [http://www.vqronline.org/articles/2000/winter/bridges-prince-climbers/ ‘A Prince of Climbers’] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131112013431/http://www.vqronline.org/articles/2000/winter/bridges-prince-climbers/ |date=2013-11-12 }}, ''Virginia Quarterly Review'', 76-1 (Winter 2000), 38–51.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.skimountaineer.com/ROF/ROF.php?name=Stanley Планината Стенли и масивот Рувензори] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191218074920/http://www.skimountaineer.com/ROF/ROF.php?name=Stanley |date=2019-12-18 }} * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=11158 Планината Стенли] — Peak Bagger * [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1084 Планина Стенли] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927004850/http://www.peakware.com/peaks.html?pk=1084 |date=2007-09-27 }} — Светска енциклопедија на планините на Peakware * [http://www.summitpost.org/mt-stanley/212349 Планина Стенли] — SummitPost [[Категорија:Планини во Уганда]] [[Категорија:Планини во Демократска Република Конго]] [[Категорија:Петилјадници]] [[Категорија:Највисоки точки на земјите]] [[Категорија:Меѓународни планини во Африка]] [[Категорија:Голема Раседна Долина]] 36od2j77b8viulwkb6ikuchvi0d287a Качунка 0 1185394 5625371 5624349 2026-09-08T15:50:39Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Saltamarski|Saltamarski]]) и ја поврати преработката 5601413 на P.Nedelkovski 5625371 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Качунка |image = Crocus sativus2.jpg |image_caption = Расцветана качунка |genus = Качунки |species = sativus |authority = [[Карл Линеј|L.]] |synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Crocus autumnalis'' <small>Sm.</small> nom. illeg. *''Crocus officinalis'' <small>(L.) Honck.</small> *''Crocus orsinii'' <small>Parl.</small> *''Crocus pendulus'' <small>Stokes</small> *''Crocus setifolius'' <small>Stokes</small> *''Geanthus autumnalis'' <small>Raf.</small> *''Safran officinarum'' <small>Medik.</small> }} |synonyms_ref =<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-327454 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |accessdate=23 April 2015}}</ref> }} '''Качунка''' или '''шафран''' ({{науч|Crocus sativus}}) — повеќегодишна билка од родот [[качунки]] и семејството на [[перуники]]. Може да достигне висина до 30 см. Растението нема правилно стебло: шест венечни ливчиња, венечен цвет, заедно со две тесни ливчиња, растат од подземна [[луковица]]. Ливчињата се наслонети кон земјата и на неколку сантиметри од тлото, се шират на лево. Ваквата градба на цветот, без изразени поделби на цветните [[Чашка (ботаника)|чашки]] и круна, во ботаниката се нарекува [[перигон (ботаника)|перигон]]. [[Толчник]]от кај сите качунки е златнопортокалова боја и најчесто, има истобојни [[Прашник|прашници]]. На врвот од толчникот се наоѓа ''жиг'' или ''нишка'' (''Croci stigmata''), органели чија задача е да се прилагодат на поленовите зрна. Жиговите и денес се користат како исушен зачин и за бојадисување на намирниците, посебно колачи, а се користат и во медицината. Во поголема мера качунката е отровна. ==Распространетост== Растението е најзастапено во [[Иран]]. Околу Средоземјето и во [[Франција]], [[Шпанија]], [[Мароко]], [[Грција]], [[Турција]], [[Италија]] и [[Австралија]]. Годишното производство изнесува околу 200 тони. Во Иран се произведуваат приближно 170 до 180 тони годишно. ==Вкус на зачинот== Качунката има силен ароматичен вкус, пикантен и малку горчи, но и вкус на земјата во која се задржил долго време. Вкусот му е истовремено и цветен, малку лут и сличен на мед, мошусот, но и јодот. После неколку месеци тој пушта комплексен спектар на арома. Поседува различни состојки. ==Качунката како мотив во уметноста== * „Качунчице, цветице“ — македонска народна (лазарска) песна.<ref>''Народна поезија'', „Кочо Рацин“, Скопје, 1964, стр. 23.</ref> * „Качунка“ — песна на [[Јозо Т. Бошковски - Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 13.</ref> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== *{{рвр|Crocus sativus}} *{{викивидови-ред|Crocus sativus|Качунка}} [[Категорија:Перуники]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Лековити растенија]] tv38rzopumqd4neq0yie35fkp3c9v95 Калиграфија 0 1188918 5625425 5595993 2026-09-08T19:38:39Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Грцизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5625425 wikitext text/x-wiki [[Image:Schriftzug Urkunde.jpg|thumb|Калиграфија на германскиот збор "Urkunde" (дело).]] '''Калиграфија'''<ref>{{ДРМЈ|калиграфија}}</ref> (од грчки: καλλιγραφία) или '''краснопис'''<ref>{{ДРМЈ|краснопис}}</ref> е [[Ликовна уметност|визуелна уметност]] поврзана со [[пишување]]то. Таа претставува дизајнирање и пишување на букви со широк инструмент, четка или други инструменти за пишување.<ref name=mediaville1996 /> Современата калиграфска практика може да се дефинира како "уметност за давање форма на знаците на експресивен, хармоничен и вешт начин".<ref name=mediaville1996>{{Наведена книга|last=Mediaville|first=Claude|title=Calligraphy: From Calligraphy to Abstract Painting|year=1996|publisher=Scirpus-Publications|location=Belgium|isbn=9080332518}}</ref> Современата калиграфија се движи од функционални натписи и дизајни до фини уметнички дела каде што буквите можат или не можат да бидат читливи. Класичната калиграфија се разликува од [[типографија]]та и некласичното рачно пишување, иако калиграфот може да ги практикува и двете.<ref>{{Наведена книга|author=Pott, G.|year=2006|title=Kalligrafie: Intensiv Training|trans-title=Calligraphy: Intensive Training|publisher=Verlag Hermann Schmidt|isbn=9783874397001|language=de}}</ref><ref>{{Наведена книга|author=Pott, G.|year=2005|title=Kalligrafie: Erste Hilfe und Schrift-Training mit Muster-Alphabeten|publisher=Verlag Hermann Schmidt|isbn=9783874396752|language=de}}</ref><ref name=zapf2007>{{Наведена книга|author=Zapf, H.|year=2007|title=Alphabet Stories: A Chronicle of technical developments|publisher=Cary Graphic Arts Press|location=Rochester, New York|isbn=9781933360225}}</ref><ref name=zapf2006>{{Наведена книга|author=Zapf, H.|year=2006|title=The world of Alphabets: A kaleidoscope of drawings and letterforms}} CD-ROM</ref> Калиграфијата продолжува да цвета во форма на свадбени покани и покани за настани, дизајн на фонт и типографија, оригинален дизајн на [[лого]] со букви, религиозна уметност, соопштенија, графички дизајн и нарачана калиграфска уметност, [[Епиграфика|натписи на камени]] и меморијални документи.<ref>{{Наведена книга|author=Propfe, J.|year=2005|title=SchreibKunstRaume: Kalligraphie im Raum Verlag|publisher=[[Callwey Verlag]].|location=Munich|isbn=9783766716309|language=de}}</ref><ref>{{Наведена книга|author=Geddes, A.|author2=Dion, C.|year=2004|title=Miracle: a celebration of new life|publisher=Photogenique Publishers|location=Auckland|isbn= 9780740746963}}</ref> == Алатки == [[Податотека:Pointed_pen_parts.svg|мини|Глава на калиграфско перо, со имиња на неговите делови.]] Основните алатки на калиграфот се [[пенкало]]то и четката. Калиграфските пенкала пишуваат со помош на пера кои можат да бидат рамни, кружни или остри.<ref>{{Наведена книга|author=Reaves, M.|author2=Schulte, E.|year=2006|title=Brush Lettering: An instructional manual in Western brush calligraphy|edition=Revised|publisher=Design Books|location=New York}}</ref><ref>{{Наведена книга|editor-last=Child|editor-first=H.|year=1985|title=The Calligrapher's Handbook|publisher=Taplinger Publishing Co.}}</ref><ref>{{Наведена книга|editor-last=Lamb|editor-first=C.M.|origyear=1956|title=Calligrapher's Handbook|publisher=Pentalic|year=1976}}</ref> За некои украсни цели пенкала со повеќе пера—челични четки—можат да се користат. Сепак, дела исто така можат да бидат создадени со фломастери и хемикалки, иако овие дела немаат аглести линии. Постојат некои стилови на калиграфија, како што е готското писмо, кои бараат пенкало со рамно перо. Мастилото за пишување обично е со водена база и е значително помалку вискозно од боите засновани на масло кои се користат при печатењето. Високиот квалитет на хартијата со добра доследност на апсорпција овозможува почисти линии,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.calligraphyfonts.info/aesthetic-theory-arabic-calligraphy-islamic-art/|title=Paper Properties in Arabic calligraphy|publisher=calligraphyfonts.info|date=|accessdate=2007-06-01|archive-date=2017-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313214812/https://www.calligraphyfonts.info/aesthetic-theory-arabic-calligraphy-islamic-art/|url-status=dead}}</ref> иако [[пергамент]]от или велумот често се користат бидејќи може да се користи нож за да се избришат несовршеностите и не е потребна лајтбокс за да можат линиите да поминат преку нив. Вообичаено се користат шаблони за да се постигнат прави линии без ознаките од моливи да одвлекуваат од делото. Вообичаено се кориски хартија со линии со место измеѓу линиите од околу еден квартал или половина инч, иако повремено се користат и инчени простори. Ова е случајот со ''litterea unciales ''од каде и поттекнува името.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://calligraphyislamic.com/|title=Calligraphy Islamic website|publisher=Calligraphyislamic.com|date=|accessdate=2012-06-18|archive-date=2012-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120608004825/http://calligraphyislamic.com/|url-status=dead}}</ref> Чести видови на калиграфски пенкала и четки се: * Гускено перо * Перодршка * Мастилна четка * Калам * Пенкало == Светски традиции == === Европа === ==== Историја ==== [[Податотека:LindisfarneFol27rIncipitMatt.jpg|мини|Folio 27r од линдисфарнските Евангелија (700 г.) содржи инципит од [[Евангелие според Матеј|Евангелието според Матеј]].]] Западната калиграфија е препознатлива по употребата на [[Латиница|латинското писмо]]. Латиницата се појавила околу 600 години п.н.е. во Рим и од првиот век се развила во capitalis quadrata врежана на камења, capitalis rustica насликана на ѕидови и [[Римско ракописно писмо|римското ракописно писмо]] за секојдневна употреба. Во вториот и третиот век на бил развиен унцијалскиот стил на буквите. Како што пишувањето станало екслузивно за манастирите, унцијалната скрипта беше сметана за попогодна за копирањето на Библијата и другите религиски текстови. Манастирите биле тие кои ги сочувале калиграфските традиции во текот на четвртиот и петтиот век, при падот на Римското Царство и кога Европа влезе во [[Среден век|средниот век]].<ref>{{Наведена книга|author=Sabard, V.|author2=Geneslay, V.|author3=Rébéna, L.|title=Calligraphie latine: Initiation|location=, Paris|edition=7|year=2004|pages=8–11|isbn=978-2215021308|trans-title=Latin calligraphy: Introduction|language=fr}}</ref> При процутот на империјата, нејзината моќ достигна до Велика Британија; по падот на империјата, нејзиното книжевно влијание остана. Полуунцијалниот стил го генерирал ирскиот полуунцијален - малиот англосаксонски. Секој регион развил свои стандарди по пример на главниот манастир во регионот (односно меровинската скрипта, лаонската скрипта, визиготската скрипта, беневентската скрипта), кои биле претежно курзивни и тешко можеле да се прочитат. [[Податотека:Calligraphy.malmesbury.bible.arp.jpg|лево|мини|Калиграфија во [[Латински јазик|латинска]] [[Библија]] од 1407 година во Вилтшајр, Англија. Оваа библија беше напишана рачно во Белгија од Џерард Брилс за читање на глас во [[манастир]]от.]] Христијанските цркви го промовирале развојот на пишувањето преку плодното копирање на Библијата, особено Новиот завет и други свети текстови.<ref>de Hamel 2001a</ref> Два различни стилови на пишување познати како унцијален и полуунцијален (од латинскиот "унција" или "инч") биле развиени од различни римски писари.<ref>Knight 1998: 10</ref> Периодот од 7-9 век во северна Европа биле најславните денови на келтските илуминирани ракописи, како што се Книгата на Дуроу, линдисфарските евангелија и Книгата на Келис.<ref>Trinity College Library Dublin 2006; Walther & Wolf 2005; Brown & Lovett 1999: 40; Backhouse 1981</ref> Посветеноста на [[Карло Велики]] кон подобрувањето на стипендијата резултираше со регрутирање на "толпа од писари" според Алкуин, игуменот на Јорк.<ref>Jackson 1981: 64</ref> Алкуин го разви стилот познат како Каролина. Првиот ракопис во овој стил беше во Годескалкската Евангелистарија (завршена во 783)—евангелиска книга напишана од страна на писарот Годескалк.<ref>Walther & Wolf 2005; de Hamel 1994: 46-48</ref> Каролинскиот стил останува единствениот матичен стил од кој поттекнува современиот книжевен стил.<ref>de Hamel 1994: 46</ref> Во единаесеттиот век, Каролината еволвирала во готската скрипта која беше покомпактна со што било можно да се собере повеќе текст на една страница.<ref name="lovett2000">{{Наведена книга|author=Lovett, Patricia|title=Calligraphy and Illumination: A History and Practical Guide|url=https://archive.org/details/calligraphyillum0000love|publisher=Harry N. Abrams|year=2000|isbn=978-0810941199}}</ref>{{rp|72}} Готските калиграфски стилови станале доминантни низ Европа и во 1454 година кога [[Јохан Гутенберг|Јоханес Гутенберг]] го направил првото печатење во Мајнц, Германија, тој го усвоил готскиот стил со што го создал првиот фонт.{{rp|141}} [[Податотека:მარიამისეული_ქართლის_ცხოვრება.JPG|мини|Грузиската калиграфија е вековна традиција на уметничко пишување на [[Грузиски јазик|грузискиот јазик]] со неговите [[Грузиска азбука|три скрипти]].]] Откривањето на старите каролински текстови во 15 век го поттикна создавањето на хуманистичката скрипта или ''littera antiqua''. Од 17 век познати се батардската скрипта од Франција, а од 18 век англиската скрипта која се прошири низ Европа и светот преку книгите. Во средината на 1600-тите француските службени лица, поплавени со документи напишани во различни стилови и на различни нивоа на вештина, се пожалиле дека многу од ваквите документи биле надвор од нивната способност да ги дешифрираат. Канцеларијата на финансиерот тогаш ги ограничи сите правни документи на три стила, имено Кули, Ронд (познат како кружен стил на англиски јазик) и Бастарда позната како Брзинска рака.<ref name="Whalley">{{Наведена книга|author=Joyce Irene Whalley|title=The Art of Calligraphy, Western Europe & America|date=c. 1980}}</ref> Иако имало доста познати француски мајстори во тоа време, највлијателниот при предлагањето на овие стилови бил Луис Барбедор кој ги објавил ''Les Ecritures Financière'' и ''Italienne Bastarde Dans Leur Naturel'' околку 1650 година . Со уништувањето на Апостолската Палата во текот на пљачкувањето на Рим (1527), капиталот на мајсторите на пишувањето се премести во [[Јужна Франција]]. Од 1600 година курзивната Cursiva почна да биде заменета од технолошка префинетост, курзивната Chancery Circumflessa, која за возврат ги генерирала Ронд и подоцна англискиот Раундхенд. Во Англија, Ајрес и Бансон го популаризирале кружниот стил, додека Снел е познат по неговата реакција на истите и предупредувањата за умереност и пропорционалност. Сепак, Едвард Крокер почна со издавањето на неговите книги 40 години пред сите нив. ==== Стил ==== [[Податотека:Westerncalligraphy.jpg|десно|мини|Современа западна калиграфија]] Сакралната западна калиграфија има некои посебни одлики, како што било илуминирањето на првата буква од секоја книга или поглавје во средновековните времиња. Декоративната "килимска страница" може да претходи на литературата, исполнета со раскошни, геометриски претстави на животни. Линдисфарнското Евангелие (715-720 година) е прв пример за ова.<ref>{{Наведена книга|author=Brown, M.P.|year=2004|title=Painted Labyrinth: The World of the Lindisfarne Gospel|url=https://archive.org/details/paintedlabyrinth0000brow|edition=Revised|publisher=British Library}}</ref> Како и кинеската или [[Исламски краснопис|исламската калиграфија]], западната калиграфска скрипта вклучувала и стриктни правила и форми. Квалитетот на пишувањето имаше ритам и регуларност во однос на буквите, со "геометриски" ред на линиите на страницата. Секој знак имал и често сѐ уште има прецизен редослед при пишувањето. За разлика од фонтот, неправилноста во големината, стилот и боите на буквите ја зголемуваат естетската вредност, иако содржината може да биде неразбирлива. Многу од темите и варијациите на денешната современа западна калиграфија поттекнуваат од страниците на Библијата на Свети Јован. Посебно модерен пример е илустрираното издание на Библијата од Тимоти Ботс, со 360 калиграфски слики како и калиграфски фонт.<ref>{{Наведена книга|title=The Bible: New Living Translation|publisher=Tyndale House Publishers|year=2000}}</ref> ==== Влијанија ==== Неколку други западни стилови ги користат истите алатки и практики, но се разликуваат според карактерот и стилските преференци. Во однос на словенското писмо, историјата на словенските и последователно руски системи на пишување се разликува фундаментално од таа на латинскиот јазик. Тоа еволуираше од 10 век до денес. === Источна Азија === Кинеското име за калиграфијата е shūfǎ (書法 на традиционален кинески, буквално "метод или закон за пишување");<ref>{{јаз|zh-TW|書}} (Taiwanese) being here used as in {{јаз|yue|楷书}} (Cantonese) or {{јаз|zh-TW|楷書}} (Taiwanese), meaning "writing style".</ref> јапонското име е ''shodō'' ({{Јаз|ja|書道}}, буквално "начинот или принципот на пишување"); корејското е ''seoye'' ({{Langx|ko|서예}}/{{Јаз|ko-Hant|書藝}}, буквално "уметноста на пишување"); и виетнамското е {{Јаз|vi|Thư pháp}} ({{Писмо|Hani|書法}}, буквално "начинот на буквите или зборовите"). Калиграфијата на источноазиските букви е важен и ценет аспект на источноазиската култура. ==== Историја ==== [[Податотека:Van_Mieu_han_tu_5412916981_273dedbe99.jpg|мини|Виетнамски калиграф како пишува во ''Хан-Ном ''при подготовките за Тет, во Храмот на книжевноста, Ханој (2011).]] Во античка Кина, најстарите кинески знаци кои постоеле биле знаците Џиагувен (甲骨文), врежани на волски [[Плешка|плешки]] и на пластроните на желките. Управувачите во шангската династија обично ги врежале на животински коски, а потоа ги печиле со цел да се здобијат со среќа во однос на воените прашања, земјоделската жетва или за репродукцијата и временските услови. Во текот на церемонијата на дивинација, откако пукнатините биле направени, буквите биле напишани со четка на школка или коска за подоцна да бидат врежани. Со развојот на ''Џинвен ''и ''Дажуан ''"курзивните" знаци продолжиле да се користат. Исто така, секое архаично царство на Кина имаше свој сет на знаци. Во империјална Кина, графиконите на старите стели—некои од кои датираат од 200 година п.н.е. и биле во сјаожуански стил—сѐ уште се достапни. Околу 220 п.н.е., царот [[Ќин Ше Хуанг]] - првиот кој го освоил целиот кинески слив - наметнал неколку реформи, меѓу нив и обединувањето на карактерите на Ли Си, со што се создаде сет од 3300 стандардизирани ''Xiǎozhuàn（小篆）'' карактери.<ref>{{Наведена книга|title=Chinese Calligraphy: From Pictograph to Ideogram: The History Of 214 Essential Chinese/Japanese Characters|url=https://archive.org/details/chinesecalligrap0000fazz|last=Fazzioli|first=Edoardo|publisher=[[Abbeville Publishing Group (Abbeville Press, Inc.)|Abbeville Press]]|others=Calligraphy by Rebecca Hon Ko|year=1987|isbn=0896597741|location=New York|page=[https://archive.org/details/chinesecalligrap0000fazz/page/13 13]|quote=And so the first Chinese dictionary was born, the ''Sān Chāng'', containing {{formatnum:3300}} characters}}</ref> И покрај фактот што главната алатка за пишување во тоа време веќе беше четката, само неколку дела преживеале од овој период и главните примери за овој стил се на стели. Лишускиот стил (隶书) кој бил повообичаен и на некои начини сличен на современиот текст, бил исто така овластен под Ќин Ше Хуанг.<ref name="Blakney, p6">{{Наведена книга|author=R. B. Blakney|title=A Course in the Analysis of Chinese Characters|publisher=Lulu.com|year=2007|isbn=978-1-897367-11-7|url=https://books.google.com/books?id=7-ZYX4xCXygC&lpg=PA3&ots=YxoWBtBfN-&dq=%22Li%20Ssu%22%20reform%20small%20seal&lr=&pg=PA6#v=onepage&q=Li%20Ssu&f=false|page=6}}</ref> Каишускиот стил (традиционална регуларна скрипта) кој сѐ уште е во употреба денес и му се припишува на Ванг Сижи ({{Јаз|zh|王羲之}}, 303-361) и неговите следбеници е уште порегуларизиран. Неговото ширење беше поттикнато од страна на царот Мингзонг на подоцнежната Танг династија (926-933), кој го наредил печатењето на класиците користејќи нови дрвени блокови во каишускиот стил. Технологиите за печатење дозволиле стабилизација на формата. Каишуската форма на знаците од пред 1000 години беше главно слична како и таа при крајот на империјална Кина. Но сепак, имало промени кои биле направени, на пример во формата на <big>{{Јаз|zh|广}}</big> која не е апсолутно иста во [[Кангсиев речник|Кангсиевиот речник]] од 1716 како и во модерните книги. Кангсиевите и сегашните форми имаат мали разлики, додека редоследот на пишување е сѐ уште ист - според стариот стил.<ref>{{Наведена книга|url=http://ctext.org/library.pl?if=en&res=77358|year=1716|page=41|language=zh|script-title=zh:康熙字典|trans-title=Kangxi Zidian}}. See, for example, the radicals <big>{{Јаз|zh|卩}}</big>, <big>{{Јаз|zh|厂}}</big>, or <big>{{Јаз|zh|广}}</big>. The 2007 common shape for those characters does not clearly show the stroke order, but old versions, visible on p. 41, clearly allow the stroke order to be determined.</ref> Стилови кои не преживеале се Бафеншу, мешавина од сјаожуанскиот стил (околу 80%) и од лишускиот стил (околу 20%). Некои варијанти на кинеските знаци биле необични или биле ограничени на локално ниво со векови. Тие генерално биле разбирливи, но секогаш се одбивале во официјалните текстови. Некои од овие необични варијанти, во прилог на некои новосоздадени знаци, го сочинуваат [[Упростено кинеско писмо|упростениот кинески]] сет. ==== Техника ==== [[Податотека:Mi_Fu-On_Calligraphy.jpg|мини|''За калиграфијата ''од Ми Фу, од [[Сунг (династија)|Сунг династија]]та]] Традиционалното пишување во Источна Азија ги користи ''Четирите богатства на студијата'' ({{Јаз|zh-TW|文房四寶}}/{{Јаз|zh|文房四宝}}): мастилни четки познати како маоби ({{Јаз|zh|毛笔}}) за пишување на [[Кинеско писмо|кинеските знаци]], кинеско мастило, хартија и аван за мастило, познати како ''Четирите пријатели на студијата'' ({{Langx|ko|문방사우}}) во [[Кореја]]. Обликот, големината, просторот и типот на мастилната четка, бојата, густината на бојата и густината на водата во мастилото, како и брзината на апсорпција на водата од хартијата и нејзиниот површински материјал се главните физички параметри кои влијаат врз конечниот резултат. Техниката на калиграфот исто така влијаела врз резултатот. Делото на калиграфот е под влијание на количината на мастило и вода кои тој ги употребува, потоа според притисокот, склоноста и насоката која тој и ја дава на четката, создајќи потенки или подебели потези, и мазни или остри граници. На крај, брзината, забрзувањата и забавувањата на движењата на писателот и редоследот го даваат "духот" на карактерите што во голема мера влијае врз нивната крајна форма. ===== Стилови ===== Курзивните стилови како што се ''xíngshū'' (полукурзивен) и ''cǎoshū'' (курзивен) се помалку ограничени и побрзи, каде што повеќе движења направени од страна на алатката за пишување се видливи. Редоследот на пишувањето во вие стилови повеќе се разликува, понекогаш создавајќи радикално различни форми. Тие потекнуваат од свештеничката скрипта, од истото време како и регуларната скрипта ([[Хан (династија)|Хан династија]]та), но ''xíngshū'' и ''cǎoshū'' се користат само за лични белешки и никогаш не се користат како стандардни. Стилот ''cǎoshū''  беше високо ценет при владеењето на императорот Ву од Хан (140-187 по н.е.). Примери на современи печатни стилови се Сунг од [[Сунг (династија)|Сунг династија]] и sans-serif. Овие не се сметаат за традиционални стилови и вообичаено не се пишуваат рачно. ==== Влијанија ==== [[Податотека:Oura_Kanetake_peace_1910.jpg|мини|Јапонска калиграфија, зборот "мир" и потпис на [[Мејџи (период)|мејџискиот]] калиграфот Оура Канетаке, 1910 година.]] Јапонските, корејските и виетнамските калиграфии биле во голема мера под влијание на кинеската калиграфија. Јапонците и Корејците исто така развиле конкретни сензибилитети и стилови на калиграфија. На пример, јапонската калиграфија исто така вклучува и локални азбуки, како што се [[хирагана]]та и [[катакана]]та со специфични проблематики и тоа - нови облини и движења и специфични материјали (јапонска хартија - ''washi'' {{Јаз|ja|和紙}} и јапонско мастило).<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to Japanese calligraphy|url=https://archive.org/details/introductiontoja0000suzu|last=Suzuki|first=Yuuko|publisher=Search|year=2005|isbn=978-1844480579|location=Tunbridge Wells}}</ref> Во случајот на корејската калиграфија, [[Хангул]]от и постоењето на кругот барале создавање на нова техника која обично ги збунува кинеските калиграфи. Привремената калиграфија е практика на калиграфија заснована само на вода направена на подот, која се суши за неколку минути. Оваа практика е особено ценета од страна на новата генерација на кинески пензионери во јавните паркови на Кина. Тие често отвораат студио-продавници во туристичките градови и нудат традиционална кинеска калиграфија на туристите. Освен пишувањето на името на клиентите, тие исто така продаваат четки како сувенири. Од крајот на 1980-тите години, неколку кинески уметници се разграниле од традиционалната кинеска калиграфија во нова територија со мешањето на [[Кинеско писмо|кинеските знаци]] со англиските букви; значајни нови форми на калиграфија се тие на Ксу Бинг и на ДаНи - наречена кулиграфија. Монголската калиграфија исто така била под влијание на кинеската калиграфија во однос и на алатките и на стилот. Калиграфијата влијаела врз гохуанското сликарство кое се постигнува со употреба на слични алатки и техники. Калиграфијата влијаела врз повеќето големи уметнички стилови во [[Источна Азија]], вклучувајќи го гохуанското сликарство - стил на кинеско, корејско, јапонско сликарство и врз виетнамското сликарство засновано сосема на калиграфија. === Јужна Азија === ==== Индија ==== Во однос на индиската калиграфија, се пишува:<ref>{{Наведено списание|last=Anderson|first=D. M.|year=2008|title=Indic calligraphy|publisher=[[Encyclopædia Britannica]] 2008}}.</ref> [[Податотека:Odia_calligraphy_esabada_Odia_magazine_eodissa.jpg|мини|Калиграфски дизајн според оријското писмо]] <blockquote class=""> Едиктите на Ашока (околу 265-238 п.н.е.) биле направени на камен. Овие натписи се здрвени и аголни според формата. По ашокскиот индиски стил на пишување, две нови калиграфски видови се појавуваат: Карости и [[Брами]]. Карости се користи во северозападните региони на Индија од 3 век п.н.е. до 4 век од христијанската ера и бил користен во [[Средна Азија]] до 8 век. </blockquote><blockquote class=""> Во многу делови од стара Индија, натписите биле направени на палмени листови. Оваа традиција е стара повеќе од две илјади години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=10660&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title=Memory of the World &#124; United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|publisher=UNESCO|accessdate=2012-06-18}}</ref> Дури и откако индиските јазици биле ставени на хартија во 13 век, палмените листови се сметале за приоритетен медиум на пишување поради нивната долговечност (речиси 400 години) во споредба со хартијата. И двете страни на листовите биле користени за пишување. Долги правоаголни ленти биле собрани едни до други, биле направени дупки на сите лисја, а книгата била држена заедно со врвца. Книгите производени на овој начин биле вообичаени за [[Југоисточна Азија]]. Палмените листови биле одлична површината за пишување бидејќи овозможиле запишување на деликатните букви кои се користиле во многу од писмата на Јужна Азија. </blockquote><blockquote class=""> Изгорената глина и [[бакар]]от биле омилен материјал за индиските натписи. Во северниот дел на Индија, кората од брезата се користела како површина за пишување уште од 2 век од н.е..</blockquote> ==== Непал ==== Ренџанското писмо е примарна форма на непалската калиграфија. Самото писмо заедно со неговите деривати (како Лантса, [[Пагспа]], Кутила) се користиле во [[Непал]], [[Тибет]], [[Бутан]], Лех, [[Монголија]], крајбрежна Јапонија и Кореја за запишување на "Ом мани падме хум" и други свети будистички текстови, главно оние добиени од [[Санскрит]] и Пали. ==== Тајланд ==== [[Санскрит]]от е примарната форма на тајландската калиграфија. Историски тајландската калиграфија била ограничена на свети текстови на палискиот канон со неколку пошироки уметнички апликации на графичката калиграфија која претставувала личности и објекти. Калиграфијата се појавила на личните знамиња на секој член од тајландското кралско семејство со што таа ги претставувала нивните иницијали во калиграфија. Најочигледното место во земјата каде калиграфијата е присутна е во графитите. Неколку книги биле објавени со калиграфски композиции. ==== Тибет ==== [[Податотека:BonpoBook.jpg|мини|Бонски текст]] Калиграфијата е централна во [[тибет]]ската култура. Писмото е изведено од индиски скрипти. Автрократите на Тибет обично биле способни калиграфи. [[Тибет]] е центар на [[Будизам|будизмот]] веќе неколку века и религијата дава голема важност на пишаниот збор. Ова не обезбедува создавање на многу световни дела, иако тие сепак постојат (но обично се поврзани на некој начин со тибетскиот будизам). Речиси сите верски пишувања вклучувале калиграфија, вклучувајќи ги и писмата испратени од страна на [[далај-лама]] и други религиозни и световни власти. Калиграфијата е особено видлива на нивните тркала за молитва, иако оваа калиграфија беше фалсификувана, а не професионално напишана - на сличен начин како што и арапската и римската калиграфија често можат да се најдат на зградите. Иако првично беше направено со алатката рид, тибетските калиграфи денес исто така користат и пенкала и маркери. === Исламскиот свет === [[Податотека:Basmalah-1wm.svg|лево|мини|Фразата Бисмила - исламска калиграфија од 18 век од [[Отоманско Царство|отоманскиот]] регион.]] Исламската калиграфија (калиграфија на арапски е ''khatt ul-yad'' خط اليد‎) еволвираше заедно со [[Ислам]]от и на [[арапски јазик]]. Бидејќи е врз основа на арапски букви, некои ја нарекуваат "арапска калиграфија". Сепак терминот "исламска калиграфија" е посоодветен термин бидејќи се опфаќаат сите дела на калиграфија од страна на муслиманските калиграфи од [[Андалусија]] во современа [[Шпанија]] до Кина. Исламската калиграфија е поврзана со геометриската исламска уметност (арабеска) на ѕидовите и таваните на [[Џамија|џамии]]те како и на страниците. Современите уметници во [[Муслимански свет|исламскиот свет]] се инспирирани од наследството на калиграфијата при користењето на калиграфски натписи или абстракции. Наместо да се присетуваат на нешто поврзано со изговарањето на зборот, калиграфијата за муслиманите е видлив израз на највисоката од сите уметности, уметноста на духовниот свет. Калиграфијата веројатно е најпочитуваната форма на исламската уметност бидејќи таа обезбедува врска помеѓу јазиците на муслиманите со религијата на Исламот. К[[Куран|уранот]] одиграл важна улога во развојот и еволуцијата на арапскиот јазик и со тоа на калиграфијата на арапската азбука. Изреки и текстови од Куранот се сѐ уште извори на исламска калиграфија. Општо прифатено е дека исламската калиграфија била најсовршена за време на [[Отоманско Царство|отоманската ера]]. Истанбул е отворена сала за изложба за сите видови и сорти на калиграфија, од натписите во џамиите до фонтаните, училиштата, куќите и др. === Персија === [[Податотека:Bowl_with_Kufic_Calligraphy,_10th_century.jpg|мини|Сад со куфичка калиграфија, 10 век. Бруклински музеј.]] [[Податотека:Persian Nastaʿlīq's proportions.jpg|мини|Пример за пропорционалните правила на Насталик.]] Историјата на калиграфијата во [[Иран|Персија]] датира од пред-исламската ера. Во [[Зороастризам|зороастризмот]] убавите и јасни списи секогаш биле пофалени. Се верува дека античкото персиско писмо било создадено околу 600-500 п.н.е. за да се обезбедат споменички натписи за ахеменидските кралеви. Ова писмо се состои од хоризонтални, вертикални, дијагонални букви во форма на нокти, која е и причината што тоа се нарекува [[Клинесто писмо|"писмо на ноктите"]] (''khat-e-mikhi'') на [[Персиски јазик|персиски]] јазик. Векови подоцна, други писма како што се "Пахлави" и "Авестан" се користиле во Стара Персија. ==== Современи писма ==== Насталикскиот стил е најпопуларен современ стил во однос на класичните персиски калиграфски писма; персиските калиграфи го нарекуваат "невестата на калиграфските писма". Овој калиграфски стил е врз основа на толку силна структура што таа се има променето многу малку од самиот почеток. Мир Али Табризи го нашол оптималниот состав на буквите и графичките правила кој истраел последните седум векови. Има многу строги правила за графичкиот облик на буквите и за комбинацијата на буквите, зборовите и составот на целото калиграфско дело. === Мајанската цивилизација === Мајанската калиграфија беше изразена преку [[Мајанско писмо|мајанските хиероглифи]]; современата мајанска калиграфија главно се користи на печати и споменици во [[Јукатан]] во Мексико. Мајанските хиероглифи ретко се користат во владините канцеларии; сепак во Цампече, [[Јукатан (сојузна држава)|Јукатан]] и Кинтана Рo, мајанската калиграфија е напишана на латински букви. Некои комерцијални компании во јужниот дел од Мексико ги користат мајанските хиероглифи како симболи на нивниот бизнис. Некои заедници и здруженија и модерни мајански братства ги употребуваат мајанските хиероглифи како симболи на нивните групи. Повеќето од археолошките наоѓалишта во Мексико како што се [[Чичен Ица]], Лабна, [[Ушмал]], Едзна, [[Калакмул|Калакмук]] итн. содржат глифи во своите структури. Камени споменици познати како [[Стела|стели]] се најчестите извори на древната мајанска калиграфија. == Модерна калиграфија == === Преродба === [[Податотека:Edward_Johnston.png|мини|Едвард Џонстон, основач на модерната западна калиграфија, во 1902 година.]] Откако [[печатење]]то стана сеприсутно од 15 век, производството на илуминирани ракописи почна да опаѓа.<ref>de Hamel 2001a; de Hamel 1986</ref> Сепак, порастот на печатењето не значело и крај на калиграфијата.<ref>Zapf 2007; de Hamel 2001a; Gilderdale 1999; Gray 1971</ref> Модерната преродба на калиграфијата почна при крајот на 19 век, под влијание на естетиката и филозофијата на Вилијам Морис и Движењето за уметностите и занаетите. Едвард Џонстон се смета за татко на модерната калиграфија.<ref name="ejf">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ejf.org.uk/|title=The Legacy of Edward Johnston|publisher=The Edward Johnston Foundation|accessdate=2018-02-28|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426041024/http://www.ejf.org.uk/|url-status=dead}}</ref><ref>Cockerell 1945; Morris 1882</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linotype.com/733/edwardjohnston.html|title=Font Designer — Edward Johnston|publisher=Linotype GmbH|accessdate=5 November 2007|archive-date=2015-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915160641/http://www.linotype.com/733/edwardjohnston.html|url-status=dead}}</ref> По студирањето на објавените копии на ракописи од страна на архитектот Вилијам Харисон Коулиша, тој беше запознаен со Вилијам Летаби во 1898 година, директорот на Централната школа за уметностите и занаетите, кој го советувал да ги студира ракописите во [[Британски музеј|Британскиот музеј]].<ref>such as the Ramsey Psalter, BL, Harley MS 2904</ref> Ова го предизвика интересот на Џонстон за уметноста на калиграфијата направена со пенкало со широк врв. Тој започна со предавањето на предметот по калиграфија на Централната школа во Саутхемптон Роу, Лондон од септември 1899, каде што влијаел врз фонтскиот дизајнер и вајар Ерик Гил. Тој беше назначен од страна на Френк Пик за дизајнирање на новиот фонт за Лондонското метро, кој сѐ уште се користи до денес (со мали измени).<ref>The Eric Gill Society: [http://www.ericgill.org.uk/associates/edward-johnston-1872-1944 Associates of the Guild: Edward Johnston] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081010172820/http://www.ericgill.org.uk/associates/edward-johnston-1872-1944 |date=2008-10-10 }}</ref> Неговиот прирачник ''Пишувањето и илуминирањето, и буквите'' (1906) бил особено влијателен за новата генерација на британски типографи и калиграфи, вклучувајќи ги Грејли Хјувит, Стенли Морисон, Ерик Гил, Алфред Фербенк и Ана Сајмонс. Џонстон исто така измислил едноставно направен кружнен калиграфски стил на ракописот познат денес како ''Основна рака''.<ref>Gilderdale 1999</ref> Тој за првпат го нарекол овој стил "Основна рака" во 1909 во публикацијата ''Ракописни & натписни писма за училишта и класови и за користење од страна на занаетчиите''.<ref>Baines & Dixon 2003: 81</ref> === Последователен развој === Грејли Хјувит предавал на Централната школа за уметности и занаети и објавувал дела заедно со Џонстон во текот на почетокот на векот. Хјувит беше клучен при оживувањето на позлатувањето во калиграфијата и неговото најплодно творештво на типови на дизајн исто така беше помеѓу 1915 и 1943 година. Тој е кредииран за оживувањето на позлатувањето со леукус и златниот лист на велумот. Хјувит помогна при основањето на Општеството на книжниците и илуминаторите (SSI) во 1921 година, најверојатно првото калиграфско здружение во светот. Хјувит не беше ни без критичари<ref>Tresser 2006</ref> ни без поддржувачи<ref>Whitley 2000: 90</ref> при неговото обновување на средновековните леукуски рецепти на Ченино Ченини.<ref>Herringham 1899</ref> Доналд Џексон, британски калиграф, има извори за леукуските рецепти од порани векови, неколку од кои во моментот немаат англиски преводи.<ref>Jackson 1981: 81</ref> Грејли Хјувит го создал патентот објавувајќи го крунисувањето на [[Принц Филип (војвода од Единбург)|принцот Филип]] со титулата Војвода на Единбург на 19 ноември 1947, еден ден пред неговиот брак со кралицата Елизабета.<ref>Hewitt 1944-1953</ref> Ана Сајмонс, ученик на Џонстон, беше инструментална при зголемувањето на интересот за калиграфијата во Германија со нејзиниот германски превод на ''Пишувањето и улуминирањето, и буквите'' во 1910 година. Австрискиот Рудолф Лариш, наставник за букви во Виенското училиште за уметност, објави шест книги за букви кои во голема мера биле под влијание на калиграфите на германскиот јазик. Бидејќи земјите во кои се зборува германски не го напуштиле готскиот стил во печатењето, готскиот исто така имаше големо влијание и врз нивните стилови. Рудолф Кох беше пријател и помлад современик на Лариш. Книгите на Кох, дизајновите на фонтовите и неговото предавање го направија еден од највлијателните калиграфи на 20 век во северна Европа, а подоцна и во САД. Лариш и Кох инспирирале и предавале на многу европски калиграфи, особено Карлгјорг Хефер и Херман Запф.<ref>Cinamon 2001; Kapr 1991</ref> Современите фонтови користени од компјутерите, од програмите за уредување на текстови како [[Microsoft Word]] или Apple Pages до професионални дизајнерски софтвер како Adobe InDesign, должат значителен долг кон минатото и кон мал број на професионални фонтски дизајнери денес.<ref name="mediaville96">{{Наведена книга|title=Calligraphy: From Calligraphy to Abstract Painting|last=Mediaville|first=Claude|publisher=Scirpus-Publications|year=1996|isbn=9080332518|location=Belgium}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=An Elegant Hand: The Golden Age of American Penmanship and Calligraphy|last=Henning, W.E.|publisher=Oak Knoll Press|year=2002|isbn=978-1584560678|editor-last=Melzer|editor-first=P.|location=New Castle, Delaware}}</ref> Unicode ги нуди латинските азбуки "Script" и "Fraktur" кои можат да се користат за калиграфија. ==Калиграфијата како тема во уметноста== * „Господинот Когито. Час по калиграфија“ - песна на полскиот поет [[Збигњев Херберт]].<ref>Zbignjev Herbert, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 219-220.</ref> == Поврзано == * [[Брами|Брамско писмо]] * [[Палеографија|Палеологија]] == Надворешни врски == {{sisterlinks|d=Q12681|c=category:Calligraphy|n=no|s=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no|q=no}} *{{DMOZ|Arts/Visual_Arts/Calligraphy/}} * [https://paleography.library.utoronto.ca French Renaissance Paleography] * [http://www.kallipos.de/ Kallipos] * [http://www.calligraphy.co.uk Manuscript Pen Company] * [http://www.scribblers.co.uk Scribblers] * [http://plurabellestudio.com/learn-calligraphy/ Learn Modern Calligraphy] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170407044451/https://plurabellestudio.com/learn-calligraphy/ |date=2017-04-07 }} * [http://calligrafile.com/ Calligrafile Resource Galleries] * [http://hans.presto.tripod.com/engli001.html Blam! Design] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210210214239/http://hans.presto.tripod.com/engli001.html |date=2021-02-10 }} == Наводи== {{Reflist|2}} ==Дополнителна литература== *{{Наведена книга|author=Diringer, D.|authorlink=Diringer, D.|year=1968|title=The Alphabet: A Key to the History of Mankind|edition=3|volume=1|publisher=Hutchinson & Co.|location=London|page=441}} *[[Alfred Fairbank|Fairbank, Alfred]], (1975). ''Augustino Da Siena, the 1568 edition of his writing book in fascimile'', David R. Godine (Boston) & The Merrion Press, (London), {{ISBN| 0-87923-128-9}} *{{Наведена книга|author=Fraser, M.|author2=Kwiatowski, W.|year=2006|title=Ink and Gold: Islamic Calligraphy|publisher=Sam Fogg Ltd.|location=London}} *Gaze, T. & Jacobson, M. (editors), (2013). ''An Anthology Of Asemic Handwriting''. Uitgeverij. {{ISBN|978-9081709170}} *{{Наведена книга|author=[[Edward Johnston|Johnston, E.]]|year=1909|title=Manuscript & Inscription Letters: For schools and classes and for the use of craftsmen|chapter=Plate 6|publisher=San Vito Press & Double Elephant Press}} 10th Impression *Marns, F.A (2002) Various, copperplate and form, London *{{Наведена книга|last=Mediavilla|first=Claude|title=Histoire de la calligraphie française|year=2006|publisher=Michel|location=Paris|isbn=978-2226172839|language=fr}} * {{Наведена книга|first=Margaret |last = Shepherd|title=Learn World Calligraphy: Discover African, Arabic, Chinese, Ethiopic, Greek, Hebrew, Indian, Japanese, Korean, Mongolian, Russian, Thai, Tibetan Calligraphy, and Beyond|publisher=Crown Publishing Group|year=2013|isbn=978-082308230-8|page=192}} *[[Annemarie Schimmel]], {{Наведена книга | publisher=New York University Press | isbn=9780814778302 | title=Calligraphy and Islamic Culture | url=https://archive.org/details/calligraphyislam0000schi |year= 1984}} * Wolfgang Kosack: ''Islamische Schriftkunst des Kufischen'' Geometrisches Kufi in 593 Schriftbeispielen. Deutsch - Kufi - Arabisch. 380 Seiten. Verlag Christoph Brunner, Basel 2014, {{ISBN|978-3-906206-10-3}}. {{Нормативна контрола}} {{добра статија}} [[Категорија:Пишување]] [[Категорија:Калиграфија]] [[Категорија:Типографија]] [[Категорија:Ликовна уметност]] [[Категорија:Грцизми]] 00iusr5ycri2y45dvviskvwccyqnmyi Фундаментализам 0 1189520 5625766 5615878 2026-09-09T11:27:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625766 wikitext text/x-wiki '''Фундаментализам''' — појава која обично има верска конотација и се однесува на непоколеблива поврзаност за збир на непомирливи убедувања.<ref>{{Наведено списание|title=Beyond Theology: Toward an Anthropology of "Fundamentalism"|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_2001-06_103_2/page/481|journal=American Anthropologist|date=Jun 2001|first=Judith|last=Nagata|volume=103|issue=2|doi=10.1525/aa.2001.103.2.481|pages=481–498}}</ref> Сепак, денес зборот се користи за означување на тенденција кај одредени групи—претежно, иако не исклучиво, поврзани со религијата—која се одликува со значително строг литерализам во однос на одредени специфични Свети писма, догми или идеологии, и силно чувство за важноста на одржувањето на дистинкциите меѓу ингрупата и аутгрупата,<ref>{{Наведено списание|last1=Altemeyer|first1=B.|last2=Hunsberger|first2=B.|year=1992|title=Authoritarianism, religious fundamentalism, quest, and prejudice|url=https://archive.org/details/international-journal-for-the-psychology-of-religion_1992_2_2/page/113|journal=International Journal for the Psychology of Religion|volume=2|issue=2|pages=113–133|doi=10.1207/s15327582ijpr0202_5}}</ref><ref name="academia.edu">Kunst, J., Thomsen, L., Sam, D. (2014). Late Abrahamic reunion? Religious fundamentalism negatively predicts dual Abrahamic group categorization among Muslims and Christians. ''European Journal of Social Psychology'' https://www.academia.edu/6436421/Late_Abrahamic_reunion_Religious_fundamentalism_negatively_predicts_dual_Abrahamic_group_categorization_among_Muslims_and_Christians</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Kunst|first1=J. R.|last2=Thomsen|first2=L.|year=2014|title=Prodigal sons: Dual Abrahamic categorization mediates the detrimental effects of religious fundamentalism on Christian-Muslim relations|url=|journal=The International Journal for the Psychology of Religion|volume=|issue=|page=|doi=10.1080/10508619.2014.93796|doi-broken-date=2017-10-22}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Hunsberger|first1=B|year=1995|title=Religion and prejudice: The role of religious fundamentalism, quest, and right-wing authoritarianism|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-social-issues_summer-1995_51_2/page/113|journal=Journal of Social Issues|volume=51|issue=2|pages=113–129|doi=10.1111/j.1540-4560.1995.tb01326.x}}</ref> што доведува до акцент на чистотата и желбата за враќање во некој претходен идеал од кој поддржувачите сметаат дека членовите заскитале. Одбивањето на разновидност на мислење во однос на овие воспоставени „фундаменти“ и нивното прифатено толкување во рамките на групата е често резултат на оваа тенденција.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.ntpu.edu.tw/social/upload/P_1020081127150648.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2018-02-14 |archive-date=2013-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817003534/http://www.ntpu.edu.tw/social/upload/P_1020081127150648.pdf |url-status=dead }}</ref> Во зависност од контекстот, зборот фундаментализам може да има пејоративна наместо неутрална карактеризација, слично како што и политичките перспективи „десничарска“ или „левичарска“ можат за некои да имаат негативни конотации.<ref>{{Наведена книга|last=Harris|first=Harriet|title=Fundamentalism and Evangelicals|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2008|isbn=0-19-953253-2|oclc=182663241}}</ref><ref>{{наведена енциклопедија|first=Roland|last=Boer|editor=Tony Bennett|editor2=Lawrence Grossberg|editor3=Meaghan Morris|editor4=Raymonnd Williams|title=Fundamentalism|encyclopedia=New keywords: a revised vocabulary of culture and society|publisher=Blackwell Publishing|location=[[Cambridge, Massachusetts]]|year=2005|pages=134–137|isbn=0-631-22568-4|oclc=230674627|url=http://www.blackwellpublishing.com/newkeywords/PDFs%20Sample%20Entries%20-%20New%20Keywords/Fundamentalism.pdf|format=PDF|accessdate=July 27, 2008|archive-date=2005-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20050523045718/http://www.blackwellpublishing.com/newkeywords/PDFs%20Sample%20Entries%20-%20New%20Keywords/Fundamentalism.pdf|url-status=dead}}</ref> == Религиски == === Христијански === Христијанскиот фундаментализам според Џорџ Марсден е дефиниран од строгото придржување кон одредени теолошки доктрини, како реакција против модернистата теологија. Терминот првично беше воведен од страна на неговите поддржувачи за да се опише она што тие го сметале за петте специфични класични теолошки верувања на христијанството, и кои се развиле при христијанското фундаменталистичко движење во протестантската заедница на САД во почетокот на 20-от век.Фундаментализмот како движење се појавило во САД, првично меѓу [[Конзервативизам|конзервативните]] [[Презвитеријанство|п]]резвитеријански теолози во Принстонските теолошки семинари во доцниот 19 век. Наскоро тој се проширил и меѓу [[Баптизам|баптиск]]ите конзервативци и другите деноминации. Движењето имало за цел да ги реафирмира клучните теолошки постулати и да ги одбрани од предизвиците на либералната теологија и поголемата критика. Терминот "фундаментализам" има корени во Нијагарската библиска конференција (1878-1897), која ги дефинирала постулатите сметани за ''фундаментални'' за христијанската вера. Терминот беше префигуриран со ''Фундаментите'', колекција на дванаесет книги објавени во 1910 година и финансирана од страна на браќата Милтон и Лиман Стјуарт, но тој бил воведен од Кертис Ли Лаус, уредник на ''Чуварот-Истражувач'', кој предложил оние кои се борат за фундаментите на верата да се нарекуваат "фундаменталисти."<ref>Curtis Lee Laws, "Convention Side Lights," The Watchman-Examiner, 8, no. 27 (1 July 1920), p 834.</ref> ''Фундаментите'' доведе до ''фундаменталистички–модернистичката контроверзија'' која се појавила доцна во 19 век во некои протестантски деноминации во САД и продолжила низ 1920-тите. Првото формулирање на американските фундаменталистички верувања поттекнува од нијагарската библиска конференција и, во 1910 година, од Генералното собрание на презвитеријанската црква, која ги дестилирала во она што стана познато како ''петте фундаменти'':<ref>George M. Marsden, "Fundamentalism and American Culture", (1980) p. 117</ref> * Библиска инспирација и инфалибилноста на Светото писмо како резултат на ова * Девственото раѓање на Исус * Верувањето дека Христовата смрт била покајание за гревовите * Телесното [[Исусово воскресение|воскресение на Исус]] * Историска реалност на чудата на Исус До крајот на 1910-тите, теолошките конзервативци кои се залагале за петте фундаменти станале познати како "фундаменталисти". Тие го отфрлаат постоењето на заедништво со теолошки поврзаните верски традиции, како што е групирањето на христијанството, Исламот и Јудаизмот во едно абрахамско семејство на религии. Во контраст, евангелските групи, иако обично се согласуваат за теолошките "фундаменти" како што е искажано во ''Фундаментите'', често учествуваат во настани со верските групи кои не се држат до основните доктрини.<ref>Carpenter, ''Revive us Again'' (1997) p 200</ref> === Будистички === Будистичкиот фундаментализам има нападнато некои верски и етнички групи, како на пример тие во [[Мјанмар]]. Во Мјанмар имало повеќе тензии меѓу муслиманските малцинства и будистичкото мнозинство, особено во текот на бурмиските анти-муслимански немири во 2013, наводно поттикнати од ектремистички групи како што се движењето 969.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.irrawaddy.org/archives/30965|date=March 30, 2013|author=KYAW ZWA MOE|title=Root Out the Source of Meikhtila Unrest|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130827232539/http://www.irrawaddy.org/archives/30965|archivedate=August 27, 2013|accessdate=November 4, 2013}}</ref> Постојат историски и современи примери за будистичкиот фундаментализам во секој од трите главни гранки на Будизмот: [[Теравада]], [[Махајана]] и Ваџрајана. Во Јапонија, еден познат пример е практиката на шакубуку кај некои членови на ничиренската секта—метод на проселитизирање кој вклучува строго осудување на други секти како дефицитарни или зли. Исто така, некои членови на Новата кадампска традиција и Западното шугденско општество се контроверзно и жестоко сектеријански, осудувајќи го еклектичкиот пристап на [[Далај-лама]]та.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://info-buddhism.com/new_kadampa_tradition.html|title=New Kadampa Tradition - Kadampa Buddhism (NKT-IKBU) - Kadampa Meditation Center|website=info-buddhism.com|accessdate=October 22, 2017}}</ref> === Хиндуистички === Научниците идентификуваат неколку политички активни Хинду движења, како дел од "хиндуистичкото фундаменталистичко семејство."<ref name="Brekke 1991 127">{{Наведена книга|author=Brekke|title=Fundamentalism: Prophecy and Protest in an Age of Globalization|url=https://books.google.com/books?id=JGooYIEd9h4C&pg=PA127|year=1991|publisher=Cambridge University Press|page=127|isbn=9781139504294}}</ref> === Исламски === Екстремизмот во Исламот датира од 7 век, за време на Кариџитите. Од нивната суштински политичка позиција, тие развиле екстремистички учења, по кои се разликувале од сунитските и шиитските муслимани. Карарктеристично за Кариџитите било нивното усвојување на радикален пристап кон Такфирот, при што тие ги прогласиле другите муслимани за неверници, и поради тоа ги сметале нив за достојни за смртта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theglobeandmail.com/globe-debate/another-battle-with-islams-true-believers/article20802390/|title=Another battle with Islam's 'true believers'|work=The Globe and Mail}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ottawacitizen.com/news/national/fruits-of-the-tree-of-extremism|title=Imam Mohamad Jebara: Fruits of the tree of extremism|author=Mohamad Jebara More Mohamad Jebara|work=Ottawa Citizen}}</ref><ref name="hasan-balance-2012">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quilliamfoundation.org/wp/wp-content/uploads/publications/free/the-balance-of-islam-in-challenging-extremism.pdf|title=Архивиран примерок|accessdate=2015-11-17|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140802045255/http://www.quilliamfoundation.org/wp/wp-content/uploads/publications/free/the-balance-of-islam-in-challenging-extremism.pdf|archivedate=August 2, 2014|df=dmy}}</ref> Религиозните конфликти меѓу сунитите и шиитите од 7 век создале отвор за радикалните идеолози, како Али Шариати (1933-77), да ја спојат социјалната револуција со исламски фундаментализам, за што најдобар пример претставува Иранската револуција во 1979 година.<ref>William E. Griffith, "The Revival of Islamic Fundamentalism: The Case of Iran", ''International Security,'' June 1979, Vol. 4 Issue 1, pp 132-138 [https://www.jstor.org/pss/2626789 in JSTOR]</ref> Исламскиот фундаментализам се има појавено во многу земји;<ref>Lawrence Davidson, ''Islamic Fundamentalism'' (Greenwood, 2003)</ref> вехабистичката верзија е промовирана и финансирана од [[Саудиска Арабија]], [[Катар]] и [[Пакистан]].<ref>Natana DeLong-Bas, ''Wahhabi Islam: From Revival and Reform to Global Jihad'' (Oxford University Press, 2008)</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Lindijer|first1=Koert|title=How Islam from the north spreads once more into the Sahel|url=http://theafricanists.info/how-islam-from-the-north-spreads-once-more-into-the-sahel/|website=The Africanists|accessdate=24 November 2014|date=24 August 2013|quote=Hundreds of years later, Islam again comes to the Sahel, this time with an unstoppable mission mentality and the way paved by money from Saudi Arabia, Qatar and Pakistan. Foreigners, and also Malians who received scholarships to study in Saudi Arabia, introduce this strict form of Islam, and condemn the sufi's{{sic}}.}}</ref> Иранската криза во 1979-80 означи голема пресвртница во користењето на терминот "фундаментализам". Медиумите, во обид да ја објаснат идеологијата на Ајатола Комејни и Иранската револуција за западната публика ги опишале како "фундаменталистичка верзија на Исламот" по пат на аналогија со христијанското фундаменталистичко движење во САД. Така е роден терминот ''исламски фундаменталист'', кој бил во честа употреба во следните години. === Еврејски === Еврејскиот фундаментализам се однесува на милитантниот верски Ционизам, и на ашкенаските и [[сефарди]]ските верзии на харедијскиот Јудаизам.<ref name="brit1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1191955/fundamentalism/252664/Jewish-fundamentalism-in-Israel#ref883280|title=fundamentalism - religious movement|accessdate=October 22, 2017}}</ref> Ијан С. Лустик го окарактеризирал еврејскиот фундаментализам како "ултра-националистичка, есчатолошки-заснована, иредентистичка идеологија."<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geocities.com/alabasters_archive/dangerous_fundamentalists.html|title=Israel's Dangerous Fundamentalists|last=Ian S. Lustik|pages=118–139|issn=0015-7228|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/alabasters_archive/dangerous_fundamentalists.html&date=2009-10-25+12:14:38|archive-date=October 25, 2009|url-status=dead|accessdate=November 4, 2013|quote=Foreign Policy Number 68 Fall 1987}}</ref> == Нерелигиски == Зборот "фундаменталист" се користи пејоративно за филозофии кои имаат претензија дека се единствен извор на објективна вистина, без оглед на тоа дали тие се сметаат за [[религија]]. На пример, велшкиот архиепископ го критикувал "атеистичкиот фундаменализам" општо<ref name="McGrath 2007">[//en.wikipedia.org/wiki/Alister_McGrath Alister McGrath] and Joanna Collicutt McGrath, ''The Dawkins Delusion? Atheist Fundamentalism and the Denial of the Divine'', [//en.wikipedia.org/wiki/Society_for_Promoting_Christian_Knowledge Society for Promoting Christian Knowledge] (SPCK), February 15, 2007, {{ISBN|978-0-281-05927-0}}</ref><ref name="autogenerated5">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.churchinwales.org.uk/press/display_press_release.php?prid=4542 |title=Yr Eglwys yng Nghymru {{!}} The Church in Wales |accessdate=2018-02-14 |archive-date=2008-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080316070109/http://www.churchinwales.org.uk/press/display_press_release.php?prid=4542 |url-status=dead }}</ref><ref name="autogenerated1">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/7156783.stm|title='Atheistic fundamentalism' fears|date=December 22, 2007|work=BBC News|access-date=May 3, 2010}}</ref> и рекол: "Секој вид на фундаментализам, било библиски, атеистички или исламски, е опасен".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atheistnation.net/news/?atheist/article,00139|title=Archbishop of Wales fears the rise of "Atheistic Fundamentalism"|archive-url=https://web.archive.org/web/20071227061935/http://www.atheistnation.net/news/?atheist%2Farticle%2C00139|archive-date=December 27, 2007|url-status=dead|accessdate=November 4, 2013}}</ref> Тој исто така рече, "новиот фундаментализам во нашето време... води кон протерување и ексклузивност, екстремизам и поларизацијата, и кон тврдењето дека, бидејќи Бог е на наша страна, тој не е на ваша."<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7156783.stm|title=Atheistic fundamentalism" fears|date=22 December 2007|access-date=November 4, 2013|publisher=BBC News}}</ref> Во ''Новата Инквизиција ''Роберт Антон Вилсон ги нарекува членовите на скептичните организации како што е Комитетот за научно истражување на тврдењата за паранормалност фундаменталистички материјалисти, наведувајќи дека тие догматично отфрлаат каков било доказ кој се коси со [[Материјализам|материјализмот]] како халуцинација или измама.<ref>Pope [//en.wikipedia.org/wiki/Robert_Anton_Wilson Robert Anton Wilson], ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_New_Inquisition The New Inquisition]: Irrational Rationalism and the Citadel of Science''. 1986. 240 pages. {{ISBN|1-56184-002-5}}</ref> Терминот "фундаментализам" понекогаш се применува за означување на контра-културна верност кон принцип или сет на принципи, како во пејоративниот термин "пазарен фундаментализам", што се користи за да се имплицира претерана верба во способноста на економските ставови и политики на ''laissez-faire'' или [[Слободен пазар|слободниот пазар]] да ги решат економските и социјалните проблеми. Според економистот Џон Кигин, стандардните одлики на "економска фундаменталистичка реторика" се "догматските" тврдења и тврдењето дека секој кој има спротивни ставови не е вистински економист. Пензионираниот професор на религиозни студии Родерик Хиндери наведува позитивни квалитети на политичкиот, економскиот или други форми на културен фундаментализам, вклучувајќи "виталност, ентузијазам, желба да се исполнат ветувањата со дејства и одбегнување на фацилен компромис", како и негативни аспекти, како што се психолошките ставови, повремено елитистички и песимистички перспективи, и во некои случаи, литерализам.<ref>Hindery, Roderick (2008). [http://propagandaandcriticalthought.com/RHComparativeEthicsArticle2008.htm "Comparative Ethics, Ideologies, and Critical Thought"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120128013058/http://propagandaandcriticalthought.com/RHComparativeEthicsArticle2008.htm |date=2012-01-28 }}</ref> === Атеистички === Во декември 2007 година, англиканскиот надбискуп Бери Морган го критикувал она што тој го нарекол "атеистички фундаментализам", тврдејќи дека истиот ја промовил идејата дека религијата нема супстанција и "дека верата нема никаква вредност и е суеверна глупост."<ref>{{наведени вести|url=https://www.theguardian.com/christmas2007/story/0,,2230951,00.html|work=The Guardian|location=London|title=Sorry to disappoint, but it's nonsense to suggest we want to ban Christmas|first=Polly|last=Toynbee|date=December 21, 2007|accessdate=May 3, 2010}}</ref> == Критики == Социологот на религијата Текс Семпл тврди дека е погрешно да се зборува за муслимански, [[Евреи|еврејски]] или [[Христијани|христијански]] фундаменталист. Наместо тоа, фундаментализмот на фундаменталистот е неговата примарна грижа, над другите деноминационални или верски размислувања.<ref>Tex Sample. Public Lecture, Faith and Reason Conference, San Antonio, TX. 2006.</ref> Влијателни критики на фундаментализмот вклучуваат книгите на Џејмс Бар за христијанскиот фундаментализам и анализите на исламскиот фундаментализам на Басам Тиби. Политичкото користење на терминот "фундаментализам" е исто така критикувано. Терминот се користи од страна на политичките групи при напаѓање на нивните противници, користејќи ја флексибилноста на терминот во зависност од нивните политички интереси.<ref>Nagata, Judith. 2001. ''Toward an Anthropology of "Fundamentalism."'' Toronto: Blackwell Publishing, p.9.</ref> Студија на Универзитетот во Единбург открила дека во однос на шестте мерени димензии на религиозноста, "пониската интелигенција е најмногу поврзана со повисоко ниво на фундаментализам."<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The relationship between intelligence and multiple domains of religious belief: Evidence from a large adult US sample|author=Gary J. Lewis, Stuart J. Ritchie, [[Timothy C. Bates]]|url=http://www.midus.wisc.edu/findings/pdfs/1197.pdf|date=2011-09-03}}CS1 maint: Multiple names: authors list ([//en.wikipedia.org/wiki/Category:CS1_maint:_Multiple_names:_authors_list link])</ref> == Контроверзија == Асошиетед Прес препорачува терминот да не се користи за група која не го користи поимот за себе. Многу научници имаат усвоено слична позиција.<ref>[http://www.vcstar.com/news/2011/may/12/can-anyone-define-fundamentalist/ "Can anyone define 'fundamentalist'?"], Terry Mattingly, ''Ventura County Star'', May 12, 2011. Retrieved August 6, 2011.</ref> Други научници, сепак, го користат терминот во поширока дескриптивна смисла за различни групи во различни верски традиции, вклучувајќи ги и оние групи кои би одбиле да се класифицираат како фундаменталисти.<ref>See, for example, Marty, M. and Appleby, R.S. eds. (1993). ''Fundamentalisms and the State: Remaking Polities, Economies, and Militance''. John H. Garvey, Timur Kuran, and David C. Rapoport, associate editors, Vol 3, The Fundamentalism Project. University of Chicago Press.</ref> == Поврзано == * [[Авторитаризам]] * [[Пентекостализам]] == Надворешни врски == {{Wiktionary|fundamentalism}} *[http://swordofthelordbook.com The Sword of the Lord: The Roots of Fundamentalism in an American Family, book by Andrew Himes] *[http://www.vcstar.com/news/2011/may/12/can-anyone-define-fundamentalist/ Can Anyone Define Fundamentalist?] Article by [[Terry Mattingly]] via [[Scripps Howard News Service]] * {{In Our Time|Fundamentalism|p00545gy|Fundamentalism}} *[http://www.anthropoetics.ucla.edu/ap1502/1502Watson.htm Richard Dawkins' ''The God Delusion'' and Atheist Fundamentalism] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100707022409/http://www.anthropoetics.ucla.edu/ap1502/1502Watson.htm |date=2010-07-07 }} by Simon Watson, published in [http://www.anthropoetics.ucla.edu/home.html Anthropoetics XV,2 Spring 2010] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100706211825/http://www.anthropoetics.ucla.edu/home.html |date=2010-07-06 }} *[http://www.csmonitor.com/2001/1004/p25s1-wosc.html Q & A on Islamic Fundamentalism] *[http://www.blessedquietness.com/ www.blessedquietness.com] a conservative Christian website, maintained by Steve van Natten *[http://waf.gn.apc.org/ Women Against Fundamentalism (UK)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050829035533/http://waf.gn.apc.org/ |date=2005-08-29 }} *[http://www.montrealmuslimnews.net/fundamentalism.htm Yahya Abdul Rahman's Take On Fundamentalists And Fundamentalism] *[http://www.fas.harvard.edu/home/news-and-notices/news/press-releases/release-archive/releases-2007/fundamentalism-11072007.shtml Roots of Fundamentalism Traced to 16th Century Bible Translations], [[Harvard University]], November 7, 2007. * [http://www.athenaintelligence.org/aij-vol3-a18.pdf The Fundamentalist Distortion of the Islamic Message] by Syed Manzar Abbas Saidi, published in [http://www.athenaintelligence.org/spip.php?rubrique11&lang=en Athena Intelligence Journal] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150910235334/http://www.athenaintelligence.org/spip.php?rubrique11&lang=en |date=2015-09-10 }} * Admiel Kosman, [http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/between-orthodox-judaism-and-nihilism-1.458950 Between Orthodox Judaism and nihilism: Reflections on the recently published writings of the late Rabbi Shimon Gershon Rosenberg] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150202134125/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/between-orthodox-judaism-and-nihilism-1.458950 |date=2015-02-02 }}, Haaretz, Aug.17, 2012. == Наводи == {{reflist|2|refs=<!--ref name=AFAC>{{Наведена книга|editor-last=Stuard-will|editor-first=Kelly|title=A Faraway Ancient Country|year=2007|publisher=Gardners Books|location=United States|isbn=978-0-615-15801-3 |url=https://books.google.com/books?id=q469xc7mbksC&lpg=PA1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |author=Emissary |publisher=Karitas Publishing |accessdate=November 4, 2013}}</ref-->}} == Извори == * Appleby, R. Scott, Gabriel Abraham Almond, and Emmanuel Sivan (2003). ''Strong Religion''. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-01497-5}} * Armstrong, Karen (2001). ''[[The Battle for God]]: A History of Fundamentalism''. New York: Ballantine Books. {{ISBN|0-345-39169-1}} * Brasher, Brenda E. (2001). ''The Encyclopedia of Fundamentalism''. New York: Routledge. {{ISBN|0-415-92244-5}} * Caplan, Lionel. (1987). "Studies in Religious Fundamentalism". London: The MacMillan Press Ltd. * Dorff, Elliot N. and Rosett, Arthur, ''A Living Tree; The Roots and Growth of Jewish Law'', SUNY Press, 1988. * Keating, Karl (1988). ''Catholicism and Fundamentalism''. San Francisco: Ignatius. {{ISBN|0-89870-177-5}} * Gorenberg, Gershom. (2000). ''The End of Days: Fundamentalism and the Struggle for the Temple Mount.'' New York: The Free Press. * Hindery, Roderick. 2001. ''Indoctrination and Self-deception or Free and Critical Thought?'' Mellen Press: aspects of fundamentalism, pp.&nbsp;69–74. * Lawrence, Bruce B. ''Defenders of God: The Fundamentalist Revolt against the Modern Age.'' San Francisco: Harper & Row, 1989. * Marsden; George M. (1980). ''Fundamentalism and American Culture: The Shaping of Twentieth Century Evangelicalism, 1870-1925'' Oxford University Press. * Marty, Martin E. and R. Scott Appleby (eds.). ''The Fundamentalism Project''. Chicago: University of Chicago Press. ** (1991). ''Volume 1: Fundamentalisms Observed''. {{ISBN|0-226-50878-1}} ** (1993). ''Volume 2: Fundamentalisms and Society''. {{ISBN|0-226-50880-3}} ** (1993). ''Volume 3: Fundamentalisms and the State''. {{ISBN|0-226-50883-8}} ** (1994). ''Volume 4: Accounting for Fundamentalisms''. {{ISBN|0-226-50885-4}} ** (1995). ''Volume 5: Fundamentalisms Comprehended''. {{ISBN|0-226-50887-0}} * Noll, Mark A. ''A History of Christianity in the United States and Canada''. Grand Rapids: Eerdmans, 1992. * Ruthven, Malise (2005). "Fundamentalism: The Search for Meaning". Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-280606-8}} * Torrey, R.A. (ed.). (1909). ''The Fundamentals''. Los Angeles: The Bible Institute of Los Angeles (B.I.O.L.A. now [[Biola University]]). {{ISBN|0-8010-1264-3}} * "Religious movements: fundamentalist." In Goldstein, Norm (Ed.) (2003). ''The Associated Press Stylebook and Briefing on Media Law 2003'' (38th ed.), p.&nbsp;218. New York: The Associated Press. {{ISBN|0-917360-22-2}}. [[Категорија:Фундаментализам]] [[Категорија:Идеологии]] [[Категорија:Религија]] 0wmufo5z40zw4zphhup6qth1onute4e Николија Јовановиќ 0 1189649 5625349 5623135 2026-09-08T15:35:21Z Gurther 105215 5625349 wikitext text/x-wiki '''Николија Јовановиќ''' ([[Загреб]], {{родена на|19|октомври|1989}} година) — српска пејачка. == Животопис == Николија е родена во Загреб. Нејзината мајка е позната народна пејачка [[Весна Змијанац]], а нејзин татко е Владо Јовановиќ, поранешен маркетинг директор на ПГП РТС. Студираше во [[Атина]], каде дипломираше на Американскиот универзитет за меѓународен бизнис на возраст од 23 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pulsonline.rs/licna-karta/160/nikolija-jovanovic|title=Nikolija Jovanović|accessdate=8 август 2014|archive-date=2014-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812083240/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/160/nikolija-jovanovic|url-status=dead}}</ref> Во 2011 ја сними нејзината прва песна наречена Никол, дует со DJ Кас Луда 2 ноќ (Crazy Tonight). Во јули 2013 година ја сними својата втора песна, дует со Ана Николиќ "Милион долари". На првиот ден од песната, Јутјуб имаше 85.000 прегледи, но подоцна беше забранет за малолетници. Потоа следеше дует "Чао Здраво" со Теча, а подоцна и четвртата песна "Николија". 31 август 2014 беше пуштена и новата песна, во соработка со Елитни Одреди и DJ Млаџа "Алкохол литар". 3 октомври Николија Јовановиќ ја објави песната "Како по мене", за која постави провокативен видео спот, потоа во 2015 "Опасна игра" и "Љубовен манекен". 18 јули 2016 ја претстави новата песна и видео спот "Никој како ние". На 14 октомври 2016 претстави три нови песни и спотови "101 пропуштен повик", "Пукај поради нас" и "Сино море". На 9 март 2017 ја претстави новата песна и спот "Промени ми планови", потоа на 21 јули ја објави песната "Лошо момче". Во брак е со пејачот на поранешната група Елитни Одреди, [[Реља Поповиќ]] со кој ја имаат нивната ќерка Реја. Учествуваше во Survivor Serbia VIP: Филипини и во првата сезона на српската верзија на Танц со ѕвездите. == Дискографија == {{Infobox Artist Discography |Artist = Николија |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 5 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 67 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = Beige |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Студио албуми === * [[№1(албум)]] (2016) * [[Yin & Yang]] (2019) * [[Аурора]] (2022) * [[Лавина]] (2024) * [[Сила]] (2025) * [[TBA]] (2026) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Ћао здраво'' || 2013 || Андреј Илиќ |- |'' Милион долара'' || 2013 || |- |'' Николија'' || 2013 || Димитрије Јоковиќ |- | ''Алкохола литар ''|| 2014 || Ведад Јашаревиќ |- |'' Како после мене'' || 2014 || Toxic Entertainment |- | ''Премија ''|| 2014 || Toxic Entertainment |- | ''Опасна игра'' || 2015 || Андреј Илиќ, Педрам Вос |- | ''Љубавни манекен'' || 2015 || Toxic Entertainment |- | ''Нико као ми'' || 2016 || Toxic Entertainment |- | ''Пуцај због нас'' || 2016 || Toxic Entertainment |- | ''101 пропуштен позив''|| 2016 || Toxic Entertainment |- | ''Промени ми планове'' || 2017 || Ѓорѓе Трбовиќ |- | ''Лош момак ''|| 2017 || Шериф Франсис |- | ''Мој темпо'' || 2017 || Ljubba |- |'' Мало ''|| 2018 || Ѓорѓе Трбовиќ |- | ''Нема лимита'' || 2018 || Немања Ќераниќ |- | ''Слажем'' || 2018 || Немања Ќераниќ |- | ''Yin & Yang'' || 2019 || Ljubba |- | ''Није лако бити ја ''|| 2019 || Ѓорѓе Трбовиќ |- |''Харизма'' || 2019 || Шериф Франсис |- |''Ове ноћи''|| 2019 || Шериф Франсис |- | ''Што ми ради то'' || 2019 || Шериф Франсис |- | ''Дама без пардона'' || 2019 || Шериф Франсис |- |'' Тигар ''|| 2019 || Ljubba |- |'' Медуза''|| 2019|| Иван Стојиљковиќ |- | ''Сија град ''|| 2019 || Шериф Франсис |- |'' Став милионера ''|| 2020 || daVideo |- |'' Накит ''|| 2020 || Игор Зечевиќ |- |'' No Plaky'' || 2020 || Шериф Франсис |- |'' О бившима'' || 2020 || Ljubba |- |'' High Life'' || 2020 || Ljubba |- |'' Све бих'' || 2021 ||Игор Зечевиќ |- |'' Улице'' || 2021 ||Немања Новаковиќ |- |'' Дивља орхидеја'' || 2021|| Ljubba |- |'' Гринго'' || 2022|| Шериф Франсис |- |'' Гле гле'' || 2022|| Шериф Франсис |- |'' Љубав'' || 2022|| Шериф Франсис |- |'' Аурора'' || 2022|| Шериф Франсис |- |''Без накита'' || 2022|| Шериф Франсис |- |''Додоле'' || 2022|| Petar KacketDole, DffrntVibe |- |''Пилот'' || 2022|| Игор Зечевиќ |- |''Презиме'' || 2023|| Theodore Selekos |- |''Nicky'' || 2023|| Лука Сепќиќ |- |''Авлије,авлије'' || 2023|| Марија Ѓондовиќ & Петар Кацкетдоле |- |'' Лавина'' || 2024|| Јана Анѓиќ |- |'' Виски'' || 2024||Јана Анѓиќ |- |'' Ненормалан лик'' || 2024||Јана Анѓиќ |- |'' Тесто'' || 2024||Ѓурѓица Бошковиќ |- |'' Мило моје'' || 2024||Јана Анѓиќ |- |'' 3 по 3'' || 2024||Streetmode |- |'' Другови будале'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Butiq'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Inferno'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'Малена'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Само мене љуби'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Berliner'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Безобразлук'' || 2025||Jim Georgantis |- |'' Афера'' || 2025||Jim Georgantis |- |'' Свим силама'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Bas ti se svidja'' || 2025||Иван Стојиљковиќ |- |'' У лов'' || 2025|| |- |'' MDMA'' || 2025||Streetmode |- |'' У соби грех'' || 2026||Филип Надашки |- |'' Амиго'' || 2026|| |- |'' Српкиње'' || 2026|| |- |'' Питбул'' || 2026|| |- |'' Мирис медитерана'' || 2026|| |} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовановиќ, Николија}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] [[Категорија:Луѓе од Загреб]] [[Категорија:Српски турбо-фолк пејачи]] [[Категорија:Српски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Срби од 20 век]] [[Категорија:Срби од 21 век]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] i7h3hgatbdu2sa0ktj1odvwi6gvdpdl 5625351 5625349 2026-09-08T15:35:50Z Gurther 105215 5625351 wikitext text/x-wiki '''Николија Јовановиќ''' (р. [[Загреб]] на {{родена на|19|октомври|1989}}) — [[Срби|српска]] пејачка. == Животопис == Николија е родена во Загреб. Нејзината мајка е позната народна пејачка [[Весна Змијанац]], а нејзин татко е Владо Јовановиќ, поранешен маркетинг директор на ПГП РТС. Студираше во [[Атина]], каде дипломираше на Американскиот универзитет за меѓународен бизнис на возраст од 23 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pulsonline.rs/licna-karta/160/nikolija-jovanovic|title=Nikolija Jovanović|accessdate=8 август 2014|archive-date=2014-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812083240/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/160/nikolija-jovanovic|url-status=dead}}</ref> Во 2011 ја сними нејзината прва песна наречена Никол, дует со DJ Кас Луда 2 ноќ (Crazy Tonight). Во јули 2013 година ја сними својата втора песна, дует со Ана Николиќ "Милион долари". На првиот ден од песната, Јутјуб имаше 85.000 прегледи, но подоцна беше забранет за малолетници. Потоа следеше дует "Чао Здраво" со Теча, а подоцна и четвртата песна "Николија". 31 август 2014 беше пуштена и новата песна, во соработка со Елитни Одреди и DJ Млаџа "Алкохол литар". 3 октомври Николија Јовановиќ ја објави песната "Како по мене", за која постави провокативен видео спот, потоа во 2015 "Опасна игра" и "Љубовен манекен". 18 јули 2016 ја претстави новата песна и видео спот "Никој како ние". На 14 октомври 2016 претстави три нови песни и спотови "101 пропуштен повик", "Пукај поради нас" и "Сино море". На 9 март 2017 ја претстави новата песна и спот "Промени ми планови", потоа на 21 јули ја објави песната "Лошо момче". Во брак е со пејачот на поранешната група Елитни Одреди, [[Реља Поповиќ]] со кој ја имаат нивната ќерка Реја. Учествуваше во Survivor Serbia VIP: Филипини и во првата сезона на српската верзија на Танц со ѕвездите. == Дискографија == {{Infobox Artist Discography |Artist = Николија |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 5 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 67 |Singles = |1Option = |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = Beige |Референци = yes |Ref link = Наводи }} === Студио албуми === * [[№1(албум)]] (2016) * [[Yin & Yang]] (2019) * [[Аурора]] (2022) * [[Лавина]] (2024) * [[Сила]] (2025) * [[TBA]] (2026) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Ћао здраво'' || 2013 || Андреј Илиќ |- |'' Милион долара'' || 2013 || |- |'' Николија'' || 2013 || Димитрије Јоковиќ |- | ''Алкохола литар ''|| 2014 || Ведад Јашаревиќ |- |'' Како после мене'' || 2014 || Toxic Entertainment |- | ''Премија ''|| 2014 || Toxic Entertainment |- | ''Опасна игра'' || 2015 || Андреј Илиќ, Педрам Вос |- | ''Љубавни манекен'' || 2015 || Toxic Entertainment |- | ''Нико као ми'' || 2016 || Toxic Entertainment |- | ''Пуцај због нас'' || 2016 || Toxic Entertainment |- | ''101 пропуштен позив''|| 2016 || Toxic Entertainment |- | ''Промени ми планове'' || 2017 || Ѓорѓе Трбовиќ |- | ''Лош момак ''|| 2017 || Шериф Франсис |- | ''Мој темпо'' || 2017 || Ljubba |- |'' Мало ''|| 2018 || Ѓорѓе Трбовиќ |- | ''Нема лимита'' || 2018 || Немања Ќераниќ |- | ''Слажем'' || 2018 || Немања Ќераниќ |- | ''Yin & Yang'' || 2019 || Ljubba |- | ''Није лако бити ја ''|| 2019 || Ѓорѓе Трбовиќ |- |''Харизма'' || 2019 || Шериф Франсис |- |''Ове ноћи''|| 2019 || Шериф Франсис |- | ''Што ми ради то'' || 2019 || Шериф Франсис |- | ''Дама без пардона'' || 2019 || Шериф Франсис |- |'' Тигар ''|| 2019 || Ljubba |- |'' Медуза''|| 2019|| Иван Стојиљковиќ |- | ''Сија град ''|| 2019 || Шериф Франсис |- |'' Став милионера ''|| 2020 || daVideo |- |'' Накит ''|| 2020 || Игор Зечевиќ |- |'' No Plaky'' || 2020 || Шериф Франсис |- |'' О бившима'' || 2020 || Ljubba |- |'' High Life'' || 2020 || Ljubba |- |'' Све бих'' || 2021 ||Игор Зечевиќ |- |'' Улице'' || 2021 ||Немања Новаковиќ |- |'' Дивља орхидеја'' || 2021|| Ljubba |- |'' Гринго'' || 2022|| Шериф Франсис |- |'' Гле гле'' || 2022|| Шериф Франсис |- |'' Љубав'' || 2022|| Шериф Франсис |- |'' Аурора'' || 2022|| Шериф Франсис |- |''Без накита'' || 2022|| Шериф Франсис |- |''Додоле'' || 2022|| Petar KacketDole, DffrntVibe |- |''Пилот'' || 2022|| Игор Зечевиќ |- |''Презиме'' || 2023|| Theodore Selekos |- |''Nicky'' || 2023|| Лука Сепќиќ |- |''Авлије,авлије'' || 2023|| Марија Ѓондовиќ & Петар Кацкетдоле |- |'' Лавина'' || 2024|| Јана Анѓиќ |- |'' Виски'' || 2024||Јана Анѓиќ |- |'' Ненормалан лик'' || 2024||Јана Анѓиќ |- |'' Тесто'' || 2024||Ѓурѓица Бошковиќ |- |'' Мило моје'' || 2024||Јана Анѓиќ |- |'' 3 по 3'' || 2024||Streetmode |- |'' Другови будале'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Butiq'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Inferno'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'Малена'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Само мене љуби'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Berliner'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Безобразлук'' || 2025||Jim Georgantis |- |'' Афера'' || 2025||Jim Georgantis |- |'' Свим силама'' || 2025||Андрија Гркиќ |- |'' Bas ti se svidja'' || 2025||Иван Стојиљковиќ |- |'' У лов'' || 2025|| |- |'' MDMA'' || 2025||Streetmode |- |'' У соби грех'' || 2026||Филип Надашки |- |'' Амиго'' || 2026|| |- |'' Српкиње'' || 2026|| |- |'' Питбул'' || 2026|| |- |'' Мирис медитерана'' || 2026|| |} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јовановиќ, Николија}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] [[Категорија:Луѓе од Загреб]] [[Категорија:Српски турбо-фолк пејачи]] [[Категорија:Српски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Срби од 20 век]] [[Категорија:Срби од 21 век]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] t15z307c4atesdeaytviwm5q6pchrsk Тијаго Мота 0 1193139 5625480 5576299 2026-09-08T21:36:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625480 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Тијаго Мота | image = [[File:Thiago Motta Bologna 2023.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.88}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1982|8|28}} | cityofbirth = {{роден во|Сао Бернардо до Кампо|}} | countryofbirth = [[Бразил]] | nationality = {{flagsport|BRA}} [[Бразил]]<br>{{flagsport|ITA}} [[Италија]] (од 2011) | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = | clubnumber = | retired = 4 јули 2018 <small>(35 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Juventus-SP}} | years1 = 1999-2002 | caps1 = 84 | goals1 = 12 | clubs1 = {{Fb team Barcelona B}} | years2 = 2001-2007 | caps2 = 96 | goals2 = 6 | clubs2 = {{Fb team Barcelona}} | years3 = 2007-2008 | caps3 = 6 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team Atletico Madrid}} | years4 = 2008-2009 | caps4 = 27 | goals4 = 6 | clubs4 = {{Fb team Genoa}} | years5 = 2009-2012 | caps5 = 55 | goals5 = 11 | clubs5 = {{Fb team Inter}} | years6 = 2012-2018 | caps6 = 166 | goals6 = 8 | clubs6 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} | nationalyears1 = 1999 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 17 години|Бразил 17]] | nationalyears2 = 2003 | nationalcaps2 = 8 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|BRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил (олимп.)]] | nationalyears3 = 2003 | nationalcaps3 = 2 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] | nationalyears4 = 2011-2016 | nationalcaps4 = 30 | nationalgoals4 = 1 | nationalteam4 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | manageryears1 = 2018-2019 |managerclubs1 = {{Fb team Paris Saint-Germain}} <small>(У19)</small> | manageryears2 = 2019 |managerclubs2 = {{Fb team Genoa}} | manageryears3 = 2021-2022 |managerclubs3 = {{Fb team Spezia}} | manageryears4 = 2022-2024 |managerclubs4 = {{Fb team Bologna}} | manageryears5 = 2024-2025 |managerclubs5 = {{Fb team Juventus}} }} '''Тијаго Мота''' (роден на [[28 август]], [[1982]] година, во [[Сао Бернардо до Кампо]]) — [[бразил]]ско-[[италија]]нски [[фудбал]]ски тренер, и поранешен [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]]. Израснат во младинскиот сектор на {{Fb team (N) Barcelona}}, дебитирал за ''Блауграна'' во 2001, останувајќи таму се до 2007 година тој освоил две [[Примера Дивисион (Шпанија)|шпански првенства]], два [[Суперкуп на Шпанија|Суперкупа на Шпанија]] и една титула во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Во следните две години (2007-2009) од кариерата, тој играл прво за {{Fb team (N) Atletico Madrid}}, а потоа за {{Fb team (N) Genoa}}. Од 2009 до 2012 година, го носел дресот на {{Fb team (N) Inter}} со кој освоил едно [[Серија А|италијанско првенство]], два [[Фудбалски куп на Италија|Купа на Италија]], Лигата на шампионите и едно [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]. Помеѓу 2012 и 2018 година, последната била и годината во која тој ја завршил својата играчка кариера, Мота играл за {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}}, каде освоил пет [[Лига 1 (Франција)|француски првенства]], пет [[Лига куп на Франција|Лига купа на Франција]], четири [[Фудбалски куп на Франција|Купа на Франција]] и пет [[Суперкуп на Франција|Суперкупа на Франција]]. Роден и израснат во Бразил, но со италијанско потекло, Мота исто така има и [[Италијанско државјанство|италијански државјанство]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2011/marzo/27/Azzurri_piu_vicini_all_Europa_co_9_110327076.shtml|title=Azzurri più vicini all' Europa grazie al signor Fogagnolo|trans-title=Blues closer to Europe thanks to Mr. Fogagnolo|newspaper=[[Corriere della Sera]]|language=it|date=27 March 2011|access-date=12 February 2012}}</ref> Откако забележал два настапи за [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] во 2003, во 2011 тој се определил да настапува за [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентација]] забележувајќи вкупно 30 настапи и еден гол. Тој бил дел од селекцијата на ''Аѕурите'' која била вицешампион на [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]]. По завршувањето на кариерата како фудбалер, тој се посветил на онаа како тренер. Почетоците ги имал во неговиот последен клуб, Париз Сен-Жермен, каде го водел младинскиот тим до 19 години. По краткото искуство во Џенова (2019), во сезоната 2021-2022 ја тренирал {{Fb team (N) Spezia}}, со која успеал да обезбеди опстанок во Серија А. Во 2022 година, тој седнал на клупата на {{Fb team (N) Bologna}}, со која се квалификувал за Лигата на шампионите во сезоната 2023-2024, враќајќи ги Болоњезите во споменатото натпреварување по 60 години пауза. По завршувањето на сезоната се преселил во Јувентус. ==Биографија== Тијаго Мота има [[италијанско државјанство]] по потеклото: неговиот татко, Карло Роберто Мота, е од италијанско потекло од страната и на неговиот татко и од мајката. Всушност, на почетокот на [[20 век]], прадедото на Тијаго Мота, Фортунато Фогањоло, како млад човек роден во 1897 година, заминал во потрага по среќата во [[Јужна Америка]] од [[Полесела]], во [[Ровиго (провинција)|провинцијата Ровиго]].<ref>{{cite book|title=Calciatori ‒ La raccolta completa Panini 1961-2012|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=5 ноември 2012|p=5|volume=vol. 27 (2010-2011)}}</ref> ==Технички карактеристики== ===Играч=== Тој бил играч од средниот ред, кој најчесто играл во улогата на [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|плејмејкер]].<ref>{{Cite web|author=Elefante|author2=Licari|url=https://www.gazzetta.it/calcio/europei/2016/30-05-2016/nazionale-23-convocati-europeo-de-rossi-insigne-bernardeschi-bonaventura-150902305320.shtml|title=Nazionale, i 23 convocati: De Rossi c'è, Insigne, Sturaro e Bernardeschi pure|date=31 мај 2016|access-date=9 ноември 2018}}</ref> Како играч од суштинско значење во натпреварите на неговиот тим,<ref name=goal/><ref name=sportmediaset/> и во дефанзивната и во напаѓачката фаза,<ref name=goal>{{Cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1717/editorial/2014/05/14/4815554/who-is-paris-saint-germains-player-of-the-season|title=Who is Paris Saint-Germain’s Player of the Season?|author=Robin Bairner|language=en|date=14 мај 2014|access-date=2 јуни 2016}}</ref><ref name="barcelona">{{Cite web|url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_06-07/plantilla/jugadors/Motta.html|title=Thiago Motta|language=en|access-date=2 јуни 2016}}</ref><ref name=repubblica>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2009/04/14/thiago-motta-la-scommessa-gol-mi-esalto-se.html|title=Thiago Motta e la scommessa-gol. 'Mi esalto se gioco con le punte'|pubblicazione=la Repubblica|date=14 април 2009|access-date=2 јуни 2016|author=Lorenzo Mangini}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/26-03-2011/prandelli-elogia-suoi-azzurri--80627186423.shtml|title=Il pensiero azzurro di Prandelli , "Serenità e voglia di bel gioco" - La Gazzetta dello Sport|author=Riccardo Pratesi|date=26 marzo 2011|access-date=9 novembre 2018}}</ref> тој бил надарен со техника,<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|author=Mirko Graziano|url=https://www.gazzetta.it/calcio/europei/2016/02-06-2016/nazionale-de-rossi-qui-vincere-thiago-motta-sciacquatevi-bocca-150932455944.shtml|title=Nazionale, De Rossi: "Qui per vincere. Thiago Motta? Sciacquatevi la bocca"|date=2 giugno 2016|access-date=9 ноември 2018}}</ref> физичка сила и способност за движење без топка,<ref name=barcelona/><ref name=repubblica/> и покрај недостатокот на брзина.<ref>{{cite web|url=http://www.ilgiornale.it/news/sport/thiago-motta-figlio-dell82-oriundo-fa-rima-mondiale-1029305.html|title=Thiago Motta, il figlio dell'82 Oriundo fa rima con mondiale|author=Riccardo Signori|date=19 јуни 2014|access-date=2 јуни 2016}}</ref> Прецизен во додавањата, флексибилен и тактички дисциплиниран,<ref name=sportmediaset>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/thiago-motta-e-la-nazionale-conte-lo-ignora-meriterebbe-gli-160-europei-_1091529-201602a.shtml|title=Thiago Motta e la Nazionale: Conte lo ignora, meriterebbe gli Europei?|date=10 март 2016|access-date=2 јуни 2016|author=Luciano Cremona}}</ref><ref name=":0" /> меѓу неговите квалитети се вбројуваат и добриот шут од далечина и неговата способност за игра во воздухот.<ref name=barcelona/> Сепак, неговата кариера била обележана и од различни сериозни повреди.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/38681/inter-l-ultimo-mese-di-mercato.shtml|title=Inter: l'ultimo mese di mercato|date=2 август 2010|access-date=9 ноември 2018|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402014730/https://www.sportmediaset.mediaset.it/mercato/mercato/articoli/38681/inter-l-ultimo-mese-di-mercato.shtml|url-status=dead}}</ref> ===Тренер=== На клупата се покажува како тренер кој претпочита напаѓачки фудбал и пристап кој започнува од одбраната. За него се важни високиот пресинг, играта со топка на земја и движењата без топка. Најчесто ги користел следниве формации: [[4-3-3]], [[4-2-3-1]] и [[4-1-4-1]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/thiago-motta-2-7-2-genoa/|title=No, Thiago Motta non ha inventato il 2-7-2|date=23 октомври 2019 |access-date=9 ноември 2019}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Мота ја започнал својата кариера во родниот Бразил во Клуб Атлетико Ипиранга. Тој ја напуштил Ипиранга и се приклучил на [[Клуб Атлетико Жувентус|Жувентус]], бразилски клуб од областа [[Моока (Саун Пауло)|Моока]] во сојузната држава [[Саун Пауло (сојузна држава)|Саун Пауло]], основан од италијански емигранти. И токму во Жувентус, Тијаго ја имал првата шанса да стане професионален играч. Всушност, Жувентус е единствениот клуб во Бразил каде што играл Мота, и тој е многу благодарен за она што клубот го направил за него на почетокот на неговата кариера: Додека играл за Жувентус, Мота бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 17 години|бразилската репрезентација под 17 години]] за да го игра [[Турнир во Тулон|Турнирот во Тулон]], во [[Франција]], каде што бил забележан од скаутите на Барселона. ===Барселона=== Во 1999 година, на возраст од само 17 години, тој потпишал за {{Fb team (N) Barcelona}}<ref name="thiagomotta.com">{{Cite web |url=http://www.thiagomotta.com/biografia |access-date=10 фервуари 2011 |title=Biografia}} Thiago Motta.com</ref> по препорака на [[Љоренс Сера Ферер]], тогашниот извршен директор на клубот. Тој ги одиграл првите три сезони во [[ФК Барселона Б|Б тимот]],<ref name="thiagomotta.com" /> правејќи притоа и неколку настапи за првиот тим но само во пријателски натпревари. Своето деби за првиот тим во официјален натпревар, Тијаго го направил под водството на тренерот [[Карлес Решак]], на 3 октомври 2001 година, против [[ФК Мајорка|Мајорка]] на [[Камп Ноу]], во натпревар кој ''Блауграна'' го добила со 3-0. Во Б тимот играл на поофанзивни позиции, додека во првиот тим, тој бил преместен од Решак во средниот ред, каде што имал одлични перформанси, особено во ''[[Ел Класико]]'' против {{Fb team (N) Real Madrid}}, каде што тој бил пофален за одличното маркирање на [[Зинедин Зидан]]. По овој натпревар, тој станал столб во средниот ред на Барселона,<ref name="sole24ore">{{Cite web |url=http://www.ilsole24ore.com/art/notizie/2011-02-09/thiago-motta-075806.shtml#continue |access-date=10 febbraio 2011 |title=La favola bella di Thiago Motta, carioca che stasera indossa la maglia azzurra}} Il Sole 24 ore</ref> благодарение на неговата разновидност и неговиот статус како ЕУ играч (поради неговиот [[италија]]нски пасош). Кон крајот на сезоната [[Примера Дивисио (Шпанија) 2002-2003|2002-2003]], под водството на тренерот [[Радомир Антиќ]], Мота се наметнал како еден од најприсутните играчи во каталонскиот клуб, играјќи 26 натпревари и постигнал еден гол, против {{Fb team (N) Real Sociedad}}. Сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2004-2005|2004-2005]], донела голем пех за бразилско-италијанскиот фудбалер: на 11 септември 2004 година, тој ги скинал лигаментите на десното колено за време на натпреварот против {{Fb team (N) Sevilla}}, повреда кој го извадила од игра за седум месеци.<ref name="thiagomotta.com" /> Иако, тој се вратил на терен пред крајот на истата сезона, играјќи во победата со 2-0 над [[ФК Хетафе|Хетафе]], оваа повреда и последователното подобрување на тимот, значела дека Мота засекогаш ќе го загуби своето место во почетната постава на Барселона. Вкупно за ''Блауграна'' тој одиграл 147 натпревари и постигнал 10 гола. ===Атлетико Мадрид=== Кон крајот на август 2007 година, Мота потпишал едногодишен договор со [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]] за необјавена сума.<ref>{{cite web|url=http://www.clubatleticodemadrid.com/es/atleticoaldia/noticias.asp?id=20099|title=Thiago Motta es nuevo jugador del Club Atlético de Madrid|trans-title=Thiago Motta new Club Atlético de Madrid player|publisher=Atlético Madrid|language=es|date=31 August 2007|access-date=24 August 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090208140238/http://www.clubatleticodemadrid.com/es/atleticoaldia/noticias.asp?id=20099|archive-date=8 February 2009}}</ref> Уште еднаш започнувајќи ја сезоната повреден, во дресот на Атлетико Мадрид, Мота го имал своето најлошо искуство во кариерата, запишувајќи само 10 настапи за клубот во сите натпреварување во текот на сезоната 2007-2008. Дополнително, во четвртфиналниот натпревар од [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]] против [[ФК Валенсија|Валенсија]], тој бил исклучен по само 25 минути, а „Колчонерос“ го загубиле натпреварот со 0–1 и последователно биле елиминирани.<ref>{{cite news|url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/copa_del_rey/previaxcronica/es/desarrollo/1081712.html|title=El Valencia deja al Atlético en pie|trans-title=Valencia leave Atlético standing|work=Marca|last=Malagón|first=Manuel|language=es|date=23 January 2008|access-date=20 June 2014}}</ref> Поради повредата на редовниот стартер [[Раул Гарсија (фудбале 1986)|Раул Гарсија]] и заминувањето на [[Маниш]] во јануари 2008 година, можностите за игра на Мота се зголемиле. Сепак, во март, хроничните проблеми со неговото колено повторно се појавиле и неговата сезона била завршена, проследено со успешна операција и рехабилитација во САД.<ref name="foot op">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=324044.html|title=Second foot op for Motta|publisher=UEFA|date=5 August 2005|access-date=11 May 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/insideuefa/news/01ca-0f84cfaf8555-9c26cd554da7-1000--atletico-lose-motta-for-the-season/|title=Atlético lose Motta for the season|publisher=UEFA|date=29 February 2008|access-date=13 September 2022}}</ref> ===Џенова=== На 14 септември 2008 година, на 26-годишна возраст, тој се преселил во {{Fb team (N) Genoa}}.<ref>{{Cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/?action=read&id=121957|title=UFFICIALE: Thiago Motta al Genoa}}</ref> Своето деби во [[Серија А]] со дресот на ''Грифоните'' го имал на 19 октомври за време на натпреварот Џенова - {{Fb team (N) Siena}} (1-0) влегувајќи во игра во 15-тата минута, додека 10 дена подоцна, на 29 октомври, го постигнал својот прв гол во италијанското првенство во победата на домашен терен со 2-1 над {{Fb team (N) Cagliari}}.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/29/genoa-cagliari.shtml|title=Genoa cinque meraviglie|access-date=15 јуни 2016 |author=Paolo Malpezzi |city=Genova|date=29 октомври 2008}}</ref> На 11 април 2009, тој постигнал два гола против {{Fb team (N) Juventus}} во победата со 3-2.<ref>{{Cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/?action=read&id=146992|title=Genoa corsaro, 3-2 alla Juventus}}</ref> Сезоната на Џенова, предводена од насоките на Тијаго Мота и головите на [[Диего Милито]], била извонредна, толку многу што им овозможила на ''рособлу'' да се квалификуваат за [[УЕФА Лига Европа 2009-2010|Лига Европа]], испуштајќи го од раце пласманот во [[УЕФА Лига на шампиони на 2009-2010|Лигата на шампионите]] само поради неповолниот резултат во директните пресметки со {{Fb team (N) Fiorentina}}. Во [[Серија А 2008-2009|сезоната 2008-2009]], Мота одиграл 27 натпревари и постигнал 6 гола за Џенова во Серија А. ===Интер=== На 20 мај 2009 година, претседателот на Џенова, [[Енрико Прециози]], го потврдил трансферот на Мота и Диего Милито во {{Fb team (N) Inter}} за сезоната 2009-2010:<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/20-05-2009/milito-motta-inter-50428885591.shtml |title=Milito e Motta all'Inter Al Genoa Acquafresca |access-date=20 мај 2009 |data=20 мај 2009}}</ref> трансферот на Мота бил официјализиран на 1 јули, кога тој станал играч на Интер откако ''нероаѕурите'' платиле за него сума од приближно 9 милиони [[евра]].<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.co.uk/thiago-motta/transfers/spieler/7602/transfer_id/298573|title=Thiago Motta - Transfer history}}</ref> Овoj потег на пазарот исто така бил во центарот на вниманието бидејќи Прециози, инхибиран, не можел самиот да преговара за продажбата, нешто што тој јавно го изјавил.<ref>{{Cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Inter/09-06-2010/moratti-deferito-milito-motta-7127120316.shtml|title=Moratti deferito per Milito-Motta. Trattò con l'inibito Preziosi}}</ref> [[File:Thiago Motta.JPG|thumb|Мота (првиот од десно) за време на тренинг со {{Fb team (N) Inter}} во 2010]] Своето деби за Интер го направил во натпреварот од [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]], во кој неговиот тим бил поразен од {{Fb team (N) Lazio}} со 1-2. На 23 август, дебитирал за ''нероаѕурите'' во првенството во натпреварот против {{Fb team (N) Bari}}, кој завршил 1-1. Шест дена подоцна, за време на [[Дерби дела Мадонина|Дербито на Милано]] кое завршило 4-0 за Интер, тој го постигнал својот прв гол за клубот. На 3 април 2010 година, тој постигнал два гола во домашниот натпревар против Болоња. На 5 мај пристигнал и неговиот прв трофеј во Италија: тоа бил [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] освоен со победа во финалето, одиграно на [[Стадион Олимпико|Олимпико]] против {{Fb team (N) Roma}}. Единаесет дена подоцна, на 16 мај, со клубот го освоил [[скудето]]то по натпреварот против Сиена.<ref>{{cite web |url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Siena/16-05-2010/inter-scudetto-numero-18-604002194574.shtml |title=Inter, scudetto numero 18 Milito-gol per il tricolore |access-date=15 јуни 2016 |date=16 мај 2010 |author=Valerio Clari |archive-date=2020-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201123231233/https://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Siena/16-05-2010/inter-scudetto-numero-18-604002194574.shtml |url-status=dead }}</ref> На 28 април, за време на полуфиналето на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] против неговиот поранешен тим Барселона, тој бил исклучен откако очигледно со рака го удрил [[Серхио Бускетс]] во лицето: поради тоа, Интер бил принуден да го одигра остатокот од натпреварот со бројчана инфериорност, но сепак успеал да се пласира во финалето.<ref>{{Cite web|url=https://www.ilsecoloxix.it/sport/2010/04/28/news/l-inter-e-in-finalesolo-un-gol-del-barcellona-1.33144896|title=L'Inter è in finale. Solo un gol del Barcellona|date=28 април 2010|access-date=9 ноември 2019|archive-date=2025-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250108164220/https://www.ilsecoloxix.it/sport/2010/04/28/news/l-inter-e-in-finalesolo-un-gol-del-barcellona-1.33144896|url-status=dead}}</ref> На 22 мај 2010 година, тој ја освоил ''[[Тројна круна (фудбал)|тројната круна]]'', откако Интер во [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2010 година|финалето]] на [[УЕФА Лигата на шампионите 2009/10|Лигата на шампионите]] го победиле {{Fb team (N) Bayern Munchen}} со 2-0. Тој ја затворил 2010 година со освојување на [[Светско клупско првенство во фудбал|Светското клупско првенство]] во декември. На 29 мај 2011 година, по сезона испрекината со бројни повреди, тој го освоил [[Фудбалски куп на Италија 2010-2011|Купот на Италија]] победувајќи го {{Fb team (N) Palermo}} со 3-1 во финалето. Во дресот на Интер одиграл 83 натпревари, постигнувајќи 12 гола и освои вкупно 6 титули: едно [[Серија А 2009-2010|скудето]], една [[УЕФА Лига на шампиони 2009/10|Лига на шампиони]], едно [[Светско клупско првенство во фудбал 2010|Светско клупско првенство]], 2 [[Фудбалски куп на Италија|Купа на Италија]] и еден [[Суперкуп на Италија 2010|Суперкуп на Италија]].<ref name="inter.it">{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/2012/01/31/mercato-thiago-motta-al-paris-saint-germain.html|title=Mercato: Thiago Motta al Paris Saint-Germain|date=31 јануари 2012|access-date=31 јануари 2012|archivedate=6 ноември 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191106003934/https://www.inter.it/it/news/2012/01/31/mercato-thiago-motta-al-paris-saint-germain.html|dead-link=yes}}</ref> ===Париз Сен Жермен=== [[File: Thiago Motta, PSG.JPG|thumb|upright|left|Мота со [[ФК Париз Сен Жермен|ПСЖ]] во 2013]] На 31 јануари 2012 година, тој бил продаден на {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}},<ref name="inter.it"/> за 11,5 милиони [[Евро|евра]];<ref>{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/inter/?action=read&idnet=ZmNpbnRlcm5ld3MuaXQtNzA5OTM|title=Motta, sono 11,5 i milioni incassati da Moratti|date=1 февруари 2012|access-date=1 февруари 2012}}</ref> за време на официјалната презентација, тој открил дека доаѓањето во [[Париз]] бил неговиот личен и професионален избор, диктиран од потребата за промена, повторувајќи ја својата одлука, претходно соопштена до претседателот на Интер [[Масимо Морати]] дека сака да биде продаден.<ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcioestero/articoli/76223/t-mottapsg-scelta-professionale.shtml|title=T. Motta:"Psg scelta professionale". Il centrocampista si presenta a Parigi|date=1º febbraio 2012|accessdate=2024-08-29|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032149/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcioestero/articoli/76223/t-mottapsg-scelta-professionale.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/articoli/76584/motta-e-scappato-via-dallinter.shtml|title="Motta è scappato via dall'Inter" - L'agente: "Pregò Moratti con un sms"|date=7 февруари 2012|accessdate=2024-08-29|archive-date=2018-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816112319/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/articoli/76584/motta-e-scappato-via-dallinter.shtml|url-status=dead}}</ref> Своето деби во [[Лига 1 (Франција)|француското првенство]] го имал на 4 февруари, против [[ФК Евијан Тонон Жалар|Евијан]]; на 22 април го постигнал својот прв гол, во натпреварот против Сошо. Во сезоната 2012-2013, под водство на [[Карло Анчелоти]], тој се борел да најде простор за игра: во средниот ред, италијанскиот тренер често го претпочитал триото [[Хавиер Пасторе]], [[Блез Матуиди]] и [[Марко Верати]]. На крајот сепак ја славел титулата во француското првенство и покрај тоа што забележал само 15 настапи. [[File:2015 CHE PSG DSC02690 (16606385849).jpg|thumb|right|Мота играјќи за Париз Сен Жермен во натпревар од Лигата на шампионите против {{Fb team (N) Chelsea}} во 2015]] Следната година, тој се нашол во стартната постава благодарение на плановите на новиот тренер [[Лоран Блан]]; во август го освоил [[Суперкуп на Франција 2013|Суперкупот на Франција]], а на 17 септември за прв пат во кариерата постигнал два гола во ист натпревар од Лигата на шампионите, против {{Fb team (N) Olympiakos}}. Уживајќи во најдобрата сезона во својата кариера, Мота забележал 47 настапи и 6 гола за ПСЖ во текот на сезоната 2013-2014, освојувајќи ја на крајот од сезоната својата втора последователна титула во Франција. Тој останал важен играч за Париз Сен Жермен и во следните три сезони, дури и кога Блан бил заменет на клупата од [[Унаи Емери]] во летото 2016, играјќи во најголемиот дел натпреварите во тие три сезони и освојувајќи нови две титули во француската Лига 1 (2014-2015 и 2015-2016). Покрај првенството освоил уште по три Купови и Лига купови на Франција (во сезоните 2014-2015, 2015-2016 и 2016-2017) и три Суперкупа на Франција (2014, 2015, 2016). Во меѓувреме, на 26 април 2017, тој го одиграл својот 200-ти натпревар за клубот, во победата со 5-0 над [[ФК Монако|Монако]] во полуфиналето на [[Фудбалски куп на Франција 2016-2017|Купот на Франција 2016-2017]] и ја носел капитенската лента на Париз Сен Жермен во неколку наврати.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37520300/thiago-motta-targets-domestic-double-reaching-paris-saint-germain-landmark|title=Thiago Motta wants domestic double after reaching PSG landmark|author=Jonathan Johnson|publisher=espn|date=27 април 2017|access-date=29 август 2024}}</ref> Во неговата последна играчка сезона во кариерата, 2017-2018, неговите настапи драстично се намалиле во однос на претходните сезони: одиграл 28 натпревари, придонесувајќи за освојувањето на сите четири домашни натпреварувања. Во мај 2018 година, тој објавил дека сака да се пензионира на крајот на сезоната за да продолжи со тренерската кариера, после вкупно 231 настап и 12 гола за шест и пол години во ПСЖ, освојувајќи 19 титули. Севкупно во својата кариера одиграл повеќе од 600 натпревари за клубовите и репрезентациите, освојувајќи 30 трофеи. ==Репрезентативна кариера== Тијаго Мота бил повикан во [[Фудбалска репрезентација на Бразил|сениорската репрезентација на Бразил]], играјќи за неа двапати, и во двата случаи за време на [[КОНКАКАФ Голд куп 2003|КОНКАКАФ Голд купот 2003]], на кој ''кариоките'' го освоиле второто место. Тој претходно бил член на бразилските селекции [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 17 години|под 17 години]] и [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|олимписката репрезентација под 23 години]].<ref>{{Cite news|author=Mirko Graziano|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2009/agosto/18/Thiago_Motta_mio_sangue_italiano_ga_10_090818001.shtml|title=Thiago Motta «Il mio è sangue italiano, ecco perché oggi fra Italia e Brasile sceglierei Lippi...»|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=18 август 2009|p=12|access-date=7 февруари 2011}}</ref> [[File:Thiago motta SPA-ITA Euro 2012.jpg|thumb|Мота пред почетокот на натпреварот против {{NazNB|FUrep|ESP}}, во рамките на фазата по групи на [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]]]] По неговиот трансфер во Џенова и одличните настапи во италијанското првенство, започнала да се разгледува можноста за негово повикување во [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентација]], за кое играчот се изјаснил потврдно и се ставил на располагање,<ref>{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/index.php?action=read&id=142254 |access-date=7 април 2009|date=26 февруари 2009 |title=Genoa, Thiago Motta: "Giocare con l'Italia? Sarebbe un sogno"}}</ref> а за која можел да игра со оглед на неговото двојно државјанство. На 6 февруари 2011 година, тој бил повикан во националниот тим од селекторот [[Чезаре Прандели]] за пријателскиот натпревар закажан против {{NazNB|FUrep|GER}}.<ref>{{cite web|url=http://www.calcioline.com/2011/02/06/italia-per-prandelli-ci-sono-matri-e-thiago-motta-68746/|title=Italia: per Prandelli ci sono Matri e Thiago Motta|date=6 febbraio 2011|access-date=12 мај 2014|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140513010739/http://www.calcioline.com/2011/02/06/italia-per-prandelli-ci-sono-matri-e-thiago-motta-68746/}}</ref> Неговата достапност да го носи синиот дрес сепак била доведена во прашање поради неговите настапи за Бразил претходно. Конечното овластување пристигнало од [[ФИФА]] ​​непосредно пред да биде повикан, врз основа на членот 18 од Статутот на Меѓународната федерација.<ref>{{Cite web|url=http://calcio.fanpage.it/inter-thiago-motta-in-azzurro-la-fifa-da-lok/ |title=Inter, Thiago Motta in Azzurro: la FIFA dà l'ok}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/nazionale/2011/02/07/news/prandelli_raduno_germania_matri-12168047/|title="Cassano? È la sua ultima possibilità" |date=7 февруари 2011|access-date=22 декември 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/articoli/52752/thiago-motta-e-matri-in-azzurro.shtml|title=Thiago Motta e Matri in azzurro |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110208202502/http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/articoli/52752/thiago-motta-e-matri-in-azzurro.shtml|dead-link=yes}}</ref> Потоа, тој го направил своето деби за {{NazNB|FUrep|ITA}} на 9 февруари 2011 година, на 28-годишна возраст, во натпреварот кој завршил нерешено 1-1 против {{NazNB|FUrep|GER}} одигран во [[Дортмунд]].<ref>{{Cite web|url=http://www.goal.com/it/match/57302/germania-vs-italia/report|title=Germania-Italia 1-1: Non male questi azzurri! Pepito Rossi rovina la festa di Löw}}</ref> На 25 март, во својот втор натпревар за ''Аѕурите'', Мота го постигнал својот прв гол за репрезентацијата, победничкиот во успехот со 1-0 против {{NazNB|FUrep|SVN}} во натпревар од [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2012|квалификациите за Европското првенство 2012]].<ref>{{Cite web |url=http://www.corrieredellosport.it/calcio/euro_2012/2011/03/25-163022/Italia%2C+basta+Thiago+Motta%3A+che+colpo+in+Slovenia! |title=Italia, basta Thiago Motta Che colpo in Slovenia! |access-date=26 март 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526030944/http://www.corrieredellosport.it/calcio/euro_2012/2011/03/25-163022/Italia%2C+basta+Thiago+Motta%3A+che+colpo+in+Slovenia!# |dead-link=yes}}</ref> [[File:Thiago Motta injury Euro 2012 final.jpg|thumb|left|Мота, со помош на медицинскиот персонал на [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]], го напушта теренот за време на финалето на [[Европско првенство во фудбал 2012|Евро 2012]] загубено од {{NazNB|FUrep|ESP}}]] Откако помогнал Италија успешно да ги мине квалификациите, Мота бил повикан на [[Европско првенство во фудбал 2012|Европското првенство 2012]]; таму, одиграл пет од шесте натпревари на репрезентацијата (не настапил само во четвртфиналето против {{NazNB|FUrep|ENG}}), која стигнала до финалето, каде загубила со 4-0 од {{NazNB|FUrep|ESP}}. Откако влегол во второто полувреме од финалето, тој морал да го напушти теренот по само 3 минути игра поради истегнат мускул, оставајќи ја Италија со 10 играчи до крајот на натпреварот. Со тоа бил поставен рекорд, а токму Тијаго Мота бил играчот кој најкратко останал на теренот во едно финале на Европските првенства. Тој бил повикан од Прандели и за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]],<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/01-06-2014/nazionale-ecco-23-prandelli-niente-brasile-giuseppe-rossi-80812825848.shtml|title=Nazionale, ecco i 23 di Prandelli: niente Brasile per Giuseppe Rossi|access-date=9 ноември 2019}}</ref> каде излегол на терен и во трите натпревари кои ги одиграла Италија, која била елиминирана во групната фаза. По скоро 2 години отсуство од националниот тим, тој бил повикан повторно од новиот селектор [[Антонио Конте]] за пријателските натпревари против {{NazNB|FUrep|ESP}} и {{NazNB|FUrep|DEU}} на 24 и 29 март 2016 година,<ref>{{Cite web|url=https://sport.ilgazzettino.it/calcio/nazionale_italia_spagna_germania-1623293.html|title=Nazionale: Conte chiama Bernardeschi e Jorginho, torna Thiago Motta|access-date=9 ноември 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ilmessaggero.it/sport/calcio/nazionale_italia_spagna_germania-1621890.html|title=Nazionale: Conte chiama Bernardeschi e Jorginho, torna Thiago Motta|access-date=9 ноември 2019}}</ref> во кои бил стартер. Конте, последователно го повикал и за [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенство 2016]] во [[Франција]],<ref>{{Cite web |url=http://www.figc.it/it/204/2532719/2016/05/News.shtml|title=Inizia il ‘Sogno Azzurro’: su Rai 1 ufficializzata la lista dei convocati per l’Europeo |datе=31 мај 2016 |access-date=31 мај 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603062439/http://www.figc.it/it/204/2532719/2016/05/News.shtml# |dead-link=yes}}</ref> каде ги одиграл првите четири натпревари, но не можел да го одигра петтиот, натпреварот од четвртфиналето против {{NazNB|FUrep|GER}} поради суспензија од парни жолти картони,<ref>{{Cite web |url=https://www.gazzetta.it/calcio/europei/2016/italia/28-06-2016/euro2016-motta-squalificato-la-germania-social-festeggiano-160147336429.shtml |title=Euro2016, Motta squalificato per la Germania e i social festeggiano |access-date=26 октомври 2019}}</ref> а токму во тој Италија била елиминирана по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]]. По завршувањето на Европското првенство 2016, Тијаго Мота се збогувал со репрезентацијата, забележувајќи вкупно 30 настапи и еден гол во италијанскиот национален дрес. === Хронологија на репрезентативните настапи === *'''Италија''' {{Репрезентативни настапи|ITA}} {{Cronopar|9-2-2011|Дортмунд|DEU|1|1|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|25-3-2011|Љубљана|SVN|0|1|ITA|1|Квал. за ЕП|2012}} {{Cronopar|10-8-2011|Бари|ITA|2|1|ESP|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|2-9-2011|Торшавн|FRO|0|1|ITA|-|Квал. за ЕП|2012|13={{suboff|73}}}} {{Cronopar|6-9-2011|Фиренца|ITA|1|0|SVN|-|Квал. за ЕП|2012|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|11-11-2011|Вроцлав|POL|0|2|ITA|-|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|29-2-2012|Џенова|ITA|0|1|USA|-|Пријателска|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|1-6-2012|Цирих|ITA|0|3|RUS|-|Пријателска|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|10-6-2012|Гдањск|ESP|1|1|ITA|-|Евро|2012|Прва фаза|13={{suboff|90}}}} {{Cronopar|14-6-2012|Познањ|ITA|1|1|HRV|-|Евро|2012|Прва фаза|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|18-6-2012|Познањ|ITA|2|0|IRL|-|Евро|2012|Прва фаза}} {{Cronopar|28-6-2012|Варшава|DEU|1|2|ITA|-|Евро|2012|Полуфинале|13={{subon|63}}}} {{Cronopar|1-7-2012|Киев|ESP|4|0|ITA|-|Евро|2012|Финале|13={{subon|57}}}} {{Cronopar|6-9-2013|Палермо|ITA|1|0|BUL|-|Квал. за СП|2014}} {{Cronopar|10-9-2013|Торино|ITA|2|1|CZE|-|Квал. за СП|2014|13={{subon|86}}}} {{Cronopar|11-10-2013|Копенхаген|DNK|2|2|ITA|-|Квал. за СП|2014}} {{Cronopar|15-11-2013|Милано|ITA|1|1|DEU|-|Пријателска|13={{yel|80}}}} {{Cronopar|18-11-2013|Лондон|ITA|2|2|NGA|-|Пријателска|13={{suboff|53}}}} {{Cronopar|5-3-2014|Мадрид|ESP|1|0|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|31-5-2014|Лондон|ITA|0|0|IRL|-|Пријателска|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|14-6-2014|Манаус|ENG|1|2|ITA|-|Светско првенство|2014|Прва фаза|13={{subon|57}}}} {{Cronopar|20-6-2014|Ресифе|ITA|0|1|CRI|-|Светско првенство|2014|Прва фаза|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|24-6-2014|Натал (Бразил)|ITA|0|1|URU|-|Светско првенство|2014|Прва фаза|13={{subon|75}}}} {{Cronopar|24-3-2016|Удине|ITA|1|1|ESP|-|Пријателска|13={{yel|45}}}} {{Cronopar|29-3-2016|Минхен|DEU|4|1|ITA|-|Пријателска|13={{suboff|68}}}} {{Cronopar|6-6-2016|Верона|ITA|2|0|FIN|-|Пријателска|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|13-6-2016|Лион|BEL|0|2|ITA|-|Евро|2016|Прва фаза|13={{subon|78}} {{yel|84}}}} {{Cronopar|17-6-2016|Тулуза|ITA|1|0|SWE|-|Евро|2016|Прва фаза|13={{subon|74}}}} {{Cronopar|22-6-2016|Лил|ITA|0|1|IRL|-|Евро|2016|Прва фаза}} {{Cronopar|27-6-2016|Сен Дени|ITA|2|0|ESP|-|Евро|2016|Осминафинале|13={{subon|54}} {{yel|89}}}} {{Cronofin|30|1}} *'''Бразил''' {{Репрезентативни настапи|BRA}} {{Cronopar|13-7-2003|Град Мексико|MEX|1|0|BRA|-|Голд куп|2003|Прва фаза|13={{subon|54}}|14=Мексико (град)}} {{Cronopar|15-7-2003|Град Мексико|BRA|2|1|HON|-|Голд куп|2003|Прва фаза|13={{subon|55}}|14=Мексико (град)}} {{Cronofin|2|0}} ==Тренерска кариера== === Почетоци === На 18 јули 2018 година, Мота станал тренер на тимот до 19 години на {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}}.<ref>{{cite web|url=https://en.psg.fr/news/club/thiago-motta-named-new-paris-saint-germain-u19-coach|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180718204908/https://en.psg.fr/news/club/thiago-motta-named-new-paris-saint-germain-u19-coach|title=Thiago Motta named new Paris Saint-Germain U19 coach}}</ref> На 27 септември, добил лиценца од прв степен од [[УЕФА]].<ref>{{Cite web|url=http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2018/09/27-47939204/juventus_scuola_di_allenatori_abilitazione_uefa_a_per_pirlo_e_montero/|title=Juventus scuola di allenatori: abilitazione Uefa A per Pirlo e Montero|access-date=26 ottobre 2019}}</ref> На крајот од сезоната, тој ја напуштил позицијата во взаемен договор со парискиот клуб, и покрај тоа што завршил на второто место на табелата и стигнал до осминафиналето на [[УЕФА Младинска лига 2018-2019|УЕФА Младинската лига]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Ligue-1/10-07-2019/thiago-motta-lascia-psg-non-allenera-piu-under-19-340759772005.shtml|title=Thiago Motta lascia il Psg: non allenerà più l'Under 19|access-date=26 октомври 2019}}</ref> === Џенова === На 22 октомври 2019 година, на 37-годишна возраст, тој бил назначен за нов тренер на {{Fb team (N) Genoa}}, клубот за кој настапувал една година како играч, заменувајќи го [[Аурелио Андреацоли]].<ref>{{Cite web|url=https://genoacfc.it/thiago-motta-e-lallenatore-del-genoa/|title=Thiago Motta è l'allenatore del Genoa|date=22 октомври 2019}}</ref> Четири дена подоцна, тој го имал своето деби како професионален тренер во натпреварот од [[Серија А]] во кој ја победил {{Fb team (N) Brescia}} со 3-1 на [[Стадион Лујџи Ферарис|Лујџи Ферарис]]; сите голови за ''Рособлу'' бил постигнати од три различни играчи кои влегле во игра како замена, што е рекорд во историјата на [[Серија А]].<ref>{{Cite web |url=https://genoacfc.it/il-genoa-di-motta-parte-con-una-vittoria-3-1/|title=VITTORIA CON RECORD IN SERIE A (3-1)|access-date=26 октомври 2019 |archiveurl=https://archive.today/20191106003229/https://genoacfc.it/il-genoa-di-motta-parte-con-una-vittoria-3-1/}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.foxsports.it/2019/10/26/genoa-brescia-thiago-motta-storia-gol-sostituti/|title=Genoa-Brescia, i gol rossoblu arrivano da 3 sostituti: è record|date=26 октомври 2019|access-date=26 октомври 2019}}</ref> По 10 натпревари, во кои тимот постигнал само 2 победи (исто така сметајќи го тука и Купот на Италија,<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/genoa/2019/12/03/news/coppa_italia_genoa-ascoli_3-0_rimonta_rossoblu_e_grifone_agli_ottavi-242528800/|title=Coppa Italia, Genoa-Ascoli 3-2: rimonta rossoblù e Grifone agli ottavi|date=3 декември 2019 |access-date=28 декември 2019}}</ref> во кој го победиле {{Fb team (N) Ascoli}} со 3-2 ) и се нашол на последното место во поредокот, на 28 декември 2019 година тој добил отказ.<ref>{{cite web|url=https://genoacfc.it/davide-nicola-e-il-nuovo-tecnico/|title=Davide Nicola è il nuovo tecnico|date=28 декември 2019}}</ref> Во септември 2020 година, се здобил со квалификација за професионален тренер од прва категорија - [[УЕФА Про лиценца|УЕФА Про]], со оцена 108/110.<ref>{{Cite web|url=https://www.calcioefinanza.it/2020/09/16/pirlo-patentino-uefa-pro/|title=Juventus, Pirlo allenatore abilitato: superato l'esame per il patentino Uefa Pro|date=16 септември 2020|access-date=12 јуни 2024}}</ref> ===Специја=== На 8 јули 2021 година, тој бил назначен за нов тренер на друг клуб од [[Серија А]], {{Fb team (N) Spezia}}.<ref>{{cite web|url=https://www.acspezia.com/it/news/ufficiale-thiago-motta-il-nuovo-allenatore-dello-spezia-calcio.22641.html|title=Ufficiale: Thiago Motta è il nuovo allenatore dello Spezia Calcio|date=8 јули 2021}}</ref> Водејќи ги ''Лигуријците'', Мота обезбедил опстанок со клубот во Серија А и тоа на едно коло пред крајот, победувајќи на гостувањето кај Удинезе (3-2), со што ја завршиле сезоната на петтото место одзади на табелата.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Udinese/14-05-2022/spezia-salvo-vince-3-2-cada-udinese-440504616242.shtml|title=Spezia, tre gol in rimonta a Udine e salvezza aritmetica: finisce 2-3|access-date=2022-05-15}}</ref> Во текот на сезоната „орлите“ постигнале неколку победи за паметење како оние на гостувањата кај Милан (1-2)<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/17-01-2022/milan-spezia-diretta-seriea-risultato-live-430960410701.shtml|title=FINALE Milan-Spezia 1-2: Gyasi gela San Siro al 96'!|access-date=2022-05-15}}</ref> и кај Наполи (0-1).<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/12/23/napoli-spezia-vittoria-tiri-in-porta-precedenti|title=Lo Spezia ha vinto a Napoli senza mai tirare in porta|access-date=2022-05-15}}</ref> И покрај тоа што ја постигнал целта и останал во првата лига, на крајот од сезоната Мота и Специја се договориле да го раскинат договорот.<ref>{{Cite web|url=https://www.acspezia.com/it/news/comunicato-ufficiale.23739.html|title=Comunicato Ufficiale|access-date=2022-06-28}}</ref> ===Болоња=== [[File:Thiago Motta Bologna 2024.jpg|thumb|Мота го слави пласманот во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] со играчите на {{Fb team (N) Bologna}} по завршувањето на [[ФК Болоња сезона 2023-2024|сезоната 2023-2024]]]] На 12 септември 2022 година, Мота бил повикан да седне на тренерската клупа на {{Fb team (N) Bologna}}, во тоа време дванаесетта на табелата во Серија А со шест освоени бодови по исто толку одиграни натпревари, заменувајќи го отпуштениот [[Синиша Михајловиќ]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bolognafc.it/thiago-motta-e-il-nuovo-allenatore-del-bologna/|title=Thiago Motta è il nuovo allenatore del Bologna|date=12 септември 2022|access-date=12 септември 2022}}</ref> После три порази и реми и по победата над {{Fb team (N) Cagliari}} во второто коло на [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Купот на Италија]], првата победа во [[Серија А 2022-2023]] за Мота како тренер на Болоња пристигнала на 23 октомври против {{Fb team (N) Lecce}} (2-0) на [[Стадион Ренато Дал'Ара|Ренато Дал'Ара]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Bologna/23-10-2022/bologna-lecce-2-0-rigore-arnautovic-gol-ferguson-450769863067.shtml|title=Bologna, tutto facile col Lecce: 2-0 e primi tre punti per Thiago Motta|date=23 октомври 2022|access-date=8 март 2023}}</ref> Откако изборил три победи во четири натпревари во февруари, вклучително и една против Интер (1-0), Мота бил прогласен за добитник на наградата за најдобар тренер на месецот од [[Лега Серија А]].<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/thiago-motta-miglior-allenatore-mese-febbraio/blt8f5dfa9d278b2181|title=Soddisfazione Thiago Motta: è il miglior allenatore del mese di febbraio|author=Vittorio Rotondaro|date=8 март 2023|access-date=8 март 2023}}</ref> Болоња го завршила првенството на деветтото место со 54 бода (тогашен клупски рекорд по бодови), од кои 48 во 32 натпревари под водство на Мота, со скор од 13 победи, 9 нерешени и 10 порази.<ref>{{Cite web|url=https://www.tag24.it/652238-bologna-record-punti-monza-torino-serie-a-news/|title=Bologna record punti: impresa per Thiago Motta|author=Pietro Agoglia|date=5 giugno 2023|access-date=6 јуни 2024}}</ref> Во [[ФК Болоња сезона 2023-2024|следната сезона]], Мота ја водел Болоња во [[Серија А 2023-2024|првенството]] далеку над првичните очекувања,<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/ce-la-puo-fare-bologna-arrivare-champions-league-cosa-dicono-statistiche-avanzate/|title=Ce la può fare il Bologna ad arrivare in Champions League?|author=Nicola Santolini|date=5 јануари 2024|access-date=23 мај 2024}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|author=Mark Carey|url=https://www.nytimes.com/athletic/5339076/2024/03/25/thiago-motta-up-and-coming-managers/|title=Football's best up-and-coming managers: Thiago Motta, a fascinating tactician|date=25 март 2024|access-date=23 мај 2024}}</ref> освојувајќи ја наградата за [[Тренер на месецот во Серија А|тренер на месецот]] два месеци по ред,<ref>{{Cite web|url=https://www.1000cuorirossoblu.it/bologna/serie-a-thiago-motta-allenatore-del-mese-di-marzo-secondo-premio-consecutivo/|title=Serie A, Thiago Motta Allenatore del Mese di marzo: secondo premio consecutivo|author=Stefano Francesco Utzeri|website=1000 Cuori Rossoblu|date=2024-04-11|language=it-IT|access-date=2024-06-21}}</ref> завршувајќи на петтото место во рангирањето, пласман што им донел квалификација за [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], прва за оваа екипа по 60 години.<ref>{{Cite web|url=https://www.ilpost.it/2024/05/13/bologna-qualificazione-champions-league-thiago-motta/|title=Il Bologna è forte coi forti|date=13 мај 2024|access-date=23 мај 2024}}</ref> Во мај 2024 година, било објавено дека тренерот нема да го продолжи договорот што му истекува, со што ќе го напушти клубот на крајот на сезоната;<ref>{{Cite web|url=https://www.bolognafc.it/nota-del-club-38/|title=Nota del Club|date=23 мај 2024|access-date=23 мај 2024}}</ref> последен пат на клупата на Болоња седнал на 24 мај, при поразот со 2-0 од Џенова.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Genoa/24-05-2024/genoa-bologna-2-0-gol-di-malinovskyi-vitinha.shtml|title=Malinovskyi-Vitinha, festa Genoa: piega il Bologna e rende amaro l'addio di Motta|autore=Filippo Grimaldi|date=24 мај 2024|access-date=25 мај 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2024/05/24/genoa-bologna-thiago-motta-intervista-video|title=Il saluto commosso di Thiago Motta al Bologna|date=25 мај 2024|access-date=25 мај 2024}}</ref> === Јувентус === На 12 јуни 2024, Мота бил назначен за тренер на {{Fb team (N) Juventus}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/juventus-ufficiale-thiago-motta-nuovo-allenatore|title=Benvenuto, Mister Thiago Motta!|date=12 јуни 2024}}</ref> Своето деби на кормилото на Јувентус го имал на 19 август, победувајќи го [[ФК Комо|Комо]] со 3-0 во првото коло од [[Серија А 2024-2025]].<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/juventus-como-la-partita|title=Juventus - Como {{!}} La partita|date=19 август 2024}}</ref> ==Статистика== === Клупска статистика === {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 1999-2000 || rowspan=3|{{flagsport|ESP}} [[ФК Барселона Б|Барселона Б]] || [[Сегунда Дивисион Б 1999-2000|СДБ]] || 33 || 2 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 33 || 2 |- || 2000-2001 || [[Сегунда Дивисион Б 2000-2001|СДБ]] || 29 || 5 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 29 || 5 |- || 2001-2002 || [[Сегунда Дивисион Б 2001-2002|СДБ]] || 16+6<ref name=off>[[Регуларна сезона]]+[[Плејоф]]</ref> || 4+1<ref name=off/> || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 22 || 5 |- !colspan="3"|Вкупно Барселона Б || 78+6 || 11+1 || || - || - || || - || - || || - || - || 84 || 12 |- || [[ФК Барселона сезона 2001-2002|2001-2002]] || rowspan=6|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Barcelona}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2001-2002|ПД]] || 18 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2001-2002|КШ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2001/02|ЛШ]] || 7 || 0 || - || - || - || 26 || 1 |- || [[ФК Барселона сезона 2002-2003|2002-2003]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2002-2003|ПД]] || 21 || 3 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2002-2003|КШ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2002-2003|ЛШ]] || 13<ref>1 настап во квалификациските кола.</ref> || 2 || - || - || - || 35 || 5 |- || [[ФК Барселона сезона 2003-2004|2003-2004]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2003-2004|ПД]] || 20 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2003-2004|КШ]] || 1 || 0 || [[Куп на УЕФА 2003-2004|КУ]] || 5 || 1 || - || - || - || 26 || 2 |- || [[ФК Барселона сезона 2004-2005|2004-2005]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2004-2005|ПД]] || 8 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2004-2005|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2004/05|ЛШ]] || 0 || 0 || - || - || - || 8 || 0 |- || [[ФК Барселона сезона 2005-2006|2005-2006]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2005-2006|ПД]] || 15 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2005-2006|КШ]] || 1 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2005/06|ЛШ]] || 7 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2005|СШ]] || 0 || 0 || 23 || 2 |- || [[ФК Барселона сезона 2006-2007|2006-2007]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2006-2007|ПД]] || 14 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2006-2007|КШ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2006/07|ЛШ]] || 6 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2006|СШ]]+[[Суперкуп на УЕФА 2006|СУ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2006|Скп]] || 2+1+2 || 0 || 29 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Барселона || 96 || 6 || || 8 || 1 || || 38 || 3 || || 5 || 0 || 147 || 10 |- || [[ФК Атлетико Мадрид сезона 2007-2008|2007-2008]] || {{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Atletico Madrid}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 6 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 2 || 0 || [[Куп на УЕФА 2007-2008|КУ]] || 2 || 0 || - || - || - || 10 || 0 |- || [[ФК Џенова сезона 2008-2009|2008-2009]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2008-2009|А]] || 27 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 2008-2009|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 27 || 6 |- || [[ФК Интер сезона 2009-2010|2009-2010]] || rowspan=3|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Inter}} || [[Серија А 2009-2010|А]] || 26 || 4 || [[Фудбалски куп на Италија 2009-2010|КИ]] || 5 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009/10|ЛШ]] || 8 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2009|СИ]] || 1 || 0 || 40 || 4 |- || [[ФК Интер сезона 2010-2011|2010-2011]] || [[Серија А 2010-2011|А]] || 19 || 4 || [[Фудбалски куп на УЕФА 2010-2011|КИ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2010/11|ЛШ]] || 5 || 1 || [[Суперкуп на Италија 2010|СИ]]+[[Суперкуп на УЕФА 2010|СУ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2010|Скп]] || 0+0+2 || 0 || 29 || 5 |- || [[ФК Интер сезона 2011-2012|2011-јан. 2012]] || [[Серија А 2011-2012|А]] || 10 || 3 || [[Фудбалски куп на Италија 2011-2012|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2011/12|ЛШ]] || 2 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2011|СИ]] || 1 || 0 || 14 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Интер || 55 || 11 || || 9 || 0 || || 15 || 1 || || 4 || 0 || 83 || 12 |- || [[ФК Париз Сен Жермен сезона 2011-2012|јан.-јун. 2012]] || rowspan=7|{{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Paris Saint-Germain}} || [[Лига 1 (Франција) 2011-2012|Л1]] || 14 || 2 || [[Фудбалски куп на Франција 2011-2012|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2011-2012|ЛКФ]] || 2+0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2011-2012|ЛЕ]] || 0 || 0 || - || - || - || 16||2 |- || [[ФК Париз Сен Жермен сезона 2012-2013|2012-2013]] || [[Лига 1 (Франција) 2012-2013|Л1]] || 12 || 1 || [[Фудбалски куп на Франција 2012-2013|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2012-2013|ЛКФ]] || 1+0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012/13|ЛШ]] || 2 || 0 || - || - || - || 15 || 1 |- || [[ФК Париз Сен Жермен сезона 2013-2014|2013-2014]] || [[Лига 1 (Франција) 2013-2014|Л1]] || 32 || 3 || [[Фудбалски куп на Франција 2013-2014|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2013-2014|ЛКФ]] || 2+3 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|ЛШ]] || 9 || 2 || [[Суперкуп на Франција 2013|СФ]] || 1 || 0 || 47 || 6 |- || [[ФК Париз Сен Жермен сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Лига 1 (Франција) 2014-2015|Л1]] || 27 || 0 || [[Фудбалски куп на Франција 2014-2015|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2014-2015|ЛКФ]] || 2+2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|ЛШ]] || 6 || 0 || [[Суперкуп на Франција 2014|СФ]] || 1 || 0 || 38 || 0 |- || [[ФК Париз Сен Жермен сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Лига 1 (Франција) 2015-2016|Л1]] || 32 || 1 || [[Фудбалски куп на Франција 2015-2016|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2015-2016|ЛКФ]] || 3+1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Франција 2015|СФ]] || 0 || 0 || 45 || 1 |- || [[ФК Париз Сен Жермен сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Лига 1 (Франција) 2016-2017|Л1]] || 30 || 0 || [[Фудбалски куп на Франција 2016-2017|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2016-2017|ЛКФ]] || 4+2 || 1+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Франција 2016|СФ]] || 1 || 0 || 42 || 1 |- |[[ФК Париз Сен Жермен сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Лига 1 (Франција) 2017-2018|Л1]] || 19 || 1 || [[Фудбалски куп на Франција 2017-2018|КФ]]+[[Лига куп на Франција 2017-2018|ЛКФ]] || 4+0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2017/18|ЛШ]] || 4 || 0 || [[Суперкуп на Франција 2017|СФ]] || 1 || 0 || 28 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Париз Сен Жермен || 166 || 8 || || 26 || 2 || || 35 || 2 || || 4 || 0 || 231 || 12 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 428+6 || 42+1 || || 47 || 3 || || 90 || 6 || || 13 || 0 || 584 || 52 |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Репрезентација!!Година!!Наст!!Гол |- | rowspan="2" |{{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] |2003|||2||0 |- !Вкупно !2 !0 |- |rowspan="7"|{{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] |2011 |6 |1 |- |2012 |7 |0 |- |2013 |5 |0 |- |2014 |5 |0 |- |2015 |0 |0 |- |2016 |7 |0 |- !Вкупно !30 !1 |- !colspan="2"|Вкупно во кариерата||32||1 |} === Тренерска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 24 мај 2024.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Екипа !colspan="5"|Првенство !colspan="5"|Национален куп !colspan="5"|Континентални купови !colspan="5"|Останати купови !colspan="4"|Вкупно !Победи % !rowspan="2"|Пласман |- ! Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || ОН || П || Н || И || % |- | [[ФК Џенова сезона 2019-2020|окт.-дек. 2019]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Genoa}} || [[Серија А 2019-2020|А]] || 9 || 1 || 3 || 5|| [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 1 || 1 || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|10|2|3|5}} || ''наз. 19.'', ''отп. 20. место'' |- || [[ФК Специја сезона 2021-2022|2021-2022]] ||{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Spezia}} || [[Серија А 2021-2022|А]] || 38 || 10 || 6 || 22 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 2 || 1 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|40|11|6|23}} || 16. место |- || [[ФК Болоња сезона 2022-2023|сеп. 2022-2023]] || rowspan=2|{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Bologna}} || [[Серија А 2022-2023|А]] || 32 || 13 || 9 || 10 || [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|КИ]] || 2 || 1 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|34|14|9|11}} || ''наз.'', 9. место |- || [[ФК Болоња сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Серија А 2023-2024|А]] || 38 || 18 || 14 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 2023-2024|КИ]] || 4 || 3 || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|42|21|15|6}} || 5. место |- !colspan="3"| Вкупно Болоња || 70 || 31 || 23 || 16 || || 6 || 4 || 1 || 1 || || - || - || - || - || || - || - || - || - {{WDLtot|76|35|24|17}} || |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] ||{{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|А]] || 2 || 2 || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 0 || 0 || 0 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 0+0 || 0+0 || 0+0 || 0+0 {{WDL|2|2|0|0}} || ''во тек'' |- !colspan="3"| Вкупно во кариерата || 119|| 44 || 32 || 43 || || 9 || 6 || 1 || 2 || || 0 || 0 || 0 || 0 || || 0 || 0 || 0 || 0 {{WDLtot|128|50|33|45}} || |} == Титули == === Клупски === ====Барселона==== *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 2004-2005, 2005-2006 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 2 : 2005, 2006 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2005-2006 ==== Интер ==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : 2009-2010 *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : 2009-2010, 2010-2011 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2010|2010]] *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 1 : 2009-2010 *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' : 1 : 2010 ==== Париз Сен Жермен ==== *'''{{Трофеј-Франција (Лига 1)}} [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]]''' : 5 :2012–2013, 2013–2014, 2014–2015, 2015–2016, 2017–2018 *'''{{Трофеј-Куп на Франција}} [[Фудбалски куп на Франција|Куп на Франција]]''' : 4 :2014–2015, 2015–2016, 2016–2017, 2017–2018 *'''{{Трофеј-Лига куп на Франција}} [[Лига куп на Франција]]''' : 4 :2013–2014, 2014–2015, 2015–2016, 2016–2017 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Франција}} [[Суперкуп на Франција]]''' : 5 :2013, 2014, 2015, 2016, 2017 === Поединечни === * [[ИАФ Гран Гала дел Калчо]]: 1 : [[Серија А Тим на годината]]: [[Гран Гала дел калчо 2011|2011]] *[[Фудбалер на годината во Франција според НСПФ]] : 1 : Идеална постава на [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] : 2014 ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://int.soccerway.com/coaches/thiago-motta/2990/ Тијаго Мота на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/thiago-motta/profil/spieler/7602 Тијаго Мота на transfermarkt (играчки профил)] *[https://www.transfermarkt.com/thiago-motta/profil/trainer/61868 Тијаго Мота на transfermarkt (тренерски профил)] *[https://www.tuttocalciatori.net/Motta_Thiago Тијаго Мота на tuttocalciatori] *[https://www.whoscored.com/Players/4649/Show/Thiago-Motta Тијаго Мота на whoscored] {{Navboxes |title=Состави на Италија |bg= #0066bc |fg= #FFFFFF |bordercolor= darkblue |list1= {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2012}} {{Состав на Италија на СП фудбал 2014}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 2016}} }} {{Тренери на ФК Јувентус}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Родени во 1982 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]] [[Категорија:Тренери на ФК Џенова]] [[Категорија:Тренери на ФК Болоња]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Живи луѓе]] gkwpal0v2rerocmhrcblqqvrqu6fcaz Лисолај оро 0 1196251 5625594 4542355 2026-09-09T06:18:06Z Zxilef 130399 Додадена е категоријата Лисолај 5625594 wikitext text/x-wiki '''Лисолај''' е мешано [[македонски ора|македонско оро]], кое кореографски потекнува од [[Битолско]].<ref>Михаило Димоски: Македонски народни ора, Наша Книга, Скопје, 1977, стр. 182-184</ref> Ова е умерено брзо оро, кое се игра со одмерени чекори и потскоци. Играчите се во полукруг, со лицето свртени кон центарот на кругот, и се држат за појас. Ритамот е 9/16. == Наводи == {{наводи}} {{Шаблон:Оро-никулец}} [[Категорија:Македонски ора]] [[Категорија:Лисолај]] 74ye6jry94ridr9ebjvaiqzrtr79hmv Алеутски Острови 0 1206371 5625543 5427491 2026-09-09T00:28:38Z Bojan9Spasovski 91316 5625543 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = Алеутски Острови<br/>Aleutian Islands<br />''Алеутские острова'' |image name = |image caption = |image size = |pushpin_map = |pushpin_map_width = 250 |pushpin_map_caption = |pushpin_map_label = Алеутски Острови |native name = |native name link = |location = [[Тихи Океан]], [[Берингово Море]] |coordinates = |archipelago = |total islands = >300 |major islands = [[Унимак]], [[Уналаска]], [[Адак]] |area sqmi = 6821<ref name="EBonline"/> |length mi = 1200 |width mi = |highest mount = |elevation ft = |country = {{знаме|САД}}, {{знаме|Русија}} |country admin divisions title = [[САД]], [[Руска Федерација]] |country admin divisions = [[Алјаска]], [[Камчатски Крај]] |country largest city = [[Уналаска]] |country largest city population = 4.283 |country leader title = |country leader name = |population = 8.162 |population as of = 2000 |density sqmi = |ethnic groups = [[Алеути]] |additional info = }} [[Податотека:AleutianIslandsFromSpace.jpg|250п|мини | десно | Алеутските Острови од вселената]] '''Алеутски острови''' ({{langx|en|Aleutian Islands}}, {{langx|ru|Алеутские острова}}), или скратено ''Алеути'' – [[архипелаг]] со околу 150 [[остров]]и во [[Берингово Море|Беринговото Море]], кои се од [[вулкан]]ско потекло. Се наоѓаат на северозападниот брег на Северна Америка меѓу [[Алјаска]] и [[Камчатка]]. Островите им припаѓаат на [[САД]] и [[Русија]]<ref name="EBonline">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/place/Aleutian-Islands|title=Aleutian Islands|publisher=Encyclopædia Britannica|author=The Editors of Encyclopædia Britannica|date=18 December 2015|accessdate=6 February 2017}}</ref>. Површината на Алеутските Острови е околу 17.766 км<sup>2</sup>, и на нив живеат околу 15.000 жители. Развиен е ловот и риболовот. Тука се наоѓа голема воздухопловна и војна поморска база. Највисока точка е вулканот [[Шишалдин (вулкан)|Шишалдин]] (2.857 м). == Клима == Климата на Алеутските Острови е [[субполарни клими|субполарна]], со океанско влијание. Просечните температури се -1&nbsp;°C во [[јануари]] и 9&nbsp;°C во [[јули]]. ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Aleutian Islands}} {{Wikivoyage|Aleutian Islands}} {{рв|Aleutian Islands}} *[http://www.nauticalcharts.noaa.gov/nsd/coastpilot_w.php?book=9 U.S. Coast Pilot 9, Chapter 7, Aleutian Islands] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150109074904/http://www.nauticalcharts.noaa.gov/nsd/coastpilot_w.php?book=9 |date=2015-01-09 }} * {{GNIS|1397822}} *[http://www.groundtruthtrekking.org/WildCoast.php Seattle to Aleutian Island Expedition] {{никулец}} [[Категорија:Алеутски Острови|*]] [[Категорија:Острови во Беринговото Море]] [[Категорија:Архипелази]] [[Категорија:Архипелази во Тихиот Океан]] [[Категорија:Биосферни резервати во САД]] gj5yex4kuecpl1qea2p2ya6athwi41a Фонон 0 1218853 5625713 5594765 2026-09-09T09:41:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625713 wikitext text/x-wiki Во [[физика]]та, '''фонон''' е [[колективно возбудување]] во периодичното, [[Еластичност (физика)|еластично]] распоредување на [[атом]]ите или [[молекули]]те во [[кондензирана материја]], како [[Цврста состојба на материјата|цврсти тела]] и некои [[течност]]и. Често означен како [[квазичестичка]],<ref>{{Наведена книга|first=Franz|last=Schwabl|title=Advanced Quantum Mechanics|edition=4|publisher=Springer|date=2008|page=253|ISBN=978-3-540-85062-5}}</ref> тој ја претставува [[Возбудена состојба|возбудената состојба]] во квантнатата механичка квантизација на [[Модуси на вибрациите|модусите на вибрациите]] на еластичните структури на интерактивните честички. Фононите играат голема улога во многу физички својства на кондензирана материја, како што се [[Топлинска спроводливост|топлинската]] и [[Електрична спроводливост|електричната спроводливост]]. Проучувањето на фононите е важен дел од физиката на кондензирана материја. Концептот на фонони бил воведен во 1932 година од [[Сојуз на Советските Социјалистички Републики|советскиот]] физичар [[Игор Там]]. Името фонон доаѓа од [[Старогрчки јазик|грчкиот]] збор φωνή (''phonē''), што се преведува во ''звук'' или ''глас'', бидејќи фононите со долги бранови должини создаваат зголемување на [[звук]]от. Името се заснова на зборот ''[[фотон]]''. == Дефиниција == Фонон е [[Квантна механика|квантен механички]] опис на елементарното [[Вибрација|вибрирачко]] движење, во кое решетката од атоми или молекули подеднакво осцилира на една [[честота]].<ref>{{Наведена книга|last1=Simon|first1=Steven H.|title=The Oxford solid state basics|url=https://archive.org/details/oxfordsolidstate0000simo|date=2013|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-968077-1|pages=[https://archive.org/details/oxfordsolidstate0000simo/page/82 82]|edition=1}}</ref> Во [[Класична механика|класичната механика]] ова означува нормален модус на вибрации. Нормалните модуси се важни, бидејќи секоја произволна вибрација на решетката може да се смета како [[суперпозиција]] од овие ''елементарни вибрирачки модуси'' (погл. [[Фурјеова анализа]]). Додека нормалните модуси се феномени слични на бранови во класичната механика, фононите имаат исто така својства слични на честичките, на начин поврзан со двојноста на брановидни честички во квантната механика. == Динамика на решетката == Равенките во овој дел не користат [[Аксиома|аксиоми]] од квантната механика, туку наместо тоа користат односи за кои таму постои директна [[кореспонденција]] во класичната механика. На пример: крута редовна, [[кристал]]на (не [[Аморфна материја|аморфна]]) решетка е составена од ''N'' честички. Овие честички можат да бидат атоми или молекули. ''N'' е голем број, да речеме од редот на 10<sup>23</sup>, или од редот на [[Авогадров број|Авогадровиот број]] за типичен примерок од цврсто тело. Бидејќи решетката е крута, атомите мора да создаваат [[Сила|сили]] една врз друга, за да го задржат секој атом блиску до рамнотежната состојба. Овие сили може да бидат [[Ван дер Валсови сили]], [[Ковалентна врска|ковалентни врски]], [[Електростатичко привлекување|електростатички привлекувања]] како и други, коишто во крајна линија се должат на [[Електрично поле|електричната]] сила. [[Магнет]]ните и [[Гравитација|гравитациските]] сили генерално се занемарливи. Силите помеѓу секој пар на атоми, можат да се одликуваат со [[Потенцијална енергија|потенцијалната енергетска]] функција ''V'', која зависи од растојанието на одделувањето на атомите. Потенцијалната енергија на целата решетка е збир на сите парни потенцијални енергии помножени со факторот ½, за да се компензира за двојно броење:<ref name="latticemechanics3">{{Наведена книга|last=Krauth|first=Werner|title=Statistical mechanics: algorithms and computations|publisher=Oxford University Press|date=April 2006|location=International publishing locations|pages=231–232|url=https://books.google.com/books?id=EnabPPmmS4sC&pg=RA1-PA231&dq=Mechanics+of+particles+on+a+lattice#v=onepage&q=Mechanics%20of%20particles%20on%20a%20lattice&f=false|isbn=978-0-19-851536-4}}</ref> : <math>\frac12\sum_{i \neq j} V\left(r_i - r_j\right)</math> каде што ''r<sub>i</sub>'' е [[Простор|позицијата]] на ''i'' атомот, а ''V'' е [[Потенцијална енергија|потенцијалната енергија]] помеѓу двата атома. Тешко е да се реши експлицитно овој проблем со многу тела, и во класичната и во квантната механика. Со цел да се поедностави задачата, обично се наметнуваат две важни [[Апроксимација|апроксимации]]. Прво, сумата се изведува само преку соседните атоми. Иако електричните сили во реалните цврсти тела се протегаат до бесконечност, оваа апроксимација е сè уште валидна, бидејќи полињата создадени од оддалечените атоми се ефикасно прикажани. Второ, потенцијалите ''V'' се третираат како [[Хармониски треперник|хармониски потенцијали]]. Ова е дозволено сè додека атомите остануваат блиску до нивните рамнотежни состојби. Формално, ова го остварил [[Тејлорова формула|Тејлор, проширувајќи]] ги ''V'' околу неговата рамнотежна вредност во квадратен ред, давајќи му на ''V'' пропорционално поместување ''x''<sup>2</sup> и еластична сила едноставно пропорционална на ''x''. Грешката во игнорирањето на повисоките редови останува мала ако x остане близу до рамнотежата состојба. Резултирачката решетка може да се визуелизира како систем од топки поврзани со пружини. Следната слика покажува кубична решетка, која е добар модел за многу видови на кристални цврсти тела. Другите решетки вклучуваат линеарни синџири, која е многу едноставна решетка која за кратко време ќе ја користиме за моделирање на фононите. (За другите општи решетки, видете во [[кристална структура]].) : [[Податотека:Cubic.svg]] Потенцијалната енергија на решетката сега може да биде напишана како: : <math>\sum_{\{ij\} (\mathrm{nn})} \tfrac12 m \omega^2 \left(R_i - R_j\right)^2.</math> Тука, ''ω'' е [[Природна честота|природната честота]] на хармониските потенцијали, за кои се претпоставува дека ќе бидат исти, бидејќи решетката е редовна. ''R<sub>i</sub>'' е координатната позиција на i атомот, која сега ја мериме од неговата рамнотежна состојба. Сумата над најблиските соседи е означена со (nn). === Бранови на решетките === [[Податотека:Lattice_wave.svg|десно|мини|200x200пкс|Фонон кој се шири низ квадратна решетка (поместувањата на атомите во голема мера се претерани)]] Поради врските помеѓу атомите, поместувањето на еден или повеќе атоми од нивните рамнотежни состојби, доведува до сет од вибрациски [[бран]]ови, кои се шират низ решетката. Еден таков бран е прикажан на сликата десно. [[Амплитуда]]та на бранот е дадена со поместувањата на атомите од нивните рамнотежни состојби. [[Бранова должина|Брановата должина]] λ е означена. Постои минимална можна бранова должина, дадена со двојно раздвојување од рамнотежата помеѓу атомите. Секоја бранова должина пократка од оваа, може да биде вброена во бранова должина подолга од 2а, поради периодичноста на решетката. Ова може да се смета како една од последиците на теорема за земање примероци на Никвист-Шенон, точките на решетката се гледаат како "точки за земање примероци" на континуираниот бран. Не секоја можна вибрација на решетката, има добро-дефинирана бранова должина и честота. Сепак, [[Нормален модус|нормалните модуси]] поседуваат добро-дефинирани бранови должини и [[Честота|честоти]]. === Едно димензионална решетка === [[Податотека:1D_normal_modes_(280_kB).gif|мини|Анимација која ги покажува првите 6 нормални модуси на едно-димензионална решетка: линеарен синџир на честички. Најкратката бранова должина е на врвот, со постепено подолги бранови должини подолу. Во најниските линии може да се види движењето на брановите на десно.]] Со цел да се поедностави анализата која е потребна за 3-димензионалната решетка на атоми, погодно е да се моделира 1-димензионална решетка или линеарен синџир. Овој модел е доволно комплексен за прикажување на истакнатите одлики на фононите. ==== Класичен третман ==== Се претпоставува дека силите помеѓу атомите се линеарни и најблиску-соседни и тие се претставени со еластична пружина. Секој атом се претпоставува дека е точка честичка и јадрото и електроните се движат во чекор ([[адиабатско приближување]]): ''n'' − 1 {{pad|1em}} ''n'' {{pad|2em}} ''n'' + 1 {{pad|5em}} ← {{pad|1em}} ''a'' {{pad|1em}} → ···o++++++o++++++o++++++o++++++o++++++o++++++o++++++o++++++o++++++o··· →→{{pad|2em}}→{{pad|2em}}→→→ ''u''<sub>''n'' − 1</sub>{{pad|2em}}''u<sub>n</sub>''{{pad|2em}}''u''<sub>''n'' + 1</sub> каде што {{mvar|n}} го означува {{mvar|n}}-тиот атом надвор од вкупниот број {{mvar|N}}, a е растојанието помеѓу атомите кога синџирот е во рамнотежа, а {{math|''u<sub>n</sub>''}} поместувањето на {{mvar|n}}-тиот атом од неговата рамнотежна положба. Ако ''C'' е еластична константа на пружината, а {{mvar|m}} маса на атомот, тогаш равенката на движењето на {{mvar|n}}-тиот атом е: : <math>-2Cu_n + C\left(u_{n+1} + u_{n-1}\right) = m\frac{d^2u_n}{dt^2} .</math> Ова е сет од парови равенки. Бидејќи се очекува дека решенијата ќе бидат осцилаторни, новите координати се дефинирани со дискретната Фурјеова трансформација, со цел да ги раздвои нив.<ref>{{Наведена книга|last=Mattuck|first=R.|title=A guide to Feynman Diagrams in the many-body problem|year=1992|url=https://archive.org/details/guidetofeynmandi0000matt_e6n6}}</ref> Ставете : <math>u_n = \sum_{Nak/2\pi=1}^N Q_k e^{ikna}</math> Тука, {{math|''na''}} одговара и се пренесува на континуираната променлива {{mvar|x}} од теоријата на скаларно поле. {{math|''Q<sub>k</sub>''}} се познати како нормални координати, континуираните модуси на полето {{math|''φ<sub>k</sub>''}}. Замената во равенката на движењето ги дава следните ''раздвоени равенки'' (ова бара значителна манипулација користејќи ја ортонормалноста и комплетноста на односите на дискретната Фурјеова трансформација<ref>{{Наведена книга|title=Theoretical Mechanics of Particles and Continua|year=2003|url=https://archive.org/details/theoreticalmecha0000fett|publisher=Dover Books on Physics|first1=Alexander|last1=Fetter|first2=John|last2=Walecka|isbn=0486432610}}</ref>, : <math> 2C(\cos {ka-1})Q_k = m\frac{d^2Q_k}{dt^2}.</math> Ова се равенките за [[Хармониски осцилатор|хармониските осцилатори]] кои имаат решение : <math>Q_k=A_ke^{i\omega_kt};\qquad \omega_k=\sqrt{ \frac{2C}{m}(1-\cos{ka})}</math> Секоја нормална координатна ''Q<sub>k</sub>'' претставува независен вибрационен модус на решетката со бранов број ''k'', кој е познат како [[нормален модус]]. Втората равенка, за {{math|''ω<sub>k</sub>''}}, е позната како [[дисперзивна релација]] помеѓу [[Аголна честота|аголната честота]] и [[Бранов број|брановиот број]]. Во континуитетниот лимит, {{mvar|a}} → 0, {{mvar|N}} → ∞, со фиксиран {{math|''Na''}}, {{math|''u<sub>n</sub>''}} → {{math|''φ''(''x'')}}, скаларно поле <math> \omega(k) \propto k a</math>и '''формула'''. Ова се сведува на слободната скаларна класична теорија на полето. ==== Квантен третман ==== Еднодимензионалниот квантнен механички хармониски синџир се состои од ''N'' идентични атоми. Ова е наједноставниот квантен механички модел на решетка, која им овозможува на фононите да произлезат од неа. Формализмот за овој модел е лесно генерализиран на две и три димензии. Во одредена спротивност на претходниот дел, позициите на масите не се означени со ''u<sub>i</sub>'', туку, наместо тоа, со ''x''<sub>1</sub>, ''x''<sub>2</sub>…, што се мери од нивните рамномерни состојби (т.е. ''x<sub>i</sub>'' = 0, ако честичката ''i'' е во својата рамнотежна состојба.) Во две или повеќе димензии, ''x<sub>i</sub>'' се векторски количини. [[Хамилтонијан]]от за овој систем е : <math>\mathcal{H} = \sum_{i=1}^N \frac{p_i^2}{2m} + \frac{1}{2} m\omega^2 \sum_{\{ij\} (\mathrm{nn})} \left(x_i - x_j\right)^2</math> каде што ''m'' е масата на секој атом (претпоставувајќи дека е еднаква за сите), а ''x<sub>i</sub>'' и ''p<sub>i</sub>'' се операторите за позиција и момент соодветно, за i атомот и сумата е извршена над најблиските соседи (nn). Сепак, се очекува дека во решетката би можело исто така да се појават и бранови кои се однесуваат како честички. Вообичаено е да се справи со [[бран]]овите во [[Фурјеов простор|Фурјеовиот простор]], кој ги користи [[Нормален модус|нормалните модуси]] на [[Бранов вектор|брановиот вектор]] како променливи, наместо како координати на честичките. Бројот на нормални модуси е ист со бројот на честички. Сепак, Фурјеовиот простор е многу корисен со оглед на периодичноста на системот. Може да се воведе сет од ''N'' "нормални координати" ''Q<sub>k</sub>'', дефинирани како дискретни Фурјеови трансформации на ''x<sub>k</sub>'' и ''N'' "конјугирачки моменти" ''Π<sub>k</sub>'' дефинирани како Фурјеови трансформација на ''p<sub>k</sub>'': : <math>\begin{align} Q_k &= \frac{1}\sqrt{N} \sum_{l} e^{ikal} x_l \\ \Pi_{k} &= \frac{1}\sqrt{N} \sum_{l} e^{-ikal} p_l. \end{align}</math> Количината ''k<sub>n</sub>'' излегува дека е [[бранов број]] на фононот, односно 2{{pi}} поделена со [[Бранова должина|брановата должина]]. Овој избор ги задржува посакуваните комутациски релации, како во реалниот простор така и во просторот со векторски бранови. : <math> \begin{align} \left[x_l , p_m \right]&=i\hbar\delta_{l,m} \\ \left[ Q_k , \Pi_{k'} \right] &=\frac{1}N \sum_{l,m} e^{ikal} e^{-ik'am} \left[x_l , p_m \right] \\ &= \frac{i \hbar}N \sum_{l} e^{ial\left(k-k'\right)} = i\hbar\delta_{k,k'} \\ \left[ Q_k , Q_{k'} \right] &= \left[ \Pi_k , \Pi_{k'} \right] = 0 \end{align}</math> Од општиот резултат : <math> \begin{align} \sum_{l}x_l x_{l+m}&=\frac{1}N\sum_{kk'}Q_k Q_{k'}\sum_{l} e^{ial\left(k+k'\right)}e^{iamk'}= \sum_{k}Q_k Q_{-k}e^{iamk} \\ \sum_{l}{p_l}^2 &= \sum_{k}\Pi_k \Pi_{-k} \end{align}</math> Терминот потенцијална енергија е : <math> \tfrac12 m \omega^2 \sum_{j} \left(x_j - x_{j+1}\right)^2= \tfrac12 m\omega^2\sum_{k}Q_k Q_{-k}(2-e^{ika}-e^{-ika})= \tfrac12 \sum_{k}m{\omega_k}^2Q_k Q_{-k}</math> каде : <math>\omega_k = \sqrt{2 \omega^2 \left( 1 - \cos{ka} \right)} = 2\omega\left|\sin\frac{ka}2\right|</math> Хамилтонијанот може да биде напишан во просторот со векторски бранови како : <math>\mathcal{H} = \frac{1}{2m}\sum_k \left( \Pi_k\Pi_{-k} + m^2 \omega_k^2 Q_k Q_{-k} \right)</math> Спојките помеѓу променливите на позицијата биле трансформирани; ако ''Q'' и ''Π'' биле [[хермитијани]] (кои тие не се), трансформираниот Хамилтонијан би требало да опише ''N'' неспоени хармониски осцилатори. Формата на квантизацијата зависи од изборот на граничните услови; за поедноставување, се наметнуваат ''периодични'' гранични услови, со дефинирање на (''N''&nbsp;+ 1)тиот атом како еквивалент на првиот атом. Физички, ова одговара на приклучувањето на синџирот на неговите краеви. Резултирачката квантизација е : <math>k=k_n = \frac{2\pi n}{Na} \quad \mbox{for } n = 0, \pm1, \pm2, \ldots \pm \frac{N}2 .\ </math> Горната граница на ''n'' доаѓа од минималната бранова должина, што е двојна вредност од растојанието на решетката ''a'', како што беше продискутирано погоре. Хармониските осцилаторни карактеристични вредности или нивоа на енергија за модусот ''ω<sub>k</sub>'' се : <math>E_n = \left(\tfrac12+n\right)\hbar\omega_k \qquad n=0,1,2,3 \ldots</math> Нивоата се подеднакво распоредени на: : <math>\tfrac12\hbar\omega , \ \tfrac32\hbar\omega ,\ \tfrac52\hbar\omega \ \cdots</math> каде {{sfrac|1|2}}''ħω'' е [[Енергија на нултата точка|енергијата на нултата точка]] на [[Квантен хармониски осцилатор|квантниот хармониски осцилатор]]. '''Точна''' количина на [[енергија]] ''ħω'' мора да се достави до решетката на хармонискиот осцилатор за да го потисне на следното ниво на енергија. Во споредба со [[фотон]]скиот случај, кога електромагнетното поле се квантифицира, квантумот на вибрациона енергија се нарекува фонон. Сите квантни системи истовремено покажуваат својства како бранови или честички. Својствата како честички на фононот најдобро се разбираат со користење на методите за [[втора квантизација]] и техниките на операторот опишани подоцна.<ref name="Mahan">{{Наведена книга|last=Mahan|first=G. D.|title=Many-Particle Physics|url=https://archive.org/details/manyparticlephys0000maha_r7o3|publisher=Springer|location=New York|isbn=0-306-46338-5|year=1981}}</ref> === Тридимензионална решетка === Ова може да биде генерализирано за тридимензионална решетка. Брановиот број ''k'' се заменува со тро-димензионален [[бранов вектор]] '''k'''. Понатаму, секој '''k''' е сега поврзан со три нормални координати. Новите индекси ''s'' = 1,2,3 ја означуваат [[Поларизација (бранови)|поларизација]] на фононите. Во еднодимензионалниот модел, атомите биле ограничени да се движат по должината на линијата, па фононите соодветствувале со [[надолжен бран|надолжните бранови]]. Во три димензии, вибрациите не се ограничени на правецот на размножување, и можат исто така да се појават и во нормалните рамнини, како [[попречен бран|попречните бранови]]. Ова доведува до пораст на дополнителните нормални координати, кои како форма на Хамилтонијан укажуваат, дека можеме да ги видиме како независни видови на фонони. === Дисперзиона релација === [[Податотека:Diatomic_phonons.png|мини|Криви на дисперзија во линеарен двоатомски синџир]] [[Податотека:Optical & acoustic vibrations-en.svg|мини|250x250пкс|Оптички и акустични вибрации во линеарен двоатомски синџир.]] [[Податотека:Phonon_dispersion_relations_in_GaAs.png|мини|250x250пкс|Дисперзивен однос ''ω''&nbsp;=&nbsp;''ω''('''k''') за некои бранови кои одговараат на вибрациите на решетките во GaAs.<ref name="Cardona" />]] За една-димензионална наизменична низа од два вида на јон или атом со маса ''m''<sub>1</sub>, ''m''<sub>2</sub> повторувани периодично на растојание ''a'', поврзани со пружини со константа на пружина ''K'', два модуса на вибрации резултираат:<ref name="Misra" /> : <math>\omega_\pm^2 = K\left(\frac{1}{m_1} +\frac{1}{m_2}\right) \pm K \sqrt{\left(\frac{1}{m_1} +\frac{1}{m_2}\right)^2-\frac{4\sin^2\frac{ka}{2}}{m_1 m_2}} ,</math> каде ''k'' е бранов фактор на вибрациите поврзани со неговата бранова должина со <math>k = \frac{2 \pi}{\lambda}</math>. Врската помеѓу честотата и брановиот фактор, ''ω''&nbsp;=&nbsp;''ω''(''k''), е позната како [[дисперзиона релација]]. Знакот плус резултира во таканаречен оптички модус, а знакот минус во акустички модус. Во оптичкиот модус два соседни различни атоми се движат еден наспроти друг, додека во акустичниот модус се движат заедно. Брзината на ширење на акустичкиот фонон, која е исто така [[брзина на звукот]] во решетката, е дадена со наклонот на акустичната дисперзиона релација, {{sfrac|∂''ω<sub>k</sub>''|∂''k''}} (види [[групна брзина]].) При ниски вредности на ''k'' (на пр.: долги бранови должини), дисперзионата релација е речиси линеарна, а брзината на звукот е приближно ''ωa'', независно од фононската честота. Како резултат на тоа, пакетите од фонони со различни (но долги) бранови должини можат да се шират на големи растојанија низ решетката без да се распаднат. Ова е причината поради која звукот се шири низ цврсти тела без значителни изобличувања. Ова однесување не успева при големи вредности на ''k'', на пр. кратки бранови должини, поради микроскопските детали на решетката. За кристал кој има најмалку два атома во својата [[примитивна ќелија]], [[Дисперзиона релација|дисперзионите релации]] покажуваат два вида фонони, имено, оптичките и акустичните модуси соодветствуваат на горната сина и долна црвена крива на дијаграмот, соодветно. Вертикалната оска е енергијата или честотата на фононот, додека хоризонталната оска е [[Бранов вектор|брановиот вектор]]. Границите при −{{sfrac|{{pi}}|''a''}} и {{sfrac|{{pi}}|''a''}} се оние од првата [[Брилуинова зона]].<ref name="Misra">{{Наведена книга|title=Physics of Condensed Matter|first=Prasanta Kumar|last=Misra|url=https://books.google.com/books?id=J6rMISLVCmcC&pg=PA44|pages=44|chapter=§2.1.3 Normal modes of a one-dimensional chain with a basis|publisher=Academic Press|isbn=0-12-384954-3|year=2010}}</ref> Кристал со ''N'' ≥ 2 различни атоми во [[Примитивна ќелија|примитивната ќелија]] покажува три акустични модуси: еден [[надолжен акустичен модус]] и два [[попречен акустичен модус|попречни акустични модуси]]. Бројот на оптички модови е 3''N'' - 3. Долната слика ги прикажува дисперзионите релации за неколку фононски модуси во GaAs како функција од брановиот вектор '''k''' во главните насоки на својата Брилуинова зона.<ref name="Cardona"> {{Наведена книга|title=Fundamentals of Semiconductors|series=Physics and Materials Properties|first1=Peter Y.|last1=Yu|first2=Manuel|last2=Cardona|url=https://books.google.com/books?id=5aBuKYBT_hsC&pg=PA111|page=111|chapter=Fig. 3.2: Phonon dispersion curves in GaAs along high-symmetry axes|isbn=3-642-00709-0|year=2010|edition=4|publisher=Springer}}</ref> Многу дисперзиони криви на фононите биле мерени со [[неутронското расејување]]. Физиката на звукот во [[флуид]]ите се разликува од физиката на звукот во цврстите тела, иако и двата се густински бранови: звучните бранови во течностите имаат само надолжни компоненти, додека звучните бранови во цврстите тела имаат надолжни и попречни компоненти. Ова е поради тоа што течностите не можат да ги поддржат смолкнувачките (напречните) стресови (но види во вискоеластични флуиди, кои се пјавуваат само на високи честоти). === Интерпретација на фононите со корисење на техниките за втора квантизација === Всушност, погоре добиениот Хамилтонијан изгледа како класична Хамилтонијанова функција, но ако се толкува како [[Оператор (физика)|оператор]], тогаш ја опишува квантната теорија на полето на неинтерактивните [[бозон]]и. [[Енергетски спектар|Енергетскиот спектар]] на овој Хамилтонијан лесно се добива со методот на скалести оператори, сличен на проблемот со [[Квантен хармониски осцилатор|квантниот хармониски осцилатор]]. Воведуваме сет од скалести оператори дефинирани со:{{citation needed|date=February 2014}} : <math>\begin{alignat}{2} b_k&=\frac{1}\sqrt{2}\left(\frac{Q_k}{l_k}+i\frac{\Pi_{-k}}{\frac{\hbar}{l_k}}\right), &\quad Q_k&=l_k\frac{1}\sqrt{2}\left({b_k}^\dagger+b_{-k}\right) \\ {b_k}^\dagger&=\frac{1}\sqrt{2}\left(\frac{Q_{-k}}{l_k}-i\frac{\Pi_{k}}{\frac{\hbar}{l_k}}\right), &\quad \Pi_k&=\frac{\hbar}{l_k}\frac{i}\sqrt{2}\left({b_k}^\dagger-b_{-k}\right) \\ l_k&=\sqrt\frac{\hbar}{m\omega_k} \end{alignat}</math> Со директно вметнување Хамилтонијан, лесно може да се потврди дека{{citation needed|date=February 2014}} : <math>\mathcal{H} =\sum_k \hbar\omega_k \left({b_k}^\dagger b_k+\tfrac12\right) ,\quad \left[b_k , {b_{k'}}^\dagger \right] = \delta_{k,k'} ,\quad \Big[b_k , b_{k'} \Big] = \left[{b_k}^\dagger , {b_{k'}}^\dagger \right] = 0.</math> Како и со квантниот хармониски осцилатор, еден може да покаже дека ''b<sub>k</sub>''<sup>†</sup> и ''b<sub>k</sub>'', соодветно, создаваат и уништуваат едно возбудување од енергија ''ħω<sub>k</sub>''. Овие возбудувања се фононите.{{citation needed|date=February 2014}} Можат да се одредат две важни својства на фононите. Прво, фононите се [[бозон]]и, бидејќи секој број на идентични возбудувања може да се создаде со повторена примена на операторот за создавање ''b<sub>k</sub>''<sup>†</sup>. Второ, секој фонон е "колективен модус" предизвикан од движењето на секој атом во решетката. Ова може да се види од фактот дека скалестите оператори содржат суми над операторите за позиција и момент на секој атом.{{citation needed|date=February 2014}} Не е ''а'' ''приори'' очигледно дека овие возбудувања генерирани од ''b'' операторите се буквално бранови од поместувањето на решетката, но еден може да се убеди себеси за ова, со пресметување на ''[[функција за корелација]]та позиција-позиција''.{{citation needed|date=February 2014}} Нека |''k''> означува состојба со единечен квантум од возбуден мод ''k'', на пр. : <math>| k \rangle = b_k^\dagger | 0 \rangle.</math> Може да се покаже дека, за било кои два атома ''j'' и ''l'', : <math>\langle k | x_j(t) x_l(0) | k \rangle = \frac{\hbar}{Nm\omega_k} \cos \big( k(j-l)a - \omega_k t \big) + \langle 0 | x_j(t) x_l(0) |0 \rangle </math> кои имаат форма на решеткаст бран со честота ''ω<sub>k</sub>'' и бранов број ''k''. Во три димензии, Хамилтонијанот има форма : <math>\mathcal{H} = \sum_k \sum_{s = 1}^3 \hbar \, \omega_{k,s} \left( {b_{k,s}}^\dagger b_{k,s} + \tfrac12 \right).</math>{{citation needed|date=February 2014}} == Акустични и оптички фонони == Цврстите тела со повеќе од еден атом во најмалата [[ќелијска единица]], прикажуваат два вида фонони: акустични фонони и оптички фонони. '''Акустични фонони''' се кохерентни движења на атомите во решетката, надвор од нивните рамнотежни состојби. Ако поместувањето е во насока на ширењето, тогаш во некои области атомите ќе бидат поблиску, а во други подалеку, како кај звучниот бран во воздухот (оттука и името акустички). Поместувањето нормално на правецот на размножувањето е споредливо со брановите на низата. Ако бранова должина на акустичните фонони оди до бесконечност, тоа одговара на едноставното поместување на целиот кристал, а тоа троши енергија за нулта деформација. Акустичните фонони покажуваат линеарна врска помеѓу честотата и брановиот вектор на фононот за долги бранови должини. Честотите на акустичните фонони се стремат кон нула со подолга бранова должина. Лонгитудиналните и попречните акустични фонони често биле скратувани како LA и TA фонони, соодветно. '''Оптичките фонони''' се не-фазни движења на атомите во решетката, еден атом се движи во лево а неговиот сосед во десно. Ова се случува ако основата на решетката се состои од два или повеќе атоми. Тие се нарекуваат ''оптички'', бидејќи во јонските кристали, како [[натриум хлорид]]от, тие се возбудени од [[Инфрацрвено зрачење|инфрацрвеното зрачење]]. Електричното поле на светлината ќе го помести секој позитивен натриум-јон во правец на полето, а секој негативен хлорид-јон во другата насока, праќајќи го кристалот да вибрира. Оптичките фонони имаат честота различна од нула, во центарот на [[Брилуинова зона|Брилуиновата зона]] и не покажуваат дисперзија близу лимитот на таа долга бранова должина. Тоа е затоа што тие кореспондираат со модусот на вибрации, каде што позитивните и негативните јони на соседните мрежни решетки се вртат едни спроти други, создавајќи временски различен [[електричен диполен момент]]. Оптичките фонони кои се во интеракција на овој начин со светлината, се нарекуваат ''инфрацрвени активни''. Оптичките фонони кои се ''Раман'' активни, исто така, можат да бидат во интеракција индиректно со светлина, преку [[Раманово расејување|Рамановото расејување]]. Оптичките фонони се често скратувани како LO и TO фонони, за надолжни и попречни модуси; а раздвојувањето помеѓу LO и TO честотите често е опишано точно со релацијата Лидајн-Сакс-Телер. Кога се мери оптичката енергија од фононот со експеримент, оптичките фононски честоти понекогаш се даваат со [[Спектроскопски бранов број|спектроскопскиот бранов број]], каде што симболот ''ω'' ја претставува обичната честота (не е аголната честота) и се изразува во единица [[Сантиметар|cm]]<sup>−1</sup>. Вредноста се добива со делење на честотата со [[Брзина на светлината во вакуум|брзината на светлината во вакуум]]. Со други зборови, честотата во cm<sup>−1</sup> единици одговара на инверзната вредност на [[бранова должина]] на [[фотон]]от во вакуум, која има иста честота како и измерениот фонон.<ref name="cmian">{{Наведена книга|last=Mahan|first=Gerald|title=Condensed Matter in a Nutshell|url=https://archive.org/details/condensedmatteri0000maha|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|year=2010|isbn=0-691-14016-2}}</ref> cm<sup>−1</sup> е единица за енергија која често се користи во дисперзиските релации и на акустичките и на оптичките фонони, за повеќе детали и користење види во единици на енергија. == Кристален моментум == [[Податотека:Phonon_k_3k.gif|десно|мини|250x250пкс|k-векторите што ја надминуваат првата зона Брилуин (црвени) не носат повеќе информации од другите вектори (црни) во првата зона Брилуин.]] По аналогија на [[фотон]]ите и [[Материјален бран|материјалните бранови]], фононите биле третирани со брановиот фактор ''k'', како да имаат [[Момент (математика)|моментум]] ''ħk'', меѓутоа, ова не е строго правилно, бидејќи ''ħk'' не е всушност физички моментум; тој се нарекува ''кристален моментум или псевдомоментум''. Ова е поради тоа што ''k'' е одреден само до додавањето на константни вектори (реципрочни вектори на решетки и многукратник од цели броеви од него). На пример, во еднодимензионалниот модел, нормалните координати ''Q'' и ''Π'' се дефинирани така што : <math>Q_k \stackrel{\mathrm{def}}{=} Q_{k+K} ;\quad \Pi_k \stackrel{\mathrm{def}}{=} \Pi_{k + K}</math> каде : <math>K = \frac{2n\pi}{a}</math> за било кој цел број ''n''. Фонон со бранова должина ''k'' е на тој начин еквивалентен со бесконечното семејство на фонони со бранови броеви ''k''&nbsp;±&nbsp;{{sfrac|2{{pi}}|''a''}}, ''k''&nbsp;±&nbsp;{{sfrac|4{{pi}}|''a''}} и така натаму. Физички, реципрочните вектори на решетки се однесуваат како дополнителни парчиња на моментум што решетката може да го пренесе на фононот. Блох електроните го почитуваат сличниот сет на ограничувања. Вообичаено е да се разгледуваат фононските бранови вектори k, кои имаат најмала величина | k | во нивното "семејство". Сетот од сите такви браново вектори ја дефинира ''првата Брилуинова зона''. Дополнителни Брилуинови зони можат да бидат дефинирани како копии од првата зона, префрлени од некој реципрочен решеткаст вектор. [[Податотека:Brillouin_zone.svg|мини|Бриллуински зони, (а) во квадратна решетка, и (б) во шестаголна решетка]] == Термодинамика == [[Термодинамика|Термодинамичките]] својства на цврстите тела се директно поврзани со нивната фононска структура. Целиот сет на сите можни фонони кои се опишани со фононовата дисперзиона релација се комбинирани во она што е познато како фононска густина на состојби, која го одредува топлинскиот капацитет на кристалот. Од природата на оваа дистрибуција, топлинскиот капацитет  доминира во високочестотниот дел од дистрибуцијата, додека топлинската спроводливост првенствено е резултат на регионот со ниска честота.{{cn|date=February 2019}} При [[апсолутна нула]] температура, кристалната решетка лежи во својата [[основна состојба]] и не содржи фонони. Решетката на [[температура]] различна од нула има енергија која не е константна, туку флуктуира случајно околу некоја средна вредност. Овие флуктуации на енергија се предизвикани од случајните вибрации на решетката, кои можат да се посматраат како гас од фонони. Бидејќи овие фонони се генерирани од температурата на решетката, тие понекогаш се означени како термални фонони.{{citation needed|date=February 2014}} Термалните фонони можат да бидат создадени и уништени со случајни енергетски флуктуации. На јазикот на статистичката механика ова значи дека хемискиот потенцијал за додавање на фонон е нула. Ова однесување е проширување на хармонискиот потенцијал во анхармонискиот режим. Однесувањето на термалните фонони е слично на [[Фотон гас|фотонот гас]] произведен од [[Електромагнетна празнина|електромагнетната празнина]], при што фотоните можат да бидат емитирани или апсорбирани од ѕидовите на шуплината. Оваа сличност не е коинцидентна, бидејќи излегува дека електромагнетното поле се однесува како збир на хармониски осцилатори, што доведува до црнотелесно зрачење. И двата гаса ги почитуваат статистиките на Босе-Ајнштајн: во топлинската рамнотежа и во рамките на хармонискиот режим, веројатноста за пронаоѓање на фонони или фотони во дадената состојба со дадена аголна честота е:{{citation needed|date=February 2014}} : <math>n\left(\omega_{k,s}\right) = \frac{1}{\exp\left(\dfrac{\hbar\omega_{k,s}}{k_\mathrm{B}T}\right) - 1}</math> каде ''ω''<sub>''k'',''s''</sub> е честотата на фононите (или фотоните) во состојбата, ''k''<sub>B</sub> е [[Болцманова константа|Болцмановата константа]], а ''T'' е температурата. === Проток на топлината во нанометарски широки процепи === Идејата за квантно тунелирање применета на фононите создава идеја за ''фононско тунелирање'', каде што низ нанометарски широки процепи, топлината може да пренесува помеѓу материјалите од фононот што е "тунел" помеѓу двата материјали.<ref>MIT. (2015). "Tunneling across a tiny gap." http://news.mit.edu/2015/phonon-tunneling-heat-flow-nanometer-gaps-0407. Retrieved December 24, 2018.</ref> Типот на пренос на топлина функционира помеѓу растојанија премногу големи за да се случи [[Топлинско спроведување|спроведување]], но премногу мали за да се случи [[зрачење]]. == Операторски формализам == Фононот Хамилтонијан е даден со : <math>\mathcal{H} = \tfrac12 \sum_\alpha\left(p_\alpha^2 + \omega^2_\alpha q_\alpha^2 -\tfrac12 \hbar\omega_\alpha\right)</math> Во однос на операторите, овие се дадени со : <math>\mathcal{H} = \sum_\alpha\hbar\omega_\alpha {a_\alpha}^\dagger a_\alpha</math> Тука, при изразувањето на [[Хамилтонијан]]от во операторскиот формализам, не го земавме предвид при пресметувањето терминот {{sfrac|1|2}}''ħω<sub>q</sub>'', бидејќи ако земеме бесконечна решетка или, за тоа прашање  континуум, теминот {{sfrac|1|2}}''ħω<sub>q</sub>'' ќе даде бесконечност. Оттука, тој е "ренормализиран", со ставање на факторот {{sfrac|1|2}}''ħω<sub>q</sub>'' на вредност 0, тврдејќи дека разликата во енергијата е она што ние го мериме, а не апсолутната вредност од неа. Оттука, факторот {{sfrac|1|2}}''ħω<sub>q</sub>'' е отсутен во операторскиот формализиран израз за [[Хамилтонијан]]от. Основната состојба, исто така, наречена "вакуумска состојба" е состојбата составена од без фонони. Оттука, енергијата на основната состојба е 0. Кога системот е во состојба |n<sub>1</sub>n<sub>2</sub>n<sub>3</sub> ...⟩, велиме дека има ''n<sub>α</sub>'' фонони од типот ''α''. ''n<sub>α</sub>'' се нарекуваат број на окупација на фононите. Енергијата на еден фонон од тип α е ħωq, а вкупната енергија на општиот фононски систем е дадена со ''n''<sub>1</sub>''ħω''<sub>1</sub>&nbsp;+&nbsp;''n''<sub>2</sub>''ħω''<sub>2</sub>&nbsp;+…. Со други зборови, фононите не се интерактивни. Дејството на операторите за создавање и уништување е дадено со : <math>{a_\alpha}^\dagger\Big|n_1\ldots n_{\alpha -1}n_\alpha n_{\alpha +1}\ldots\Big\rangle = \sqrt{n_\alpha +1}\Big|n_1\ldots,n_{\alpha -1}, (n_\alpha+1), n_{\alpha+1}\ldots\Big\rangle</math> и : <math>a_\alpha\Big|n_1\ldots n_{\alpha -1}n_\alpha n_{\alpha +1}\ldots\Big\rangle = \sqrt{n_\alpha}\Big|n_1\ldots,n_{\alpha -1},(n_\alpha-1),n_{\alpha+1},\ldots\Big\rangle</math> на пр. ''a<sub>α</sub>''<sup>†</sup> создава фонон од типот ''α'', додека ''a<sub>α</sub>'' го уништува. Оттука, тие се оператори за создавање и уништување на фонони. Аналогно на случајот на [[Квантен хармониски осцилатор|квантниот хармониски осцилатор]], можеме да го дефинираме операторот на бројот на честички како : <math>N = \sum_\alpha {a_\alpha}^\dagger a_\alpha.</math> Бројниот оператор се менува со низата производи од операторите за создавање и уништување, ако бројот на а е еднаков на бројот на ''a''<sup>†</sup>. Фононите се бозони, бидејќи |''α'',''β''⟩ = |''β'',''α''⟩, т.е. тие се симетрични при замена.<ref>{{Наведена книга|title=Statistical Mechanics, A Set of Lectures|last=Feynman|first=Richard P.|authorlink=|year=1982|publisher=Benjamin-Cummings|location=Reading, MA|isbn=0-8053-2508-5|page=[https://archive.org/details/statisticalmecha00rich/page/159 159]|pages=|url=https://archive.org/details/statisticalmecha00rich|accessdate=}}</ref> == Нелинеарност == Исто како и [[фотон]]ите, фононите можат да прават интеракција преку параметарско долно претворање<ref>{{Наведено списание|title=Phonon–phonon interactions due to non-linear effects in a linear ion trap|url=http://www.quantumoptics.at/images/publications/papers/apb03_marquet.pdf|first1=C.|last1=Marquet|first2=F.|last2=Schmidt-Kaler|first3=D. F. V.|last3=James|journal=Applied Physics B|volume=76|pages=199–208|date=2003|doi=10.1007/s00340-003-1097-7|arxiv=quant-ph/0211079|bibcode=2003ApPhB..76..199M|access-date=2019-03-04|archive-date=2016-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026163606/http://www.quantumoptics.at/images/publications/papers/apb03_marquet.pdf|url-status=dead}}</ref> и да формираат притиснати кохерентни состојби.<ref>{{Наведено списание|first1=D. E.|last1=Reiter|first2=S.|last2=Sauer|first3=J.|last3=Huneke|first4=T.|last4=Papenkort|first5=T.|last5=Kuhn|first6=A.|last6=Vagov|first7=V. M.|last7=Axt|url=http://iopscience.iop.org/1742-6596/193/1/012121/pdf/1742-6596_193_1_012121.pdf|title=Generation of squeezed phonon states by optical excitation of a quantum dot|publisher=[[Institute of Physics]]|date=2009|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=193|page=012121|doi=10.1088/1742-6596/193/1/012121}}</ref> == Предвидени својства == Иако фононите често се користат како квазичестички, некои популарни истражувања покажале дека фононите и [[ротон]]ите навистина можат да имаат ист вид на маса, и да бидат под влијание на гравитацијата како што се стандардните честички.<ref>Alberto Nicolis and Riccardo Penco. (2017). [https://arxiv.org/pdf/1705.08914.pdf%7CMutual Interactions of Phonons, Rotons, and Gravity] Retrieved November 27, 2018</ref> Всушност, предвидено е да фононите имаат вид на [[негативна маса]] и негативна гравитација.<ref>Angelo Esposito, Rafael Krichevsky, and Alberto Nicolis. (2018). [https://arxiv.org/pdf/1807.08771.pdf%7CThe mass of sound] Retrieved November 11, 2018</ref> Ова може да биде покажано од фактот како фононите знаат побрзо да патуваат во погусти материјали. Бидејќи дел од материјалот што се насочува кон гравитацискиот извор е поблиску до објектот, тој станува погуст на тој крај. Од ова, се предвидува дека фононите ќе се одвратат, бидејќи ќе ја откријат разликата во густината, покажувајќи ги квалитетите на негативното гравитациско поле.<ref>https://phys.org/news/2018-08-phonons-mass-negative-gravity.html Retrieved November 27, 2018</ref> Иако ефектот би бил премногу мал за мерење, можно е да со идната опрема ќе се дојде до успешни резултати. Фононите, исто така, се предвидени да играат клучна улога во [[суперспроводливост]]а во материјалите и предвидувањето на суперспроводливи соединенија.<ref>Enamul Haque and M. Anwar Hossain. (2018). [https://arxiv.org/pdf/1808.06700.pdf%7CFirst-principles prediction of phonon-mediated superconductivity in XBC (X= Mg, Ca, Sr, Ba)] Retrieved November 27, 2018</ref> == Поврзано == {{portal|Physics}} {{div col|colwidth=22em}} * [[Бозон]] * [[Brillouin scattering]] * [[Fracton]] * [[Linear elasticity]] * [[Механички бран]] * [[Phonon scattering]] * [[Acoustic metamaterials#Phononic crystal|Phononic crystal]] * [[Rayleigh wave]] * [[Relativistic heat conduction]] * [[Rigid unit modes]] * [[SASER]] * [[Second sound]] * [[Surface acoustic wave]] * [[Surface phonon]] * [[Thermal conductivity]] * [[Vibration]] {{div col end}} == Наводи == {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == * [http://web.mit.edu/newsoffice/2010/explained-phonons-0706.html Explained: Phonons], MIT News, 2010. * [https://web.archive.org/web/20080318142623/http://dept.kent.edu/projects/ksuviz/leeviz/phonon/phonon.html Optical and acoustic modes] * Phonons in a One Dimensional Microfluidic Crystal [http://www.nature.com/nphys/journal/v2/n11/abs/nphys432.html] and [https://arxiv.org/abs/1008.1155] with movies in [http://www.weizmann.ac.il/materials/barziv/project_1.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120307215812/http://www.weizmann.ac.il/materials/barziv/project_1.htm |date=2012-03-07 }}. {{particles}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Квазичестички]] [[Категорија:Бозони]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 4vpqc1xl2nk865nstqclphks2fzqld5 Хуман хорионичен гонадотропин 0 1221477 5625440 5113144 2026-09-08T20:10:31Z Bjankuloski06 332 5625440 wikitext text/x-wiki {{infobox protein | Name = Хорионичен гонадотропин,<br />алфа полипептид | caption = | image = HCG structure.png | width = | HGNCid = 1885 | Symbol = [[Chorionic gonadotropin alpha|CGA]] | AltSymbols = FSHA, GPHa, GPHA1, HCG, LHA, TSHA | EntrezGene = 1081 | OMIM = 118850 | RefSeq = NM_000735 | UniProt = P01215 | ChemSpiderID = none | PDB = | ECnumber = | Chromosome = 6 | Arm = q | Band = 14 | LocusSupplementaryData = -q21 }} {{infobox protein | Name = хорионичен гонадотропин,<br />бета полипептид | caption = | image = | width = | HGNCid = 1886 | Symbol = [[Chorionic gonadotropin beta|CGB]] | AltSymbols = CGB3 | EntrezGene = 1082 | OMIM = 118860 | RefSeq = NM_000737 | UniProt = P01233 | ChemSpiderID = none | PDB = | ECnumber = | Chromosome = 19 | Arm = q | Band = 13.3 | LocusSupplementaryData = }} '''Хуманиот хорионичен гонадотропин''' ('''hCG''') е [[хормон]] кој се создава од [[плацента]]та после имплантација.<ref name="pmid19171054"/><ref name="pmid10235686">{{Наведено списание |vauthors=Gregory JJ, Finlay JL | title = Alpha-fetoprotein and beta-human chorionic gonadotropin: their clinical significance as tumour markers | journal = Drugs | volume = 57 | issue = 4 | pages = 463–7 | date=April 1999 | pmid = 10235686 | doi = 10.2165/00003495-199957040-00001 }}</ref> Присуството на hCG може да биде детектирано од некои [[тест за бременост|тестови за бременост]]. Некои [[канцер|канцерогени тумори]] го создаваат овој хормон; оттаму, измерени покачени нивоа кај пациентка која не е бремена може да доведат до дијагноза на рак, а ако е многу покачено, до [[паранеопластични синдроми]], сепак, не е познато дали неговата секреција е причинител, или последица на [[канцерогенеза]]та. Питуитарниот аналог на hCG, познат како [[лутеинизирачки хормон]] (LH), се создава во [[питуитарна жлезда|питуитарната жлезда]] кај мажите и жените независно од возраста.<ref name="pmid19171054">{{Наведено списание | vauthors = Cole LA | title = New discoveries on the biology and detection of human chorionic gonadotropin | journal = Reprod. Biol. Endocrinol. | volume = 7 | issue = | pages = 8 | year = 2009 | pmid = 19171054 | pmc = 2649930 | doi = 10.1186/1477-7827-7-8 }}</ref><ref name="pmid1695224">{{Наведено списание |vauthors=Hoermann R, Spoettl G, Moncayo R, Mann K | title = Evidence for the presence of human chorionic gonadotropin (hCG) and free beta-subunit of hCG in the human pituitary | journal = J. Clin. Endocrinol. Metab. | volume = 71 | issue = 1 | pages = 179–86 | date=July 1990 | pmid = 1695224 | doi = 10.1210/jcem-71-1-179}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Хормони}} [[Категорија:Пептидни хормони]] [[Категорија:Гени на хромозомот 6]] [[Категорија:Гени на хромозомот 19]] [[Категорија:Противстаросни супстанции]] [[Категорија:Полови хормони]] [[Категорија:Хемиска патологија]] 233xioxky8czvei5efzosg90gxyuszt 5625441 5625440 2026-09-08T20:10:59Z Bjankuloski06 332 5625441 wikitext text/x-wiki {{infobox protein | Name = Хорионичен гонадотропин,<br />алфа полипептид | caption = | image = HCG structure.png | width = | HGNCid = 1885 | Symbol = [[Chorionic gonadotropin alpha|CGA]] | AltSymbols = FSHA, GPHa, GPHA1, HCG, LHA, TSHA | EntrezGene = 1081 | OMIM = 118850 | RefSeq = NM_000735 | UniProt = P01215 | ChemSpiderID = none | PDB = | ECnumber = | Chromosome = 6 | Arm = q | Band = 14 | LocusSupplementaryData = -q21 }} {{infobox protein | Name = хорионичен гонадотропин,<br />бета полипептид | caption = | image = | width = | HGNCid = 1886 | Symbol = [[Chorionic gonadotropin beta|CGB]] | AltSymbols = CGB3 | EntrezGene = 1082 | OMIM = 118860 | RefSeq = NM_000737 | UniProt = P01233 | ChemSpiderID = none | PDB = | ECnumber = | Chromosome = 19 | Arm = q | Band = 13.3 | LocusSupplementaryData = }} '''Хуманиот хорионичен гонадотропин''' ('''hCG''') е [[хормон]] кој се создава од [[плацента]]та после имплантација.<ref name="pmid19171054"/><ref name="pmid10235686">{{Наведено списание |vauthors=Gregory JJ, Finlay JL | title = Alpha-fetoprotein and beta-human chorionic gonadotropin: their clinical significance as tumour markers | journal = Drugs | volume = 57 | issue = 4 | pages = 463–7 | date=April 1999 | pmid = 10235686 | doi = 10.2165/00003495-199957040-00001 }}</ref> Присуството на hCG може да биде детектирано од некои [[тест за бременост|тестови за бременост]]. Некои [[рак (болест)|канцерогени тумори]] го создаваат овој хормон; оттаму, измерени покачени нивоа кај пациентка која не е бремена може да доведат до дијагноза на рак, а ако е многу покачено, до [[паранеопластични синдроми]], сепак, не е познато дали неговата секреција е причинител, или последица на [[канцерогенеза]]та. Питуитарниот аналог на hCG, познат како [[лутеинизирачки хормон]] (LH), се создава во [[питуитарна жлезда|питуитарната жлезда]] кај мажите и жените независно од возраста.<ref name="pmid19171054">{{Наведено списание | vauthors = Cole LA | title = New discoveries on the biology and detection of human chorionic gonadotropin | journal = Reprod. Biol. Endocrinol. | volume = 7 | issue = | pages = 8 | year = 2009 | pmid = 19171054 | pmc = 2649930 | doi = 10.1186/1477-7827-7-8 }}</ref><ref name="pmid1695224">{{Наведено списание |vauthors=Hoermann R, Spoettl G, Moncayo R, Mann K | title = Evidence for the presence of human chorionic gonadotropin (hCG) and free beta-subunit of hCG in the human pituitary | journal = J. Clin. Endocrinol. Metab. | volume = 71 | issue = 1 | pages = 179–86 | date=July 1990 | pmid = 1695224 | doi = 10.1210/jcem-71-1-179}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Хормони}} [[Категорија:Пептидни хормони]] [[Категорија:Гени на хромозомот 6]] [[Категорија:Гени на хромозомот 19]] [[Категорија:Противстаросни супстанции]] [[Категорија:Полови хормони]] [[Категорија:Хемиска патологија]] qry3b3mfpkiandbhifclefdqn3yup2z Улица без радост 0 1221876 5625554 5384371 2026-09-09T03:02:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625554 wikitext text/x-wiki '''''Улица без радост''''' e германски [[филм]] заснован на [[новела]]та на [[Хуго Беттауер]] и во режија на [[Георг Вилхелм Пабст]]. Овој филм е еден од првите филмови на движењето наречено ''Нова објективност''. [[Грета Гарбо]] ја игра својата втора голема улога. Филмот често се опишува како приказна за [[морал]]от во која "падната жена" страда за своите гревови, додека доблесната е наградена.<ref>Есеј од Мајкл Колер на ''улицата Џојлеј'' во ''сцените на кино'' : http://www.sensesofcinema.com/2004/cteq/the_joyless_street/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190422224927/http://sensesofcinema.com/2004/cteq/the_joyless_street/ |date=2019-04-22 }}</ref> == Заплет == Во [[1921]] година во една улица наречена Мелчиоргасе во сиромашниот дел на [[Виена]], [[Австрија]], има само двајца богати луѓе: месарот Јозеф Герингер и г-ѓа Грејфер, која управува со моден бутик и ноќен клуб, водени од богатите луѓе во Виена. Придружен на ноќниот клуб е Мерл Хотел, [[бордел]] во кој жените од ноќниот клуб ги носат своите клиенти. Филмот го следи животот на две жени од истото сиромашно соседство, кои се обидуваат да имаат подобар живот во периодот на австриската повоена [[хиперинфлација]]. Тие се Марија, која работи како проститутка, и Грете, која во последен момент се спасила од таа судбина. == Оцена == Извештај кој датира од јули 2010 година вели дека 83% од шест примероци во кои се собирале критики биле дадени позитивни осврти и дека филмот добил просечен рејтинг од 8 од 10.<ref>http://www.rottentomatoes.com/m/joyless_street/</ref> == Наводи == [[Категорија:Филмови од 1925 година]] [[Категорија:Германски филмови]] kkvhxetw6lzmxywglmw26esdsyfkff3 Список на претседатели на Кралското друштво 0 1230738 5625428 5525999 2026-09-08T19:47:57Z JayCubby 122276 ([[c:GR|GR]]) [[File:Ggstokes.jpg]] → [[File:Portrait of George Gabriel Stokes (1819-1903), Physicist and Mathematician (2551115803).jpg]] better 5625428 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Arms of the Royal Society.svg|мини|десно|160п|Грб на Кралското друштво]] '''Претседател на Кралското друштво''' ({{langx|en|President of the Royal Society}}, ''PRS'') — лице кое стои на чело на [[Кралско друштво|Кралското друштво]] во Лондон и (академијатата на науките на Британија) и претседава со состаноците на неговиот совет. По една неформална средба, Кралското друштво е основано на 28 ноември 1660&nbsp;г. од група научни дејци, со замисла да се создаде „друштво за унапредување на физичко-математичките опитни изучувања“,<ref>{{нмс|url=https://royalsociety.org/about-us/history/|title=History of the Royal Society}}</ref> На 15 јули 1662&nbsp;г. друштвото добило кралска повелба, со што е признаен неговиот статут.<ref>{{нмс|url= http://royalsociety.org/about-us/history/royal-charters/|title= Royal Charters|author= The Royal Society|date= |work= |publisher= |accessdate=14 март 2012}}</ref> Во основачкиот документ се вели дека прв претеседател на друштвото ќе биде Вилијам Браункер, а дека секој понатамошен претседател, по потреба, ќе се бира на денот на годишното собрание на [[Свети Андреј|Андреевден]] (30 ноември) — годишнина на друштвото. Должностите на претседателот се опишани во втората кралска повелба, иако истата не пропишува колку време лицето може да се задржи на функцијата. Ова се должело на тоа што лицата се бирале според нивната имотна состојба и влијателност како начин на обезбедување средства. Кон средината на XIX век е решено дека претседателите мора да се бираат само на основа на научна заслуга. Почнувајќи од 1870-те е воведен обичај секој претседател да служи по пет години (со неколку исклучоци), што е горната граница на службување согласно тековниот статут на друштвото.<ref>{{нмс|url=http://www2.royalsociety.org/page.asp?tip=1&id=3005|title=The role of President of the Royal Society|publisher=The Royal Society|accessdate=6 декември 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080609053946/http://royalsociety.org/page.asp?tip=1&id=3005 |archivedate = 9 јуни 2008}}</ref> Претседателот има службена и друштвена улога. Во минатото бил главен (но неформален) советник на владата по научни прашања. Има улога на домаќин при посета на државни и научни делегации или поединци од странство.<ref>{{наведено списание|year=1885|title=The Presidency of the Royal Society of London|journal=Science|publisher=American Association for the Advancement of Science|volume=6|issue=146|doi=10.1126/science.ns-6.146.442|pages=442–3|pmid=17749567|bibcode=1885Sci.....6..442.}}</ref> Новоизрбраниот претседател стапува должност на годишнината на друштвото (30 ноември) или првиот работен ден по неа.<ref>{{нмс | title=The Role of President of the Royal Society | url=http://www.royalsoc.ac.uk/page.asp?id=3005 | publisher=The Royal Society | date=2008 | accessdate=2 април 2008}}</ref> == Список на претседатели == {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Служел !! colspan=2|Име и презиме !! Занимање |- | 1662–1677 || [[Податотека:William Brouncker, 2nd Viscount Brouncker by Sir Peter Lely.jpg|75п]] || [[Вилијам Браункер]] || [[математичар]] |- | 1677–1680 || [[Податотека:SirJosephWilliamson.jpg|75п]] || [[Џозеф Вилијамсон]] || чиновник и политичар |- | 1680–1682 || [[Податотека:Christopher Wren by Godfrey Kneller 1711.jpg|75п]] || [[Кристофер Рен]] || [[архитект]], [[астроном]] и физичар |- | 1682–1683 || [[Податотека:John Hoskins PRS.jpg|75п]] || [[Џон Хоскинс]] || адвокат |- | 1683–1684 || [[Податотека:SirCyrilWyche.jpg|75п]] || [[Сирил Вич]] || адвокат, политичар |- | 1684–1686 || [[Податотека:Samuel Pepys.jpg|75п]] || [[Семјуел Пипс]] || морнарички чиновник и пратеник |- | 1686–1689 || [[Податотека:John Vaughan, 3rd Earl of Carbery by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|75п]] || [[Џон Вон]] || политичар |- | 1689–1690 || [[Податотека:Thomas Herbert, 8th Earl of Pembroke by John Greenhill.jpg|75п]] || [[Томас Херберт]] || политичар |- | 1690–1695 || [[Податотека:SirRobertSouthwell.jpg|75п]] || [[Роберт Саутвел]] || дипломат |- | 1695–1698 || [[Податотека:1stEarlOfHalifax.jpg|75п]] || [[Чарлс Монтагју]] || поет и државник |- | 1698–1703 || [[Податотека:John Somers, Baron Somers by Sir Godfrey Kneller, Bt lowres color.jpg|75п]] || [[Џон Сомерс]] || [[правник]] и државник |- | 1703–1727 || [[Податотека:Sir Isaac Newton by Sir Godfrey Kneller, Bt.jpg|75п]] || [[Исак Њутн]] || [[физичар]], математичар, астроном и природонаучник |- | 1727–1741 || [[Податотека:Hans Sloane.jpg|75п]] || [[Ханс Слоун]] || лекар и собирач |- | 1741–1752 || [[Податотека:Martin Folkes.jpg|75п]] || [[Мартин Фолкс]] || [[старинар]] |- | 1752–1764 || [[Податотека:George Parker, 2nd Earl of Macclesfield.jpg|75п]] || [[Џорџ Паркер]] || астроном |- | 1764–1768 || [[Податотека:James Douglas Davison crop.jpg|75п]] || [[Џејмс Даглас]] || астроном благородник-пратеник |- | 1768-1768 || [[Податотека:Sir James Burrow.jpg|75п]] || [[Џејмс Бароу]] || правен известувач |- | 1768–1772 || [[Податотека:James West 1703-1772.jpg|75п]] || [[Џејмс Вест]] || политичар и старинар |- | 1772-1772 || [[Податотека:Sir James Burrow.jpg|75п]] || [[Џејмс Бароу]] || правен известувач |- | 1772–1778 || [[Податотека:John Pringle.jpg|75п]] || [[Џон Прингл]] || лекар |- | 1778–1820 || [[Податотека:Joseph Banks 1773 Reynolds.jpg|75п]] || [[Џозеф Бенкс]] || [[природонаучник]] и [[ботаничар]] |- | 1820-1820 || [[Податотека:Wollaston William Hyde Jackson color.jpg|75п]] || [[Вилијам Хајд Воластон]] || [[хемичар]] |- | 1820–1827 || [[Податотека:Davy Humphry desk color Howard.jpg|75п]] || [[Хамфри Дејви]] || хемичар и пронаоѓач |- | 1827–1830 || [[Податотека:Davies-gilbert.jpg|75п]] || [[Дејвис Гилберт]] || инженер, писател и политичар |- | 1830–1838 || [[Податотека:Knight of the Order of the Thistle.jpg|75п]] || [[Август Фредерик|Принц Август Фредерик]] || Војвода од Сасекс, шести син на кралот [[Џорџ III]] |- | 1838–1848 || [[Податотека:2nd Marquess of Northampton, by Henry Raeburn.jpg|75п]] || [[Спенсер Комптон]] || благородник |- | 1848–1854 || [[Податотека:William Parsons, 3rd Earl of Rosse by Maull and Polyblank crop.jpg|75п]] || [[Вилијам Парсонс]] || астроном |- | 1854–1858 || [[Податотека:John Wrottesley ca1866.jpg|75п]] || [[Џон Ротсли]] || астроном |- | 1858–1861 || [[Податотека:Sir Benjamin Collins Brodie, 1st Bt 1856.jpg|75п]] || [[Бенџамин Колинс Броди]] || [[физиолог]] и [[хирург]] |- | 1861–1871 || [[Податотека:Edward Sabine Maull&Fox BNF Gallica.jpg|75п]] || [[Едвард Себајн]] || астроном, [[геофизичар]], [[орнитолог]] и истражувач |- | 1871–1873 || [[Податотека:George Biddell Airy.jpg|75п]] || [[Џорџ Бидел Ери]] || математичар и астроном |- | 1873–1878 || [[Податотека:Sir Joseph Dalton Hooker.jpg|75п]] || [[Џозеф Далтон Хукер]] || ботаничар и истражувач |- | 1878–1883 || [[Податотека:William Spottiswoode.jpg|75п]] || [[Вилијам Спотисвуд]] || математичар и физичар |- | 1883–1885 || [[Податотека:T.H.Huxley(Woodburytype).jpg|75п]] || [[Томас Хаксли]] || [[биолог]] |- | 1885–1890 || [[Податотека:Portrait of George Gabriel Stokes (1819-1903), Physicist and Mathematician (2551115803).jpg|75п]] || [[Џорџ Стоукс]] || математичар и физичар |- | 1890–1895 || [[Податотека:Lord Kelvin photograph.jpg|75п]] || [[Вилијам Томсон Келвин]] ||[[математичка физика|математички физичар]] |- | 1895–1900 || [[Податотека:Joseph Lister 1902.jpg|75п]] || [[Џозеф Листер]] || хирург |- | 1900–1905 || [[Податотека:Sir William Huggins by John Collier.jpg|75п]] || [[Вилијам Хагинс]] || астроном |- | 1905–1908 || [[Податотека:John William Strutt.jpg|75п]] || [[Џон Страт]] || физичар |- | 1908–1913 || [[Податотека:Sir Archibald Geikie.jpg|75п]] || [[Арчибалд Гејки]] || геолог и писател |- | 1913–1915 || [[Податотека:PSM V10 D660 William Crookes.jpg|75п]] || [[Вилијам Крукс]] || хемичар и физичар |- | 1915–1920 || [[Податотека:J.J Thomson.jpg|75п]] || [[Џозеф Џон Томсон]] || физичар |- | 1920–1925 || [[Податотека:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|75п]] || [[Чарлс Скот Шерингтон]] || [[неврофизиологија|неврофизиолог]], [[хистологија|хистолог]], [[бактериологија|бактериолог]] и [[патолог]] |- | 1925–1930 || [[Податотека:Ernest Rutherford LOC.jpg|75п]] || [[Ернест Радерфорд]]|| физичар и хемичар |- | 1930–1935 || [[Податотека:Frederick Gowland Hopkins nobel.jpg|75п]] || [[Фредрик Гоуленд Хопкинс]] || [[биофизичар]] |- | 1935–1940 || [[Податотека:Wh-bragg.jpg|75п]] || [[Вилијам Хенри Брег]] || физичар, хемичар и математичар |- | 1940–1945 || [[Податотека:Henry Dale nobel.jpg|75п]] || [[Хенри Халет Дејл]] || [[фармаколог]] и физиолог |- | 1945–1950 || [[Податотека:Robert Robinson organic chemist.jpg|75п]] || [[Роберт Робинсон]] || [[органска хемија|органски хемичар]] |- | 1950–1955 || [[Податотека:Edgar Douglas Adrian nobel.jpg|75п]] || [[Едгар Адријан]] || [[електрофизиологија|електрофизиолог]] |- | 1955–1960 || [[Податотека:Cyril Norman Hinshelwood Nobel.jpg|75п]] || [[Сирил Норман Хиншелвуд]] || [[физичка хемија|физички хемичар]] |- | 1960–1965 || [[Податотека:Howard Walter Florey 1945.jpg|75п]] || [[Хауард Флори]] || фармаколог и патолог |- | 1965–1970 || [[Податотека:Blackett-large.jpg|75п]] || [[Патрик Блекет]] || физичар |- | 1970–1975 || [[Податотека:Alan Lloyd Hodgkin nobel.jpg|75п]] || [[Алан Хоџкин]] || физиолог и [[биофизичар]] |- | 1975–1980 || [[Податотека:Alexander Todd Nobel.jpg|75п]] || [[Александар Тод]] || биохемичар |- | 1980–1985 || [[Податотека:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|75п]] || [[Ендру Хаксли]] || физиолог и биофизичар |- | 1985–1990 || [[Податотека:George Porter Nobel.jpg|75п]] || [[Џорџ Портер]]|| хемичар |- | 1990–1995 || [[Податотека:Michael Francis Atiyah.jpg|75п]] || [[Мајкл Атија]] || математичар |- | 1995–2000 || [[Податотека:Aaron Klug 1979.jpg|75п]] || [[Арон Клуг]] || хемичар и биофизичар |- | 2000–2005 || [[Податотека:BobMayHarvard.jpg|75п]] || [[Роберт Меј]]|| математички биолог |- | 2005–2010 || [[Податотека:Martin Rees at Jodrell Bank in 2007.jpg|75п]] || [[Мартин Рис]] || [[космолог]] и [[астрофизичар]] |- | 2010–2015 || [[Податотека:Paul Nurse portrait.jpg|75п]] || [[Пол Нерс]] || [[генетичар]] и [[цитолог]] |- | 2015–2020 ||[[Податотека:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-08.jpg|75п]] || [[Венкатраман Рамакришнан]] || биофизичар |- |2020-2025 | [[Податотека:Adrian-smith1.jpg|75п]] |[[Адријан Смит]] |статистичар |- |2025- | [[Податотека:Paul Nurse portrait.jpg|75п]] |[[Пол Нерс]] |генетичар и цитолог |} == Наводи == {{наводи}} ;Литература {{refbegin}} *{{наведена енциклопедија |last=|first= |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |title=Presidents of the Royal Society (1662–2006) |year=2004 |publisher=Oxford University Press}} {{refend}} {{Претседатели на Кралското друштво}} [[Категорија:Претседатели на Кралското друштво| ]] [[Категорија:Кралско друштво|Претседатели]] kouvvfbh4iprzeppt10e001h57noqfn Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долно Српци 0 1231668 5625290 5460129 2026-09-08T12:23:52Z SpectralWiz 106165 5625290 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Архангел Михаил |слика = Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долно Српци.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Беранечка |координати = {{coord|41|10|35.7|N|21|22|01.5|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Долно Српци |општина = Могила |држава = Македонија |патрон = [[Архангел Михаил]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Архангел Михаил''' — [[Црква (градба)|црква]] во селото [[Долно Српци]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=11}}</ref> Црквата се наоѓа во крајниот источен дел од селото, на височина која ѝ дава доминантна положба во однос на остатокот од селото. == Историја == Црквата била ограбена ноќта меѓу 31 август и 1 септември 2019 година, кога од неа биле одземени [[пари]] и вредни предмети.<ref>„[https://fokus.mk/ograbena-tsrkvata-sv-arangel-vo-dolno-srptsi-bitolsko/ Ограбена црквата Св. „Арангел“ во Долно Српци, Битолско] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191018092812/https://fokus.mk/ograbena-tsrkvata-sv-arangel-vo-dolno-srptsi-bitolsko/ |date=2019-10-18 }}“. ''Фокус''. 3 септември 2019.</ref> == Архитектура == Градбата на црквата има правоаголна основа со полукружна [[апсида]] на источната страна. Главниот влез на црквата се наоѓа на западната страна и над него има [[фреска]] во лоша состојба на која е прикажан [[Архангел Михаил]]. На јужната страна има спореден влез, како и еден прозорец. Објектот во целост е обоен во бела боја и е покриен со кров од [[ќерамида|ќерамиди]]. Во дворот на црквата се сместени селските [[гробишта]] и помошен објект. == Галерија == <center>'''однадвор, помошниот објект и селските гробишта'''</center> <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долно Српци 2.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долно Српци 3.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долно Српци 4.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долно Српци 5.jpg|Јужната и источната страна Податотека:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Долно Српци 6.jpg|Помошниот објект Податотека:Гробишта во Долно Српци.jpg|Селските гробишта </gallery> <center>'''Царските двери'''</center> <gallery mode=packed heights=170px> Податотека:Dolno Srabtsi Royal Doors in Archangel Michael Church, 16th Century by Onufri Argitis.jpg|Царските двери Податотека:Dolno Srabtsi Royal Doors in Archangel Michael Church, 16th Century by Onufri Argitis Detail.jpg|Архангел Михаил на царските двери Податотека:Dolno Srabtsi Royal Doors in Archangel Michael Church, 16th Century by Onufri Argitis Detail 2.jpg|Детали од царските двери </gallery> == Поврзано == * [[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Долно Српци]] * [[Долно Српци]] * [[Преспанско-пелагониска епархија]] * [[Битолско архијерејско намесништво]] * [[Беранечка парохија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Michael the Archangel Church (Dolno Srpci)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Архангел Михаил, Долно Српци}} [[Категорија:Долно Српци]] [[Категорија:Храмови посветени на Свети Архангел Михаил во Македонија|Долно Српци]] 51xo5otqnn06rbzdfs7kdq6eiw65qn7 Ритуксимаб 0 1238072 5625430 5407114 2026-09-08T20:06:41Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: канцер → рак 5625430 wikitext text/x-wiki {{drugbox | Verifiedfields = changed | verifiedrevid = 458438457 | drug_name = | INN = | image = Rituximab.png | width = 300 | alt = | caption = <!-- Monoclonal antibody data --> | type = mab | mab_type = mab | source = xi/o | target = [[CD20]] <!-- Clinical data --> | pronounce = | tradename = Rituxan, MabThera, Truxima, others<ref name=generic>Drugs.com [https://www.drugs.com/international/rituximab.html International brand names for rituximab] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422111521/http://www.drugs.com/international/rituximab.html |date=2016-04-22 }} Page accessed 1 April 2016</ref> | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|rituximab}} | MedlinePlus = a607038 | licence_CA = <!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --> | licence_EU = <!-- EMA uses INN (or special INN_EMA) --> | DailyMedID = Rituximab | licence_US = <!-- FDA may use generic or brand name (generic name preferred) --> | pregnancy_AU = C | pregnancy_AU_comment = <ref name="Drugs.com pregnancy">{{Наведена мрежна страница | title=Rituximab Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=16 December 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/rituximab.html | access-date=2 February 2020}}</ref> | pregnancy_US = N | pregnancy_US_comment = <ref name="Drugs.com pregnancy" /> | pregnancy_category= | dependency_liability = | addiction_liability = | routes_of_administration = Intravenous infusion | class = [[Monoclonal antibody]] | ATCvet = | ATC_prefix = L01 | ATC_suffix = XC02 | ATC_supplemental = <!-- Legal status --> | legal_AU = <!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled--> | legal_AU_comment = | legal_BR = <!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> | legal_BR_comment = | legal_CA = <!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> | legal_CA_comment = | legal_DE = <!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> | legal_DE_comment = | legal_NZ = <!-- Class A, B, C --> | legal_NZ_comment = | legal_UK = <!-- GSL, P, POM, CD, CD Lic, CD POM, CD No Reg POM, CD (Benz) POM, CD (Anab) POM or CD Inv POM / Class A, B, C --> | legal_UK_comment = | legal_US = Rx-only | legal_US_comment = | legal_UN = <!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> | legal_UN_comment = | legal_status = <!--For countries not listed above--> <!-- Pharmacokinetic data --> | bioavailability = 100% (IV) | protein_bound = | metabolism = | metabolites = | onset = | elimination_half-life = 30 to 400 hours (varies by dose and length of treatment) | duration_of_action = | excretion = Uncertain: may undergo phagocytosis and catabolism in RES <!-- Identifiers --> | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}} | CAS_number = 174722-31-7 | CAS_supplemental = | PubChem = | IUPHAR_ligand = | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB00073 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|changed|chemspider}} | ChemSpiderID = none | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 4F4X42SYQ6 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D02994 | ChEBI_Ref = | ChEBI = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEMBL = 1201576 | NIAID_ChemDB = | PDB_ligand = | synonyms = rituximab-abbs, rituximab-pvvr <!-- Chemical and physical data --> | IUPAC_name = | chemical_formula = | C=6416 | H=9874 | N=1688 | O=1987 | S=44 | molecular_weight = 143859.7 g/mol | SMILES = | Jmol = | StdInChI = | StdInChI_comment = | StdInChIKey = | density = | density_notes = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | sol_units = | specific_rotation = }} <!-- Дефиниција и медицинска употреба --> '''Ритуксимаб''' е лек кој се користи во третманот на одредени [[автоимуни болести]] и одредени видови на [[рак (болест)|рак]].<ref name=AHFS2016/> Се користи во третманот на [[не-Хоџкинов лимфом]], [[хронична лимфоцитна леукемија]], [[ревматоиден артритис]], [[грануломатоза со полиангиитис]], [[идиопатска тромбоцитопенична пурпура]], [[пемфигус вулгарис]], [[мијастенија гравис]] и [[Епштајн–Бар вирус]]-позитивни [[мукокутани чири]].<ref name=AHFS2016/><ref>{{Наведено списание|last=Tandan|first=Rup|last2=Hehir|first2=Michael K.|last3=Waheed|first3=Waqar|last4=Howard|first4=Diantha B.|date=August 2017|title=Rituximab treatment of myasthenia gravis: A systematic review|journal=Muscle & Nerve|volume=56|issue=2|pages=185–196|doi=10.1002/mus.25597|issn=1097-4598|pmid=28164324}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Singer|first1=O|last2=McCune|first2=WJ|title=Update on maintenance therapy for granulomatosis with polyangiitis and microscopic polyangiitis.|journal=Current Opinion in Rheumatology|date=May 2017|volume=29|issue=3|pages=248–253|doi=10.1097/BOR.0000000000000382|pmid=28306595}}</ref><ref name=Doj2018>{{Наведено списание | vauthors = Dojcinov SD, Fend F, Quintanilla-Martinez L | title = EBV-Positive Lymphoproliferations of B- T- and NK-Cell Derivation in Non-Immunocompromised Hosts | journal = Pathogens (Basel, Switzerland) | volume = 7 | issue = 1 | pages = 28| date = March 2018 | pmid = 29518976 | pmc = 5874754 | doi = 10.3390/pathogens7010028 | url = }}</ref> Се дава како бавна интравенска инјекција.<ref name=AHFS2016>{{Наведена мрежна страница|title=Rituximab|url=https://www.drugs.com/monograph/rituximab.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327001117/http://www.drugs.com/monograph/rituximab.html|archive-date=27 March 2016}}</ref> <!-- Механизам --> Ритуксимабот е [[врзивна белковина|химерно]] [[моноклонално антитело]] против белковината [[CD20]], кој претежно се наоѓа на површината на [[B клетки]]те. Кога ќе се поврзе за оваа белковина провоцира клеточна смрт.<ref name=AHFS2016/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Моноклонални антитела]] [[Категорија:Неопходни лекови според Светската здравствена организација]] 1tjs46asvt6w21eoi6webyb3pxsuq5d Фактор на раст сличен на инсулин 0 1238608 5625436 4905286 2026-09-08T20:09:07Z Bjankuloski06 332 /* IGF1/GH оска */ Јазична исправка, replaced: канцер → рак 5625436 wikitext text/x-wiki [[Image:3GF1 Insulin-Like Growth Factor Nmr 10 01.png|thumb|ILGF]] '''Факторите на раст слични на инсулин''' (IGFs) се [[белковина|белковини]] со висока сличност на низата на [[инсулин]]от. IGFs се дел од комплексен систем со кој клетките комуницираат со нивната физиолошка средина. Овој комплексен систем (често нарекуван IGF „оска“) се состои од два рецептори на клеточната површина (IGF1R и IGF2R), два [[лиганд (биохемија)|лиганд]]и ([[фактор на раст сличен на инсулин 1]] (IGF-1) и [[фактор на раст сличен на инсулин 2]] (IGF-2)), фамилија од седум [[IGF-врзувачки белковини]] со висок афинитет (IGFBP1 до IGFBP7), како и поврзаните [[IGFBP]] деградирачки [[ензим]]и. == IGF1/GH оска== IGF „оската“ често се нарекува хормон за раст/IGF-1 оска. Факторот на раст сличен на инсулин 1 (IGF-1) главно се секретира од црниот дроб како резултат на стимулација од [[хормонот за раст]] (GH). IGF-1 е важен за регулација на нормалната физиологија, како и на голем број патолошки состојби, вклучувајќи и [[рак (болест)|рак]]. IGF оската учествува во клеточната пролиферација и инхибиција на [[клеточната смрт]] ([[апоптоза]]). {{Хормони}} [[Категорија:Ендокринологија]] [[Категорија:Пептидни хормони]] [[Категорија:Фактори на раст]] la1u2yhik71e8k1sgv31bmxzaf2va24 Украински барок 0 1239995 5625553 5464205 2026-09-09T02:50:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625553 wikitext text/x-wiki [[Image:St. Michael's Catheral view.JPG|thumb|300px|[[Манастирот со златни куполи Св Михаил]] во [[Киев]] претставува еден од најтипичните примери на украинската барокна архитектура]] '''Украински барок''' или '''козачки барок''' или '''мазепа барок''' е архитектонски стил кој се појавил во XVII и XVIII век. Историскиот и регионалниот стил на украинскиот барок се одликувал со комбинација на композициски решенија со елементи на западноевропскиот барок и ренесанса како и креативна употрба на архитектонското наследство во градежништвото на православната црковна архитектура, старо руската архитектура и украинската народна декоративност<ref>[http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CB%5CA%5CBaroque.htm/ Baroque]</ref>. Како што забележуваат некои истражувачи, градбите од украинскиот барок најприсутни се на левиот брег на реката [[Днепар]]. При градбата на црквите, традиционалните елементи на народната дрвена архитектура биле земени предвид дури и многу повеќе од претходните традиции на православната архитектура. Украинскиот барок се разликува од барокот на [[Западна Европа]], затоа што има поумерено украсување и поедноставни форми. Зачувани се многу украински барокни градби, вклучително и неколку поистакнати во [[Киев]] - [[Печерска Лавра]] и манастирот [[Видбучи]] во Киев<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.hisour.com/ukrainian-baroque-27774/ |title=UKRAINIAN BAROQUE |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2022-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226132602/https://www.hisour.com/ukrainian-baroque-27774/ |url-status=dead }}</ref>. Напоредно со архитектурата се развивало и барокното сликарство, најистакнати се делата и црковните слики, особено во црквата „Света Троица“ во Киевската Печерска Лавра. Брзиот развој во техниките на [[гравирање]] се случил за време на украинскиот барокен период. Биле користени комплексни мотивски системи на [[симболика]], [[алегорија]], [[хералдички знаци]] и раскошни украси<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://archithusiast.blogspot.com/2012/02/ukrainian-baroque-style.html/ |title=Kiev Pechersk Lavra |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2020-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502114931/http://archithusiast.blogspot.com/2012/02/ukrainian-baroque-style.html |url-status=dead }}</ref>. Во вајарството: нај истакнат е украинскиот барокен вајар [[Јохан Георг Пинзел]], којшто создавал во текот на средината од 18 век во [[Галиција]] - неговите дела, биле претставени на изложбата во 2012-2013 година во музејот [[Лувр]] во [[Париз]]. Пинсел, се одликувал со уникатна, маестрална експресивност на формата и многу поединечна карактеризација на драперијата, денес е познат како водечка фигура во европската [[барокна скулптура]]. Во 17 век, украинскиот барок ја постигнал својата златна ера во времето на козакот [[Хетман Иван Мазепа]], тоа било време кога барокот бил оригинална синтеза на западноевропските барокни архитектонски форми и украинските национални барокни архитектонски традиции<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://skifska-etnika.com/brand/en/news-en/baroque-and-ukrainian-baroque/ |title=BAROQUE AND UKRAINIAN BAROQUE |accessdate=2020-04-04 |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123142456/https://skifska-etnika.com/brand/en/news-en/baroque-and-ukrainian-baroque/ |url-status=dead }}</ref>. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.orpheusandlyra.com/Mazepa.html Ukrainian baroque songs and music. Audio files of baroque songs] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120504105135/http://www.orpheusandlyra.com/Mazepa.html |date=2012-05-04 }} * [http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/B/A/Baroque.htm Baroque] in [http://www.encyclopediaofukraine.com Encyclopedia of Ukraine] *[http://artlover.com.ua/node/3491 Українська гравюра бароко: Майстер Ілля, Олександр Тарасевич, Леонтій Тарасевич, Іван Щирський] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140307181431/http://artlover.com.ua/node/3491 |date=2014-03-07 }} Степовик Д. В. [[Категорија:Барокна архитектура во Украина]] [[Категорија:Барокни архитектонски стилови]] 7c5cj6hdf8gdljssmt33fi3zm5h85np Туризам во Русија 0 1240287 5625546 5432910 2026-09-09T01:43:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625546 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Sant_Vasily_cathedral_in_Moscow.JPG|алт=Храм Василия Блаженного|мини| [[Црква Свети Василиј (Москва)|Катедрала Свети Василиј]] во [[Москва]]]] '''[[Туризам|Туризмот]] во [[Русија]]''' — динамички развојна{{Sfn|История российского туризма|2009}} гранка на [[Економија на Русија|економијата]] во [[Русија]], во која се вработени повеќе од 500 илјади луѓе {{Sfn|Атлас инвестиционных проектов в РФ|2017}} . Според [[Светска туристичка организација|Светската организација за туризам]], Русија зазема едно од водечките места во светот во областа на меѓународниот туризам: во 2017 година, Русија примила 24 390 000 меѓународни гости {{Sfn|UNWTO Tourism Highlights|2018}} <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.e-unwto.org/doi/abs/10.5555/unwtotfb0643010020132017201809|title=Russian Federation|last=|date=2018-09-18|work=http://unwto.org|publisher=[[Всемирная туристская организация|ЮНВТО]]|language=en|accessdate=2018-10-13}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — С. 60.</ref> (9-то место во [[Европа]]). Според [[Федерална служба за статистика на Русија|Федералната служба за статистика на државата]], ова е бројка на патувања на граѓани од странски држави со цел туризам на територијата на Руската Федерација <ref name="Выборочная статистическая информация">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/contents/statistika/statisticheskie-pokazateli-vzaimnykh-poezdok-grazhdan-rossiyskoy-federatsii-i-grazhdan-inostrannykh-gosudarstv/vyborochnaya-statisticheskaya-informatsiya-rasschitannaya-v-sootvetstvii-s-ofitsialnoy-statisticheskoy-metodologiey-otsenki-chisla-vezdnykh-i-vyezdnykh-turistskikh-poezdok/|title=Выборочная статистическая информация, рассчитанная в соответствии с Официальной статистической методологией оценки числа въездных и выездных туристских поездок|last=|date=2016|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713202407/https://www.russiatourism.ru/contents/statistika/statisticheskie-pokazateli-vzaimnykh-poezdok-grazhdan-rossiyskoy-federatsii-i-grazhdan-inostrannykh-gosudarstv/vyborochnaya-statisticheskaya-informatsiya-rasschitannaya-v-sootvetstvii-s-ofitsialnoy-statisticheskoy-metodologiey-otsenki-chisla-vezdnykh-i-vyezdnykh-turistskikh-poezdok/|archive-date=2018-07-13|accessdate=2018-07-13|url-status=dead}}</ref> . Во 2017 година приходот на Русија од меѓународниот туризам изнесувал 8,945 милијарди американски долари {{Sfn|UNWTO Tourism Highlights|2018}} или 3,4% од [[Бруто-домашен производ|БДП на]] земјата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forumspb.com/news/oficial/35669/?sphrase_id=19594|title=Пункт назначения — Россия: рост популярности внутреннего и въездного туризма|last=|date=2017-06-01|work=https://www.forumspb.com|publisher=[[Петербургский международный экономический форум|ПМЭФ]]|archive-url=|archive-date=|accessdate=2018-07-13}}</ref>. Светската туристичка организација (СТО) забележила активно закрепнување на побарувачката за туристички патувања во Русија (+ 27% во 2017 година во однос на претходниот период)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://media.unwto.org/press-release/2017-12-14/southern-and-mediterranean-europe-north-africa-and-middle-east-drive-touris|title=Southern and Mediterranean Europe, North Africa and the Middle East drive tourism growth through October 2017|last=|date=2017-12-14|work=http://unwto.org|publisher=[[Всемирная туристская организация|ЮНВТО]]|language=en|accessdate=2018-07-13|archive-date=2018-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713231956/http://media.unwto.org/press-release/2017-12-14/southern-and-mediterranean-europe-north-africa-and-middle-east-drive-touris|url-status=dead}}</ref>. Туристичката индустрија во Русија е регулирана со голем број закони. Сојузен закон бр. 132-ФЗ „''За основите на туризмот''“ ги утврдува концептите, принципите на регулирање и развојните приоритети на индустријата<ref name="ФЗ 132-ФЗ">{{Наведена мрежна страница|url=https://rg.ru/1996/12/03/osnovy-turizma-dok.html|title=Федеральный закон от 24 ноября 1996 г. № 132-ФЗ|last=|date=|work=https://rg.ru|publisher=[[Российская газета]]|accessdate=2017-11-24}}</ref>. Богатото културно-историско наследство и природната разновидност на Русија го одредуваат, според [[Светска туристичка организација|Светската туристичка организација]], високиот потенцијален раст на туристичката индустрија во земјата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ratanews.ru/news/news_20092012_2.stm|title=Форум MITCO обсуждает проблемы индустрии гостеприимства|last=Светлана Ставцева|date=2012|work=http://ratanews.ru|publisher=RATA-News|archive-url=|archive-date=|accessdate=2018-07-13}}</ref> . Постојат [[Список на светско наследство во Русија|29 објекти на светско наследство на УНЕСКО]] во емјата. 26 одморалишта и здравствени области на Руската Федерација - со федерално значење<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/17226/?page=2|title=О федеральной целевой программе «Развитие курортов федерального значения»|last=|date=|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2018-06-14}}</ref> . Единствениот државен регистар на места за културно наследство (Споменици на историјата и културата) на народите на Руската Федерација содржи 143.705 идентификувани атракции, од кои 148се особено вредни предмети се регистрирани на територијата на државата <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://opendata.mkrf.ru/opendata/7705851331-egrkn/#{%22version%22:%225b22ff360a0f7ac039cc26ea%22,%22tab%22:%22build_table%22}|title=Сведения из Единого государственного реестра объектов культурного наследия (памятников истории и культуры) народов Российской Федерации|last=|date=|work=http://opendata.mkrf.ru/|publisher=[[Министерство культуры Российской Федерации]]|accessdate=2018-07-15}}</ref>. Просторниот и територијалниот обем, мултинационалноста (повеќе од 100 народи живеат на територијата на Руската Федерација) и историските специфики на Русија, обединуваат разни етнокултурни региони со руски подетнички групи (дел од [[Козаци]]те, Поморите, сибирските стари тајмери, [[Полехи]] итн.) ) и култури на турски, фино-угорски, абхазиски, дагестански и многу други народи. Во Русија, услужниот сектор и туристичката инфраструктура поминале во период на обновување, во согласност со сојузната целна програма „''Развој на домашен и влезен туризам во Руската Федерација'' (2011-2018)“ <ref name="Постановление 644"/> одобрена од владата. Во живописните и барани региони на Русија се создале и се создаваат туристички специјални економски зони, кои нудат поволни услови за организирање на туристичкиот бизнис. Заклучно со 1 јуни 2017 година, 45 туристичко-рекреативни и авантуристички јата се во фаза на изградба во 35 составни субјекти на Руската Федерација, (ова се повеќе од 688 објекти на туристичка инфраструктура, од кои 223 се нарачани; 202 предмети за поддршка на инфраструктурата {{Sfn|Атлас инвестиционных проектов в РФ|2017}}. Според годишниот извештај на [[Светски економски форум|Светскиот економски форум]] ''Извештај за конкурентност на патувања и туризам'', во 2017 година, индексот на конкурентност на Русија во областа на патувањето и туризмот изнесувал 4,2 бода од 7 можни или 43-та од 136 економии (45-та во 2015 година). Според индикаторите за инфраструктура за туризам ({{langx|en|Tourist service infrastructure}} или <span style="font-style:italic;" lang="en">Инфраструктура за туристички услуги</span> ) земјата го зазема 55-то место (4,5 бода од 7) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://reports.weforum.org/travel-and-tourism-competitiveness-report-2017/country-profiles/#economy=RUS|title=The Travel & Tourism Competitiveness Report 2017|last=|date=2017|work=http://reports.weforum.org|publisher=[[Всемирный экономический форум]]|language=en|accessdate=2018-07-22}}</ref> . На генералниот ранг „ Индекс на глобална конкурентност 2017-2018“, Русија го зазела 38-то место (53-то место во 2015 година) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.weforum.org/reports/the-global-competitiveness-report-2017-2018|title=The Global Competitiveness Report 2017—2018|last=|date=2017|work=http://reports.weforum.org|publisher=[[Всемирный экономический форум]]|language=en|accessdate=2018-07-22}}</ref>. [[Податотека:Domestic_tourism_in_Russia.jpg|мини|500x500пкс| Пет водачи - региони на Русија во домашниот туризам (2012)]] == Класификација == [[Податотека:Ural_Metallurgical_Civilisation_Map.svg|мини|Уралска рударска цивилизација (XVIII век - првата половина на XIX век) {{Sfn|История и экология|2008}} како предмет на индустрискиот туризам во Русија]] До крајот на [[19 век]], во [[Русија]] се формирале следниве видови на патувања {{Sfn|История российского туризма|2009}}: *по цели и задачи: ** проучување на природните науки ([[географија]], [[геологија]], [[ботаника]], итн.) ** технички и производни екскурзии ** студиски патувања (за културни и историски знаменитости) * според видот на движењето: ** одење преку прошетка ** користење сообраќај (железница) Присуството на најразлични туристички и рекреативни ресурси на земјата овозможиле развој на скоро сите видови на туризам, вклучително и<ref name="Постановление 644"/><ref name="Стратегия 2020"/>: * рекреативен (на плажа) * културен и образовен * бизнис-туризам * подобрување на здравјето * животната средина * индустриски * етно-културен * рурален * гастрономски * морски и речен (преку крстарење) * религиозен или поклонички Официјалната специјализација на видовите туризам во Русија во [[Федерални окрузи во Русија|сојузните области]], како и на териториите според административната поделба на земјата, се рефлектира во федералната целна програмата „''Развој на домашен и влезен туризам'' (2011-2018)“, придружео со голем број на документи<ref name="Постановление 118">{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/110359/|title=Постановление Правительства Российской Федерации от 31 јануари 2017 г. № 118|last=|date=2017-01-31|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2017-07-15}}</ref>. На пример, модерната економска структура на [[Уралски федерален округ|Федералниот округ Урал]] има изразена ориентација за индустриски туризам. Ова овозможува во областа да се развие ваков вид на културни и образовни програми за туризам како индустрискиот<ref name="Стратегия 2020"/>. ==Историја== [[Податотека:Пути_первобытного_искусства_1995.jpg|мини|150x150пкс| Пат на [[Старо камено време|палеолитскиот]] културен простор во источната полутопка ]] Патувањето им е познато на луѓето уште од [[античко време]]. Во [[Старо камено време|античкото камено доба]] човекот поминувал низ териториите во текот на целата година преку „''градење на човечки патеки''“, а низ водата, веројатно преку добро поврзаните суви трупци (сплавови) или преку студениот мраз во текот на ладните периоди. Ова го потврдува унифицираниот палеолитски културен простор. Патиштата што се најдолги во [[Источна полутопка|источната полутопка]] на планетата на суво земјиште биле од трајно значење за комуникација не само помеѓу различни рабови на истиот [[континент]], туку и за интерконтинентална комуникација. Обликот на ваквите патеки е одреден од геолошките, географските, зоолошките и ботаничките услови на Земјата. Безбедносните документи за патувања или „''патни сертификати''“, претставувале потврди за плаќање поради пристигнување или поминување преку пристаниште, проверка на платените даночни такси и други писмени дозволи. Пасошот се стекнал со слава во [[средниот век]] како документ. Во ерата на [[Големите географски откритија]] од XV - XVII век, такви странски патници како [[Сигизмунд фон Херберштајн|С. фон Херберштаин]], [[Адам Олеариј|А. Олеари]], [[Августин Мејерберг|А. Мејерберг]] направиле детални описи и дале статистички материјал за Московското Кнежевство {{Sfn|Березовая Л. Г.|2014}}. Во овој период, патниците од Русија биле нарекувани истражувачи или откривачи на нови земји {{Sfn|Березовая Л. Г.|2014}}. Истражувачите гледаат шест главни периоди во развојот на рускиот туризам {{Sfn|История российского туризма|2009}}: * ''Образовен'' (XVIII век. - почеток на 90-тите години на XIX век).) * ''Претприемнички'' (поврзано со развојот на [[Капитализам|капитализмот]] во Русија од втората половина на XIX век).) * ''Организативно-централизиран'' (од 1920-тите до 1960-тите) или советски туризам (во светот - почеток на ерата на масовниот туризам {{Sfn|Березовая Л. Г.|2014}}) * ''Административен и регулаторен'' (1962-1991). ) * ''Преоден'' (90-тите години на XX век) * ''Модерен'', претприемачки === Организационо-централизиран период === Развојот на ''организационо-централизираниот'' туризам во [[СССР]] се одликува со следниве под-периоди {{Sfn|История российского туризма|2009}} : * '''1918-1935 година''' **создавање социо-економски услови; ** појава и организациско формирање на екскурзија и туристичко движење; ** појава на масовен аматерски туризам. Фази: :** 1918-1928 години (формирање и развој на туризам и екскурзиски бизнис) :** 1929-1935 година (обединување и проширување на туристички и екскурзивни организации во СССР) * 1936-1968 година ** трансфер на туристичката и екскурзиската индустрија во спроведувањето на синдикатите; ** создавање туристичка индустрија. Фази: :* 1936-1941 година (развој на туристички и екскурзиски бизнис во предвоениот период) :* 1945-1961 години (обнова на туристички и екскурзиски бизнис во повоениот период) :* 1962-1968 година (реорганизација на индустријата) За развојот на туризмот, во [[1933]] година, ''Државното акционерско друштво за странски туризам во СССР, Интуристист,'' се споило со ''Сојузното аАкционерско друштво „Хотел“'' од [[Холандија]] и добило на располагање ланец од хотели, ресторани и моторни возила <ref>Специальное постановление от 1 ноября 1933 года, Протокол № 58 Заседания [[Центральный Исполнительный Комитет СССР|Президиума ЦИК СССР]]</ref>. Во структурата на [[НКВД]], објавена по нарачка од 29 септември 1938 година, „''Интуристист''“ веќе не била наведена<ref>[http://aleph.rsl.ru/F/9IT7AL1JNAB7INNQELKCN7F92SQCSNV6MK278857Q9K1QY1BLP-00746?func=full-set-set&set_number=015227&set_entry=000003&format=999 «Интурист» — 80 лет вокруг света, 1929—2009.] (специальный выпуск журнала «Интурист» июнь-июль № 7) — Москва :ОАО ВАО «Интурист», 2009. — С.31</ref> . Бројот на странски туристи во предвоениот СССР бил мал. За 1929-1941 година, околу 120 илјади странски туристи го посетиле СССР<ref>Советская культурная дипломатия в условиях Холодной войны. 1945—1989: коллективная монография. — М.: Политическая энциклопедия, 2018. — С. 129—130.</ref>. Бројот на странски туристи во текот на годините во овој период значително се намалил. Значи, во [[1936]] година 20,4 илјади луѓе го посетиле СССР преку линијата ''Интурист''<ref>Советская культурная дипломатия в условиях Холодной войны. 1945—1989: коллективная монография. — М.: Политическая энциклопедия, 2018. — С. 292.</ref>. === Административен период === ''Административниот и нормативниот'' период (1969-1991) се одликува со {{Sfn|История российского туризма|2009}} : *интензивен развој на туризмот и екскурзискиот бизнис; *создавање на најголема монополизирана индустрија што му служела на населението и странските гости на СССР. За време на периодот на интензивен развој на туризмот во СССР, советското население имало можност да патува во странство под контрола односно дозвола на Централниот совет за туризам, [[Државен комитет за туризам на СССР|Државниот комитет за туризам на СССР]], бирото „''Спутник''“, преку препорака на окружните комитети и градските комитети. Пред претпријатијата имало редица луѓе за патување во странство {{Sfn|Чернышёв А. В.|2000}}. Во периодот 1988-1991 година, 60-70% од советските граѓани кои патувале во странство ги посетиле социјалистичките земји (околу 24 милиони луѓе, без [[Народна Република Кина|Кина]]) и [[Финска]] {{Sfn|Чернышёв А. В.|2000}} . == Тековна состојба == [[Податотека:Statistic_of_The_Rosstat_and_The_Russiatourism.jpg|мини| Домашен и влезен туризам во Русија за 2014/2015 година - компаративни статистички информации <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/contents/deyatelnost/rol-turizma-v-rossiyskoy-ekonomike/|title=Роль туризма в российской экономике|last=|date=|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|accessdate=2018-06-10|archive-date=2018-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610150444/https://www.russiatourism.ru/contents/deyatelnost/rol-turizma-v-rossiyskoy-ekonomike/|url-status=dead}}</ref> ]] По [[1993]] година, според мислењето на С.П. Шпилко, било можно да се создадат управни тела специфични за индустријата во составните субјекти на [[Руската Федерација]], да се воведат лиценци, хотелски и професионални стандарди (одобрени во [[1995]] година), да се направат ослободувања од [[ДДВ]] за дозволите, да се заштити индустријата доколку се воведе овој данок, да се формира систем за обука и мрежа на туристички изложби{{Sfn|Чернышёв А. В.|2000}}. Во руските региони, туризмот станува приоритетна насока за развој: се создаваат меѓурегионални хотелски и туристички здруженија, се формираат униформни програми за стимулирање на инвестициска активност, се одобруваат алгоритми за координација на принципите на интеракција помеѓу туристичките компании, сместувачки капацитети за туристи, превозници и други сектори на туристичката индустрија {{Sfn|Чернышёв А. В.|2000}} . За да се реализира туристичкиот потенцијал на Русија, работата на федералните и регионалните туристички администрации <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/content/5/section/64/detail/3644/|title=Органы исполнительной власти в сфере туризма субъектов РФ|last=|date=|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715151942/https://www.russiatourism.ru/content/5/section/64/detail/3644/|archive-date=2018-07-15|accessdate=2018-07-15|url-status=dead}}</ref> се засноваат на договори {{Sfn|Чернышёв А. В.|2000}}: * за соработка и делегирање на регионалните права за регулирање на туристичките активности; * за поделбата на моќта во областа на туризмот. Во [[2000]] година, првиот туристички информативен центар во земјата (ТИЦ) бил отворен во [[Санкт Петербург]], потоа во [[Република Карелија]] и [[Велики Новгород]] {{Sfn|История российского туризма|2009}}. Денес, ваквите центри се создадени скоро во сите составни субјекти на Руската Федерација <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/contents/turism_v_rossii/tour_centres/perechen-i-kontaktnaya-informatsiya-turistsko-informatsionnykh-tsentrov/|title=Перечень и контактная информация туристско-информационных центров|last=|date=2018-06-01|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716165721/https://www.russiatourism.ru/contents/turism_v_rossii/tour_centres/perechen-i-kontaktnaya-informatsiya-turistsko-informatsionnykh-tsentrov/|archive-date=2018-07-16|accessdate=2018-07-16|url-status=dead}}</ref> и се составен дел на системот за управување и местата за раст на туризмот во регионите. ТИЦ ги информира гостите и жителите за висококвалитетни понуди како музеи, хотели, разгледување и прошетка и другите комплексни туристички услуги; ТИЦ спроведува истражување,дистрибуира производи за печатење; учествува на изложби и конференции; во некои случаи обезбедува водичи и преведувачи на водичи кои се акредитирани; комуницира со канцелариите за информации, обезбедува широк спектар на тематски услуги на надомест и бесплатна основа {{Sfn|История российского туризма|2009}} . За да се стимулира туризмот, се спроведуваат голем број законодавни иницијативи и политика на правно регулирање, на пример, олеснување на визниот режим (воведување на електронски визи) и обезбедување на безбедност при патувањето {{Sfn|История российского туризма|2009}}. Тест работењето на електронскиот систем за визи започнало на 1 август 2017 година во [[Владивосток]]. На 8 август 2017 година било основано специјализирано мрежно место на руското Министерство за надворешни работи за издавање вакви визи <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/contents/press-sluzhba/vystupleniya-doklady-i-intervyu/v-rosturizme-nadeyutsya-chto-elektronnye-vizy-posle-dfo-rasprostranyatsya-na-drugie-regiony/?sphrase_id=420581|title=Электронные визы после ДФО распространятся на другие регионы|last=|date=2017-09-21|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715110405/https://www.russiatourism.ru/contents/press-sluzhba/vystupleniya-doklady-i-intervyu/v-rosturizme-nadeyutsya-chto-elektronnye-vizy-posle-dfo-rasprostranyatsya-na-drugie-regiony/?sphrase_id=420581|archive-date=2018-07-15|accessdate=2018-07-15}}</ref> . Од 2018 година, странските гости можат да дојдат со електронска виза до територијата на Приморски крај, Камчатка и Сахалин <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tass.ru/pmef-2018/articles/5234623|title=Глава Ростуризма ожидает распространения электронных виз по всей стране|last=|date=2018-05-25|work=http://tass.ru/|publisher=[[ТАСС]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715110839/http://tass.ru/pmef-2018/articles/5234623|archive-date=2018-07-15|accessdate=2018-07-15}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/acts/news/58068|title=Подписан закон о расширении действия электронных виз на Дальнем Востоке|last=|date=2018-07-19|work=http://www.kremlin.ru|publisher=[[Президент РФ]]|accessdate=2018-07-19}}</ref> . Исто така, постои практика за групен безвизен престој во Русија за кинеските туристи <ref name="Развитие круизного туризма">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/news/10946/|title=Развитие круизного туризма в зоне особого внимания|last=|date=2016-08-16|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715210623/https://www.russiatourism.ru/news/10946/|archive-date=2018-07-15|accessdate=2018-07-15|url-status=dead}}</ref>. Носителот на пасош добива и право на повеќекратно безвизен влез во Руската Федерација до крајот на 2018 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rsport.ria.ru/official/20180716/1139423351.html|title=Ростуризм: безвизовый въезд в РФ владельцев FANID увеличит число иностранных туристов|last=Илья Питалев|date=2018-07-16|work=https://rsport.ria.ru|publisher=[[РИА Новости|РИА]] Р-Спорт|archive-url=|archive-date=|accessdate=2018-07-19}}</ref> . Развојот на туризмот во Русија се одликува со следниве фактори {{Sfn|История российского туризма|2009}} : * присуство на постојана побарувачка, понуда на туристички производи, нивна дистрибуција (на пример, раст на поединечен туризам и продолжување на масовниот интерес за разгледување) * зголемената улога на сегментацијата на пазарот, * зајакнување на координацијата и монополизацијата во туризмот (вертикална и хоризонтална интеграција, глобализација), * јакнење на улогата на [[Масовни медиуми|медиумите]] во туризмот, * развој на стручна структура и образование, унапредување на трудовата организација, * Зајакнување на позицијата на приватниот туристички бизнис. Државната поддршка за индустријата е изразена во имплементација на повеќе од 40 федерални и други државни програми {{Sfn|История российского туризма|2009}}, меѓу нив: * „Зачувување и развој на архитектурата на историските градови (2002–2010)“ <ref name="Постановление 815">{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/40505/|title=Постановление Правительства Российской Федерации от 26 ноември 2001 г. № 815|last=|date=2001-11-26|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2018-07-15}}</ref> * „Култура на рускиот север“, „Културно наследство на југот на Русија…“ (подпрограми (сложени проекти) во рамките на федералната целна програма „Култура на Русија за 2006–2010“) <ref name="Постановление 740">{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/54724/|title=Постановление Правительства Российской Федерации от 8 декември 2005 г. № 740|last=|date=2005-12-08|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2018-07-15}}</ref>, како и програмата „Култура на рускиот северен дел (2013-2020)“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dvinaland.ru/-cgt6eww3|title=Государственная программа-Культура Русского Севера (2013—2020)|last=|date=2017-12-05|work=https://dvinaland.ru|publisher=Правительство Архангельской области|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715151958/https://dvinaland.ru/-cgt6eww3|archive-date=2018-07-15|accessdate=2018-07-15}}</ref> ) * „Култура на Русија (2012-2018)“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://old.kulturnoe-nasledie.ru/programma/pasport-programmy/|title=Федеральная целевая программа «Культура России (2012–2018 годы)»|last=|date=2012-03-03|work=http://old.kulturnoe-nasledie.ru/|publisher=[[Министерство культуры Российской Федерации]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715125405/http://old.kulturnoe-nasledie.ru/programma/pasport-programmy/|archive-date=2018-07-15|accessdate=2018-07-15}}</ref> * „Развој на културата и туризмот“ за 2013-2020 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/contents/deyatelnost/programmy-i-proekty/gosudarstvennaya-programma-rossiyskoy-federatsii-razvitie-kultury-i-turizma-na-2013-2020-gody/|title=Государственная программа Российской Федерации «Развитие культуры и туризма» на 2013—2020 годы|last=|date=|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715181312/https://www.russiatourism.ru/contents/deyatelnost/programmy-i-proekty/gosudarstvennaya-programma-rossiyskoy-federatsii-razvitie-kultury-i-turizma-na-2013-2020-gody/|archive-date=2018-07-15|accessdate=2018-07-15|url-status=dead}}</ref> * „Развој на домашен и влезен туризам (2011-2018)“ <ref name="Постановление 644">{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/78553/|title=Постановление Правительства Российской Федерации от 2 август 2011 г. № 644|last=|date=2011-08-02|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2017-11-24}}</ref> * „Југот на Русија“ (ветувачко туристичко одредиште <ref name="Постановление 118"/> и федерална целна програма за 2014-2020 година <ref name="Постановление 1297">{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/90078/|title=Постановление Правительства Российской Федерации от 26 декември 2013 г. бр. 1297|last=|date=2013-12-26|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2017-07-18}}</ref> ) Од 2002 година, во Русија се спроведува Концептот за развој на туризмот за периодот до 2005 година <ref name="Распоряжение 954-р">{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/42548/|title=Концепция развития туризма в Российской Федерации на период до 2005 года|last=|date=2002-07-11|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2017-07-18}}</ref>. По наредба на Федералната агенција за туризам од 6 мај 2008 година, број 51, била одобрена „''Стратегијата за развој на туризмот во Руската Федерација за период до 2015 година''“ и акционен план за негово спроведување {{Sfn|Туризм в Санкт Петербурге|2013}}. Од 2014 година, земјата спроведува програми во согласност со „''Стратегијата за развој на туризмот во Руската Федерација за периодот до 2020 година''“ <ref name="Стратегия 2020"/> . Во февруари 2019 година бил формиран оддел за туризам во структурата на Министерството за економски развој. Меѓу клучните задачи на одделот се утврдување на насоките за стратегиски развој на националната туристичка индустрија, развој на пристапи за формирање на сеопфатен национален туристички производ и негово промовирање на домашниот и странскиот пазар, развој на туризмот и сродната инфраструктура на ново ниво <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tourism.interfax.ru/ru/news/articles/56965/|title=Департамент туризма создан в структуре Минэкономразвития|publisher=tourism.interfax.ru|accessdate=2019-02-27|archive-date=2020-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601114407/https://tourism.interfax.ru/ru/news/articles/56965/|url-status=dead}}</ref>. Од федералниот буџет биле издвоени околу 21 милијарди рубли за развој на туризмот во рамките на државната програма „''Култура и туризам 2019-2021''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ria.ru/20190310/1551668443.html|title=На развитие туризма будет выделено порядка 21 млрд рублей из бюджета|date=20190310T1152+0300Z|publisher=РИА Новости|accessdate=2019-03-18}}</ref> == Статистички информации == [[Податотека:Tourism_from_Russia.jpg|мини|Туристичка крива 2008—2014 година]] Во [[2017]] година, домашниот туризам се зголемил за 2% во однос на [[2016]] година и изнесувал 55 милиони патувања. Меѓу 10-те водечки региони: [[Московска област]], [[Москва]], [[Приморски крај]], [[Санкт Петербург]], [[Република Татарстан]], [[Краснодарски Крај]] и [[Алтајски крај]], [[Калининград]], [[Волгоград]], [[Калушка област]]<ref name="Туризм и отдых">{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/info/32033/|title=Туризм и отдых: некоторые факты и показатели 2017 года|last=|date=2018-04-12|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2018-07-16}}</ref> . Во [[2018]] година, според вицепремиерот [[Олга Голодец]] на рускиот инвестициски форум во [[Сочи]], 60 милиони луѓе ја посетиле односно влегле во Русија, што е за 15% повеќе во однос на [[2017]] година. ''„По отворањето на Кримскиот мост, туристичкиот проток кон Крим се зголеми за 29%''“, изјавила Голодец. „''За првпат видовме дека полуостровот стана петти регион на Русија по бројот на зимски посети, што никогаш не се случило''“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://russian.rt.com/russia/news/602944-turizm-forum-sochi|title=На форуме в Сочи обсудили проблемы туристической отрасли|publisher=RT на русском|accessdate=2019-02-17}}</ref> . Во [[2017]] година, бројот на потрошувачи на спа-услуги во Русија се намалил за 9,5% на 5,59 милиони луѓе. Покрај тоа, заради намалувањето на реалните приходи на населението во 2014-2015 година и растот на цената на странските патувања, се забележува зголемување на интересот на потрошувачите за услугите на руските санаториуми на териториите на [[Република Крим|Крим]], [[Краснодарски Крај|Краснодар]], [[Ставрополски Крај|Ставропол]] и [[Алтајски Крај|Алтај]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://marketing.rbc.ru/articles/10184/|title=В 2017 г численность потребителей санаторно-курортных услуг в России снизилась на 9,5% до 5,59 млн чел.|last=BusinesStat|date=2018-02-26|work=https://marketing.rbc.ru/|publisher=[[РБК]]|accessdate=2018-07-15}}</ref> . И покрај малото намалување на вкупниот влезен туристички тек, туристичкиот проток од [[Кина]] се зголемил за 15% и изнесувал 1289 илјади патувања, од [[Јужна Кореја]] - за 18% (161 илјади патувања), од [[Иран]] - за 63% (67 илјади патувања), од [[Индија]] - 40% (47 илјади патувања), од [[Виетнам]] - 24% (36 илјади) патувања)<ref name="Туризм и отдых"/> . Посети на странски туристи во Русија во 2008-2004 година според Сојузната државна служба за статистика (патувања) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ratanews.ru/news/news_3062009_3.stm|title=Въезд иностранных туристов в Россию в 2008—2004 гг.|last=|date=2009-06-03|work=http://ratanews.ru|publisher=RATA-News|archive-url=|archive-date=|accessdate=2018-07-17}}</ref>: {| class="wikitable collapsible collapsed sortable" !# !Земја !посети<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2004 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b05_13/IssWWW.exe/Stg/09-23.htm|title=Число прибытий иностранных граждан в Россию по целям поездок в 2004 году|last=|date=2005|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-17|archive-date=2019-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319013827/http://www.gks.ru/bgd/regl/b05_13/IssWWW.exe/Stg/09-23.htm|url-status=dead}}</ref> !посети<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2005 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b06_13/IssWWW.exe/Stg/d01/09-23.htm|title=Число прибытий иностранных граждан в Россию по целям поездок в 2005 году|last=|date=2006|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-17|archive-date=2017-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171119013523/http://www.gks.ru/bgd/regl/b06_13/IssWWW.exe/Stg/d01/09-23.htm|url-status=dead}}</ref> !посети<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2006 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b07_13/IssWWW.exe/Stg/d03/09-23.htm|title=Число прибытий иностранных граждан в Россию по целям поездок в 2006 году|last=|date=2007|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-17|archive-date=2018-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223150036/http://www.gks.ru/bgd/regl/b07_13/IssWWW.exe/Stg/d03/09-23.htm|url-status=dead}}</ref> !посети<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2007 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b08_13/IssWWW.exe/Stg/d2/09-23.htm|title=Число прибытий иностранных граждан в Россию по целям поездок в 2007 году|last=|date=2008|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-17|archive-date=2019-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319013902/http://www.gks.ru/bgd/regl/b08_13/IssWWW.exe/Stg/d2/09-23.htm|url-status=dead}}</ref> !посети<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2008 г.<ref name="автоссылка1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b09_13/IssWWW.exe/Stg/html2/09-23.htm|title=Число прибытий иностранных граждан в Россию по целям поездок в 2008 году|last=|date=2009|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-17|archive-date=2019-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319013913/http://www.gks.ru/bgd/regl/b09_13/IssWWW.exe/Stg/html2/09-23.htm|url-status=dead}}</ref> |- style="text-align: right" |1 | align="left" |{{ГЕР}} |351 099 |313 547 |328 583 |345 708 |332 822 |- style="text-align: right" |2 | align="left" |{{КИН}} |283 839 |204 192 |157 361 |129 749 |127 155 |- style="text-align: right" |3 | align="left" |{{САД}} |181 721 |156 737 |224 970 |172 356 |185 888 |- style="text-align: right" |4 | align="left" |{{FIN}} |242 816 |175 557 |148 153 |153 139 |142 017 |- style="text-align: right" |5 | align="left" |{{GBR}} |115 622 |118 996 |124 169 |130 608 |142 016 |- style="text-align: right" |6 | align="left" |{{ИТА}} |125 397 |125 310 |116 000 |129 950 |143 493 |- style="text-align: right" |7 | align="left" |{{ESP}} |51 395 |60 180 |53 943 |79 497 |105 655 |- style="text-align: right" |8 | align="left" |{{ФРА}} |141 113 |109 305 |102 513 |112 762 |103 223 |- style="text-align: right" |9 | align="left" |{{UKR}} |84 320 |62 155 |24 165 |49 131 |80 021 |- style="text-align: right" |9 | align="left" |{{ТУР}} |~42 000 |~44 000 |~47 000 |49 479 |54 593 |- style="text-align: right" |10 | align="left" |{{ИЗР}} |26 924 |30 397 |27 133 |31 250 |32 725 |- style="text-align: right" |11 | align="left" |{{KOR}} |44 397 |43 304 |42 951 |48 825 |47 343 |- style="text-align: right" |12 | align="left" |{{ЈАП}} |56 780 |50 842 |59 581 |45 083 |44 435 |- style="text-align: right" |13 | align="left" |{{ХОЛ}} |33 101 |32 696 |29 014 |33 659 |35 376 |- style="text-align: right" |14 | align="left" |{{CAN}} |17 432 |13 483 |23 547 |26 660 |44 238 |- style="text-align: right" |15 | align="left" |{{LVA}} |50 501 |119 938 |49 396 |64 280 |66 754 |- style="text-align: right" |16 | align="left" |{{EST}} |74 165 |64 662 |65 385 |46 602 |45 749 |- style="text-align: right" |17 | align="left" |{{ПОЛ}} |353 986 |133 096 |234 073 |42 932 |32 919 |- style="text-align: right" |18 | align="left" |{{АВТ}} |32 404 |29 095 |24 370 |29 835 |24 789 |- style="text-align: right" |19 | align="left" |{{ШВЕ}} |31 892 |45 813 |30 967 |26 000 |24 918 |- style="text-align: right" |20 | align="left" |{{ШВА}} |24 369 |21 343 |27 415 |27 134 |23 827 |- style="text-align: right" |21 | align="left" |{{AUS}} |14 189 |14 684 |19 478 |26 087 |26 087 |- style="text-align: right" |22 | align="left" |{{NOR}} |23 672 |21 215 |23 729 |26 136 |34 270 |- style="text-align: right" |23 | align="left" |{{LTU}} |40 652 |70 445 |42 662 |47 253 |58 383 |- style="text-align: right" |24 | align="left" |{{GRC}} |18 735 |17 558 |16 942 |21 742 |23 036 |- style="text-align: right" |25 | align="left" |{{ДАН}} |21 131 |17 066 |18 731 |20 640 |19 662 |- style="text-align: right" |26 | align="left" |{{БЕЛ}} |17 475 |19 945 |19 263 |22 707 |18 472 |- style="text-align: right" | | align="left" |Вкупно сите |2 860 802 |2 384 626 |2 433 018 |2 213 597 |2 295 074 |- style="text-align: right" | | align="left" |Вкупно посетители<br /><br />без учество на земјите од ЗНД |~8 661 000 |~9 398 000 |~8 818 000 |~8 347 000 |~8 551 000 |- style="text-align: right" | | align="left" |Вкупно посетители | | | |22 908 625 |23 676 140 |} Влегувањето на странски државјани на територијата на [[Руската Федерација]] заради [[туризам]], според Федералната служба за статистика на државата според методологијата до 2014 година (дадена е промена на бројот на странски државјани кои влегуваат во Руската Федерација од година во година) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rostourunion.ru/rossijskij_soyuz_turindustrii_-_glavnaya/vezd_inostrannyh_grazhdan_v_rossiyu.html|title=Въезд иностранных граждан в Россию|last=|date=|work=http://www.rostourunion.ru/|publisher=[[Российский союз туриндустрии|РСТ]]|accessdate=2018-07-16|archive-date=2018-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716170107/http://www.rostourunion.ru/rossijskij_soyuz_turindustrii_-_glavnaya/vezd_inostrannyh_grazhdan_v_rossiyu.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Российский статистический ежегодник">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/ru/statistics/publications/catalog/doc_1135087342078|title=Российский статистический ежегодник|last=|date=|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505121430/http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/ru/statistics/publications/catalog/doc_1135087342078|archive-date=2016-05-05|accessdate=2018-07-17}}</ref> : {| class="wikitable collapsible collapsed sortable" !# !од земја: !Пристигнувања<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2008 г.<ref name="автоссылка1"/> !% <br /><br />раст<br /><br />од 2007 г. !Пристигнувања<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2009 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_13/IssWWW.exe/Stg/d2/09-27.htm|title=Число прибытий иностранных граждан в Россию по целям поездок в 2009 году|last=|date=2010|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-17|archive-date=2019-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319013918/http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_13/IssWWW.exe/Stg/d2/09-27.htm|url-status=dead}}</ref> !% <br /><br />на раст<br /><br />од 2008 г. !Пристигнувања<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2010 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b11_13/IssWWW.exe/Stg/d2/09-28.htm|title=Число поездок иностранных граждан в Россию по целям в 2010 году|last=|date=2011|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-17|archive-date=2017-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608065336/http://www.gks.ru/bgd/regl/b11_13/IssWWW.exe/Stg/d2/09-28.htm|url-status=dead}}</ref> !% <br /><br />на раст<br /><br />од 2009 г. !Пристигнувања<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2011 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b12_13/IssWWW.exe/Stg/d2/09-28.htm|title=Число поездок иностранных граждан в Россию по целям в 2011 году|last=|date=2012|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-17|archive-date=2017-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504072823/http://www.gks.ru/bgd/regl/b12_13/IssWWW.exe/Stg/d2/09-28.htm|url-status=dead}}</ref> !% <br /><br />на раст<br /><br />од 2010 г. !Пристигнувања<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2012 г. !% <br /><br />раст<br /><br />од 2011 г. !Пристигнувања<br /><br /> во РФ во 2013 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b14_13/IssWWW.exe/Stg/d02/09-30.htm|title=Поездки иностранных граждан в Россию по целям в 2013 году|last=|date=2014|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-17|archive-date=2017-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504062143/http://www.gks.ru/bgd/regl/b14_13/IssWWW.exe/Stg/d02/09-30.htm|url-status=dead}}</ref> !%<br /><br /> Раст од 2012 г. !Пристигнувања<br /><br /> во РФ во 2014 г. !%<br /><br /> Раст од 2013 г. |- style="text-align: right" |1 | align="left" |{{ГЕР}} |332 822 |{{Пад}} −4 |333 892 |0 |347 214 |{{Пораст}} 4 |346 627 |0 |375 285 |{{Пораст}}8 |380 253 |{{Пораст}} 1,3 |349 481 |{{Пад}} −8 |- style="text-align: right" |2 | align="left" |{{КИН}} |127 155 |{{Пад}} −2 |115 870 |{{Пад}} −9 |158 061 |{{Пораст}} 36 |234 127 |{{Пораст}} 48 |343 357 |{{Пораст}} 47 |372 314 |{{Пораст}} 8,4 |409 817 |{{Пораст}} 10 |- style="text-align: right" |3 | align="left" |{{САД}} |185 888 |{{Пораст}} 8 |183 293 |{{Пад}} −1 |162 383 |{{Пад}} −11 |169 763 |{{Пораст}} 5 |179 763 |{{Пораст}} 6 |197 334 |{{Пораст}} 9,7 |162 102 |{{Пад}} −18 |- style="text-align: right" |4 | align="left" |{{FIN}} |142 017 |{{Пад}} −7 |149 884 |{{Пораст}} 6 |139 216 |{{Пад}} −7 |133 630 |{{Пад}} −4 |120 306 |{{Пад}} −10 |93 762 |{{Пад}} −22 |68 618 |{{Пад}} −27 |- style="text-align: right" |5 | align="left" |{{GBR}} |142 016 |{{Пораст}} 9 |150 910 |{{Пораст}} 6 |126 454 |{{Пад}} −16 |128 533 |{{Пораст}} 2 |135 949 |6 |157 799 |{{Пораст}} 16 |134 314 |{{Пад}} −15 |- style="text-align: right" |6 | align="left" |{{ИТА}} |143 493 |{{Пораст}} 10 |113 495 |{{Пад}} −21 |122 973 |{{Пораст}} 8 |125 062 |{{Пораст}} 2 |118 729 |{{Пад}} −5 |117 927 |{{Пад}} −0,6 |107 072 |{{Пад}} −9,2 |- style="text-align: right" |7 | align="left" |{{ESP}} |105 655 |{{Пораст}} 33 |95 070 |{{Пад}} −10 |86 732 |{{Пад}} −9 |100 773 |{{Пораст}} 16 |70 291 |{{Пад}} −30 |70 193 |{{Пад}} −0,1 |60 443 |{{Пад}} −14 |- style="text-align: right" |8 | align="left" |{{ФРА}} |103 223 |{{Пад}} −8 |94 176 |{{Пад}} −9 |94 282 |0 |94 863 |{{Пораст}} 1 |99 581 |{{Пораст}} 5 |96 947 |{{Пад}} −2,6 |94 941 |{{Пад}} −2 |- style="text-align: right" |9 | align="left" |{{ТУР}} |54 593 |{{Пораст}} 10 |43 756 |{{Пад}} −20 |56 376 |{{Пораст}} 29 |80 754 |{{Пораст}} 43 |100 918 |{{Пораст}} 25 |122 728 |{{Пораст}} 21 |134 702 |{{Пораст}} 9,7 |- style="text-align: right" |10 | align="left" |{{ИЗР}} |32 725 |{{Пораст}} 5 |46 451 |{{Пораст}} 42 |58 694 |26 |75 468 |{{Пораст}} 29 |85 955 |{{Пораст}} 14 |92 478 |{{Пораст}} 7,6 |108 175 |{{Пораст}} 17 |- style="text-align: right" |11 | align="left" |{{KOR}} |47 343 |{{Пад}} −3 |35 200 |{{Пад}} −26 |42 573 |{{Пораст}} 21 |46 991 |{{Пораст}} 10 |48 425 |{{Пораст}} 3 |52 114 |{{Пораст}} 7,6 |82 494 |{{Пораст}} 58 |- style="text-align: right" |12 | align="left" |{{ЈАП}} |44 435 |{{Пад}} −1 |39 269 |{{Пад}} −12 |42 176 |{{Пораст}} 7 |37 985 |{{Пад}} −10 |44 667 |{{Пораст}} 18 |55 092 |{{Пораст}} 23 |54 111 |{{Пад}} −1,8 |- style="text-align: right" |13 | align="left" |{{ХОЛ}} |35 376 |{{Пораст}} 5 |31 851 |{{Пад}} −10 |34 907 |{{Пораст}} 10 |37 874 |{{Пораст}} 8 |32 533 |{{Пад}} −14 |30893 |{{Пад}} −5 |28097 |{{Пад}} −9 |- style="text-align: right" |14 | align="left" |{{CAN}} |44 238 |{{Пораст}} 66 |43 642 |{{Пад}} −1 |31 536 |{{Пад}} −28 |34 926 |{{Пораст}} 11 |36 260 |{{Пораст}} 4 |41 000 |{{Пораст}} 13 |35 796 |{{Пад}} −13 |- style="text-align: right" |15 | align="left" |{{LVA}} |66 754 |{{Пораст}} 4 |33 884 | |33 796 |{{Пад}} −0,3 |33 522 |{{Пад}} −1 |32 125 |{{Пад}} −4 |28 149 |{{Пад}} −12 |29 199 |{{Пораст}} 3,7 |- style="text-align: right" |16 | align="left" |{{EST}} |45 749 |{{Пад}} −2 |34 002 | |34 589 |{{Пораст}} 2 |31 255 |{{Пад}} −10 |27 436 |{{Пад}} −12 |26 280 |{{Пад}} −4 |25 936 |{{Пораст}} 13 |- style="text-align: right" |17 | align="left" |{{ПОЛ}} |32 919 |{{Пад}} −23 |26 358 |{{Пад}} −20 |25 616 |{{Пад}} −3 |29 908 |{{Пораст}} 17 |30 088 |{{Пораст}} 1 |28 229 |{{Пад}} −6,2 |17 905 |{{Пад}} −37 |- style="text-align: right" |18 | align="left" |{{АВТ}} |24 789 |{{Пад}} −17 |31 383 |{{Пораст}} 27 |28 290 |{{Пад}} −10 |28 034 |{{Пад}} −1 |28 076 |{{Пораст}} 0,1 |29 139 |{{Пораст}} 3,8 |23 373 |{{Пад}} −20 |- style="text-align: right" |19 | align="left" |{{ШВЕ}} |24 918 |{{Пад}} −4 |28 315 |{{Пораст}} 19 |22 061 |{{Пад}} −22 |27 408 |{{Пораст}} 24 |23 862 |{{Пад}} −13 |17 937 |{{Пораст}} 25 |13 468 |{{Пад}} −25 |- style="text-align: right" |20 | align="left" |{{ШВА}} |23 827 |{{Пад}} −12 |26 247 |{{Пораст}} 10 |23 918 |{{Пад}} −9 |26 277 |{{Пораст}} 10 |28 845 |{{Пораст}} 10 |29099 |{{Пораст}} 0,9 |26 678 |{{Пад}} −8,3 |- style="text-align: right" |21 | align="left" |{{AUS}} |26 087 |0 |22 429 |{{Пад}} −14 |21 167 |{{Пад}} −6 |24 775 |{{Пораст}} 17 |33 021 |{{Пораст}} 33 |36 117 |{{Пораст}} 9,4 |36 468 |{{Пораст}} 1 |- style="text-align: right" |22 | align="left" |{{NOR}} |34 270 |{{Пораст}} 31 |27 856 |{{Пад}} −19 |22 527 |{{Пад}} −19 |23 338 |{{Пораст}} 4 |20 617 |{{Пад}} −12 |15 634 |{{Пораст}} 24 |12 734 |{{Пад}} −18,5 |- style="text-align: right" |23 | align="left" |{{LTU}} |58 383 |{{Пораст}} 24 |33 555 | |22 761 |{{Пад}} −32 |22 114 |{{Пад}} −3 |21 060 |{{Пад}} −5 |21 950 |{{Пораст}} 4,2 |20 081 |{{Пад}} −8,5 |- style="text-align: right" |24 | align="left" |Всего туристов |2 295 074 |{{Пораст}} 4 |2 100 601 |{{Пад}} −8 |~2 025 000 |{{Пад}} −3 |2 335 977 |{{Пораст}} 9 |2 570 469 |{{Пораст}} 10 |2 664 782 |{{Пораст}} 3,7 |2 583 079 |{{Пад}} −3 |- style="text-align: right" |25 | align="left" |Вкупно посетители |23 676 140 |{{Пораст}} 3 |21 338 650 |{{Пад}} −10 |22 281 217 |{{Пораст}} 4 |24 932 061 |{{Пораст}} 12 |28 176 502 |{{Пораст}} 13 |30 792 091 |{{Пораст}} 9,3 |32 421 490 |{{Пораст}} 5 |} Од 2014 година, туристичките текови не се мерат според бројот на туристи, туку според бројот на патувања според „''Официјалната статистичка методологија за проценка на бројот на влезни и излезни туристички патувања''“ (доколку истиот странски / руски државјанин патувал надвор од својата земја повеќе од еднаш во текот на извештајниот период, тогаш во податоците на гранична служба, тој се брои онолку пати колку што ја преминал државната граница во еден правец) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/bgd/free/meta_2010/IssWWW.exe/Stg/2015/510.doc|title=Приказ Росстата № 510 от 12 август 2014|last=|date=|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-16|archive-date=2018-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716194614/http://www.gks.ru/bgd/free/meta_2010/IssWWW.exe/Stg/2015/510.doc|url-status=dead}}</ref>. Број на влезни туристички патувања (број на патувања на граѓани од странски држави со цел туризам на територијата на Руската Федерација) <ref name="Выборочная статистическая информация"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/business/torg/tur/tab-tur1-1.htm|title=Число въездных туристских поездок|last=|date=2018-06-08|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-16|archive-date=2018-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716224049/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/business/torg/tur/tab-tur1-1.htm|url-status=dead}}</ref> : {| class="wikitable collapsible collapsed sortable" !# !Од земја: !Пристигнувања<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2014 г. !% <br /><br />на раст<br /><br />од 2013 г. !Пристигнувања<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2015 г. !% <br /><br />на раст<br /><br />од 2014 г. !Пристигнувања<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2016 г. !% <br /><br />на раст<br /><br />од 2015 г.<br /><br /> !Пристигнувања<br /><br /> во РФ<br /><br /> во 2017 г. (округл.) !% <br /><br />на раст<br /><br />од 2016 г. |- style="text-align: right" |1 | align="left" |{{UKR}} |8 435 654 | |8 911 705 | |8 569 264 |{{Пад}} —4 |8 723 000 |{{Пораст}} 1,79 |- style="text-align: right" |2 | align="left" |{{KAZ}} |3 733 319 | |4 711 082 | |3 564 152 |{{Пад}} —24 |3 485 000 |{{Пад}} —2,22 |- style="text-align: right" |3 | align="left" |{{FIN}} |1 380 179 | |1 415 853 | |1 319 030 |{{Пад}} —7 |1 017 000 |{{Пад}} —22,90 |- style="text-align: right" |4 | align="left" |{{КИН}} |873 792 | |1 121 536 | |1 288 720 |{{Пораст}} 15 |1 478 000 |{{Пораст}} 14,69 |- style="text-align: right" |5 | align="left" |{{ПОЛ}} |1 772 336 | |1 725 157 | |1 017 462 |{{Пад}} —41 |714 000 |{{Пад}} —29,83 |- style="text-align: right" |6 | align="left" |{{АЗЕ}} |818 467 | |856 349 | |898 426 |{{Пораст}} 5 |876 000 |{{Пад}} —2,50 |- style="text-align: right" |7 | align="left" |{{UZB}} |874 437 | |797 484 | |596 520 |{{Пад}} —25 |425 000 |{{Пад}} —28,75 |- style="text-align: right" |8 | align="left" |{{ГЕР}} |583 824 | |553 493 | |566 434 |{{Пораст}} 2 |580 000 |{{Пораст}} 2,39 |- style="text-align: right" |9 | align="left" |{{ARM}} |601 409 | |552 142 | |596 041 |{{Пораст}} 8 |584 000 |{{Пад}} —2,02 |- style="text-align: right" |10 | align="left" |{{MNG}} |157 663 | |378 196 | |522 026 |{{Пораст}} 38 |396 000 |{{Пад}} —24,14 |- style="text-align: right" |11 | align="left" |{{EST}} |330 814 | |357 377 | |414 147 |{{Пораст}} 16 |415 000 |{{Пораст}} 0,21 |- style="text-align: right" |12 | align="left" |Република Абхазија |357 271 | |416 673 | |410 566 |{{Пад}} —1 |432 000 |{{Пораст}} 5,22 |- style="text-align: right" |13 | align="left" |{{TJK}} |481 733 | |458 021 | |410 013 |{{Пад}} —10 |360 000 |{{Пад}} —12,20 |- style="text-align: right" |14 | align="left" |{{MOL}} |618 453 | |491 196 | |409 194 |{{Пад}} —17 |519 000 |{{Пораст}} 26,89 |- style="text-align: right" |15 | align="left" |{{KGZ}} |339 254 | |373 616 | |397 842 |{{Пораст}} 7 |421 000 |{{Пораст}} 5,82 |- style="text-align: right" |16 | align="left" |{{LVA}} |295 081 | |278 265 | |288 682 |{{Пораст}} 4 |261 000 |{{Пад}} —9,59 |- style="text-align: right" |17 | align="left" |{{LTU}} |425 132 | |~237 000 | |249,095 | |226 000 |{{Пад}} —9,27 |- style="text-align: right" |18 | align="left" |{{САД}} |245 184 | |233 379 | |238 633 |{{Пораст}} 2 |282 000 |{{Пораст}} 17,99 |- style="text-align: right" |19 | align="left" |{{ИТА}} |206 807 | |191 071 | |192 140 |{{Пораст}} 1 |189 000 |{{Пад}} —1,63 |- style="text-align: right" |20 | align="left" |{{ИЗР}} |149 575 | |162 046 | |178 633 |{{Пораст}} 10 |182 000 |{{Пораст}} 1,88 |- style="text-align: right" |21 | align="left" |{{GBR}} |214 909 | |179 674 | |177 080 |{{Пад}} —1 |178 000 |{{Пораст}} 0,56 |- style="text-align: right" |22 | align="left" |{{ФРА}} |198 644 | |171 436 | |176 855 |{{Пораст}} 3 |185 000 |{{Пораст}} 4,61 |- style="text-align: right" |23 | align="left" |{{KOR}} |114 320 | |136 039 | |161 267 |{{Пораст}} 19 |254 000 |{{Пораст}} 57,76 |- style="text-align: right" |24 | align="left" |{{БЛР}} |318 958 | |~249 000 | |133 740 | |152 000 |{{Пораст}} 13,65 |- style="text-align: right" |25 | align="left" |Јужна Осетија |49 170 | |117 707 | |111 370 |{{Пад}} —5 |134 000 |{{Пораст}} 20,32 |- style="text-align: right" |26 | align="left" |{{ESP}} |90 851 | |103 756 | |108 900 |{{Пораст}} 5 |110 000 |{{Пораст}} 1,01 |- style="text-align: right" |27 | align="left" |{{ЈАП}} |97 779 | |86 173 | |84 631 |{{Пад}} —5 |102 000 |{{Пораст}} 20,52 |- style="text-align: right" |28 | align="left" |{{IND}} |48 920 | |50 853 | |70 375 |{{Пораст}} 38 |71 000 |{{Пораст}} 20,34 |- style="text-align: right" |29 | align="left" |{{ИРН}} |25 810 | |41 431 | |67 166 |{{Пораст}} 62 |80 000 |{{Пораст}} 14,29 |- style="text-align: right" |30 | align="left" |{{GEO}} |42 960 | |47 216 | |65 336 |{{Пораст}} 38 |79 000 |{{Пораст}} 20,91 |- style="text-align: right" |31 | align="left" |{{ХОЛ}} |69 888 | |54 808 | |57 408 |{{Пораст}} 5 |60 000 |{{Пораст}} 4,52 |- style="text-align: right" |32 | align="left" |{{СРБ}} |66 550 | |58 070 | |50 498 |{{Пад}} —13 |55 000 |{{Пораст}} 8,92 |- style="text-align: right" |33 | align="left" |{{АВТ}} |59 557 | |50 587 | |49 026 |{{Пад}} —3 |52 000 |{{Пораст}} 6,07 |- style="text-align: right" |34 | align="left" |{{ШВА}} |44 997 | |41 998 | |48 485 |{{Пораст}} 15 |49 000 |{{Пораст}} 1,06 |- style="text-align: right" |35 | align="left" |{{NOR}} |54 573 | |48 248 | |45 135 |{{Пад}} —6 |51 000 |{{Пораст}} 12,99 |- style="text-align: right" |36 | align="left" |{{ТУР}} |262 549 | |238 541 | |42 658 |{{Пад}} —82 |80 000 |{{Пораст}} 87,54 |- style="text-align: right" |37 | align="left" |{{AUS}} |44 182 | |38 044 | |41 882 |{{Пораст}} 10 |47 000 |{{Пораст}} 12,22 |- style="text-align: right" |38 | align="left" |{{CAN}} |50 944 | |41 569 | |40 410 |{{Пад}} —3 |51 000 |{{Пораст}} 26,21 |- style="text-align: right" |39 | align="left" |Лица без државјансво |243 419 | | | | | | | |- style="text-align: right" | | align="left" |Вкупно по земја |25 437 893 | |26 851 658 | |24 551 444 |{{Пад}} —9 |24 391 000 |{{Пад}} —0,74 |} == Туристички цели во Русија == === [[Културен туризам]] === Традиционално побарувачката насока на рускиот туризам е културна и образовна {{Sfn|История российского туризма|2009}}. Регионите кои се стратешки важни за развој на културниот туризам вклучуваат: градовите [[Москва]] и [[Санкт Петербург]], [[Ленинградска област]], градот [[Јарослављ|Јарослав]], област [[Владимирска област|Владимир]], како и трасите на златните и сребрените прстени, крстаречките патеки „''Голема Волга''“ и „''Москва околу светот''“. Ветувачки региони од гледна точка на развој на овој вид туризам се регионите на [[северозападен федерален округ]] - [[Република Карелија]], Република Команча, регионите на [[Централен федерален округ|Централниот федерален округ]] - Москва, регион Брјанск, регион Тула, регионите на [[Приволшки федерален округ|Федералниот округ Волга]] - Република Мариј Ел, [[Република Удмуртија]]. Голем потенцијал за развој на културниот туризам има во одредени региони на [[Јужен федерален округ]], [[Приволшки федерален округ|Волга]], [[Сибирски федерален округ|Сибирскиот]] и [[Далекуисточен федерален округ|Далечниот Исток]] <ref name="Постановление 644"/>. Според Росстат, на крајот на 2016 година работеле 2.742 музеи, кои ги посетиле 123,5 милиони луѓе; вкупно предмети од културното наследство - 98,2 илјади, и археолошко наследство - 69,8 илјади <ref name="Российский статистический ежегодник"/> . Постои голем број на мрежни места поврзани со животот и делото [[Александар Сергеевич Пушкин|на Александар Пушкин]] (Пушкинскије Гори, Музеј „Болдино“), [[Лав Николаевич Толстој|Лав Толстој]] ( Јасна Полјана ), [[Фјодор Михајлович Достоевски|Фјодор Достоевски]] (Санкт Петербург), и други. Меѓу популарните одредишта се и патување во татковината на Дедо Мраз ( Велики Устјуг ), речно крстарење по Волга (запознавање со пејзажи и културното наследство на градовите [[Нижни Новгород]], [[Казањ|Казан]], [[Самара]], [[Саратов]], [[Волгоград]], [[Астрахањ|Астрахан]] и др.), разни програми за православна Русија {{Sfn|История российского туризма|2009}}. Дефиниран е единствен туристички простор помеѓу Москва и Санкт Петербург {{Sfn|Туризм в Санкт Петербурге|2013}}. Во Урал и Сибир, има развиено туристички производи засновани на историски и културни патишта на сибирската рута. [[Музеј|Музеите]] играат значајна улога во туризмот {{Sfn|История российского туризма|2009}}. <center><gallery perrow="7" widths="200" heights="200"> Податотека:За Кремлевской стеной.jpg|[[Благовештенска црква (Москва)|Благовештенската црква]] во [[Московски кремљ|Московскиот Кремљ]] Податотека:RUS-2016-Aerial-SPB-Peter and Paul Fortress 02.jpg|[[Петропавловска тврдина]], [[Санкт Петербург]] Податотека:Mamaev kurgan (ОКН).JPG|[[Родина-мать (Волгоград)|Статуа „Мајка татковина“]] во [[Волгоград]] - највисоката статуа на жена во светот (не сметајќи ги пиедесталите) Податотека:Савкина Горка, Пушкиногорье.jpg|Античка населба [[:en:ru:Савкино (Пушкиногорский район)|Савкина Горка]] Податотека:Маяк Анива.jpg|[[Анива]], Сахалин Податотека:Sunset at Kucherla lake.jpg|Зајдисонце на [[Кучерлинско Езеро]], [[Республика Алтај|Алтај]] </gallery></center> ==== Природни атракции ==== Специјално заштитените природни области (ООПТ) се предмет на националното наследство. До денес, рускиот систем на заштитени подрачја со федерално значење вклучува над 240 специјално заштитени природни области. Во моментов, најпопуларните паркови се Сочи, Остров Елк, [[Курски Провлак]], [[Национален парк Прибајкалски|Прибајкалски]], Руски Арктик, како и резервите на Кавказ и Бајкал-Ленски <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/news/14895/?sphrase_id=421055|title=Количество экотуристов в России с 2011 года выросло на 50%|last=|date=2018-02-21|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|accessdate=2018-07-18|archive-date=2018-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718120204/https://www.russiatourism.ru/news/14895/?sphrase_id=421055|url-status=dead}}</ref> . Во [[2017]] година беше промовиран државниот проект „''Дивиот свет на Русија: да се зачува и види''“ со цел развој на екотуризам, зачувување и обновување на популацијата на ретки животни во 22 заштитени подрачја <ref name="Дикая природа России">{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/news/27398/|title=Утверждён паспорт приоритетного проекта «Дикая природа России: сохранить и увидеть»|last=|date=2017-04-22|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2018-07-18}}</ref>. Постапката за посета на заштитени подрачја од туристи е регулирана со федералниот закон „''За специјално заштитени природни области''“ <ref name="33-ФЗ">{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/95885/|title=«Об особо охраняемых природных территориях»|last=|date=1995-03-14|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2018-07-18}}</ref>.<center><gallery perrow="7" widths="200px" heights="200px"> First snow in Krasnaya Polyana.JPG|<nowiki></nowiki>[[Аибга]], [[Национален парк Сочи]] Плато зимой 9.jpg|<nowiki></nowiki>[[Манпупунер]] Река Иркут в районе Шаманского утёса. Вид с левого берега.jpg|<nowiki></nowiki>[[Иркут|Реката Иркут]], Фумаролы вулкана Мутновский.jpg|<nowiki></nowiki>[[Фумарола|Фумароли]] на вулканот [[Мутновский]], природен резерват Вид со склона горы Кивакка.jpg|<nowiki></nowiki>Поглед од планината Кивака на сливот на реката [[Оланга (река)|Оланга]] </gallery></center> ==== Градови ==== Повеќе од 500 руски градови имаат статус на „историски град“, од кои околу 300 се мали и средни провинциски градови со стотици стари имоти од 16 - 19 век {{Sfn|История российского туризма|2009}}. Оваа разновидност ги одредува големите разлики во природните, историските и економските услови на развојот на регионите и особено во градовите на Русија. На пример, [[Јарослављ|Јарослав]], [[Твер]], Калуга, [[Кострома]], Рјазањ, [[Тула (град)|Тула]], [[Владимир (град)|Владимир]], Вологда, [[Смоленск]] и други можат да се класифицираат како стари провинциски центри со редовен распоред, владини канцеларии, цркви, благородни и трговски куќи, на периферијата со манастири. Брјанск, [[Иваново (Русија)|Иваново]], Липецк, Белгород, Курган, [[Волгоград]], [[Ростов-Дон]] и др., припаѓаат на друга група градови што станале центри во текот на советскиот период благодарение на развојот на индустријата. Во голем број региони и републики се појавијле „''заменици''“ - мултифункционални центри, на пример, Орск, Јелетс, Великије Луки, [[Стари Оскол]], Арзамас, Братск, Комсомолск-на-Амур, Набережне Челни. Старите градски растенија во Урал се исто така карактеристични, со задолжителни атрибути што имаат фабричко езерце, стара фабрика кај браната, куќата на управителот и канцеларијата на фабриките {{Sfn|Города России|1994}}. Ваквиот феномен на карактеристична регионална култура со повеќе од 250 градови-фабрики за сол, металуршки и други видови на производство што се појавил од 18 век, во научната литература е дефиниран како „''урална рударска цивилизација''“ {{Sfn|История и экология|2008}}. Посебен вид се главните градови на националните републики: [[Владикавказ]], [[Грозни]], [[Казањ|Казан]], Петрозаводск, [[Уфа]] (порано провинциски или регионални центри), Елиста и [[Биробиџан]] (нови градови), други растат надвор од окружните градови - сите тие играат улога на центри на националната култура {{Sfn|Города России|1994}} . Според резултатите од Форумот на мали градови и историски населби во 2018 година <ref name="Пр-327">{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/acts/assignments/orders/56933|title=Поручение Правительству Российской Федерации № Пр-327 (Перечень поручений Президента РФ по итогам встречи с участниками Форума малых городов и исторических поселений)|last=|date=2018-02-23|work=http://www.kremlin.ru|publisher=[[Президент РФ]]|accessdate=2018-07-18}}</ref> донесена е одлука за насочена државна поддршка на малите градови во Русија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/115686/|title=Об утверждении Правил предоставления средств государственной поддержки из федерального бюджета бюджетам субъектов Российской Федерации для поощрения муниципальных образований - победителей Всероссийского конкурса лучших проектов создания комфортной городской среды|last=|date=2018-03-07|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2018-07-18}}</ref>. <center><gallery perrow="7" widths="200px" heights="200px"> Дом Татарская 46 2.jpg|<nowiki> </nowiki>Двоспратна станбена зграда во [[Татарска населба]], 1902 година, град [[Томск]] Башня Цаллаговых 2.jpg|<nowiki> </nowiki>Кула на Цалагов, [[Северна Осетија]] Church in usolye 01.jpg|<nowiki> </nowiki>Црква Свети Никола во [[Усоле]], Перм] Vadimrazumov copter - Abramtsevo 4.jpg|<nowiki> </nowiki> Nizhny Tagil (05).JPG|<nowiki> </nowiki>Експлозивни печки од XIX век, Музеј на историјата на рударската технологија </gallery></center> === Туризам на крстарење и јахти === Во 2015-2016 година, крстарењето станало најпопуларното одредиште за туризам во Русија. Во моментов има 72-часовен безвизен престој на странски туристи за крстарење кои доаѓаат во Русија преку големи пристаништа, како што се Санкт Петербург, [[Владивосток]], итн.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/78553/|title=Постановление Правительства Российской Федерации от 7 мај 2009 г. № 397|last=|date=2009-05-07|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2018-10-14}}</ref> Овој вид туризам е ограничен сезонски (од мај до октомври) <ref name="Стратегия 2020"/> . Внатрешните патишта на Русија минуваат низ територијата на 60 конститутивни субјекти на Федерацијата, додека за 14 од нив се спроведени државни проекти <ref name="Постановление 644"/> насочени кон развој на водниот туризам во регионите [[Волгоградска Област|Волгоград]], [[Тверска област|Твер]], [[Ивановска област|Иваново]], [[Јарославска област|Јарослав]], [[Костромска област|Кострома]], [[Амурска област|Амур]], [[Вологодска област|Вологда]] и [[Архангелска област|Архангелск]], во републиките [[Татарстан]], [[Удмуртија]], [[Бурјатија]], [[Чувашија]] и [[Република Карелија|Карелија]], во [[Хабаровски крај|територијата Кабаровск]]. За крстаречките јата „''Голема Волга''“ (сите региони сместени на [[Волга|реката Волга]] ), како и во регионот Амур, територијата на Хабаровск, [[Сахалинска област|Сахалин]], [[Камчатски Крај|Камчатка]] и Арктикот, главната насока на развој е патувањето со крстарење во предложената федерална програма која се вика „''Развој на домашен и влезен туризам“ (2019— 2025)'' “ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kruiz-info.ru/novosti/otraslevye-novosti/11-morskie/3261-rosturizm-gotovit-novye-kruiznye-tsentry-v-strane|title=Ростуризм готовит новые круизные центры в стране|last=|date=2017-09-18|work=http://kruiz-info.ru|publisher=Информационный портал Круиз-Инфо|accessdate=2017-11-24}}</ref>. Според инструкциите на [[Претседател на Русија|Претседателот на Русија]] [[Владимир Путин|В.В. Путин]] за обновување на редовното крстарење во регионот на Црното Море <ref name="Пр-2418">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kremlin.ru/acts/assignments/orders/53496|title=Поручение Правительству Российской Федерации № Пр-2418, п.1б|last=|date=2016-12-13|work=http://www.kremlin.ru|publisher=[[Президент РФ]]|accessdate=2018-07-15}}</ref>, отворена е првата морска линија за крстарење [[Сочи]] - Новоросијск - [[Јалта]] - [[Севастопол]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/news/13762/|title=На международном туристическом форуме «Отдых» состоялась презентация новой круизной линии Сочи – Новороссийск – Ялта – Севастополь|last=|date=2017-09-21|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715160503/https://www.russiatourism.ru/news/13762/|archive-date=2018-07-15|accessdate=2018-07-15}}</ref>. За првата сезона од 2017 година, биле направени 18 тури и биле пренесени повеќе од 5.000 патници <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.morflot.ru/lenta/n3279.html|title=За первую навигацию лайнер "Князь Владимир" перевез более 5 тыс пассажиров|last=|date=2017-10-16|work=http://www.morflot.ru|publisher=[[Федеральное агентство морского и речного транспорта|Росморречфлот]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715155516/http://www.morflot.ru/lenta/n3279.html|archive-date=2018-07-15|accessdate=2018-07-15}}</ref> . [[Регата]] и единечни трки за бродови од различни класи се одржуваат годишно. Во Централниот федерален округ од најпопуларните пловење се резервоари за Klyazminskoe, Pestovo, Pyalovskoe, Ivankovo, [[Рибинско Езеро (вештачко)|Rybinsk]] и Горки резервоар, и површина на водата [[Москва (река)|на реката Москва]]. Постојат многу јахти клубови во Московскиот регион, главно на резервоари поврзани со Московскиот канал. Тука е сконцентриран 80% од јахти, чиј понатамошен развој започнува да се ограничува со малата големина на водните тела и метежот на водните патишта <ref name="Стратегия 2020">{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/91690/|title=Распоряжение Правительства Российской Федерации от 31 мај 2014 г. № 941-р|last=|date=2014-05-31|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2017-07-18}}</ref>. <center><gallery perrow="7" widths="200px" heights="200px"> Knyaz Vladimir сruise ship, Sea Port of Sochi.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Князь Владимир (судно)|Крстарење со брод „Принц Владимир“]] и јахта за задоволство во [[Сочинский морской торговый порт|пристаништето Сочи]] Шлюз №1 Дубна и буксир "Речной-87".jpg|<nowiki> </nowiki>Порта број 1 на Московскиот канал, [[Дубна]] Сhildren's Regatta in Kaliningrad 2014.jpg|<nowiki> </nowiki>Регата во класата „Оптимист“ (најпопуларната детска класа јахти во светот), [[Калининград]] </gallery></center> === Поклонички туризам === Верскиот или поклоничкиот туризам активно се развива во Русија. Во Централниот федерален округ, патеките се популарни поради православните манастири во [[Владимир]], Воронеж, Калуж, Кострома, Москва, Рјазањ, Твер, Јарослав и Смоленск <ref name="Стратегия 2020"/>, по Златниот прстен на Русија <ref name="Постановление 644"/>. Поклоненичкиот туризам е развиен во Северен Кавказ и Волга Федералниот округ, Иркутск и Бајкалскиот регион. Здружението на специјалисти за културни рути „''Светилишта на неоткриено христијанство''“ го спроведуваат проектот „''Светилишта на Русија''“ на спомениците на религиозната историја и предметите на духовното наследство на земјата <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/news/15732/|title=Маршрут «Святыни неразделенного христианства» включен в проект «Святыни России»|last=|date=2018-07-17|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726113440/https://www.russiatourism.ru/news/15732/|archive-date=2018-07-26|accessdate=2018-07-21|url-status=dead}}</ref>. <center><gallery perrow="7" widths="200px" heights="200px"> Yaroslavl ElijahProphetChurchInterior 7302.jpg|<nowiki> </nowiki>Внатрешност на [[Црква Свети Илија (Јарослав)|црквата Свети Илија]], Јарослав Орган в Кафедральном соборе.jpg|<nowiki> </nowiki>Орган во [[Катедрален храм (Калининград)|Катедралата]] во [[Калининград]] Мечеть Санкт Петербурга. Майолика портала.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Џамија Санкт-Петерсбург|Џамијата во Санкт Петербург]] Иволгинский дацан.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Иволгински дацан]] Spb 06-2017 img47 Church on the Blood.jpg|<nowiki> </nowiki>Куполи на црквата на [[Црква Вознесение Христово (Санкт Петербург)|Вознесение Христово]] во Санкт Петербург </gallery></center> === Рекреативен туризам === [[Податотека:Danzig-swetlogorsk02.jpg|мини|250x250пкс| Насип на одморалиштето Светлагорск]] Рекреативниот туризам е еден од најпопуларните видови рекреација кај Русите. Според експертските проценки, 38% од руските туристи претпочитаат да се релаксираат на бреговите на Црното Море и Азов (јужен федерален округ), како и на балтичкиот брег (Северозападен федерален округ) и на плажите [[Јапонско Море|на Јапонското Море]] (Далечниот источен федерален округ). Најперспективните региони од гледна точка на развој на овој вид туризам се регионите на Јужниот федерален округ - територијата Краснодар, Република Крим, регионот Ростов, северозападниот федерален округ - регионот Калининград, Далечниот источен федерален округ - Приморски територија и територијата на Хабаровск, како и Федералниот Северен Кавказ изборните единици - Република Дагестан. Од повеќе од 2.000 километри топло морско крајбрежје во Русија, 1/3 од уредуваните области се удобни и погодни за одмор на плажа <ref name="Стратегия 2020"/> . Меѓународната награда [[Сино знаме]], што укажува дека плажата достапна за сите луѓе ги исполнува највисоките стандарди за квалитет и чистота на животната средина (чистота на морска вода, итн.), се забележува на <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.blueflag.global/beaches2/|title=Blue Flag beaches|last=|date=Jury 2018|work=http://www.blueflag.global|publisher=[[w:en:Foundation for Environmental Education|Foundation for Environmental Education]]|language=en|accessdate=2018-07-22|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184848/http://www.blueflag.global/beaches2/|url-status=dead}}</ref> : зоната на плажа во селото Јантарни, [[Калининградска Oбласт|Калининградска Област]] (од 2016 година) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/news/10670/?sphrase_id=421651|title=Первый в России пляж с «Голубым флагом» открылся в Калининградской области|last=|date=2016-06-21|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|accessdate=2018-07-22|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184853/https://www.russiatourism.ru/news/10670/?sphrase_id=421651|url-status=dead}}</ref>, плажа на Крим, Масандровски, сместена во [[Јалта]] (од 2010 година) и од 2018 година 6 плажи во Сочи <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sochi.mk.ru/social/2018/05/21/6-sochinskikh-plyazhey-poluchili-goluboy-flag.html|title=6 сочинских пляжей получили «Голубой флаг»|last=|date=2018-05-21|work=http://sochi.mk.ru|publisher=[[Московский комсомолец|МК]] Сочи|accessdate=2018-07-22}}</ref> : Приморски-1 ( Централна област ), плажа Морис Торез ( ''Центар Пулман Сочи, Меркур и Бревис)'' ), „Галеб“ ( округ Лазаревски ), одморалиште „Имереринка-1“ „Роса Хутор“, „Кадифени сезони“ во Имеритинс Lowlands ( Адлер ) и ''Radisson Blu Paradise Resort и SPA'' . === Спортски (активен) туризам === [[Податотека:Ночь_на_Чегете.jpg|мини|400x400пкс| Вечер на Чегет, национален парк во регионот Елбрус, [[Кабардино-Балкарија]] ]] Спортскиот туризам или спорт и рекреативен туризам (СОТ) се појавува како спорт и како аматерски спорт и има развиена научна и методолошка база во Русија („''Унифицирана спортска класификација на туристички патеки''“, „''Правила за организирање и спроведување натпревари на туристички рути''“) „''Категоризирани пречки и патишта''“ за различни региони во земјата) {{Sfn|История российского туризма|2009}} . Во Русија постои голем потенцијал за развој на разни видови активен туризам - [[Алпско скијање|скијање]], [[пешачење во природа|пешачење]], воден туриза, планински туризам, едрење, јавање, [[Велосипедски туризам|велосипедизам]], екстремен туризам, итн. Додека некои региони како Јужниот, Северниот кавкаски, Уралскиот, Сибирскиот, Волшкиот и Далечниот источен федерален округ се големи скијачки центри, други имаат големи изгледи во однос на развивање активен туризам. Територијата Алтај, Република Карелија, Република Јакута (Јакутија), Република Бурјатија, територијата Камчатка и територијата на Приморски се вклучени во групата региони стратешки важни за развој на активен туризам. Ветувачки региони како центри на ски-туризмот, секако, се територијата Краснодар (Сочи), регионот Мурманск ( г. Кировск ) и Кемеровскиот регион ( поз. Шерегеш ). Зголемената побарувачка за активности на отворено ни овозможува да предвидиме понатамошен интензивен развој на скијање и други видови активен туризам <ref name="Стратегия 2020"/> . == Услужна индустрија == Услужниот сектор (култура, рекреација и туризам) според Федералната државна служба за статистика за 2009-2016 година во Русија <ref name="Российский статистический ежегодник"/><ref name="Туризм">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/ru/statistics/enterprise/retail/#|title=Розничная торговля, услуги населению, туризм|last=|date=2017-07-25|work=http://www.gks.ru|publisher=[[Федеральная служба государственной статистики|Росстат]]|accessdate=2018-07-21|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722125830/http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/ru/statistics/enterprise/retail/|url-status=dead}}</ref> : {| class="wikitable collapsible collapsed sortable" !# !Вид: !2009 г.: !2010 г. !2011 г. !2012 г. !2013 г. !2014 г. !2015 г. !2016 г. |- |1 |[[Слика:Android Emoji 1f3e8.svg|17x17пкс]] [[Хотел]]и и слични сместувачки капацитети | align="right" |7410 | align="right" |7 866 | align="right" |8416 | align="right" |9316 | align="right" |9869 | align="right" |10 714 | align="right" |13 957 | align="right" |14 948 |- |2 |[[Слика:Maki2-commercial-18.svg|18x18пкс]] [[Санаториум]]и и пансиони со третман | align="right" |1294 | align="right" |1273 | align="right" |1283 | align="right" |1250 | align="right" |1210 | align="right" |1289 | align="right" |1287 | align="right" |1277 |- |3 |[[Слика:Maki2-building-18.svg|18x18пкс]] Санаториуми - диспанзери | align="right" |684 | align="right" |656 | align="right" |655 | align="right" |637 | align="right" |612 | align="right" |597 | align="right" |568 | align="right" |529 |- |4 |[[Слика:Maki2-town-18.svg|18x18пкс]] Домови за одмор | align="right" |171 | align="right" |140 | align="right" |104 | align="right" |98 | align="right" |97 | align="right" |96 | align="right" |97 | align="right" |139 |- |5 |[[Слика:Maki2-campsite-18.svg|18x18пкс]] Објекти за рекреација, кампови и други рекреативни организации | align="right" |1687 | align="right" |1636 | align="right" |1600 | align="right" |1589 | align="right" |1513 | align="right" |1563 | align="right" |1515 | align="right" |2640 |- |6 |[[Слика:Maki2-village-18.svg|18x18пкс]] Туристички бази | align="right" |141 | align="right" |132 | align="right" |158 | align="right" |159 | align="right" |154 | align="right" |186 | align="right" |182 | align="right" |452 |- |7 |[[Слика:Maki2-restaurant-18.svg|18x18пкс]] Угостителски организации (ресторани, кафулиња, барови) | align="right" |~45 200 | align="right" |~50 100 | align="right" |63 505 | align="right" |66 462 | align="right" |70 275 | align="right" |76 367 | align="right" |78 661 | align="right" |80 532 |- |8 |[[Слика:Maki2-playground-18.svg|18x18пкс]] Детски здравствени установи | align="right" |51,0 | align="right" |50,2 | align="right" |49,2 | align="right" | | align="right" | | align="right" |46,2 | align="right" |45,2 | align="right" |44,467 |- |9 |[[Слика:Maki2-music-18.svg|18x18пкс]] Институции од културен и забавен тип | align="right" |47,4 | align="right" |46,1 | align="right" |45,0 | align="right" |43,7 | align="right" |42,4 | align="right" |42,1 | align="right" |40,3 | align="right" |41,3 |- |10 |[[Слика:Maki2-museum-18.svg|18x18пкс]] [[Музеј]] | align="right" |2539 | align="right" |2578 | align="right" |2631 | align="right" |2687 | align="right" |2727 | align="right" |2731 | align="right" |2758 | align="right" |2742 |- |11 |[[Слика:Maki2-theatre-18.svg|18x18пкс]] Професионални [[Драмска уметност|театри]] | align="right" |601 | align="right" |604 | align="right" |618 | align="right" |643 | align="right" |658 | align="right" |661 | align="right" |665 | align="right" |651 |- |12 |[[Слика:Thecircuscafe.gif|19x19пкс]] Циркуси | align="right" |66 | align="right" |68 | align="right" |68 | align="right" | | align="right" | | align="right" |63 | align="right" |67 | align="right" |65 |- |13 |[[Слика:Maki2-zoo-18.svg|18x18пкс]] [[Зоолошка градина|Зоо-паркови]] | align="right" |28 | align="right" |29 | align="right" |28 | align="right" | | align="right" | | align="right" |30 | align="right" |31 | align="right" |31 |- |14 |[[Слика:Maki2-monument-18.svg|18x18пкс]] Неподвижни историски и културни споменици | align="right" |142,5 | align="right" |143,4 | align="right" |185,1 | align="right" |175,9 | align="right" |180,1 | align="right" | | align="right" | | align="right" | |- |15 |[[Слика:Maki2-cinema-18.svg|18x18пкс]] [[Кино]] | align="right" |5,6 | align="right" |4,1 | align="right" |4,4 | align="right" | | align="right" | | align="right" | | align="right" | | align="right" | |- |16 |[[Слика:Maki2-library-18.svg|18x18пкс]] Јавно достапни [[Библиотека|библиотеки]] | align="right" | | align="right" |46,1 | align="right" |43,2 | align="right" |40,8 | align="right" |39,8 | align="right" |40,1 | align="right" |38,9 | align="right" |38,2 |- |16 |[[Слика:Gfi-set01-stadium.svg|18x18пкс]] [[Стадион]]и со трибини за 1500 места или повеќе | align="right" |2666 | align="right" |1903 | align="right" |1904 | align="right" | | align="right" | | align="right" |1959 | align="right" |1877 | align="right" |1771 |- |17 |[[Слика:Maki2-basketball-18.svg|18x18пкс]] Спортски сали | align="right" |70,0 | align="right" |72,4 | align="right" |74,3 | align="right" | | align="right" | | align="right" |71,8 | align="right" |72,0 | align="right" |72,1 |- |18 |[[Слика:Maki2-swimming-18.svg|18x18пкс]] [[Базен|Пливачки базени]] | align="right" |3990 | align="right" |4237 | align="right" |4467 | align="right" | | align="right" | | align="right" |4956 | align="right" |5196 | align="right" |5441 |- |19 |[[Слика:Maki2-tennis-18.svg|18x18пкс]] Станбени спортски објекти (игралишта) | align="right" |126,4 | align="right" |129,6 | align="right" |133,6 | align="right" | | align="right" | | align="right" |145,6 | align="right" |148,2 | align="right" |154,6 |- |20 |[[Слика:Maki2-park-18.svg|18x18пкс]] Државни природни резервати | align="right" |101 | align="right" |101 | align="right" |102 | align="right" | | align="right" | | align="right" | | align="right" | | align="right" | |- |21 |[[Слика:Maki2-garden-18.svg|18x18пкс]] [[Национален парк|Национални паркови]] | align="right" |40 | align="right" |40 | align="right" |41 | align="right" | | align="right" | | align="right" | | align="right" | | align="right" | |- |22 |[[Слика:Maki2-telephone-18.svg|18x18пкс]] Туристички компании (крајот на годината) | align="right" |6897 | align="right" |9133 | align="right" |10266 | align="right" |10 773 | align="right" |11 324 | align="right" |11 614 | align="right" |11 893 | align="right" |12 395 |} [[Податотека:Visa_policy_of_Russia_(Russiatourism).jpg|мини| Инфографик „Како да се аплицира за виза во Русија за странски државјани“ <ref name="Правила въезда">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/contents/turistam/informatsiya-dlya-vezzhayushchikh-v-rossiyu/vizovyy-rezhim1/pravila-vezda-v-rossiyu-dlya-inostrannykh-grazhdan/|title=Правила въезда в Россию для иностранных граждан|last=|date=|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721130748/https://www.russiatourism.ru/contents/turistam/informatsiya-dlya-vezzhayushchikh-v-rossiyu/vizovyy-rezhim1/pravila-vezda-v-rossiyu-dlya-inostrannykh-grazhdan/|archive-date=2018-07-21|accessdate=2018-07-21|url-status=dead}}</ref> ]] Според ''Росстат'', на рускиот пазар, за [[2016]] година работеле 12.395 туристички компании<ref name="Туризм"/>, од кои 4.376 компании се во унифициран федерален регистар на тур-оператори <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/operators/|title=Единый Федеральный реестр туроператоров|last=|date=|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716170245/https://www.russiatourism.ru/operators/|archive-date=2018-07-16|accessdate=2018-07-21|url-status=dead}}</ref>. Повеќето тур-оператори работат во сегментот на меѓународен излезен туризам <ref name="Стратегия 2020"/> . Во моментов, граѓани на 17 странски земји до 90 дена, 2 земји до 30 дена, 7 земји повеќе од 90 дена <ref name="Правила въезда"/> и други можат да го користат правото на влез во земјата без виза, со ограничен број на денови <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kdmid.ru/cons.aspx?lst=cnslfunk&it=%2F%D0%A3%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B0%20%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%20%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%20%D0%B2%20%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E%20%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8E.aspx|title=Условия въезда граждан иностранных государств в Российскую Федерацию|last=|date=2018-02|work=http://www.kdmid.ru/|publisher=Консульский департамент [[Министерство иностранных дел Российской Федерации|МИД России]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170921083204/http://www.kdmid.ru/cons.aspx?lst=cnslfunk&it=%2F%D0%A3%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B0%20%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%20%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%20%D0%B2%20%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E%20%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8E.aspx|archive-date=2017-09-21|accessdate=2018-07-21|url-status=dead}}</ref>. Информации за земји и територии што граѓаните на Руската Федерација можат да ги посетат со безвизен режим ги дава Конзуларното одделение при Министерството за надворешни работи на Руската Федерација <ref name="kdmidtab">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kdmid.ru/info.aspx?lst=info_wiki&it=%2FSpisok_stran_s_uproshchennym_poryadkom_vyezda.aspx|title=Наличие безвизового режима при въезде в иностранные государства для граждан Российской Федерации, являющихся владельцами дипломатических, служебных и общегражданских паспортов|date=2018-03-01|work=|publisher=Консульский департамент [[Министерство иностранных дел Российской Федерации|МИД России]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727084029/http://www.kdmid.ru/info.aspx?lst=info_wiki&it=%2FSpisok_stran_s_uproshchennym_poryadkom_vyezda.aspx|archive-date=2020-07-27|accessdate=2018-07-21|url-status=dead}}</ref> . За да помогне во изборот на тур-оператор и итна помош на руските туристи во странство, формирано е „''Здружение на туроператори од областа на излезен туризам„ Турпомош'' “со учество на [[Банка на Русија|Централната банка на Руската Федерација]], Ростуризам, Федералната агенција за воздушен сообраќај, Министерството за надворешни работи на Руската Федерација, Руската унија на туристичката индустрија и голем број туристички агенции <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/contents/Subyektam_turindustrii/assotsiatsiya-turpomoshch/assotsiatsiya-turpomoshch/|title=Ассоциация «Турпомощь»|last=|date=|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=Ростуризм|accessdate=2017-11-24|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042850/https://www.russiatourism.ru/contents/Subyektam_turindustrii/assotsiatsiya-turpomoshch/assotsiatsiya-turpomoshch/|url-status=dead}}</ref> === Хотелска индустрија === [[Податотека:St_Isaac's_Square_01.JPG|лево|мини|250x250пкс| Хотел Асторија и [[Исакиевски собор|катедралата Свети Исак]] во Санкт Петербург ]] Хотелската индустрија во Русија е претставена во различни форми на сопственост: општински претпријатија, приватни, во мешана сопственост (без странско учество), одделенски и со руски имот и странско учество {{Sfn|Воронцова М. Г.|2014}}. Во руската економија има зголемување на бројот на хотели ( {{langx|en|Hotel rooms}} или <span style="font-style:italic;" lang="en">Хотелски соби</span> ) (88-то место или 0,3 бода <ref>Количество гостиничных номеров на 100 человек</ref> од максималниот можен 4,27 на Малта) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://reports.weforum.org/travel-and-tourism-competitiveness-report-2017/ranking/#series=HOTELROOM|title=The Travel & Tourism Competitiveness Report 2017|last=|date=2017|work=http://reports.weforum.org|publisher=[[Всемирный экономический форум]]|language=en|accessdate=2018-07-22}}</ref> . Во 1994 година бил воведен националниот стандард 50645-94 „''Туристички и екскурзивни услуги. Класификација на хотелите'' “за да се координира развојот на гостопримството {{Sfn|Овчаренко Н. П.|2015}}. Во 2005 година, Ростуриз развил систем за класификација на хотелите и другите сместувачки капацитети {{Sfn|Воронцова М. Г.|2014}} <ref>Приказ Федерального агентство по туризму от 21 июля 2005 г. № 86 «Об утверждении системы классификации гостиниц и других средств размещения»</ref>, одобрен во 2014 година од Министерството за култура на Руската Федерација <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_122445/|title=«Об утверждении порядка классификации объектов туристской индустрии, включающих гостиницы и иные средства размещения, горнолыжные трассы и пляжи, осуществляемой аккредитованными организациями»|last=|date=2014-07-11|work=http://www.consultant.ru|publisher=[[Министерство культуры Российской Федерации|Минкультуры России]]|accessdate=2018-07-17}}</ref>. Во 2015 година, нови правила за хотели <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/103740/|title=Об утверждении Правил предоставления гостиничных услуг в Российской Федерации|last=|date=2015-10-09|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2018-07-17}}</ref> стапиле во сила во Руската Федерација со цел навремено да ги информираат потрошувачите за хотелот и да ја зголемат атрактивноста на руските хотели за туристите <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/news/9762/?sphrase_id=421007|title=В России вступили в силу новые гостиничные правила|last=|date=2015-11-23|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|accessdate=2018-07-17|archive-date=2018-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718030611/https://www.russiatourism.ru/news/9762/?sphrase_id=421007|url-status=dead}}</ref> . Со цел да се процени квалитетот на услугите во хотелскиот сектор на Русија, годишно се одржуваат наградите ''Руско гостопримство'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/news/13939/?sphrase_id=421007|title=О IV Премии Russian Hospitality Awards|last=|date=2017-10-17|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|accessdate=2018-07-17|archive-date=2018-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718001527/https://www.russiatourism.ru/news/13939/?sphrase_id=421007|url-status=dead}}</ref> . Системите за автоматизација за хотелскиот и ресторанскиот бизнис во Русија се претставени од руски (Еделвис, ДИП-пензија, итн.) ) и странски решенија, на пример, Фиделио ( {{langx|en|Fidelio}}, бренд Micros-Fidelio <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crunchbase.com/organization/micros-systems#section-overview|title=MICROS Systems|date=|publisher=Crunchbase Inc.|language=en|accessdate=2018-07-17}}</ref> кој станал дел од системот за управување со имотот на хотелот Oracle ), Лоџинг Тач ( {{langx|en|LodgingTouch Property Management System}} <span style="font-style:italic;" lang="en">Систем за управување со недвижнини за сместување</span>, сега Infor Hospitality Suite). {{Sfn|История российского туризма|2009}} . === Бизнис со ресторани === Развој на туризам е можен под услов да се воспостави инфраструктура за јавно угостителство. Новата фаза во развојот на овој пазар започнала во средината на 1990-тите. Во овој период се отвориле голем број ресторани, барови и кафулиња. Руските мрежни форми на деловни ресторани започнале да се развиваат заедно со странските. На пример, од 1995 до 2006 година во Санкт Петербург, мрежата на угостителските претпријатија се зголемила за 6 пати и достигнала 5600 установи {{Sfn|История российского туризма|2009}}. Ако на почетокот на 2006 година во Русија имало околу 30 000 угостителски претпријатија {{Sfn|История российского туризма|2009}}, тогаш на крајот на 2016 година - повеќе од 80 000 илјади <ref name="Туризм"/> . Повеќе од 3000 претпријатија од прехранбената индустрија и угостителството во Русија (гурмански ресторани и претпријатија за брза храна, угостителски и хотелски компании) се членови на Федерацијата на ресторани и хотелиери (ФРИО) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/news/11410/?sphrase_id=421650|title=PIR EXPO 2016: Ростуризм и Федерация Рестораторов и Отельеров обсудили планы сотрудничества|last=|date=2016-10-17|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|accessdate=2018-07-22|archive-date=2018-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723003529/https://www.russiatourism.ru/news/11410/?sphrase_id=421650|url-status=dead}}</ref>. Заедно со ФРИО, Рускиот извозен центар и Националното здружение на кулинарство на Русија, се спроведува федералниот проект „''Гастрономска картичка на Русија''“ со поддршка на националната стратегија „Произведено во Русија“ за промовирање на извозот, бизнисот и културата <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/news/14270/?sphrase_id=414690|title=Международный туристский форум SIFT состоялся в Сочи|last=|date=2017-11-27|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|accessdate=2018-07-22|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184845/https://www.russiatourism.ru/news/14270/?sphrase_id=414690|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/news/15641/?sphrase_id=421650|title=28 июня в Калининграде прошел четвертый фестиваль мобильных ресторанов «Гастрономической карты России»|last=|date=2018-06-29|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|accessdate=2018-07-22|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184904/https://www.russiatourism.ru/news/15641/?sphrase_id=421650|url-status=dead}}</ref> . === Сообраќај === Русија се нашла на второто место во светот во однос на вкупната должина на железниците - 86 илјади км. или 9,5% од светот со 15% од светскиот промет на патници во железничкиот сообраќај (2/5 од патничкиот сообраќај во Русија) . Важноста на воздушниот сообраќај во организација на туристички патувања (52% од меѓународните пристигнувања) и автомобилско или автобуско патување е меѓу режимите за копнен сообраќак што се користат за патување (40% од пристигнувањата со копнен транспорт) <ref name="Стратегия 2020"/> . Русија има најдолги патишта за испорака (второ место на светот) - 102 илјади км. и најголемите пловни реки во светот (должина на пловни делови): [[Лена]] (4.190 км), [[Иртиш]] (3.784 км), [[Об]] (3.650 км), [[Енисеј|Јенисеј]] (3.390 км), Волга (3,256 км), итн. Една од најголемите во светот Поврзувачки вештачки систем е Волга-Балтичкиот канал (372 км) ( Волга-балтички воден пат со должина од 1100 км). Вкупната должина на лентите за вештачко испорака е 13,8 илјади. км. <center><gallery perrow="7" widths="200px" heights="200px"> Сапсан в Санкт Петербург.jpg|<nowiki> </nowiki>Брз електричен воз во Санкт Петербург Поезд на фоне горы Шатрище. Воронежская область.jpg|<nowiki> </nowiki>Електрична локомотива [[ЧС4Т]] со патнички воз на Руски железници NN-Bor Volga Cableway 08-2016 img10.jpg|<nowiki> </nowiki>Жичарница „Нижни Новгород“ </gallery></center> == Специјализирани публикации == Современите руски публикации за туризмот можат да се поделат во три групи {{Sfn|Березовая Л. Г.|2014}} : # Билтени на официјални туристички организации (билтен РАТА на Руската унија за туристичка индустрија, информативни публикации на Федералната агенција за туризам, итн.) ) # Професионални деловни списанија („Пет Ѕвезди“ за хотелски услуги, информации за „ Туризам и рекреација “ и рекламирање на тури (до 2013 година) итн.) ) # Масовни изданија со образовен карактер („Војување“, „Гео“, итн.) ) == Проблеми == Во „''Стратегијата за развој на туризмот во Руската Федерација за периодот до 2020 година''“ се наведени мерките потребни за надминување на следниве проблеми на пазарот на патот на раст на туристичкиот проток <ref name="Стратегия 2020"/> : * Високите домашни цени, пред сè, високата цена на транспортните услуги (на пример, цената на патувањето со железница е еднаква или дури и ги надминува трошоците за летот на домашните авиокомпании). * Недоволен број и фрагментација на знаци за туристичка навигација, извори на информации за туристички програми на руските региони. * Слаб распоред за прикажување на многу туристички емисии. * Неиспраќање на претходна резервација и купување билети за музеите преку [[Интернет]]. * Недостаток на достапни хотели и слични сместувачки капацитети. Врз основа на резултатите од мониторингот, направен е список на хотели што ги зголемиле цените за време на [[Светско првенство во фудбал 2018|Светскиот куп]] на [[Светско првенство во фудбал 2018|ФИФА 2018 година]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/urgent/15698/|title=Список отелей, завышающих цены во время проведения Чемпионата мира по футболу FIFA 2018 года|last=|date=2018-07-10|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=|archive-date=|accessdate=2018-07-21}}{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . == Безбедност == Безбедноста на туризмот е област за национална безбедност на Руската Федерација. Безбедноста на туризмот се подразбира како безбедност на туристите, безбедноста на нивниот имот, како и неоштетување при патување во околината, материјални и духовни вредности на општеството и безбедноста на државата <ref name="12-ФЗ">{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/all/98351/?page=2|title=Федеральный закон от 5 февруари 2007 г. № 12-ФЗ «О внесении изменений в Федеральный закон "Об основах туристской деятельности в Российской Федерации"»|last=|date=2007-02-05|work=http://government.ru|publisher=[[Правительство Российской Федерации|Правительство РФ]]|accessdate=2018-07-22}}</ref>. Во 2014 година, бил развиен ''Концепт за безбедност на туризмот'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.russiatourism.ru/contents/documenty/monitoring-pravoprimeneniya/kommentarii-zakonodatelstva-i-publikatsii/kontseptsiya-doktriny-bezopasnosti-turizma-v-rossiyskoy-federatsii/?sphrase_id=421653|title=Концепция доктрины безопасности туризма в Российской Федерации|last=Е. Л. Писаревский|date=2014-07-18|work=https://www.russiatourism.ru|publisher=[[Федеральное агентство по туризму|Ростуризм]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184836/https://www.russiatourism.ru/contents/documenty/monitoring-pravoprimeneniya/kommentarii-zakonodatelstva-i-publikatsii/kontseptsiya-doktriny-bezopasnosti-turizma-v-rossiyskoy-federatsii/?sphrase_id=421653|archive-date=2018-07-22|accessdate=2018-07-22|url-status=dead}}</ref> . Во градовите каде се одржиле натпреварите на Светското првенство 2018 година, се создало туристичка полиција <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.interfax.ru/sport/606399|title=Туристическая полиция появится в городах проведения матчей ЧМ-2018|last=|date=2018-04-02|work=http://www.interfax.ru/|publisher=[[Интерфакс]]|archive-url=|archive-date=|accessdate=2018-07-22}}</ref>. Должностите на специјалните единици вклучувале обезбедување на безбедноста на гостите во градот и туристичка помош <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://77.xn--b1aew.xn--p1ai/%D0%B3%D1%83-%D0%BC%D0%B2%D0%B4/%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%B8/1-%D0%BE%D0%BF%D0%BF/%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F|title=Туристическая полиция. 1-й оперативный полк полиции|last=|date=|work=https://мвд.рф|publisher=[[Министерство внутренних дел Российской Федерации|МВД РФ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020224128/https://77.xn--b1aew.xn--p1ai/%D0%B3%D1%83-%D0%BC%D0%B2%D0%B4/%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%B8/1-%D0%BE%D0%BF%D0%BF/%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F|archive-date=2018-10-20|accessdate=2018-07-22|url-status=dead}}</ref> . == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Атлас инвестиционных проектов в сфере туризма, реализуемых в субъектах РФ. — М.: Министерство культуры Российской Федерации, Ростуризм, 2017. — 270 с. — <nowiki>ISBN 978-5-406-06164-0</nowiki>, УДК 330, ББК 65.236-56. * Баньковский Л. История и экология: очерки об истоках исторической гидрогеографии — Соликамск: 2008. — 356 с. — <nowiki>ISBN 978-5-89469-055-1</nowiki><div style="display:none"><nowiki>https://wikidata.org/wiki/Track:Q196384https://wikidata.org/wiki/Track:Q15064295https://wikidata.org/wiki/Track:Q55523269</nowiki></div> * Березовая Л. Г. История туризма и гостеприимства — М.: Юрайт, 2014. — 500 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9916-3593-6</nowiki><div style="display:none"><nowiki>https://wikidata.org/wiki/Track:Q42258224https://wikidata.org/wiki/Track:Q42256876https://wikidata.org/wiki/Track:Q42256584</nowiki></div> * Воронцова М. Г. Гостиничный бизнес: теория и практика. — СПб.: СПбГУКИ, 2014. — 168 с. — <nowiki>ISBN 978-5-94708-194-7</nowiki>. * Города России / Гл. ред. Г. М. Лаппо. — энциклопедия. — Москва: Научное издательство «Большая советская энциклопедия», 1994. — 559 с. — 50 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-85270-026-6</nowiki>, УДК 908(470)(03). * История российского туризма / Под общ. ред. д.пед.н, проф. Т. И. Власовой. — монография. — СПб.: Изд-во Д.А.Р.К., 2009. — 416 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-98004-030-7</nowiki>. * Макаров А. Д., Бирюков А. Н., Крутик А. Б., Серба В. Я., Никитин Ю. А., Коровин Э. В., Новиков А. В., Гончаров А. А., Макарова В. А., Давыдовский С. Б., Масленников С. В., Пономарёв А. В. Маркетинг, менеджмент, предпринимательство в туризме и в гостиничном деле Санкт Петербурга / Ред. проф. А. Д. Макаров. — Коллективная монография. — СПб.: Копи-Р Групп, 2013. — 460 с. — (Высшее образование). — <nowiki>ISBN 978-5-905064-57-9</nowiki>; УДК 338.46; ББК 65 мај * Багдасарян В. Э., Биржаков М. Б., Бобылев В. Ю., Житенев С. Ю., Орлов И. Б., Федулин А. А. История российского туризма / Ответственный редактор и составитель Ю. С. Путрик; Рецензенты: А. А. Королёв, С. И. Реснянский, К. А. Пшенко, Е. М. Николаев. — монография. — СПб.: Федеральное агентство по туризму, 2014. — 256 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-4365-0131-4</nowiki>, УДК 657+65.0:004, ББК 65.052с51. * Овчаренко Н. П., Руденко Л. Л., Барашок И. В. Организация гостиничного дела. — М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К°», 2015. — 208 с. — <nowiki>ISBN 978-5-394-02514-3</nowiki>. * Чернышёв А. В. Гостиничная индустрия: проблемы теории и практики технологии управления. — М.: ООО «Агентство рекламы «Товарищ», 2000. — 256 с. — <nowiki>ISBN 5-9251-0002-6</nowiki>. * Ежегодник туристской статистики ЮНВТО (2012—2016) = Yearbook of Tourism Statistics, Data 2012—2016. — годовой отчёт. — Мадрид: ЮНВТО, 2018. — 937 с. — <nowiki>ISBN 978-92-844-1956-2</nowiki>, 978-92-844-1953-1. * UNWTO Tourism Highlights: 2018 Edition. — Мадрид: ЮНВТО, 2018. — 937 с. — <nowiki>ISBN 978-92-844-1987-6</nowiki>, 978-92-844-1986-9. == Надворешни врски == * {{Wikivoyage|Russia}} * {{Матична|russia.travel|о туризме в России Министерства культуры Российской Федерации (Федеральное агентство по туризму)}} * [https://www.russiatourism.ru/operators/ Унифициран федерален регистар на тур-оператори] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180716170245/https://www.russiatourism.ru/operators/ |date=2018-07-16 }} * [http://government.ru/rugovclassifier/500/events/ "Туризам и рекреација"] ("Општество и култура") - насока на работа на [[Влада на Руската Федерација|Владата на Руската Федерација]] * [http://opendata.russiatourism.ru/7708550300-CentryRosturizm Информации за туристичките информативни центри на Русија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170624045345/http://opendata.russiatourism.ru/7708550300-CentryRosturizm |date=2017-06-24 }} на порталот Отворени податоци на Федералната агенција за туризам * [http://www.gks.ru/bgd/regl/b17_13/Main.htm „Култура, рекреација и туризам“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190119235746/http://www.gks.ru/bgd/regl/b17_13/Main.htm |date=2019-01-19 }} - статистички податоци за Русија на Сојузната државна служба за статистика * [http://www.mnr.gov.ru/activity/oopt/ Списокот на специјално заштитени природни територии и предмети на Русија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180928065552/http://www.mnr.gov.ru/activity/oopt/ |date=2018-09-28 }} (СПНА) на мрежната страница на Министерството за природни ресурси на Русија * [http://www.russez.ru/oez/tourism Специјални економски зони со туристичко-рекреативен тип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181015002955/http://www.russez.ru/oez/tourism |date=2018-10-15 }} (СЕЗ ТРТ) на официјалното мрежно место на Специјалните економски зони на Оџак [[Категорија:Економија на Русија]] [[Категорија:Одморалишни населби]] [[Категорија:Туризам во Русија| ]] mkgwmqmilxqpir5d60bq71cfuac8q1b Уставен референдум во Турција (2017) 0 1240763 5625580 5607938 2026-09-09T04:43:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625580 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Референдум|name=Уставен референдум во Турција 2017|title=Референдум за одобрување [http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/02/20170211-1.htm на 18 предложени измени и дополнувања] на [[Устав на Турција|Уставот на Турција]]<br />([[#Initial proposals|Подетално]])|date=16 април 2017|location=Турција и турска дијаспора|yes=25157463|no=23779141|invalid=862251|electorate=58291898|mapdivision=[[Покраини во Турција|провинции]] и региони|map=Turkish constitutional referendum 2017.png|notes={{centre|[http://www.ysk.gov.tr/doc/dosyalar/docs/2017Referandum/2017HO-Ornek135.pdf Официјалнни резултати]}}}} {{Turkish constitutional referendum, 2017}} {{Уставна историја на Турција}} '''Уставен референдум во Турција''' — референдум кој се одржал на [[16 април]] [[2017]] година во [[Турција]] за тоа дали да се одобрат 18-те предложени амандмани на [[Устав на Турција|Уставот на Турција]], кои биле предложени од владејачката [[Партија на правдата и развојот|Партија на Правдата и развојот]] (АКП) и [[Партија на националното движење|Партијата на националното движење]] (МХП). Со освојувањето на предлогот, канцеларијата на Премиерот била укината и постојниот [[парламентарен систем]] на управување бил заменет со извршно претседателство и [[претседателски систем]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-politics-constitution-idUSKBN153238|title=Turkish parliament nears approval of presidential system sought by Erdoğan|date=19 January 2017|work=Reuters}}</ref> Бројот на места во Парламентот било предложено да се собере од 550 на 600 додека на претседателот му била дадена поголема контрола врз именувањето во Врховниот одбор на судии и обвинители (ХСИК).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yahoo.com/news/turkish-committee-clears-draft-expanding-erdogans-powers-073856037.html|title=Turkish committee clears draft expanding Erdoğan's powers|publisher=|accessdate=16 April 2017|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://archive.today/20170411215303/https://www.yahoo.com/news/turkish-committee-clears-draft-expanding-erdogans-powers-073856037.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-01-21/turkey-parliament-triggers-referendum-on-presidential-system-iy6kd8n6|title=Turkey Parliament Triggers Referendum on Presidential System|date=22 January 2017|publisher=Bloomberg}}</ref> Референдумот се одржал под вонредна состојба која била прогласена по [[Обид за државен удар во Турција (2016)|неуспешниот обид за воен удар]] во јули 2016 година. Раните резултати покажале предност од 51–49% за кампањата „Да“. Во невиден потег, Врховниот изборен совет (YSK) дозволил гласачките ливчиња без печат да бидат прифатени како валидни. Некои противници на реформата го осудиле овој потег за незаконски, тврдејќи дека дури 1,5 милиони гласачки ливчиња биле обележани, и одбиле да ги признаат резултатите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/04/16/erdogan-claims-victory-turkish-referendum-result-swiftly-challenged/|title=Erdoğan claims victory in Turkish referendum but result swiftly challenged by opposition|last=|date=|work=Telegraph.co.uk|accessdate=18 April 2017}}</ref> Големи протести избувнале по објавување на резултатите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2017/04/18/bircok-ilde-referandum-protestolari/|title=Birçok ilde referandum ve YSK protestosu|date=2017-04-18|publisher=Gazeteduvar.com.tr|accessdate=2017-10-02}}</ref> Во последователните извештаи, [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) и Парламентарното собрание на Советот на Европа (ПАЦЕ) ја критикувале неправедноста за време на кампањата и ја прогласиле одлуката на ЈСК за незаконска.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://ataturk.org.uk/wp-content/uploads/2017/05/Se%C3%A7im-G%C3%B6zlemi-ilk-rapor.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2020-04-14 |archive-date=2018-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902095518/http://ataturk.org.uk/wp-content/uploads/2017/05/Se%C3%A7im-G%C3%B6zlemi-ilk-rapor.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.habererk.com/dunya/akpm-referandum-raporunu-acikladi-ysk-karari-yasaya-aykiri-h32325.html|title=AKPM referandum raporunu açıkladı 'YSK kararı yasaya aykırı'|date=2017-09-01|publisher=Habererk.com|accessdate=2017-10-02|archive-date=2017-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170602003440/http://www.habererk.com/dunya/akpm-referandum-raporunu-acikladi-ysk-karari-yasaya-aykiri-h32325.html|url-status=dead}}</ref> Извршно претседателство е долгогодишен предлог на владејачката АКП и нејзиниот основач, сегашниот претседател на Турција, [[Реџеп Таип Ердоган]] . Во октомври 2016 година, Партијата за националистичко движење (МХП) ја објавила својата соработка за изготвување нацрт-предлози со владата, при што комбинираната поддршка и од пратениците на АКП и на МХП била доволна за да ги предложат предлозите на референдум по парламентарното гласање во јануари. Оние што се изјасниле за предлогот, тврделе дека промените се неопходни за силна и стабилна Турција, тврдејќи дека извршното претседателство ќе им донесе крај на нестабилните коалициони влади кои доминирале во турската политика од 1960-тите до 2002 година. Оние кои биле против уставните промени, сметале дека предлозите ќе концентрираат премногу моќ во рацете на Претседателот и одземање на законодавната власт од парламентот. Критичарите тврдат дека предложениот систем ќе личи на „''избрана диктатура''“ без можност за извршување одговорност на извршната власт, што ќе доведе ефикасно до „''демократско самоубиство''“ и [[автократија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://qz.com/950313/turkey-is-preparing-to-vote-on-a-constitutional-referendum-that-gives-president-recep-tayyip-erdogan-unprecedented-power/|title=Turkey is about to use democracy to end its democracy|publisher=|accessdate=16 April 2017}}</ref> Три дена пред референдумот, еден од помошниците на Ердоган повикал на федерален систем доколку преовладува гласањето „Да“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://t24.com.tr/haber/bahceli-danismani-eyalet-sistemi-diyorsa-erdogan-da-ses-cikarmiyorsa-ulkuculerin-karari-ne-olabilir,399000|title=Bahçeli: Danışmanı "eyalet sistemi" diyor, Erdoğan ses çıkarmıyorsa, ülkücülerin kararı ne olabilir?|work=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416232049/http://t24.com.tr/haber/bahceli-danismani-eyalet-sistemi-diyorsa-erdogan-da-ses-cikarmiyorsa-ulkuculerin-karari-ne-olabilir,399000|archive-date=16 April 2017|accessdate=16 April 2017}}</ref> Двете страни на кампањата се обвинети за употреба на разделувачка и екстремна реторика, при што Ердоган ги обвинил своите противници дека се терористи што соработуваат со оние кои го извршиле пропаднатиот пуч во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/674799/Erdogan_dan__hayir__diyenlere__terorist_ten_sonra__darbeci__sopasi.html|title=Erdoğan'dan 'hayır' diyenlere 'terörist'ten sonra 'darbeci' sopası|publisher=}}</ref> Кампањата била нарушена со обвинувања за државно сузбивање против оние кои биле против, а од друга страна оние кои биле „за“, можеле слободно да ги искористат државните капацитети и финансирањето за да организираат митинзи и настани за кампањи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/02/turkey-referendum-erdogan-tone-policing-backfires.html|title=In run-up to referendum, Turks can say anything but 'no'|date=17 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411220747/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/02/turkey-referendum-erdogan-tone-policing-backfires.html|archive-date=11 April 2017|accessdate=16 April 2017}}</ref> Водечките членови на кампањата „Не“, во кои биле вклучени многу високи поранешни членови на МХП, како Мерал Акшенер, Умит Оздаг, Синан Оган и Јусуф Халачоглу, во текот на кампањата биле подложени на насилство и на ограничувања на кампањата. Кампањата „Да“ се соочила со ограничувања во предизборната кампања од повеќе европски земји, при што германската, холандската, данската и швајцарската влада ги откажале или барале суспендирање на настаните за кампањата „Да“, насочени кон турските гласачи кои живеат во странство. Ограничувањата предизвикале сериозно влошување на дипломатските односи и предизвикале дипломатска криза меѓу Турција и [[Холандија]]. Исто така, биле забележани за неправилностите во гласањето, при што гласачите „Да“ во Германија биле фатени како се обидуваат да гласаат повеќепати од еднаш, а исто така било откриено дека поседувале гласачки ливчиња пред да започне процесот за гласање во странство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://yarinhaber.net/guncel/51782/almanyada-referandum-oylamasinda-hile-iddiasi-akp-yoneticisi-secimden-once-pusulayla-poz-verdi|title=Almanya’da referandum oylamasında hile iddiası:AKP yöneticisi seçimden önce pusulayla poz verdi|last=habercisi|first=YARIN &#124; Güzel günlerin|publisher=|accessdate=2020-04-14|archive-date=2019-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214203506/http://yarinhaber.net/guncel/51782/almanyada-referandum-oylamasinda-hile-iddiasi-akp-yoneticisi-secimden-once-pusulayla-poz-verdi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.milligazete.com.tr/almanyadaki_referandum_sandiginda_hile/460084|title=Milli Gazete - Almanyadaki referandum sandığında hile|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411220846/http://www.milligazete.com.tr/almanyadaki_referandum_sandiginda_hile/460084|archive-date=11 April 2017|accessdate=16 April 2017}}</ref> Европските набудувачи на изборите изјавиле дека гласањето не ги исполнува меѓународните стандарди.<ref name="IrregularWSJ">[https://www.wsj.com/articles/inside-turkeys-irregular-referendum-1493150990 Inside Turkey’s Irregular Referendum], ''The Wall Street Journal''</ref> == Заднина == [[Податотека:Turkish_constitutional_referendum_vote_and_envelope.jpg|мини|Гласач за гласање и [[плик]] користен на референдумот. „Евет“ преведува на Да, додека „Хајер“ преведува на Не.]] Воведување претседателски систем било предложено од тогашниот министер за правда [[Џемил Чичек]] и тој бил поддржан од тогашниот премиер [[Реџеп Таип Ердоган|Ердоган]] во 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arsiv.ntv.com.tr/news/303471.asp|title=Gündem başkanlık tartışması|date=3 January 2005|publisher=[[NTV Turkey]]|language=tr|accessdate=29 October 2016}}</ref> Оттогаш, сегашниот претседателски систем неколкупати бил отворено поддржан од водачите на [[Партија на правдата и развојот|Партијата за правда и развој]], заедно со „новиот устав“. Потпретседателот на Партијата за правда и развој, [[Хајати Јазиџи|Хајати Јазиџи, го]] предложил април 2017 година како датум на референдумот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birgun.net/haber-detay/akp-den-baskanlik-aciklamasi-nisan-ayinda-referanduma-gidilebilir-132029.html|title=AKP'den başkanlık açıklaması: Nisan ayında referanduma gidilebilir|work=|publisher=[[BirGün]]|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029180116/http://www.birgun.net/haber-detay/akp-den-baskanlik-aciklamasi-nisan-ayinda-referanduma-gidilebilir-132029.html|archive-date=29 October 2016|accessdate=29 October 2016}}</ref> == Уставни измени == === Првични предлози === На [[10 декември]] [[2016]] година, по разговорите на Комисијата во Собранието, биле повлечени 3 предлози, останувајќи 18 амандмани. Предлогот на целиот текст на [[турски јазик]] и сегашниот турски устав се наоѓаат на следните врски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://anayasadegisikligi.barobirlik.org.tr/pdf/anayasadegisikligikanunteklifi.pdf|title=TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ : SIRA SAYISI: 447|work=Anayasadegisikligi.barobirlik.org.tr|format=PDF|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202013412/http://anayasadegisikligi.barobirlik.org.tr/pdf/anayasadegisikligikanunteklifi.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.anayasa.gov.tr/icsayfalar/mevzuat/1982anayasas%C4%B1.html|title=Anayasa Mahkemesi|date=|work=Anayasa.gov.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217143256/http://anayasa.gov.tr/icsayfalar/mevzuat/1982anayasas%C4%B1.html|archive-date=17 February 2017|accessdate=28 February 2017}}</ref> Најважните измени ја дала Унијата на адвокатите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://anayasadegisikligi.barobirlik.org.tr/Anayasa_Degisikligi.aspx|title=TBB &#124; Anayasa Değişikliği Teklifi'nin Karşılaştırmalı ve Açıklamalı Metni|date=|work=Anayasadegisikligi.barobirlik.org.tr|accessdate=28 February 2017|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225063850/http://anayasadegisikligi.barobirlik.org.tr/Anayasa_Degisikligi.aspx|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable mw-collapsible" |- ! colspan=3| Опис на амандманите |- ! Предлог&nbsp;# !! Член!! Опис на промената |- | 1 || Член 9 || Судството се бара да постапува под услов на непристрасност. |- | 2 || Член 75 || Бројот на места во [[Големо национално собрание на Турција|Парламентот]] е зголемен од 550 на 600. |- | 3 || Член 76 || Возраста за кандидатура треба да се спушти од 25 на 18, додека условот да се заврши задолжителната воена служба треба да се отстрани. Поединците со односи со војската нема да имаат право да се кандитираат. |- | 4 || Член 77 || Мандатот на парламентот е продолжен од четири на пет години. [[Избори во Турција|Парламентарни и претседателски избори]] ќе се одржуваат истиот ден на секои пет години, при што претседателските избори ќе одат во втор круг, доколку ниту еден кандидат не осигури мнозинство во првиот круг. |- | 5 || Член 87 || Функциите на парламентот се * Донесување, промена, отстранување на законите. * Прифаќање на меѓународни договори. * Дискусија за зголемување или намалување на буџетот (преку Комисијата за буџет) и прифаќање или отфрлање на буџетот на Генералното собрание. * Назначување на 7 члена на Врховниот совет на судии и обвинители (ХСЈК) * И користење на други овластувања напишани во уставот |- | 6 || Член 89 || За надминување на претседателското вето, Собранието треба да го донесе истиот предлог-закон со апсолутно мнозинство (301). |- | 7 || Член 98 || Парламентот сега ги открива кабинетот и [[Потпретседателот]] со „''парламентарно истражување''“, „''парламентарна истрага''“, „''генерална дискусија''“ и „''писмено прашање''“. Интерпелацијата е укината и се заменува со „ ''парламентарна истрага''“. Потпретседателот треба да одговори на „''Пишаните прашања''“ во рок од 15 дена. |- | 8 || Член 101 || За да застане како претседателски кандидат, поединецот бара одобрување на една или повеќе партии кои освоиле 5% или повеќе на претходните парламентарни избори и 100.000 избирачи. Избраниот претседател повеќе не треба да го прекине членството во партијата ако го има тоа. |- | 9 || Член 104 || Претседателот станува и шеф на државата и шеф на владата, со моќ да назначува и разрешува министри и потпретседатели. Претседателот може да издаде уредби за извршната власт. Ако законодавството донесе закон за истата тема за која Претседателот издаде извршна наредба, уредбата ќе стане неважечка и парламентарното право ќе стане валидно. |- | 10 || Член 105 || Парламентот може да отвори парламентарна истрага со апсолутно мнозинство (301). Парламентот расправа за предлогот за 1 месец. По завршувањето на дискусијата, парламентарната истрага може да започне во парламентот со три петтини (360) гласови „за“. По завршувањето на истрагите, парламентот може да гласа за да го обвини Претседателот со две третини (400) гласови „За“. |- | 11 || Член 106 || Претседателот може да назначи еден или повеќе Потпретседатели. Доколку Претседателството остане празно, тогаш треба да се одржат нови избори за претседател во рок од 45 дена. Доколку парламентарните избори треба да се одржат во рок од помалку од една година, тие ќе се одржат во ист ден како и предвремените претседателски избори. Доколку парламентот остане повеќе од една година пред да истече мандатот, тогаш новоизбраниот претседател служи до крајот на парламентарниот мандат, по што се одржуваат и претседателски и парламентарни избори. Ова не смета за двојно ограничување на Претседателот. Парламентарните истраги за евентуални злосторства извршени од потпретседателите и министрите можат да започнат во Собранието со три петтини од гласовите. По завршувањето на истрагите, парламентот може да гласа за да ги обвини потпретседателите или министрите со двотретинско гласање „за“. Доколку бидат прогласени за виновни, заменик-претседателот или министерот за кој станува збор се отповикуваат од должноста само ако нивниот криминал е оној што ги спречува да се кандидираат за избори. Ако заседавач е назначен за министер или заменик претседател, нивниот парламентарен мандат ќе престане. |- | 12 || Член 116 || Претседателот и три петтини од Собранието можат да одлучат да ги обноват изборите. |- | 13 || Член 119 || Способноста на Претседателот да прогласи [[вонредна состојба]] сега е на сила на парламентарно одобрување. Собранието може да го продолжи, отстрани или скрати. Вонредните состојби можат да бидат продолжени до четири месеци во исто време, освен за време на војната, каде што нема да се бара такво ограничување. За секој претседателски декрет издаден за време на [[вонредна состојба]] ќе треба одобрение од парламентот. |- | 14 || Член 125 || Делата на Претседателот сега се предмет на судска контрола. |- | 15 || Член 142 || Воените судови се укинуваат, освен ако не се подигнат да ги испитаат дејствата на војниците во услови на војна. |- | 16 || Член 146 || [[Претседател на Турција|Претседател]] порано назначуваше еден судија од Вишиот воен апелационен суд и еден од Вишиот воен управен суд. Бидејќи воените судови би биле укинати, бројот на судии во [[Уставен суд на Турција|Уставниот суд]] ќе се намали на 15 од 17. Како резултат на тоа, претседателските именувани лица ќе бидат намалени на 12 од 14, додека Парламентот ќе продолжи да назначува по три. |- | 17 || Член 159|| Врховниот совет на судии и обвинители е преименуван во „''Одбор на судии и јавни обвинители''“, членовите се намалени на 13 од 22, одделенијата се намалуваат на 2 од 3. 4 члена ги именува Претседателот, 7 ќе ги именува Големото собрание. Кандидатите за Врховниот одбор на судии и јавни обвинители (ХСИК) ќе треба да добијат 2/3 (400) гласови за да го поминат првиот круг и ќе треба 3/5 (360) гласови во вториот круг за да станат членови на ХСИК. (Другите 2 члена се [[Министерство за правда (Турција)|Министерот за правда]] и Потсекретарот на Министерството за правда, што останува непроменето). |- | 18 || Член 161 || Претседателот му предлага фискален буџет на Големото собрание 75 дена пред фискалната нова година. Членовите на Комисијата за буџет можат да направат измени во буџетот, но членовите на парламентот не можат да даваат предлози за промена на јавните расходи. Доколку буџетот не биде одобрен, тогаш ќе се предложи привремен буџет. Доколку привремениот буџет не биде одобрен, буџетот од претходната година би се користел со односот на претходната година.<ref group="note">Овој индекс на прираст е дефиниран од Министерството за финансии и одредува измени на даноците и казните со апсолутна вредност.</ref> |- | 19 || Неколку членови|| Адаптација на неколку членови на уставот со други измени, главно пренесување на извршната власт на владата на Претседателот |- | 20 || Привремен член 21 || Следните претседателски и општи избори ќе се одржат на 3 ноември 2019 година. Изборот на Одборот на судии и обвинители изборите ќе се направи во рок од 30 дена од денот на одобрувањето на овој закон. Воените судови ќе бидат укинати откако законот ќе стапи во сила. |- | 21 || Применливост на амандманите 1-17 || Амандманите (2, 4 и 7) ќе стапат во сила по новите избори, другите измени (освен привремениот член) ќе стапат на сила откако ќе се заколне новоизбраниот претседател. Овој уставен амандман ќе се гласа на референдум како целина. |} ;Забелешка {{reflist|group=note}} === Парламентарна уставна комисија === [[Податотека:AKP_constitutional_proposals_at_TBMM.jpg|десно|мини|230x230пкс|АКП ги презентира своите уставни предлози до претседателот на парламентот Исмаил Караман, декември 2016 година]] [[Податотека:TBMM_Constitutional_Commission_2.jpg|десно|мини|230x230пкс|Парламентарната уставна комисија ги разгледува предложените измени]] Откако биле потпишани од 316 пратеници на АКП, 21-те предложени измени биле доставени до претседателот на Големото национално собрание и потоа биле упатени до парламентарната уставна комисија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aydinlik.com.tr/politika/2016-aralik/yeni-anayasa-teklifi-meclis-baskanligi-nda|title=Yeni anayasa teklifi Meclis Başkanlığı'nda|date=29 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229032330/https://www.aydinlik.com.tr/politika/2016-aralik/yeni-anayasa-teklifi-meclis-baskanligi-nda|archive-date=29 December 2016|accessdate=16 April 2017}}</ref> Парламентарната уставна комисија, предводена од пратеникот на АКП, Мустафа Шентоп, започнала да ги прегледува предлозите во декември 2016 година, порано од предвидениот датум од јануари 2017 година. Уставната комисија била формирана од 25 члена од кои 15 од АКП, 5 се од ЦХП, 3 од ПДП и 2 од МХП, според составот на парламентот. Бидејќи АКП имала големо мнозинство на местата на комисијата, од медиумските коментатори се очекувало дека ќе има минимален развој на изненадувања во фазата на преглед на амандманите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amerikaninsesi.com/a/tbmm-anayasa-komisyonunda-gerilimli-gorusme/3651582.html|title=TBMM Anayasa Komisyonu’nda Gerilimli Görüşme|last=Yıldız Yazıcıoğlu Abone|date=26 December 2016|work=Amerikaninsesi.com|language=tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> Дебатите во комисијата започнале да се загреваат, при што се забележани повремени тепачки меѓу пратениците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sozcu.com.tr/2016/gundem/anayasa-komisyonunda-tartisma-1584254/|title=Anayasa Komisyonu’nda tansiyon yükseldi – Sözcü Gazetesi|date=24 December 2016|work=Sozcu.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> Уставната комисија има моќ да ги измени или отфрли предложените измени пред да бидат дадени на гласање за сите пратеници. Комисијата направила мали измени на бројни предлози, како што е зголемување на бројот на членови на Врховниот одбор на судии и обвинители од 12 на 13 членови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tr.sputniknews.com/turkiye/201612281026533126-cumhurbaskani-kararname-yetkisi/|title=Cumhurbaşkanının kararname yetkisi anayasa teklifinden çıkarıldı|last=|date=28 December 2016|work=Tr.sputniknews.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> Така, комисијата одбила три од 21 предложени измени, намалувајќи го уставниот пакет од 21 предлог на 18. Петтиот предлог, со кој се создале „''резервни пратеници''“ бил контроверзен и отфрлен со само три потписи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ntv.com.tr/turkiye/yedek-milletvekilligiiptal,61ptk2i0wU6sGCzlfHByYA|title=Yedek milletvekilliği iptal|date=27 December 2016|publisher=NTV|accessdate=28 February 2017}}</ref> Било објавено дека пратениците на АКП се спротивставиле на создавање „резервни пратеници“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://t24.com.tr/haber/anayasa-degisikligi-teklifi-18-maddeye-dusuruldu,380048|title=Anayasa değişikliği teklifi 18 maddeye düşürüldü - Politika|date=|publisher=T24|accessdate=28 February 2017}}</ref> Исто така бил отфрлен и 15-тиот предлог што му давало на Претседателот право да ги структурира државните служби и државните институции преку уредби.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birgun.net/haber-detay/anayasa-teklifi-degisti-21-maddeden-ikisi-iptal-141183.html|title=Anayasa teklifi değişti: 21 maddeden ikisi iptal|work=Birgun.net|accessdate=28 February 2017}}</ref> Еден ден подоцна, на [[29 декември]], 14-тиот предлог што му давало право на претседателот да назначи високи бирократски службеници исто така бил одбиен. Комисијата го завршила процесот на одобрување на 30 декември, отфрлајќи 3 од вкупно 21 предлози.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uk.businessinsider.com/r-plans-for-stronger-turkish-presidency-pass-first-hurdle-2016-12?r=US&IR=T|title=Plans to expand the powers of Turkey's Erdoğan have passed the first hurdle|publisher=Businessinsider.com|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-04-14|archive-url=https://archive.today/20170414113542/http://uk.businessinsider.com/r-plans-for-stronger-turkish-presidency-pass-first-hurdle-2016-12?r=US&IR=T|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="22" | Резултати од процесот на преглед на парламентарната уставна комисија |- ! Предлог ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 |- | style="background: #EBEBEB" | '''Резултат''' |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Cross}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Cross}} |{{Cross}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |{{Tick}} |} === Парламентарно гласање === [[Податотека:Turkish_MPs_voting_for_constitution_2017.jpg|мини|230x230пкс| Пратениците гласаат за предложените измени, јануари 2017 година]] По завршувањето на расправите за Уставната комисија, 18-те предлози биле доставени до парламентот за ратификација. На уставните измени им требало мнозинство од три петтини (330 гласови) за да се изгласа на референдум и двотретинско мнозинство (367 гласови) да бидат ратификувани директно. [[Партија на правдата и развојот|Претставниците на Партијата за правда и развој]] (АКП) тврделе пред гласањето дека дури и ако се постигне прагот од 367, владата нема да ги ратификува измените без референдум.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/642636/AKP__367_den_vazgecemedi.html|title=AKP, 367'den vazgeçemedi|date=9 December 2016|agency=Cumhurriyet|language=tr}}</ref> Парламентот гласал за секој од 18-те предлози одделно во две фази. Првиот круг бил индикатор за тоа дали амандманите ќе соберат доволно поддршка, а амандманите ќе бидат предложени од сите страни присутни во собранието. Во вториот круг, партиите веќе не смеале да предложат измени во предлозите. Земени биле предвид резултатите од вториот круг, со потребни 330 гласови за да се испратат на референдум или 367 за директно спроведување на одлуките. Конечното гласање за сите одобрени предлози во целост, со истите прагови, било преземено на крајот на вториот круг, при што целиот процес било решено да се распушти доколку гласовите „За“ паднат под 330.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.konhaber.com/haber-anayasa_degisikligi_sureci_nasil_isleyecek-640988.html|title=Anayasa değişikliği süreci nasıl işleyecek? - Konhaber - Türkiye'nin İnternet Gazetesi|work=Konhaber.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> Од вкупно 550 пратеници, 537 имале право на глас. 11 пратеници од [[Демократска партија на народите (Турција)|Демократската партија]] на [[Демократска партија на народите (Турција)|Народната партија]] (ПДП) биле во притвор за обвиненија за тероризам и не биле во можност да учествуваат во гласањето, а останатите 48 пратеници на ПДП го бојкотирале гласањето, откако нивното барање уапсените пратеници да бидат донесени во парламентот за да гласаат било одбиено <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diken.com.tr/tutuklu-hdp-vekillerinden-itiraz-anayasa-gorusmeleri-ic-tuzuge-aykiri-durdurun/|title=Tutuklu HDP vekillerinden itiraz: Anayasa görüşmeleri iç tüzüğe aykırı, durdurun - Diken|date=7 January 2017|work=Diken.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> Претседателот на парламентот, Исмаил Караман, кој немал можност да учествува во гласањето поради неговата функција, бил хоспитализиран за време на гласањето, кое означувало и дека заменик-претседателот на АКП, Ахмет Ајдин, нема да има можност да гласа.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.cagdasses.com/guncel/58624/ismail-kahraman-hastaneye-kaldirildi|title=İsmail Kahraman hastaneye kaldırıldı!|date=29 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417161134/http://www.cagdasses.com/guncel/58624/ismail-kahraman-hastaneye-kaldirildi|archive-date=17 April 2017|agency=Cagdas Ses|language=tr}}</ref> Од 537 пратеници со право на глас, АКП имала 315, ЦХП 133, МХП 39, ПДП 48 и 2 биле независни. Од 39 пратеници на МХП, 6 отворено изјавиле дека ќе гласаат против амандманите, зголемувајќи го вкупниот број пратеници кои гласиле „Да“ на 348. 133 пратеници на ЦХП и двајцата независни, гласале со одговор „Не“, додека ПДП го бојкотирала гласањето <ref>{{Наведени вести|url=https://tr.sputniknews.com/turkiye/201701101026704224-baskanlik-sistem-oylama-fire/|title=Başkanlık sisteminin ilk oylamasında fire hesabı|date=10 January 2017|agency=Sputnik Turkiye|language=tr}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="10" | Теоретска распределба на гласови според партиски линии |- ! colspan="3" | Партија ! Водач ! Партиска позиција ! Вкупно пратеници ! Со право на глас ! Гласале „Да“ ! Гласале „Не“ ! Графичко претставување |- | style="background:#fdc400; width:4px; text-align:center;" | | АКП | [[Партија на правдата и развојот|Партија за правда и развој]] | Бинали Јилдрим |{{tick|15}} Да | 317 | 315 година | 315 година | 0 | rowspan="4" |[[File:TBMM_at_January_2017.png|340x340пкс]] |- | style="background:#e30000; width:4px; text-align:center;" | | ЦХП | [[Републиканска народна партија]] | Кемал Каличдароглу |{{cross|15}} Не | 133 | 133 | 0 | 133 |- | style="background:#870000; width:4px; text-align:center;" | | МХП | Партија за националистичко движење | Девлет Бахчели |{{tick|15}} Да | 39 | 39 | 33 | 6 |- | style="background:#b000b8; width:4px; text-align:center;" | | HDP | [[Демократска партија на народите (Турција)|Демократска партија на народите]] | Селахатин Демирташ / Серпил Кемалбај |{{cross|15}} Не | 59 | 48 | colspan="2" style="background:#ececec" |{{centre|''Бојкотирале''}} |- | style="background:{{Independent (politician)/meta/color}}; width:4px; text-align:center;" | | | [[Независен политичар|Независни]] | |{{cross|15}} Не {{Мали|(both)}} | 2 | 2 | 0 | 2 | {{Мали|''MPs ordered by party line. Black denotes MPs ineligible to vote''}} |- ! colspan="5" | Вкупно ! 550 ! 537 година ! 348 ! 141 !{{tick|15}} Референдум |} Парламентарното гласање започнало на 9 јануари, со завршувањето на првиот круг од гласањето на 15 јануари. Опозициските политичари го критикувале брзиот начин на кој било спроведено гласањето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.internethaber.com/baykaldan-cok-sert-anayasa-cikisi-1745505h.htm|title=Baykal'dan çok sert anayasa çıkışı|work=Interethaber.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> Гласањето било погодено од бројни нерегуларности, при што пратениците на ЦХП ги сакале пратениците на АКП отворено да го дадат својот глас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nediyor.com/chpli-ozkanin-oylamaya-mudahale-isyani/|title=CHP'li Özkan'ın oylamaya müdahale isyanı|last=|date=9 January 2017|work=Nediyor.com|archive-url=https://archive.today/20170415164529/https://nediyor.com/chpli-ozkanin-oylamaya-mudahale-isyani/|archive-date=15 April 2017|accessdate=28 February 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tr.sputniknews.com/bidebunudinle/201701101026712149-akparti-orhan-deligiz-anayasa-oylamasi-acik-oy/|title=AK Partili Deligöz: 'Ulan alın açık oy kullanıyorum, ne yapacaksınız?' dedim|last=|date=16 January 2017|work=Tr.sputniknews.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> Министерот за здравство, [[Реџеп Акдаг]] отворено признал дека тој сторил кривично дело.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/video/video/657859/AKP_liler_acik_oy_kullandi_ortalik_karisti...__Saglik_Bakani_Akdag__Sana_mi_soracagim_lan_.html|title=Cumhuriyet Gazetesi - (Video) AKP'liler açık oy kullandı ortalık karıştı... Sağlık Bakanı Akdağ: Sana mı soracağım lan!|last=|date=|work=Cumhuriyet.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> Пратениците на АКП одговориле на обидите да се снимат отворено со непријателство, при што повремено се воделе тепачки меѓу пратениците од владата и опозицијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/saglik-bakani-recep-akdag-acik-oy-kullandi-1613271/|title=Sağlık Bakanı açık oy kullandı uyarılara sert tepki gösterdi – Sözcü Gazetesi|date=|work=Sozcu.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> Пратеничката од партијата ЦХП, Фатма Каплан Хуријет, наводно, била давена од водачот на парламентарната група на АКП, Мустафа Елиташ, откако ги снимила Елиташ и премиерот Бинали Јилдирем како јавно гласаат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.evrensel.net/haber/303753/fatma-kaplan-hurriyet-bu-goruntuleri-cektigi-icin-darbedildi|title=Fatma Kaplan Hürriyet bu görüntüleri çektiği için darbedildi|date=12 January 2017|work=Evrensel.net|accessdate=28 February 2017}}</ref> Неколкумина пратеници биле хоспитализирани, додека подиумот каде што пратениците се појавувале да одржуваат говори бил дислоциран со тоа што еден од 15.000 микрофони бил пријавен како исчезнат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyet.com.tr/meclis-kursusundeki-15-bin-euroluk-mikrofon-kayip-40334862|title=Meclis kürsüsündeki 15 bin Euro’luk mikrofon kayıp - Son Dakika Gündem Haberleri|last=Hürriyet Haber|date=|work=Hurriyet.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> Вториот круг на гласање бил комплетиран на 20 јануари, при што биле одобрени сите предложени измени. Конечниот предлог за усвојување на одобрените амандмани бил одобрен со 339 гласови, надминувајќи го прагот од 330 гласа за одржување референдум, но не го надминал прагот од 367 гласови, потребни за директно донесување на амандманите. ===Гласање на членовите=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="3" |Предлог ! rowspan="2" style="width:20em" |Опис ! colspan="4" style="width:20em;" |Прв круг ! colspan="4" style="width:20em;" |Втор круг ! rowspan="3" |Резултати |- !Вкупно членови !Да !Не !Друго ! rowspan="2" |Вкупно членови ! rowspan="2" |Да ! rowspan="2" |Не ! rowspan="2" |Друго |- |Предлог да се започне со процесот на гласање |480 |'''338''' |134 |3 |- |1 |Неутралност на судството |484 |'''347''' |132 |5 |486 |'''345''' |140 |1 |{{tick}} |- |2 |Зголемување на бројот на пратеници на 600 од 550 |480 |'''343''' |133 |3 |485 |'''342''' |139 |4 |{{tick}} |- |3 |Подобност за парламентарна кандидатура |485 |'''341''' |139 |5 |486 |'''342''' |137 |6 |{{tick}} |- |4 |Избори на секои пет години и за парламентот и за претседателството |486 |'''343''' |139 |4 |486 |'''342''' |138 |6 |{{tick}} |- |5 |Надлежности и одговорности на парламентот |354 |'''343''' |7 |4 |486 |'''342''' |140 |4 |{{tick}} |- |6 |Органи за ревизија на парламентот |483 |'''343''' |137 |3 |485 |'''342''' |138 |5 |{{tick}} |- |7 |Избор на претседател |482 |'''340''' |136 |6 |484 |'''340''' |136 |8 |{{tick}} |- |8 |Должности на претседателот |481 |'''340''' |135 |6 |483 |'''339''' |138 |6 |{{tick}} |- |9 |Казнена одговорност на Претседателот |485 |'''343''' |137 |5 |483 |'''341''' |137 |5 |{{tick}} |- |10 |Потпретседателство и министерства |483 |'''343''' |135 |5 |481 |'''340''' |136 |5 |{{tick}} |- |11 |Обновување на изборите |483 |'''341''' |134 |8 |481 |'''342''' |135 |4 |{{tick}} |- |12 |Вонредна состојба |482 |'''344''' |133 |5 |484 |'''342''' |138 |4 |{{tick}} |- |13 |Укинување на воените судови |482 |'''343''' |133 |6 |484 |'''343''' |136 |5 |{{tick}} |- |14 |Висок совет на судии и обвинители |483 |'''341''' |133 |9 |487 |'''342''' |139 |6 |{{tick}} |- |15 |Регулирање на буџетот |483 |'''341''' |134 |8 |486 |'''342''' |141 |3 |{{tick}} |- |16 |Адаптација на други членови |482 |'''341''' |134 |7 |486 |'''342''' |141 |3 |{{tick}} |- |17 |Привремен член за транзиција кон новиот систем |484 |'''342''' |135 |7 |485 |'''341''' |139 |5 |{{tick}} |- |18 |Претседателот може да биде член на партијата |481 |'''344''' |131 |6 |488 |'''343''' |142 |3 |{{tick}} |- ! colspan="6" |'''Предлог за донесување на одобрените измени (330 за референдум, 367 за директно спроведување)''' !488 !339 !142 !7 !{{tick}} |} == Прием == [[Податотека:Yeniçeri_Özdağ_Halaçoğlu.jpg|десно|мини|230x230пкс| Пратениците на МХП, Озџан Оздаг, Умит Оздаг и Јусуф Халачоглу, изјауваат дека се спротивставуваат на предложените уставни измени]] Амандманите биле примени со сериозни критики од опозициските партии и невладините организации, при што критиките се фокусирале особено на ерозијата на [[Поделба на власта|раздвојувањето на власта]] и укинувањето на парламентарната одговорност. Уставните правни експерти како што се Кемал Ѓозлер и Ибрахим Кабоглу тврделе дека промените ќе резултираат да Собранието стане делотворно немоќно, додека извршниот претседател ќе има контроли врз извршната, законодавната и судската власт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.anayasa.gen.tr/elveda-anayasa-v1.htm|title=Kemal Gözler, Kuvvetler Ayrılığı, Elveda Anayasa: 10 Aralık 2016 Tarihli Anayasa Değişikliği Teklifi Hakkında Bİr Eleştiri|work=Anayasa.gen.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tr.sputniknews.com/politika/201612271026505410-akp-anayasa-padisah-kaboglu/|title='AKP'nin anayasa teklifi en büyük kırılma, padişahlık ötesi bir durum söz konusu'|last=|date=27 December 2016|work=Tr.sputniknews.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> На 4 декември Ататургистичката асоцијација за мисли ( АПТ ), Здружението за поддршка на современото живеење (ÇYDD) и Конфедерацијата на синдикатите одржале митинг во [[Анкара]] и покрај тоа што ги повлекле нивните дозволи од гувернерот на Анкара, повикувајќи на отфрлање на претседателски систем со образложение дека се заканува независност на судството и секуларни демократски вредности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://add.org.tr/4-aralikta-baskanliga-dur-demek-icin-anitkabirdeydik/|title=HALK BAŞKANLIK SİSTEMİNE "HAYIR" DİYEREK ANITKABİR’E YÜRÜDÜ - Atatürkçü Düşünce Derneği|date=29 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033636/http://add.org.tr/4-aralikta-baskanliga-dur-demek-icin-anitkabirdeydik/|archive-date=29 December 2016|accessdate=16 April 2017}}</ref> Амандманите првично биле примени со мешани одговори од опозициската ЦХП, кои долго време била критички настроена кон уставните планови на АКП. Набргу откако предлозите биле објавени и доставени до парламентот на 10 декември, премиерот Бинали Јилдрим објавил дека ЦХП е во согласност со 5 од предложените измени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marmaragazetesi.com/basbakan-yildirimdan-yeni-anayasa-teklifiyle-ilgili-ilk-aciklama-chpnin-de-mutabik-o-118020h.htm|title=Başbakan Yıldırım'dan Yeni Anayasa Teklifiyle İlgili İlk Açıklama: CHP'nin de Mutabık Olduğu Maddeler Var|date=|work=Marmaragazetesi.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> Сепак, приемот од ЦХП бил негативен, при што заменик-претседателот на партијата Селин Сајек Боке тврдел дека предлозите во суштина создале „ [[Султан|''султанат'']] “.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tr.sputniknews.com/politika/201612111026258592-chp-selin-sayek-boke-anayasa-teklifi/|title=CHP'li Böke: Meclis'e sunulan padişahlık teklifidir|last=|date=|work=Tr.sputniknews.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> Водачот на парламентарната група Левент Ѓок, еден од првите што ги коментирал објавените предлози, изјавил дека промените ќе вратат 140 години од турската парламентарна демократија, повикувајќи ги сите партии да ги отфрлат предлозите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyet.com.tr/chpden-anayasa-teklifine-iliskin-ilk-aciklama-40303012|title=CHP'den anayasa teklifine ilişkin ilk açıklama - Son Dakika Gündem Haberleri|last=Nursima Keskin|date=|work=Hurriyet.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> Друг од водачите на парламентарната група на ЦХП, Озѓур Озел, ги нарекол предлозите како „''промена на режимот''“, при што парламентот во суштина ќе биде немоќен да ги контролира министрите и да ги држи пред одговорност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/video/video_haber/649071/CHP_li_Ozgur_Ozel_den_baskanlik_karsiti__kefenli_hodri_meydan__konusmasi.html|title=Cumhuriyet Gazetesi - (Video) CHP'li Özgür Özel'den başkanlık karşıtı "kefenli hodri meydan" konuşması|last=|date=22 December 2016|work=Cumhuriyet.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> Озел изјавил дека АКП најверојатно нема да ги добие потребните 330 гласови за да се спроведат измените преку референдум, наведувајќи дека тој ќе биде изненаден доколку бројот на пратениците што ќе гласат достигне 275.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birgun.net/haber-detay/chp-li-ozgur-ozel-275-in-uzerine-cikamazlar-139010.html|title=CHP'li Özgür Özel: 275'in üzerine çıkamazlar|date=10 December 2016|work=Birgun.net|archive-url=https://archive.today/20170416082138/http://www.birgun.net/haber-detay/chp-li-ozgur-ozel-275-in-uzerine-cikamazlar-139010.html|archive-date=16 April 2017|accessdate=28 February 2017}}</ref> Пратеникот на ЦХП, Селина Доган, изјавил дека авторитарната природа на предлозите ефикасно ќе стави крај [[Приклучување на Турција кон ЕУ|на преговорите за пристапување на Турција во ЕУ]], наведувајќи го недостатокот на каква било релевантност за европските вредности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ensonhaber.com/chpli-dogan-anayasa-teklifi-yasalasirsa-ab-sureci-biter-2016-12-28.html|title=CHP'li Doğan: Anayasa teklifi yasalaşırsa AB süreci biter|date=|work=Ensonhaber.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> Пратеникот на ЦХП, Џемал Октан Јуксел, изјавил дека предлозите наликуваат на уставот на [[Сирија]] на [[Башар ал Асад|Асад]], наведувајќи дека тоа нема да биде национален устав, туку „''пренесен устав од Сирија''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://t24.com.tr/haber/chpli-vekil-bu-teklif-diktator-esadin-suriye-anayasasinin-kopyasi-dedi-karsilastirmali-metin-sundu,378834|title=CHP'li vekil "Bu teklif, diktatör Esad'ın Suriye anayasasının kopyası" dedi, karşılaştırmalı metin sundu - Politika|date=|publisher=T24|accessdate=28 February 2017}}</ref> И покрај тоа што имале официјална поддршка на националистичката МХП, било објавено дека турските националисти исто така биле претерано критични и за предлозите и за вклученоста на нивната партија во нивниот нацрт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yenicaggazetesi.com.tr/yeni-anayasa-teklifi-ulkuculeri-ayaga-kaldirdi-152555h.htm|title=Yeni Anayasa teklifi Ülkücüleri ayağa kaldırdı|date=|work=Yenicaggazetesi.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> Бахчели, кој историски и дал поддршка на АКП во контроверзни ситуации, бил предмет на критики од сите најголеми партии за неговата одлука да ги поддржи уставните измени, опишани како „''задната градина''“, „''животната линија''“ или „''резервната гума'' „од критичарите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diken.com.tr/chpnin-sarayin-yedek-lastigi-sozlerine-mhpden-yanit-pkknin-don-lastigi/|title=CHP'nin ‘Saray’ın yedek lastiği’ sözlerine MHP'den yanıt: PKK’nın don lastiği|date=14 October 2016|publisher=Diken|accessdate=28 February 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.milliyet.com.tr/chp-li-gok-mhp-akp-ye-can-simidi/siyaset/detay/2206328/default.htm|title=CHP'li Gök: MHP, AKP'ye can simidi olmuş - Haberler|date=|work=Milliyet.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazete2023.com/siyaset/ulkuculer-mhp-yi-akp-nin-arka-bahcesi-yaptirmayacak-h54576.html|title=Ülkücüler MHP'yi AKP'nin arka bahçesi yaptırmayacak|date=16 October 2016|work=Gazete2023.com|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-04-16|archive-url=https://archive.today/20170416085140/http://www.gazete2023.com/siyaset/ulkuculer-mhp-yi-akp-nin-arka-bahcesi-yaptirmayacak-h54576.html|url-status=dead}}</ref> На 24 октомври 2016 година, 5 од 40-те пратеници на парламентот на МХП изјавиле дека ќе ги отфрлат уставните предлози, наспроти нивната партиска позиција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ntv.com.tr/turkiye/mhpli-5-milletvekili-baskanlik-teklifine-hayir-diyecek,kYMnwxBvGEaajwVqNBFFJA|title=MHP'li 5 milletvekili '&#39;başkanlık'&#39; teklifine '&#39;hayır'&#39; diyecek|date=24 October 2016|publisher=NTV|accessdate=28 February 2017}}</ref> Имит Оздаг, кој бил кандидат за водач против Бахчели и еден од петте пратеници кои биле критични за промените, го повикал членството на неговата партија во ноември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.haberturk.com/gundem/haber/1324638-mhpden-ihrac-edilen-umit-ozdag-konustu|title=MHP'den ihraç edilen Ümit Özdağ konuştu &#124; Gündem Haberleri|date=16 November 2016|work=Haberturk.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> Анкетата објавена од Гезичи во декември покажале дека скоро две третини од приврзаниците на МХП се против предложените измени, иако приврзаниците на МХП исто така биле најмногу неодлучни меѓу другите партии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sozcu.com.tr/2016/gundem/yeni-anayasa-anketinden-cok-konusulacak-sonuclar-1590584/|title=Yeni Anayasa anketinden çok konuşulacak sonuçlar – Sözcü Gazetesi|date=28 December 2016|work=Sozcu.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> На 27 декември, пратеникот на МХП, Кадир Коџдемир, станал петтиот пратеник од неговата партија што јавно изјавил дека се спротивставува на предлозите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://61hayat.com/tr-TR/haberler/15439/mhpli-vekil-tweet-atti-anayasa-hesabi-karisti|title=MHP'li vekil tweet attı, Anayasa hesabı karıştı! - 61 Hayat İnternet Gazetesi|last=|date=|work=61hayat.com|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202165433/http://61hayat.com/tr-TR/haberler/15439/mhpli-vekil-tweet-atti-anayasa-hesabi-karisti|url-status=dead}}</ref> Говорејќи малку по објавувањето на предлозите, портпаролот на ХДП, Ајхан Билген, ги критикувал предложените измени за антидемократски и против принципот на судска независност. Наведувајќи го предложеното создавање „''извршни налози''“ што Претседателот може да го донесе по волја без парламентарно испитување, Билген ја критикувал природата на измените, нарекувајќи ги слабо напишани и обид за прикривање на уставните прекршувања што се случиле според сегашниот устав .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.haberturk.com/gundem/haber/1335019-hdpden-yeni-anayasa-teklifi-aciklamasi|title=HDP'den yeni anayasa teklifi açıklaması &#124; Gündem Haberleri|date=|work=Haberturk.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> Сепак, на 18 декември, пратеникот на ХДП, Кадри Јилдрим, тврдел дека нема да има причина да се отфрлат предлозите доколку промените содржат посебен „статус“ за турските Курди и уставно право на образование за курдските граѓани на нивниот мајчин [[Курдски јазик|курдски]] јазик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/647436/HDP_li_Yildirim_dan_baskanlik_sistemi_icin_iki_sart.html|title=HDP'li Yıldırım'dan başkanlık sistemi için iki şart - Cumhuriyet Siyaset Haberleri|last=|date=18 December 2016|work=Cumhuriyet.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> Ова довело до шпекулации дека ХДП би можела да биде убедена да ги поддржи измените од страна на владата на АКП, иако МХП ќе биде мала веројатност заеднички да ги поддржи сите измени, кои исто така ги одобрува и ХДП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sozcu.com.tr/2016/yazarlar/can-atakli/baskanlik-sistemine-hdp-bombasi-1575649/|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229170912/http://www.sozcu.com.tr/2016/yazarlar/can-atakli/baskanlik-sistemine-hdp-bombasi-1575649/|archive-date=29 December 2016|accessdate=2016-12-28}}</ref> На 21 декември, ЦХП и ХДП изјавиле дека ќе поднесат амандман со кои предлозите би се прогласиле за „неуставни“, но предлогот бил отфрлен од пратениците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tr.sputniknews.com/turkiye/201612211026421091-chp-hdp-anayasa/|title=CHP ve HDP'nin 'değişiklik teklifi Anayasa'ya aykırı' önergeleri kabul edilmedi|last=|date=21 December 2016|work=Tr.sputniknews.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> Измените добиле и сериозни критики надвор од Турција. Еден коментатор отишол дотаму што изјавил дека „''доколку мнозинството гласа Да, ова ќе биде крај на парламентарната демократија во Турција''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/apr/14/turkey-constitution-referendum-despotism-erdogan-crush-opposition|title=Turkey could be about to leap from division to despotism|date=2017-04-14|work=The Guardian|access-date=2017-04-15|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> Невладината организација „ Хјуман рајтс воч“ изјавила дека измените се „''огромна закана за човековите права, владеењето на правото и демократската иднина на земјата''“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.hrw.org/news/2017/01/18/turkey-president-bids-one-man-rule|title=Turkey: President Bids for One-Man Rule|date=2017-01-18|work=Human Rights Watch|access-date=2017-04-15|language=en}}</ref> ''„Економист“'' заклучил дека „''гласањето „Да“, ќе ја омаловажи земјата со избран диктатор''“.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=http://www.economist.com/|title=The Economist - World News, Politics, Economics, Business & Finance|access-date=2017-04-15}}</ref> [[Венецијанска комисија|Венецијанската комисија]] на [[Совет на Европа|Советот на Европа]] во своето мислење во март 2017 година за уставните измени ги дефинирала како „''закана за демократијата''“ и предупредила за „''опасностите од дегенерација на предложениот систем кон авторитарен и личен режим''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2017)005-e|title=Venice Commission :: Council of Europe|publisher=}}</ref> Исто така, пред да се одржи гласањето, веб- страницата openDemocracy објавила дека некои европски весници објавиле загриженост дека референдумот за 2017 година претставува нешто како „ <nowiki><i>активен акт</i></nowiki> “ за Ердоган.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opendemocracy.net/can-europe-make-it/franck-d-vell/does-turkey-s-ongoing-purge-resemble-1933-enabling-act-in-nazi-germ|title=Does Turkey’s ongoing purge resemble the 1933 Enabling Act in Nazi Germany?|last=Düvell|first=Franck|date=March 28, 2017|work=opendemocracy.net|publisher=OpenDemocracy|accessdate=April 17, 2017|quote=The constitutional reform in Turkey of 2016 and the conditions under which it is being pushed through recall legal procedures like the Enabling Act 1933 by which the Nazis came to power in Germany in the 1930s. This has been noted by many international and in particular German, Austrian and Swiss media including ‘Die Tagesschau’, ‘Der Standard’ and ‘Neue Zuricher Zeitung’.|archive-date=2017-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517142944/https://www.opendemocracy.net/can-europe-make-it/franck-d-vell/does-turkey-s-ongoing-purge-resemble-1933-enabling-act-in-nazi-germ|url-status=dead}}</ref> == Позиции во кампањата == Владејачката партија АКП и опозицијата МХП се потписнички на амандманите. МХП ја обезбедила нивната условна поддршка сè додека не се исполнат нивните услови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ulusalkanal.com.tr/gundem/iste-mhp-nin-baskanlik-sartlari-h125292.html|title=İşte MHP'nin başkanlık şartları|publisher=[[Ulusal Kanal]]|language=tr|accessdate=29 October 2016}}</ref> Првичната позиција на опозицијата ЦХП била да се почека до измените. Водачот на ЦХП, Каличдароглу, еднаш споменал за вметнување на измените во Големото собрание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diken.com.tr/kilicdaroglu-baskanlik-icin-meclisi-bekleyecek-hele-bir-gelsin-gorelim/|title=Kılıçdaroğlu, 'başkanlık' için Meclis'i bekleyecek: Hele bir gelsin görelim - Diken|date=12 October 2016|work=Diken|language=tr|accessdate=11 December 2016}}</ref> Подоцна, ЦХП одлучила да го изгласа „''Не''“ на гласањето и ги започнала на митинзите со слоганот ''„Türkiye'yi Böldürmeyeceğiz''“ ( [[Турски јазик|турски]] : ''Нема да ја'' поделиме ''Турција'' ). Четвртата партија на парламентот ХДД била против измените. === Политички партии === {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="border:none;width:85%" |+ ! Избор ! colspan="3" | Партија ! Водач ! Политичка ориентација ! Реф. |- ! colspan="7" | '''Партии''' кои учествувале последните општи избори |- ! rowspan="3" |{{tick|15}} Да | style="background:#fdc400; width:4px; text-align:center;" | | АКП | [[Партија на правдата и развојот|Партија за правда и развој]] | Бинали Јилдирим | Десно крило | <ref name="sozcu.com.tr">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/son-dakika-haberi-hangi-parti-referandumda-ne-oy-kullanacak-1661303|title=Hangi parti referandumda ne oy kullanacak – Sözcü Gazetesi|date=|work=Sozcu.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#870000; width:4px; text-align:center;" | | МХП | Партија на националистичко движење (извршен директор на партијата) | Девлет Бахчели | Далеку-десно | |- | style="background:{{Great Union Party/meta/color}}; width:4px; text-align:center;" | | ББП | Партија на Велика Унија (партиски извршен) | Мустафа Дестисти | Далеку-десно | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/695361/BBP_de_ayristi__Once_Saray_da_gorusme__sonra__hayir__aciklamasi_ardindan_yalanlama..._Karar_verildi.html|title=BBP de ayrıştı: Önce Saray'da görüşme, sonra 'hayır' açıklaması ardından yalanlama... Karar verildi|date=10 March 2017|work=cumhuriyet.com.tr|accessdate=10 March 2017}}</ref> |- ! rowspan="15" |{{cross|15}} Не | style="background:#e30000; width:4px; text-align:center;" | | ЦХП | [[Републиканска народна партија]] | Кемал Киличдароглу | Лево-крило / Кемализам | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/son-dakika-haberi-hangi-parti-referandumda-ne-oy-kullanacak-1661303/|title=Hangi parti referandumda ne oy kullanacak – Sözcü Gazetesi|date=|work=Sozcu.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#870000; width:4px; text-align:center;" | | МХП | Партија за националистичко движење (внатрепартиски фракции) | Колективно водство | Далеку-десно | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dw.com/tr/muhalif-mhpliler-tek-adama-hay%C4%B1r/a-37614092|title=Muhalif MHP'liler: Tek adama hayır|publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref> |- | style="background:#b000b8; width:4px; text-align:center;" | | HDP | [[Демократска партија на народите (Турција)|Демократска партија на народите]] | Селахатин Демирташ и Фиген Јуксекдаг | Лево-крило | |- | style="background:{{Felicity Party/meta/color}}; width:4px; text-align:center;" | | Саадет | Партија на среќата | Темел Карамолаоглу | Десно крило | |- | style="background:{{Great Union Party/meta/color}}; width:4px; text-align:center;" | | ББП | Внатрешни партиски фракции на Голема унија | Колективно водство | Далеку-десно | <ref>{{Наведени вести|url=http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/desticinin-karari-bbpyi-baglamaz-1726807/|title=Destici'nin kararı, BBP'yi bağlamaz|work=[[Sözcü]]}}</ref> |- | style="background:#d40000; width:4px; text-align:center;" | | Ватан | Патриотска партија | Догу Перинчек | Лево-крило / Кемализам | |- | style="background:#cc0; width:4px; text-align:center;" | | ХАК-ПАР | Партија за права и слободи | Рефик Каракоч | Лево-крило | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yonelishaber.com/hak-par-referandum-kararini-acikladi-83345hd.html|title=Hak-Par referandum kararını açıkladı|work=Yonelishaber.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222110729/http://www.yonelishaber.com/hak-par-referandum-kararini-acikladi-83345hd.html#|archive-date=22 February 2017|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:{{People's Liberation Party/meta/color}}; width:4px; text-align:center;" | | HKP | Партија за народно ослободување | Нурулах Анкут | Далеку-лево | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kurtuluspartisi.org/bu-is-anayasa-oylamasi-filan-degil-be-yahu|title=Bu iş Anayasa Oylaması filan değil be yahu! &#124; Halkın Kurtuluş Partisi|date=|work=Kurtuluspartisi.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208032721/http://kurtuluspartisi.org/bu-is-anayasa-oylamasi-filan-degil-be-yahu/|archive-date=8 February 2017|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#CD0000; width:4px; text-align:center;" | | ДП | Демократска партија | Ѓултекин Ујсал | Центар десно | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ulusalkanal.com.tr/gundem/demokrat-parti-de-referandum-oyunu-acikladi-h140044.html|title=Demokrat Parti de referandum oyunu açıkladı|date=19 January 2017|work=Ulusalkanal.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#B2362C; width:4px; text-align:center;" | | КП | Комунистичка партија | Ариф Хикмет Баса | Далеку-лево | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kp.org.tr/tr/bildiriler/baskanlik-anayasasina-karsi-nasil-mucadele-edilir|title=Başkanlık anayasasına karşı nasıl mücadele edilir?|date=|work=KP.org.tr|accessdate=1 March 2017}}</ref> |- | style="background:{{Democratic Left Party (Turkey)/meta/color}}; width:4px; text-align:center;" | | ДСП | Демократска партија на левицата | Ондер Аксакал | Центар-лево | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cnnturk.com/turkiye/dsp-referandumda-oyunu-acikladi|title=DSP referandumda oyunu açıkladı - CNN TÜRK - tarafsız güvenilir haberler|date=|work=Cnnturk.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:{{Liberal Democratic Party (Turkey)/meta/color}}; width:4px; text-align:center;" | | ЛДП | Либерално демократска партија | Ѓултекин Тиепанџи | Центар | |- | style="background:#00f; width:4px; text-align:center;" | | Пратеник | Национална партија | Ајкут Едибали | Десно крило | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yenicaggazetesi.com.tr/tarihi-hayir-toplantisi-an-be-an-yenicagda-157295h.htm|title=Ülkücüler 'hayır'da birleşti: "Niyet hayır, akıbet hayır!"|date=18 February 2017|work=Yenicaggazetesi.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#CD0000; width:4px; text-align:center;" | | ДИП | Партија на вистинска патека | Четин Озачикгоз | Центар десно | <ref name="Aydinlik050217">{{Наведени вести|url=https://www.aydinlik.com.tr/politika/2017-subat/merkez-sag-hayir-diyecek|title=Merkez sağ hayır diyecek|date=5 February 2017|work=Aydınlık}}</ref> |- | style="background:{{Independent Turkey Party/meta/color}}; width:4px; text-align:center;" | | БТП | Независна партија на Турција | Хајдар Баш | Центар | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yenimesaj.com.tr/gundem/btp-den-kritik-referandum-aciklamasi-h13039009.html|title=BTP'den kritik referandum açıklaması|date=2 February 2017|work=Yenimesaj.com.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207113329/http://www.yenimesaj.com.tr/gundem/btp-den-kritik-referandum-aciklamasi-h13039009.html|archive-date=7 February 2017|accessdate=28 February 2017}}</ref> |} {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="border:none;width:85%" |+ ! colspan="7" |Останати партии |- !Избор ! colspan="3" |Партија !Водач !Полтичка ориентација !Навод. |- ! rowspan="2" |{{tick|15}} Yes | style="background:#007CC2; width:4px; text-align:center;" | |Јени Дунја |Партија на Новиот Свет |Еманулах Ѓундуз |Десно крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yenikonya.com.tr/haber-662557-_Yeni_anayasaya_destek_verdi.html|title=Yeni anayasaya destek verdi|date=18 January 2017|work=Yenikonya.com.tr|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212091134/http://www.yenikonya.com.tr/haber-662557-_Yeni_anayasaya_destek_verdi.html|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#0c0; width:4px; text-align:center;" | |HÜDA PAR |Партија на слободната кауза |Зекерија Јапиџиоглу |Десно крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yenicaggazetesi.com.tr/huda-par-referandumda-evet-diyecegini-acikladi-157064h.htm|title=Hüda-Par referandumda 'evet' diyeceğini açıkladı|date=15 February 2017|work=Yenicaggazetesi.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- ! rowspan="2" |{{Conditional yes|15}} Conditional yes |- | style="background:#00652D; width:4px; text-align:center;" | |Osmanlı |Отоманска партија |Ибрахим Унје |Далеку-десно |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/osmanlipartisii/photos/a.1547179935581147.1073741828.1546818272283980/1681626145469858|title=Osmanlı Parti İktidar Kongresini Yaptı|date=1 March 2017|work=Facebook.com|accessdate=7 March 2017|quote=(...) bu sisteminizin içerisine "İDAM" koyarsanız Millette gönül hoşluğu ile evet der, Osmanlı Partisi olarak biz "EKSİK" ama şartlı olarak Türk milleti ile evet diyeceğiz, ancak şartımız "Tecavüzcülere ve Vatan Hainlerine" İdamı getirmek ve "Ayasofya Camiini İbadete açmaktı" Bu şartlarımızı da kabul ederlerse bizde "Evet" deriz.}}</ref> |- ! rowspan="42" |{{cross|15}} No |- | style="background:#f00; width:4px; text-align:center;" | |TSİP |Социјалистичка работничка партија на Турција |Тургут Коџак |Далеку-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tsip1974.com/yeni_sayfa_1910.htm#.WKDEPNTRjs1|title=Biz Hayir'A Haziriz Ya Siz?|date=|work=Tsip1974.com|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212090911/http://www.tsip1974.com/yeni_sayfa_1910.htm#.WKDEPNTRjs1|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#CB181E; width:4px; text-align:center;" | |TKP |Комунистичка партија на Турција |Хусејн Карабулут |Далеку-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tkp.org.tr/tr/parti-gundemi/yeter|title=YETER!|date=|work=TKP.org.tr|accessdate=1 March 2017}}</ref> |- | style="background:{{Freedom and Solidarity Party/meta/color}}; width:4px; text-align:center;" | |ÖDP |Партија на слободата и солидарноста |колективно водство |Лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.evrensel.net/haber/304711/odp-hayirda-umut-var|title=ÖDP: ‘Hayır’da umut var|date=19 January 2017|work=Evrensel.net|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:{{Labour Party (Turkey)/meta/color}}; width:4px; text-align:center;" | |EMEP |Работничка партија |Селма Ѓуркан |Далеку-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.evrensel.net/haber/304070/emep-baskanlik-dayatmasini-protesto-etti|title=EMEP başkanlık dayatmasını protesto etti|date=14 January 2017|work=Evrensel.net|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |DSİP |Револуционерна социјалистичка работничка партија |Мелтем Орал & Шенол Каракаш |Далеку-лево | |- | style="background:#00b; width:4px; text-align:center;" | |YP |Татковинска партија |Садетин Тантан |Десно крило |<ref name="Aydinlik050217"/> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |AYP |Партија на полумесечината |Серап Ѓулхан |центар |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/388497761197207/photos/a.388500281196955.85149.388497761197207/1326108047436169/|title=TÜRKİYE CUMHURİYET'İNİN BÖLÜNMEZ... - Ayyildiz Partisi Genel Merkezi|date=25 January 2017|publisher=[[Facebook]]|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#CD0000; width:4px; text-align:center;" | |EHP |Партија на работничко движење |Сибел Узун |Лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ehp.org.tr/aciklamalar/1909/ehp-gencligi--demokrasi-laiklik-ve-gelecegimiz-icin--tek-adamliga-baskanliga-hayir|title=Gençliği: Demokrasi, Laiklik ve Geleceğimiz İçin: Tek adamlığa, Başkanlığa Hayır|date=|publisher=EHP|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212091053/http://www.ehp.org.tr/aciklamalar/1909/ehp-gencligi--demokrasi-laiklik-ve-gelecegimiz-icin--tek-adamliga-baskanliga-hayir|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |İKP |Работничка братска партија |Мехмет Шади Озансу |Лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://iscikardesligi.org/referandumda-hayir-ya-sonra/|title=Referandumda "HAYIR"! Ya sonra? &#124; İşçi Kardeşliği Gazetesi|date=|work=Iscikardesligi.org|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305160225/http://iscikardesligi.org/referandumda-hayir-ya-sonra/|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#CD0000; width:4px; text-align:center;" | |DİP |Револуционерна работничка партија |Омер Сунгур Савран |далеку-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gercekgazetesi.net/dip-bildirisi/dip-merkez-komitesinin-referandum-cagrisi-kardes-kavgasi-degil-sinif-kavgasi-sermayeye|title=DİP Merkez Komitesi'nin referandum çağrısı: Kardeş kavgası değil sınıf kavgası: sermayeye, emperyalizme ve istibdada HAYIR! &#124; Gerçek Gazetesi|date=7 October 2011|work=Gercekgazetesi.net|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212091405/http://gercekgazetesi.net/dip-bildirisi/dip-merkez-komitesinin-referandum-cagrisi-kardes-kavgasi-degil-sinif-kavgasi-sermayeye|archive-date=12 February 2017|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#074; width:4px; text-align:center;" | |DBP |Партија за демократски региони |Емине Ајна |центар-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cnnturk.com/turkiye/hdp-ve-dbp-hayir-kampanyasi|title=HDP ve DBP 'hayır' kampanyası - CNN TÜRK - tarafsız güvenilir haberler|date=|work=Cnnturk.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#000; width:4px; text-align:center;" | |HEPAR |Партија за правата и еднаквоста |Јуџел Саваш |Далеку-десно |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yenicaggazetesi.com.tr/tantan-surec-parti-kavgasina-donustu-156463h.htm|title=Tantan: Süreç, parti kavgasına dönüştü|date=|work=Yenicaggazetesi.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |ESP |Социјалистичката партија на угнетените |Султан Улусој |далеку-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.evrensel.net/haber/305507/esp-tek-adam-diktatorlugune-birlikte-hayir-diyoruz|title=ESP: Tek adam diktatörlüğüne birlikte hayır diyoruz|date=25 January 2017|work=Evrensel.net|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |TİKP |Работничка селска партија на Турција |Исмаил Дурна |лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://odatv.com/bir-parti-daha-hayir-dedi-2102171200.html|title=Bir parti daha "hayır" dedi|date=|work=Odatv.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:{{Motherland Party (Turkey)/meta/color}}; width:4px; text-align:center;" | |ANAP |Татковинска партија |Ибрахим Челеби |центар-десно | |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |Dev-Parti |Револуционерна народна партија |Џелал Озџан |лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://odatv.com/bir-sol-parti-daha-karar-verdi-2401171200.html|title=Bir sol parti daha karar verdi|date=|work=Odatv.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |MTP |Националистичка партија на Турција |Ахмет Јилмаз Бујукекмекџи Yılmaz |центар |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/MTP.org.tr/posts/1241221689292091|title=Milliyetçi Türkiye Partisi shared Ahmet... - Milliyetçi Türkiye Partisi|date=|publisher=[[Facebook]]|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |ÖSP |Партија на слободата и социјализмот |Синан Чифтјурек |Далеку-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/ozgurlukvesosyalizmpartisi/posts/1330041860386157|title=ÖSP (Partiya Azadî û Sosyalîzmê) shared... - ÖSP (Partiya Azadî û Sosyalîzmê)|date=27 January 2017|publisher=[[Facebook]]|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#00A8D4; width:4px; text-align:center;" | |1920 TKP |Партија за социјалистичко ослободување |Шенер Аташ |далеку-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tkp.org/icerik/meclis-baskanlik-dayatmasini-kabul-etti-1872|title=Meclis başkanlık dayatmasını kabul etti|date=23 January 2017|publisher=tkp.org}}</ref> |- | style="background:#00994C; width:4px; text-align:center;" | |Yeşil Sol |Зелена лева партија на иднината |Наџи Сонмез |лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.evrensel.net/haber/306969/yesil-sol-partiden-bir-hayir-yeter-kampanyasi|title=Yeşil Sol Parti’den ‘Bir Hayır Yeter’ kampanyası|date=4 February 2017|work=Evrensel.net|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#4D346D; width:4px; text-align:center;" | |TİVEP |Партија за невработени и работници на Турција |Рифат Серџан |центар-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/TurkiyeIssizlerVeEmekcilerPartisi/photos/a.537645929615411.1073741825.393743797338959/1294186190628044/|title=TEK ADAM ANAYASASINA HAYIR !... - Türkiye Işsizler Ve Emekçiler Partisi|date=11 February 2017|publisher=[[Facebook]]|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |SYKP |Socialist Refoundation Party |Tülay Hatimoğlulları Oruç |Far-left |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sykp.org.tr/2017/01/28/sykp-fasizme-tek-adam-diktatorlugune-hayir/|title=Faşizme ve tek adam diktatörlüğüne hayır! - Sosyalist Yeniden Kuruluş Partisi|last=|date=|publisher=SYKP|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212091239/http://www.sykp.org.tr/2017/01/28/sykp-fasizme-tek-adam-diktatorlugune-hayir/|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#D50F80; width:4px; text-align:center;" | |KP |Партија на жените |Бенал Јазган |Феминизам | |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |TURAN |Партија на Големото Турско Движење |Варол Есен |далеку-десно |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/TuranPartisi/posts/1653760598253583|title=YÜCE TÜRK SOYU... Elbette #HAYIR.!!!... - TURAN Hareketi Partisi|date=3 February 2017|publisher=[[Facebook]]|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |HHP |Партија на правата и мирот |Ѓурзел Јилдриз |центар |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hakvehuzurpartisi.org.tr/gursel-yildiz-anayasa-degisikligine-kesinlikle-kendim-ve-partim-adina-hayir/|title=Gürsel YILDIZ" Anayasa değişikliğine kesinlikle kendim ve partim adına –HAYIR" - Hak ve Huzur Partisi - Haklı ve Huzurlu bir gelecek|date=|publisher=Hak ve Huzur Partisi|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211160229/http://www.hakvehuzurpartisi.org.tr/gursel-yildiz-anayasa-degisikligine-kesinlikle-kendim-ve-partim-adina-hayir/|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#f00; width:4px; text-align:center;" | |HTKP |Народна комунистичка партија на Турција |Емре Јаган |далеку-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.htkp.org.tr/turkiye-komunist-partisi-siyasete-sokaklara-mucadeleye-geri-dondu/|title=Türkiye Komünist Partisi siyasete, sokaklara, mücadeleye geri döndü!|date=25 December 2016|publisher=htkp.org.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914215940/http://www.htkp.org.tr/turkiye-komunist-partisi-siyasete-sokaklara-mucadeleye-geri-dondu/|archive-date=14 September 2017|accessdate=6 February 2017}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |CİHAP |Партија на универзумот |Куршад Емре Огретмек |центар |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/cihanpartisi/posts/708087546025563|title=Cihan Partisi - Cihan Partisi shared Kürşad Emre...|date=31 January 2017|publisher=[[Facebook]]|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |Anayol |Партија на Главниот Пат |Зафер Мајдан |центар-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/groups/1668835663391047/permalink/1807076266233652/|title=Security Check Required|date=|publisher=[[Facebook]]|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |TÜHAP |Народна партија на Турција |Мехмед Четин |центар | |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |MMP |Партија за национална борба |Ахмед Каја |Десно крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=1623889167917894&id=1482788625361283|title=KADINLARIMIZI CANLA, BAŞLA GÖREVE DAVET EDİYORUZ...|last=Kaya|first=Ahmet|date=19 January 2017}}</ref> |- | style="background:#fc0; width:4px; text-align:center;" | |ASP |АС Партија |Џавит Кајикџи |Десно крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ckayikci.blogspot.com/2017/01/as-parti-yeni-yil-mesaji.html|title=As Parti Genel Başkan Açiklamalari: As Parti Yeni Yil Mesaji|last=|date=|work=Ckayikci.blogspot.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |İDP |Работничка демократска партија |Октај Челик |лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://iscicephesi.net/2017/02/isci-dusmani-ve-baskici-tek-adam-duzenine-hayir/|title=İşçi düşmanı ve baskıcı tek adam düzenine HAYIR! – İşçi Cephesi|last=|date=4 February 2017|work=Iscicephesi.net|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211162505/http://iscicephesi.net/2017/02/isci-dusmani-ve-baskici-tek-adam-duzenine-hayir/|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#900; width:4px; text-align:center;" | |TKH |Комунистичко движење на Турција |Еркан Пинарбаши |далеку-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tkh.org.tr/2017/01/baskanliga-hayir-komiteleri-icin-goreve/|title=Başkanlığa Hayır Komiteleri için göreve!|date=10 January 2017|publisher=tkh.org.tr|accessdate=2020-04-14|archive-date=2017-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207114111/http://tkh.org.tr/2017/01/baskanliga-hayir-komiteleri-icin-goreve/|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |Devrimci |Партија на обединетите револуционери |Уфук Ѓулу |лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://devrimciparti.org/hayir-cephesinde-birleselim/|title=HAYIR cephesinde birleşelim - Devrimci Parti|date=11 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211161433/http://devrimciparti.org/hayir-cephesinde-birleselim/|archive-date=11 February 2017|accessdate=16 April 2017}}</ref> |- | style="background:#FFD300; width:4px; text-align:center;" | |AP |Партија на правдата |Веџдет Оз |центар-десно |<ref>{{Наведени вести|url=http://www.ulusalkanal.com.tr/gundem/adalet-partisi-referandum-oyunu-acikladi-h142875.html|title=Adalet Partisi referandum oyunu açıkladı|date=3 February 2017|publisher=Ulusal Kanal}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |TBP |Обединета партија на Турција |Хусејн Екиџи |Кемализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/turkiyebirlik.org.tr/photos/a.1713356888910882.1073741827.1704506106462627/1862651263981443/|title=TC ANAYASASINA GÖRE YENİ YASANIN ANAYASA MAHKEMESİNDEN GEÇMEMESİ GEREKİYOR|date=1 February 2017|publisher=Türkiye Birlik Partisi}}</ref> |- | style="background:#CD0000; width:4px; text-align:center;" | |SEP |Социјалистичка работничка партија |Ѓокче Шентурк |лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bolsevik.org/guncel/sep-tek-adam-israri-ulkeyi-batiriyor-baskanliga-hayir.html|title=SEP: TEK ADAM ISRARI ÜLKEYİ BATIRIYOR! Başkanlığa #HAYIR! &#124; Sosyalist Emekçiler Partisi Girişimi &#124;Sosyalizm Kazanacak!|date=|work=Bolsevik.org|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207113021/http://bolsevik.org/guncel/sep-tek-adam-israri-ulkeyi-batiriyor-baskanliga-hayir.html|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |EYP |Партија на универзалниот пат |Метин Ѓулер |Алевизам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/evrenselyolpartisi/posts/1392623940810185|title=EVRENSEL YOL PARTİSİ GENEL MERKEZİMİZDE HEP BİRLİKTE #HAYIR DEDİK|date=5 February 2017|publisher=Evrensel Yol Partisi}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |Büyük |Голема турска партија |Тевфик Дикер |центар-десно |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/BuyukParti/photos/a.1595362434090015.1073741828.1595352117424380/1674420839517507/|title=Aziz seçmenler|date=10 February 2017|publisher=Büyük Türkiye Partisi}}</ref> |- | style="background:#fff; width:4px; text-align:center;" | |DGP |Демократска младинска партија |Еркин Чозели |центар |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/demokratikgencparti/photos/a.192527341215079.1073741828.192522261215587/205032099964603/|title=Demokratik Genç Parti Added A New Photo. - Demokratik Genç Parti|date=29 January 2017|publisher=[[Facebook]]|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | style="background:turquoise; width:4px; text-align:center;" | |Ulusal Parti |Национална партија |Ѓокче Фират Чулхаоглу |далеку-десно |<ref name="Ulusal Parti">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turksolu.com.tr/kisiye-gore-anayasa-yapmak-devlet-olmakla-celisir/|title=Kişiye göre Anayasa yapmak devlet olmakla çelişir – Türk Solu Gazetesi|date=13 February 2017|work=Turksolu.com.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312150857/http://www.turksolu.com.tr/kisiye-gore-anayasa-yapmak-devlet-olmakla-celisir/|archive-date=12 March 2017|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- !Неутрален | style="background:#089A09; width:4px; text-align:center;" | |Hak Parti |Партија на правата и вистината |Дурсун Ѓунеш & серкан Аслан |Исламизам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hakvehakikatpartisi.com/?Syf=18&Hbr=943234&/Hak-ve-Hakikat-Partisi-Genel-Ba%C5%9Fkan%C4%B1-Say%C4%B1n-Dursun-G%C3%9CNE%C5%9E-taraf%C4%B1ndan-yap%C4%B1lan-Referandum-A%C3%A7%C4%B1klamas%C4%B1|title=Referandum Açıklaması|date=|work=Hakvehakikatpartisi.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- ! rowspan="2" |Boycott | style="background:#04830D; width:4px; text-align:center;" | |PAK |Слободна курдска партија |Мустафа Озчелик |Курдска независност |<ref name="cumhuriyet1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/689997/Uc_partiden_referandumu_boykot_karari.html#|title=Üç partiden referandumu boykot kararı|date=|work=cumhuriyet.com.tr|accessdate=3 March 2017}}</ref> |- | style="background:#d40000; width:4px; text-align:center;" | |PSK |Курдска социјалистичка партија |Месут Тек |Курдска независност | |} === Останати групи === {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="border:none;width:85%" |+ ! colspan="5" |Останати групи |- !Избор !NGO !Вид !Политичка ориентација !Навод |- ! rowspan="4" |{{tick|15}} Да | Отоманско (Османоглу) семејство |Поранешна османлиска династија | - |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.habersitesi.com/hanedan-reisi-dundar-osmanoglu-turkiye-rejimini-degil-sistemini-degistiriyor-34846h.htm|title=Hanedan Reisi Dündar Osmanoğlu: Türkiye Rejimini Değil Sistemini Değiştiriyor|date=|work=Habersitesi.com|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211181022/http://www.habersitesi.com/hanedan-reisi-dundar-osmanoglu-turkiye-rejimini-degil-sistemini-degistiriyor-34846h.htm|url-status=dead}}</ref> |- |Независни здруженија на индустријалци и стопанственици (MSİAD) |Бизнис организација | Десно |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.milliyet.com.tr/musiad-genel-baskani-nail-olpak-bursa-yerelhaber-1779594/|title=Müsiad Genel Başkanı Nail Olpak: - Bursa Haberleri|date=15 January 2017|work=Milliyet.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Отоманска порта | Организација | Десно |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yesilafsin.com/gundem/osmanli-ocaklari-dernegi-genel-baskani-canpolat-sandiga-h14459.html|title=Osmanlı Ocakları Derneği Genel Başkanı Canpolat: "Sandığa giderek 'evet' oyu kullanarak yetinmeyeceğiz"|date=6 February 2017|work=Yesilafsin.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- |Конфедерација на синдикати од јавни службеници (Мемур-Сен) | Синдикат | Центар-десно |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ekonomi.haber7.com/is-dunyasi/haber/2250403-memur-senden-referanduma-destek|title=Memur-Sen'den referanduma destek! - Ekonomi Haberleri|last=rigobert|date=26 January 2017|work=Ekonomi.haber7.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- ! rowspan="20" |{{cross|15}} Не | Сојуз на комори на турски инженери и архитекти (ТММОБ) | Синдикат | Центар-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.evrensel.net/haber/306963/tmmob-mucadele-edecegiz-hayir-diyecegiz-basaracagiz|title=TMMOB: Mücadele edeceğiz, ‘Hayır’ diyeceğiz, başaracağız|date=4 February 2017|work=Evrensel.net|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Турско медицинско здружение (ТТБ) | Медицинска унија | Центар-лево |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birgun.net/haber-detay/ttb-baskani-rasit-tukel-baski-ve-zulme-karsi-hayir-144988.html|title=TTB Başkanı Raşit Tükel: Baskı ve zulme karşı "Hayır"|date=29 January 2017|work=Birgun.net|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Дисиденти на МХП | Внатрепартиска опозиција | Национализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/haber-detay.aspx?pageID=238&nID=109219&NewsCatID=338|title=Dissidents from opposition MHP form group to say ‘no’ in Turkey’s referendum - POLITICS|date=13 September 2011|work=Hurriyetdailynews.com|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Дисиденти од ББП | Внатрепартиска опозиција | Далеку-десно |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/desticinin-karari-bbpyi-baglamaz-1726807|title=Destici'nin kararı, BBP'yi bağlamaz|work=Sözcü}}</ref> |- | Конфедерација на јавни работнички синдикати на Турција (Türkiye Kamu-Sen) | Синдикат | Центар-десно |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yenicaggazetesi.com.tr/referandumda-hayir-diyecegini-aciklayan-kamu-sene-saldiri-155552h.htm|title=Referandumda 'Hayır' diyeceğini açıklayan Kamu-Sen'e saldırı|date=25 January 2017|work=Yenicaggazetesi.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Конфедерација на јавни работнички синдикати (КЕСК) | Синдикат | Лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birgun.net/haber-detay/kesk-baskanlik-referandumuna-hayir-diyor-145176.html|title=KESK, Başkanlık Referandumuna "HAYIR" diyor|date=31 January 2017|work=Birgun.net|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Конфедерација на прогресивните синдикати на Турција (ДССК) | Синдикат | Лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyet.com.tr/disk-referandum-karari-memleketin-ve-iscile-40358144|title=DİSK (Referandum kararı) : Memleketin ve işçilerin geleceği için 'hayır' - İstanbul Haberleri|last=|date=|work=Hurriyet.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Обединета конфедерација на синдикати на јавни службеници (Бирлешик Каму-İш) | Синдикат | Кемализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birlesikkamuis.org.tr/haber-857-baskanlik-rejimine-hayir-yasasin-cumhuriyet-yasasin-demokrasi.html|title=Başkanlik Rejimine Hayir! Yaşasin Cumhuriyet Yaşasin Demokrasi|date=|work=Birlesikkamuis.org.tr|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211080234/http://www.birlesikkamuis.org.tr/haber-857-baskanlik-rejimine-hayir-yasasin-cumhuriyet-yasasin-demokrasi.html|url-status=dead}}</ref> |- |Асоцијација на Ататурски мисли (АПД) | | Кемализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://add.org.tr/neden-hayir-diyoruz/|title=NEDEN HAYIR DİYORUZ? - Atatürkçü Düşünce Derneği|date=12 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212005630/http://add.org.tr/neden-hayir-diyoruz/|archive-date=12 February 2017|accessdate=16 April 2017}}</ref> |- | Младински сојуз на Турција (ТГБ) | Младинска организација | Кемализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tgb.gen.tr/genclik-birligi/terore-karsi-birlige-evet-baskanliga-hayir-22477|title=Teröre Karşı Birliğe Evet, Başkanlığa Hayır!|date=17 January 2017|work=Tgb.gen.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Републиканска женска асоцијација (ЦКД) | Женска организација | Кемализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyetkadinlari.org.tr/gerici-anayasaya-hayir|title=Gerici Anayasaya Hayır &#124; Cumhuriyet Kadınları Derneği|work=Cumhuriyetkadinlari.org.tr|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211083947/http://www.cumhuriyetkadinlari.org.tr/gerici-anayasaya-hayir#|archive-date=11 February 2017|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Асоцијација за пензионирани воени офицери на Турција (TESUD) | Организација на воени ветерани | Кемализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ulusalkanal.com.tr/gundem/emekli-subaylar-referandum-oyunu-acikladi-h142250.html|title=Emekli subaylar referandum oyunu açıkladı|date=31 January 2017|work=Ulusalkanal.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Сојуз на уметници на Турција (ТСБ) | Уметничка организација | Кемализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aydinlik.com.tr/kose-yazilari/mehmet-farac/2017-ocak/bu-rest-televole-den-degil|title=Bu rest ‘televole’den değil!..|date=11 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211081059/https://www.aydinlik.com.tr/kose-yazilari/mehmet-farac/2017-ocak/bu-rest-televole-den-degil|archive-date=11 February 2017|accessdate=16 April 2017}}</ref> |- | Уметничка иницијатива | Уметничка организација | Лево-крило |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://haber.sol.org.tr/toplum/sanatcilar-girisimi-cumhuriyetin-idam-fermanina-hayir-184328|title=Sanatçılar Girişimi: Cumhuriyetin idam fermanına hayır! &#124; soL Haber Portalı|date=|work=Haber.sol.org.tr|language=tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Турска правна институција | Институција | Кемализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turkhukukkurumu.org.tr/basina-ve-kamuoyuna-duyurular/116-turk-hukuk-kurumu-baskanlarinin-yuce-turk-ulusu-na-seslenisi.html|title=Türk Hukuk Kurumu Başkanlarının Yüce Türk Ulusu'na Seslenişi|date=|publisher=Turk Hukuk Kurumu|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211174746/http://www.turkhukukkurumu.org.tr/basina-ve-kamuoyuna-duyurular/116-turk-hukuk-kurumu-baskanlarinin-yuce-turk-ulusu-na-seslenisi.html|url-status=dead}}</ref> |- | Национално уставно движење | Аналитички центар | Кемализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ulusalkanal.com.tr/gundem/milli-anayasa-hareketi-baskani-hasan-korkmazcan-millet-egemenliginden-vazgecmeyecektir-h140477.html|title=Milli Anayasa Hareketi Başkanı Hasan Korkmazcan: Millet, egemenliğinden vazgeçmeyecektir|date=21 January 2017|work=Ulusalkanal.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- |Intellectuals' Hearth | |Националзам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://aydinlarocagi.org/aci-gercekleri-orten-evet-hayir-maci/|title=Acı Gerçekleri Örten Evet-Hayır Maçı… – Aydınlar Ocağı|last=|date=|work=Aydinlarocagi.org|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219021826/http://aydinlarocagi.org/aci-gercekleri-orten-evet-hayir-maci/|url-status=dead}}</ref> |- |Конфедерација на турските племиња (TÜRKBOY) | |Национализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://aa.com.tr/tr/politika/kilicdaroglu-hayir-platformu-uyelerini-kabul-etti/752813|title=Kılıçdaroğlu, 'Hayır Platformu' üyelerini kabul etti|date=17 February 2017|work=Aa.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- |Здружение на социјалните мисли (ТДД) | | Национализам |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://toplumsaldd.blogspot.com.tr/2017/02/tek-adam-yonetimine-ve-sultanliga-hayir.html|title=TOPLUMSAL DÜŞÜNCE DERNEĞİ: Tek Adam Yönetimine ve Sultanlığa HAYIR!, Toplumsal Düşünce Derneği Gn. Başkanı Av. Fethi BOLAYIR|last=|date=19 May 2012|work=Toplumsaldd.blogspot.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | Турска левица | Списание | Трета позиција |<ref name="Ulusal Parti"/> |- !Неутрални | Конфедерација на турските синдикати (ХАК-İŞ) | Синдикат | Десно |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilkha.com/haber/48883/referandumda-cikacak-her-iki-sonuc-icin-de-bu-dogrudur-diyemiyoruz|title="Referandumda çıkacak her iki sonuç için de bu doğrudur diyemiyoruz"|date=31 January 2017|work=Ilkha.com|accessdate=28 February 2017|archive-date=2017-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208034230/http://www.ilkha.com/haber/48883/referandumda-cikacak-her-iki-sonuc-icin-de-bu-dogrudur-diyemiyoruz|url-status=dead}}</ref> |} == Кампањи == === Кампања „Да“ === [[Податотека:AK_Party_YES_2017.png|мини|Лого на кампањата на АКП „''Нашата одлука е да''“]] [[Податотека:Erdoğan_Kahramanmaraş_referendum_2017.png|мини| [[Реџеп Таип Ердоган]] води кампања за гласање „Да“ во Кахраманмараш, 17 февруари 2017 година]] Кампањата „Да“ ја предводле претежно политичари од [[Партија на правдата и развојот|Партијата за правда и развој]] (АКП), како и политичари од партијата Националистичко движење (МХП) лојални на водачот [[Девлет Бахчели]]. Првично очекувајќи почеток на кампањата од [[7 февруари]], АКП ја започнал својата официјална кампања на [[25 февруари]] со презентација на премиерот [[Бинали Јилдирим]] на спортскиот стадион во [[Анкара]]. Во услови на слаби резултати во анкетите на јавното мислење во февруари, Ердоган, наводно, побарал од провладините анкетари да ги прекинат акнетите до крајот на март, додека исто така биле предложени предлози за заеднички изборни митинзи од водечките политичари на АКП и МХП.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazetevatan.com/ak-parti-ve-mhp-nin-ilk-ortak-mitingi-canakkale-de-1040271-siyaset/|title=AKP ve MHP'nin ilk ortak mitingi Çanakkale'de &#124; Siyaset Haberleri|date=|publisher=Gazetevatan.com|accessdate=2017-03-13}}</ref> Кампањата „Да“ била критикувана за нејзината кампања против поединци кои гласале „Не“, асоцирајќи ги со бројни терористички организации. Премиерот [[Бинали Јилдирим]] тврдејќи дека тие би гласале „Да“ затоа што [[Курдска работничка партија|Курдистанската работничка партија]] (ПКК) и таканаречената терористичка организација „Фетулах Ѓулен“ (ФЕТИ) би гласале „Не“, иако и двете организации историски се залагале за извршно претседателство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/671005/Binali_Yildirim__PKK__FETO__HDP__Hayir__diyor_onun_icin__Evet__diyoruz.html|title=Binali Yıldırım: PKK, FETO, HDP 'Hayır' diyor onun için 'Evet' diyoruz|publisher=}}</ref> Претседателот [[Реџеп Таип Ердоган]] исто така, предизвикал контроверзии кога тврдел дека тие што гласаат „Не“ се поддржувачи на заговорниците за [[Обид за државен удар во Турција (2016)|обидот за пуч]] во [[Обид за државен удар во Турција (2016)|2016 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/erdogan-hayir-diyenleri-darbeci-ilan-etti-1675847/|title=Erdoğan ‘hayır’ diyenleri darbeci ilan etti – Sözcü Gazetesi|date=2017-02-13|publisher=Sozcu.com.tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Кампањата „Да“ била спроведена преку изборни митинзи што ги одржувал премиерот [[Бинали Јилдирим]], водечки политичари на АКП заедно со претседателот Ердоган, одржувајќи митинзи на „''јавно отворање на кампањата''“, слични на неговите тактики на општите избори во јуни [[2015]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sabah.com.tr/gundem/2017/02/17/cumhurbaskani-erdogan-kahramanmarasta-1487360761|title=Cumhurbaşkanı Erdoğan Kahramanmaraş'ta - Son Dakika Haberler|last=21:11|date=2017-02-17|publisher=Sabah.com.tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Водачот на МХП Девлет Бахчели спровел конференции во корист на кампањата „Да“, при што првата се случила во [[Конија]] на [[12 февруари]] [[2017]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ensonhaber.com/mhp-lideri-devlet-bahceli-konyada-2017-02-11.html|title=MHP lideri Devlet Bahçeli Konya'da|date=|publisher=Ensonhaber.com|accessdate=2017-03-13}}</ref> На 1[[0 март]], Партијата на Големата унија (ББП) предводена од [[Мустафа Дестиџи]] објавила дека тие ќе ја поддржат кампањата „Да“, со што вкупниот број партии што го поддржувале предлогот во тој момент се зголемил на шест.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dunya.com/gundem/bbp-referandum-kararini-acikladi-haberi-353185|title=BBP, referandum kararını açıkladı &#124; Gündem|date=|publisher=Dunya.com|accessdate=2017-03-13}}</ref> И ББП и МХП претрпеле сериозно спротивставување на нивната поддршка при што членовите на ББП повикале на оставка на Дестиџи по неговата објава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yenicaggazetesi.com.tr/sivasta-desticiye-referandum-protestosu-158749h.htm|title=Sivas’ta Destici’ye referandum protestosu|date=|publisher=Yenicaggazetesi.com.tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> МХП претрпела бран оставки, внатрепартиски суспензии и соперничка кампања за неприфаќање на предлогот предводен од високи националистички политичари, со анкети за мислења кои укажувале дека значителното мнозинство гласачи на МХП имаат намера да гласаат против предлозите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birgun.net/haber-detay/mhp-de-hayircilar-dan-toplu-istifa-144337.html|title=MHP'de, 'hayırcılar'dan toplu istifa|date=2017-01-24|publisher=Birgun.net|accessdate=2017-03-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cnnturk.com/turkiye/mhpde-toplu-istifa01|title=MHP'de toplu istifa - CNN TÜRK - tarafsız güvenilir haberler|date=2017-01-21|publisher=Cnnturk.com|accessdate=2017-03-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/mhp-yonetiminden-toplu-istifa-1647781/|title=MHP yönetiminde art arda istifalar! – Sözcü Gazetesi|last=Sözcü Ankara|date=2017-01-28|publisher=Sozcu.com.tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Повеќето анкети процениле дека процентот на прифаќање на кампањата „Не“ во МХП е помеѓу 50% до 80%, при што преостанатите гласачи кои би го прифатиле предлогот се движел помеѓу 20-25%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://t24.com.tr/haber/mhplilerin-yuzde-501i-hayir-yuzde-247si-evet-diyor-kalanlar-kararsiz,384575|title="MHP'lilerin yĂźzde 50,1'i 'HayÄąr', yĂźzde 24.7'si 'Evet' diyor; kalanlar kararsÄąz" - GĂźndem|date=|publisher=T24|accessdate=2017-03-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birgun.net/haber-detay/mhp-nin-yuzde-80-i-hayir-diyecek-147974.html|title='MHP'nin yüzde 80'i hayır diyecek'|date=2017-02-23|publisher=Birgun.net|accessdate=2017-03-13}}</ref> Политичарите кои го поддржувле предлогот „Не“ и од МХП и од ББП тврделе дека над 95% од нивните приврзаници на партијата сакаат да гласаат против, разминувајќи се со извршната одлука на нивната партија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/mhpli-halacoglu-mhpnin-yuzde-90i-hayir-oyu-verecek-1709803|title=MHP’li Halaçoğlu: MHP’nin yüzde 90’ı ‘hayır’ oyu verecek – Sözcü Gazetesi|date=|publisher=Sozcu.com.tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> {| class="wikitable" |+ Клучните партии кои воделе кампања за гласање „Да“ ! colspan="3" | Партија ! Водач ! Детали |- | style="background:#fdc400; width:4px; text-align:center;" | | АКП | [[Партија на правдата и развојот|Партија за правда и развој]] | [[Бинали Јилдирим]] | Погледнете ја кампањата |- | style="background:#870000; width:4px; text-align:center;" | | МХП | Партија на националистичко движење (извршен директор на партијата) | [[Девлет Бахчели]] | Погледнете ја кампањата |} === Кампања „Не“ === [[Податотека:Kılıçdaroğlu_referandum_Diyarbakır_2017.jpg|мини| Водачот на ЦХП, Кемал Киличдароглу се обраќа на митингот со поддршка на предлогот „Не“ во [[Дијарбекир]] ]] ЦХП го обелоденила своето лого и слоган на кампањата, на [[28 февруари]], користејќи го слоганот „''Geleceğim için Hayır'''“ (преведувајќи го слоганот како ''Не за мојата иднина''). Партијата го испланирала својот прв изборен митинг во [[Амасија]], иако прелиминарните митинзи започнале да се одржуваат од водачот на партијата [[Кемал Киличдароглу]] од [[21 декември]] [[2016]] година во [[Адана]] и од пратеникот од дисидент [[Мухарем Инџе]] на [[8 март]] [[2017]] година во Зонгулдак. Пратениците на ЦХП, исто така, оствариле серија посети во странство за поддршка, при што поранешниот водач [[Дениз Бајкал]] одржал митинг во [[Франција]]<ref>{{Наведени вести|url=http://www.ensonhaber.com/deniz-baykal-fransada-hayir-istedi-2017-03-07.html|title=Deniz Baykal Fransa'da 'hayır' istedi|date=7 March 2017|agency=En Son Haber|language=tr}}</ref>. Политичарите-дисиденти на МХП од висок профил, како Мерал Акшенер, Синан Оган, Умит Оздаг и Јусуф Халачоглу, ја започнале кампањата „Не“ заснована врз турскиот национализам, совладувајќи ја официјалната кампања „Да“ на МХП. Кампањата на дисидентите привлекла значително поголема популарност од официјалните водачи на МХП кои биле за предлогот, со анкети кои покажале дека огромното мнозинство гласачи на МХП имаат намера да ја пробијат партиската линија и да гласаат „Не“. Покрај дисидентите на МХП, Турското здружение на адвокати и нејзиниот претседател Метин Фејзиоглу и водачот на партијата „Не“, Туна Беклевич <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tr.sputniknews.com/turkiye/201703021027467075-hayir-partisi-yozgatta-referandum-icin-konusmamiz-engellendi/|title=Hayır Partisi: Yozgat’ta referandum için konuşmamız engellendi|last=Sputnik|work=tr.sputniknews.com|language=tr|accessdate=2018-03-11}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.deutschlandfunk.de/tuerkei-nein-partei-gegen-allmaechtigen-erdogan-gegruendet.795.de.html?dram:article_id=378623|title=Türkei - "Nein"-Partei gegen allmächtigen Erdogan gegründet|work=Deutschlandfunk|access-date=2018-03-11|language=de-DE}}</ref><ref>{{Наведување|title=Türkei: NEIN-Partei bekämpft Erdogans Präsidentschaftspläne {{!}} Europamagazin|url=http://www.daserste.de/information/politik-weltgeschehen/europamagazin/sendung/tuerkei-referendum-nein-100.html|language=de-DE|access-date=2018-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180311141032/http://www.daserste.de/information/politik-weltgeschehen/europamagazin/sendung/tuerkei-referendum-nein-100.html|archivedate=11 March 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.imaret.com.tr/hayir-partisi-karaman-da-gazetecilerle-bulustu/2705/|title="HAYIR PARTİSİ" KARAMAN'DA GAZETECİLERLE BULUŞTU|work=imaret.com.tr|access-date=2018-03-11|language=tr-TR|archive-date=2017-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117065355/http://www.imaret.com.tr/hayir-partisi-karaman-da-gazetecilerle-bulustu/2705/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.birgun.net/haber-detay/hayir-partisi-nin-kurucusu-beklevic-ak-parti-bitti-cigerini-biliyorum-145364.html|title=Hayır Partisi'nin kurucusu Bekleviç: 'AK Parti bitti, ciğerini|work=www.birgun.net|accessdate=2018-03-11}}</ref> тргнале на национална турнеја, со намера да се сретнат со месното население во бројни градови и села со цел да се даде поддршка за гласањето „Не“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/isimiz-ulkenin-tapusunu-hic-kimseye-vermemek-1750383/|title=İşimiz ülkenin tapusunu hiç kimseye vermemek!|agency=Sozcu|language=tr}}</ref> Организаторите на кампањата „Не“ се соочиле со наводна принуда и сузбивање поддржана од владата. На [[1 март]], најголемата опозициска [[Републиканска народна партија]] (ЦХП) открила извештај од 78 точки во врска со нерегуларностите и задушувањето на кампањите „Не“, при што заменик-водачот Озтурк Јилмаз тврдел дека оние кои воделе кампања за гласање „Не“ се соочувале со страв и состојба на принуда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://t24.com.tr/haber/chp-hayir-diyenlere-baskiyi-78-maddeyle-raporladi,391520|title=CHP, 'hayÄąr' diyenlere baskÄąyÄą 78 maddeyle raporladÄą - GĂźndem|date=|publisher=T24|accessdate=2017-03-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/693113/CHP_li_Ozturk_Yilmaz___Hayir__diyenler_baski_altinda.html|title=CHP'li Öztürk Yılmaz: 'Hayır' diyenler baskı altında|publisher=}}</ref> Водачот на парламентарната група на ЦХП, Енгин Алтај, исто така, ја критикувал владата дека користела државни средства за финансирање на кампањата „Да“, додека ги потиснала гласачите „Не“, тврдејќи дека нивното однесување не им дозволувало да зборуваат за „''демократија''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/695681/CHP_li_Engin_Altay__Bu_kotu_bir_haber.html|title=CHP'li Engin Altay: Bu kötü bir haber|publisher=}}</ref> {| class="wikitable" |+ Клучните партии кои воделе кампања за гласање „Не“ ! colspan="3" | Партија ! Водач ! Детали |- | style="background:#e30000; width:4px; text-align:center;" | | ЦХП | [[Републиканска народна партија]] | [[Кемал Киличдароглу]] | Погледнете ја кампањата |- | style="background:#870000; width:4px; text-align:center;" | | МХП | Партија на националистичко движење (опозиција во партијата) | Колективно водство | Погледнете ја кампањата |- | style="background:#b000b8; width:4px; text-align:center;" | | HDP | [[Демократска партија на народите (Турција)|Демократска партија на народите]] | Селахатин Демирташ | Погледнете ја кампањата |} == Контроверзии и недолично однесување == Наводите за изборно однесување, неправилности во текот на кампањата и принуда на државните приврзаници на „Не“ биле широко распространети пред, за време и по референдумот. Европските набудувачи на изборите изјавиле дека референдумот не ги исполнува меѓународните стандарди.<ref name="IrregularWSJ"/> === Државно потиснување на гласачите на „Не“ === Владата на АКП и Генералниот директорат за безбедност (полиција) биле критикувани за користење тактики со цел да се ограничат кампањските способности на приврзаниците на „Не“, преку апсења, контрола на медиумите и политичко потиснување. На [[23 јануари]] [[2017]] година, универзитетските студенти што воделе кампања подоцна гласање „Не“ на патнички траект во [[Истанбул]] биле уапсени од безбедносните службеници за „''навреда на претседателот''“, при што нивните апсења биле запрени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birgun.net/haber-detay/vapurda-hayir-sarkisi-soyleyen-genclere-gozaltiyi-yolcular-engelledi-144395.html|title=Vapurda 'Hayır' şarkısı söyleyen gençlere gözaltıyı yolcular|date=2017-01-24|publisher=Birgun.net|accessdate=2017-03-13}}</ref> На [[31 јануари]], членот на Советот на [[Републиканска народна партија|Републиканската партија]], Сера Кадигил, била уапсена и подоцна била ослободен под обвинение за „''навреда на верските вредности и поттикнување омраза''“ за кампањата за гласање „Не“ на социјалните медиуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2017/01/31/hayir-dedigim-icin-alindim-serra-kadigil/|title='Hayır dediğim için gözaltına alındım'|date=2017-01-31|publisher=Gazeteduvar.com.tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Во [[Бурса]], гласач кој открил дека гласа „Не“, бил пријавен во полиција, а подоцна бил уапсен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gazeteyolculuk.net/bursada-hayir-oyu-verecegini-aciklayan-bir-yurttas-muhbir-vatandas-tarafindan-ihbar-edilerek-tutuklandi|title=Bursa'da 'hayır' oyu vereceğini açıklayan bir yurttaş, 'muhbir vatandaş' tarafından ihbar edilerek tutuklandı|date=2017-03-03|publisher=Gazete Yolculuk|accessdate=2017-03-13}}</ref> Националните телевизиски канали биле во голема мера во прилог на кампањата „Да“. Една студија покажала дека поддржувачите на „Да“ добиле 90% од емитувањето.<ref name=":0"/> Турскиот суд ја забранил песната на прокурдската [[Демократска партија на народите (Турција)|Демократска партија]] (''ХДП'') ''Bejin Na'' (Кажи Не) што ја поддржувала кампањата за „Не“ со образложение дека тоа е спротивно на уставот и поттикнува омраза.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-referendum-no-campaign/with-media-muzzled-turkish-no-voters-seek-alternative-channels-idUSKBN17D235|title=With media muzzled, Turkish 'no' voters seek alternative channels|last=Mehmet Emin Caliskan|date=|publisher=Reuters.com|accessdate=2017-10-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://freemuse.org/news/austriaturkey-concert-cancelled-song-banned-related-to-referendum-vote/|title=Austria/Turkey: Concert cancelled, song banned related to referendum vote|last=Freemuse|work=Freemuse|language=en-GB|accessdate=2019-02-03|archive-date=2019-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203085006/https://freemuse.org/news/austriaturkey-concert-cancelled-song-banned-related-to-referendum-vote/|url-status=dead}}</ref> Општините каде мнозинството од советниците биле од владејачката партија исто така, се обиделе да ги ограничат настаните во предизборната кампања на гласачите „Не“ со тоа што им се негирале правата да одржат митинзи на јавни места во салите на заедниците. Мерал Акшенер, водечка националистичка политичарка и една од најистакнатите поддржувачина кампањата „Не“, била спречена да одржува говори кога нејзините места за кампањи во Јалова и Одрин нагло биле затворени непосредно пред почетокот на митингот, а постерите често биле искинувани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.viratrabzon.com/haber/evet-baskisi-meral-aksenerin-toplanti-afislerini-de-soktuler-33682.html|title=Evet baskısı: Meral Akşener'in toplantı afişlerini de söktüler - www.viratrabzon.com &#124; Trabzon İnternet Gazetesi|date=2017-03-09|publisher=www.viratrabzon.com|accessdate=2017-03-13|archive-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312072413/http://www.viratrabzon.com/haber/evet-baskisi-meral-aksenerin-toplanti-afislerini-de-soktuler-33682.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yenicaggazetesi.com.tr/milliyetcilere-iptal-baski-ve-saldirilar-suruyor-158680h.htm|title=Milliyetçilere iptal, baskı ve saldırılar sürüyor!|date=|publisher=Yenicaggazetesi.com.tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> На 11 февруари додека зборувала во хотелската сала во Чанаккале, местото на настанот претрпело прекин на електрична енергија и проопозиционите медиуми овој чин го прогласиле за симбол на угнетувачката тактика против кампањата „Не“. Откако првично биле спречени од полицијата за немири, присутните на конференцијата ги користеле своите телефонски светла за да овозможат да продолжи настанот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ocakmedya.com/genel/2017/02/11/meral-aksenerin-konusma-yaptigi-salonda-elektrikler-kesildi/|title=Meral Akşener'in konuşma yaptığı salonda elektrikler kesildi|last=Emrullah Bayrak|date=2014-06-20|publisher=Ocak Medya|accessdate=2017-03-13|archive-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312074519/http://www.ocakmedya.com/genel/2017/02/11/meral-aksenerin-konusma-yaptigi-salonda-elektrikler-kesildi/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birgun.net/haber-detay/meral-aksener-in-hayir-toplantisina-engelleme-146512.html|title=Meral Akşener'in 'hayır' toplantısına engelleme|date=2017-02-11|publisher=Birgun.net|accessdate=2017-03-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gercekgundem.com/siyaset/257464/meral-aksenere-engelleme-girisimi|title=Meral Akşener'e engelleme girişimi - Gerçek Gündem|last=Barış Yarkadaş|date=2017-02-11|publisher=Gercekgundem.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312071647/http://www.gercekgundem.com/siyaset/257464/meral-aksenere-engelleme-girisimi|archive-date=12 March 2017|accessdate=2017-03-13}}</ref> === Забрани на кампањата „Да“ во странство === Изборната кампања во странство, дури и во дипломатските претставништва, е нелегална според турскиот закон .<ref name="illegal1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dpa-international.com/topic/turkish-law-prohibits-campaigning-abroad-row-europe-deepens-170309-99-595734|title=Turkish law prohibits campaigning abroad - as row with Europe deepens|last=Gold|first=Shabtai|last2=Merey|first2=Can|publisher=[[Deutsche Presse-Agentur]]|accessdate=13 March 2017|last3=Say|first3=Linda|archive-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312173023/http://www.dpa-international.com/topic/turkish-law-prohibits-campaigning-abroad-row-europe-deepens-170309-99-595734|url-status=dead}}</ref><ref name="illegal2">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.xinhuanet.com/english/2017-03/12/c_136123094.htm|title=Host of ‘political’ Turkish rally in Austria scraps event after police see ‘no legal grounds’ to act|publisher=[[Xinhua]]|accessdate=13 March 2017}}</ref> Сепак, повеќето политички партии во Турција, вклучително и ЦХП и владејачката АКП, го прекршиле законот.   <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> [[Податотека:Mevlüt_Çavuşoğlu_statement_on_Germany,_2017.png|мини| Министерот за надворешни работи Чавушоглу дава изјава по откажувањето на предизборните настани во [[Германија]] ]] На почетокот на март, предизборните кампањи за поддршка на предлогот „Да“ биле забранети во [[Германија]], [[Австрија]], [[Швајцарија]], [[Данска]] и [[Холандија]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.birgun.net/haber-detay/danimarka-yildirim-dan-ziyareti-iptal-etmesini-istedi-150553.html|title=Danimarka, Yıldırım'dan ziyareti iptal etmesini istedi|date=|publisher=Birgun.net|accessdate=2017-03-13}}</ref> ==== Германија ==== Во [[Германија]], локалните општини ги повлекле дозволите за предизборната кампања на министерот за правда Бекир Боздаг во Гагњенау и на настанот на министерот за економија Нихат Зејбекчи во [[Келн]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sozcu.com.tr/2017/dunya/son-dakika-almanya-bekir-bozdaga-verdigi-izni-geri-cekti-1709980/|title=Almanya Bekir Bozdağ’a verdiği miting iznini geri çekti – Sözcü Gazetesi|last=Sozcu.com.tr|date=|publisher=Sozcu.com.tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Додека властите наведувале за загриженост во врска со безбедноста, недоволните капацитети на изнајмените места и неправилности во организацискиот процес, турската влада остро ги осудила откажувањата и тврдела дека тие биле директно поврзани со антитурската агенда на германската федерална влада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amerikaninsesi.com/a/turkiyeden-almanyaya-skandal-ve-cifte-standart-tepkisi/3748249.html|title=Türkiye’den Almanya’ya 'Skandal ve Çifte Standart' Tepkisi|last=Birazdan 20:41 - 21:00 VOA - TGRT Haber|date=2017-03-03|publisher=Amerikaninsesi.com|language=tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Турскиот министер за надворешни работи Мевлут Чавушоглу изјавил дека Германија покажала „''двојни стандарди''“ и непочитување на „''човековите права и слобода на говорот''“ со откажување на настаните. После негативната реакција на германската федерална влада на предложениот митинг на [[Реџеп Таип Ердоган]], Ердоган ја обвинил Германија за „ ''[[Националсоцијализам|нацистички]] стил на тактика''“, предизвикувајќи силна осуда од германските власти и извори на дипломатски односи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amerikaninsesi.com/a/erdoganin-nazi-benzetmesine-almanyadan-yanit/3751238.html|title=Erdoğan'ın Nazi Benzetmesine Almanya'dan Yanıt|last=Birazdan 20:41 - 21:00 VOA - TGRT Haber|date=2017-03-06|publisher=Amerikaninsesi.com|language=tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Турската влада исто така ја обвинила [[Германија]] за финансирање и поддршка на [[Курдска работничка партија|Курдистанската работничка партија]] (ПКК), која е обележана како терористичка организација и во двете држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amerikaninsesi.com/a/erdogan-almanyayi-terore-yardim-ve-yataklikta-sucladi/3748898.html|title=Erdoğan Almanya’yı Teröre Yardım ve Yataklıkla Suçladı|last=Birazdan 20:41 - 21:00 VOA - TGRT Haber|date=2017-03-03|publisher=Amerikaninsesi.com|language=tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Чавушоглу требало да се сретне со неговиот германски колега на [[8 март]], а закажаните кампањи во [[Хамбург]] исто така биле откажани заради нерегуларности со местата. Затоа Чавушоглу се обратил во конзулатот во [[Хамбург]], и покрај тоа што турскиот закон забранува изборни кампањи во дипломатски мисии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amerikaninsesi.com/a/cavusoglu-hamburg-konusmasini-baskonsolosluk-rezidansinda-yapacak/3753707.html|title=Çavuşoğlu Hamburg Konuşmasını Başkonsolosluk Rezidansında Yapacak|last=Birazdan 20:41 - 21:00 VOA - TGRT Haber|date=2017-03-07|publisher=Amerikaninsesi.com|language=tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Поништувањата во Германија биле исполнети со осуда од најголемата опозициска партија која ја поддржувала кампањата „Да“ при што поранешниот водач Дениз Бајкал ја откажал планираната посета на Германија како резултат на тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amerikaninsesi.com/a/baykal-dan-almanya-gezisi-iptal-aciklamasi/3753886.html|title=Baykal'dan Almanya Gezisi İptal Açıklaması|last=Birazdan 20:41 - 21:00 VOA - TGRT Haber|date=2017-03-07|publisher=Amerikaninsesi.com|language=tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> ==== Дипломатска криза со Холандија ==== [[Податотека:Turkey_Holland_referendum_protests_2.jpg|мини|Протести пред Холандската амбасада во времето на Холандско-турската криза]] Дипломатска криза се случила меѓу Турција и Холандија на 11 март, откако на официјалниот авион на Чавушоглу му било забрането да слета во земјата. Подоцна истиот ден, конвојот на министерката за семејства и социјална политика, Фатма Бетул Сајан Каја, бил запрен од [[Холандија|холандската]] полиција, блокирајќи го нејзиниот пристап до турскиот конзулат во [[Ротердам]] . Подоцна Каја била прогласена за ''непожелна личност'', со прогласена регионална вонредна состојба и од нејзиниот конвој било побарано да ја напушти земјата. Затоа, Каја била принудена да се врати во [[Германија]], додека Чавушоглу заминал за [[Франција|Франција за]] да присуствува на друг настан за кампањата. Насилни протести на турските иселеници избувнале во Ротердам по протерувањето на двајцата министри, при што полицијата уапсила 12 луѓе.<ref name="haber1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.haber7.com/dunya/haber/2279496-hollanda-gozalti-sayisini-acikladi|title=Hollanda gözaltı sayısını açıkladı! - DÜNYA Haberleri|date=|publisher=Haber7.com|accessdate=2017-03-13}}</ref> Холандската влада претходно ги замолила турските министри да се воздржат од кампањи во земјата, плашејќи се дека реториката за поделба на кампањата ќе донесе поделби во турската заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yenicaggazetesi.com.tr/hollanda-basbakani-ruttedan-yeni-aciklama-158964h.htm|title=Hollanda Başbakanı Rutte'dan yeni açıklama|date=|publisher=Yenicaggazetesi.com.tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Премиерот [[Марк Руте]] изјавил дека преговорите со турската влада за да се овозможи мал говор на министерот сè уште се водат, кога Чавушоглу јавно се заканил со санкции доколку министрите бидат спречени од кампања. Токму овие закани ја направиле ситуацијата нерешлива за холандската влада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.milliyet.com.tr/hollanda-basbakani-rutte-den-iptal-dunya-2411809/|title=Hollanda Başbakanı Rutte'den iptal kararıyla ilgili açıklama - Dünya Haberleri|date=|publisher=Milliyet.com.tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Многу луѓе во Турција застанале на страната на турската влада во врска со ова прашање, при што главната опозиција на кампањата „Не“ ја објавила својата поддршка за владата и ја повикала АКП да ги замрзне дипломатските односи со Холандија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cnnturk.com/turkiye/son-dakika-kilicdaroglu-hollanda-ile-iliskilerinizi-askiya-alin|title=Son dakika Kılıçdaroğlu: Hollanda ile ilişkilerinizi askıya alın - CNN TÜRK - tarafsız güvenilir haberler|date=|publisher=Cnnturk.com|accessdate=2017-03-13}}</ref> Сите настани во предизборната кампања на ЦХП подоцна биле суспендирани во солидарност, додека просистичкиот камп „Не“ на МХП, исто така, изразил осуда против холандската влада за нивните постапки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abcgazetesi.com/meral-aksenerden-hollanda-yorumu-avrupaya-dovdurmeyiz-46635h.htm|title=Meral Akşener'den Hollanda yorumu: Avrupa'ya dövdürmeyiz|date=|publisher=Abcgazetesi.com|accessdate=2017-03-13}}</ref><ref name="haber1"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://haber.sol.org.tr/toplum/kilicdaroglu-hollandaya-kizdi-chp-tum-yurtdisi-programini-iptal-etti-188580|title=Kılıçdaroğlu Hollanda'ya kızdı, CHP tüm yurtdışı programını iptal etti &#124; soL Haber Portalı|date=|publisher=Haber.sol.org.tr|language=tr|accessdate=2017-03-13}}</ref> Во холандскиот парламент, сите партии, освен партијата Денк со две места, ги поддржале одлуките на холандската влада. [[Реџеп Таип Ердоган|Реџеп Таип Ердоган го]] повторил тврдењето дека европските влади кои ги прекинале предизборните кампањи се „''нацистички остатоци''“, кои холандската влада ги осудила како „''неприфатливи''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39242707|title=Turkey's Erdoğan calls Dutch authorities 'Nazi remnants' - BBC News|date=|publisher=Bbc.co.uk|accessdate=2017-03-13}}</ref> === Неотпечатени ливчиња === На денот на референдумот, додека гласањето било во тек, Врховниот изборен совет на Турција укинал правило според кое се бара секое гласачко ливче да има службен печат. Наместо тоа, донело одлука дека гласачките ливчиња без печат ќе се сметаат за валидни, освен ако не се докаже дека се измамнички. Затоа што гласачките ливчиња имале не само марки, туку и други мерки на безбедност, според советот нив ги правело нелегитимни.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ysk.gov.tr/ysk/content/conn/YSKUCM/path/Contribution%20Folders/Kararlar/2017-560.pdf|title=Yüksek Seçim Kurulu 560 No'lu Kararı|last=|first=|date=|work=Yüksek Seçim Kurulu|accessdate=|archive-date=2018-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423191845/http://www.ysk.gov.tr/ysk/content/conn/YSKUCM/path/Contribution%20Folders/Kararlar/2017-560.pdf|url-status=dead}}</ref> Врховниот изборен совет поднел кривична пријава до службените лица што го предизвикале проблемот со тоа што не ги печатиле ливчињата.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ysk.gov.tr/cs/groups/public/documents/document/ndq0/mdiz/~edisp/yskpwcn1_4444023324.pdf|title=Yüksek Seçim Kurulu 573 No'lu Kararı|last=|first=|date=|work=|accessdate=|archive-date=2017-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906034842/http://www.ysk.gov.tr/cs/groups/public/documents/document/ndq0/mdiz/~edisp/yskpwcn1_4444023324.pdf|url-status=dead}}</ref> Опозициските партии тврделе дека биле прифатени дури 1,5 милиони гласачки ливчиња без печат.<ref name="WaPo1">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/04/16/heres-why-turkish-opposition-parties-are-contesting-the-referendum-results/|title=Here’s why Turkish opposition parties are contesting the referendum results|date=16 April 2017|work=Washington Post}}</ref> Опозициските партии [[Републиканска народна партија|ЦХП]] и ХДП изјавиле дека ќе ги оспорат резултатите. Водачот на ЦХП, Кемал Киличдароглу изјавил дека со укинувањето на правилото е прекршен турскиот закон. Според Мерал Акшенер, „Не“ победил со 52 проценти.<ref>[http://www.cumhuriyet.com.tr/video/video/722176/Meral_Aksener_oran_verdi_ve_isyan_etti__Yaziklar_olsun.html Meral Akşener oran verdi ve isyan etti: Yazıklar olsun] cumhuriyet.com.tr</ref> Демократската партија на народите ги оспорила резултатите од изборите што ги објавила провладината агенција Анадолу и инсистирала на тоа дека 1,5 милиони гласови без валидни марки треба да бидат поништени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2017/04/16/world/europe/turkey-referendum-polls-erdogan.html|title=Erdoğan Claims Vast Powers in Turkey After Narrow Victory in Referendum|last=Kingsley|first=Patrick|date=16 April 2017|publisher=|accessdate=18 April 2017}}</ref> == Анкети за мислења == === На национално ниво === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; line-height:14px;" ! rowspan="2" style="width: 120px;" |Дата<br /><br />на спроведување ! rowspan="2" style="width: 300px;" |Органиазција на спроведување анкета ! rowspan="2" class="unsortable" style="width: 65px;" |Големина на примерокот ! colspan="3" |Неопределено гласање ! rowspan="2" class="unsortable" | ! colspan="2" |Гласање Да/Не |- ! class="unsortable" style="background: rgb(0, 129, 66); width: 100px; color: white;" |Да ! class="unsortable" style="background: rgb(220, 36, 31); width: 100px; color: white;" |Не ! class="unsortable" style="background: gray; width: 90px; color: white;" |Неопределено ! class="unsortable" style="background: rgb(0, 129, 66); width: 100px; color: white;" |Да ! class="unsortable" style="background: rgb(220, 36, 31); width: 100px; color: white;" |Не |- ! class="unsortable" |16 април 2017 ! class="unsortable" |[http://ysk.gov.tr/doc/dosyalar/docs/2017Referandum/2017HO-Ornek136.pdf Nationwide results] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200110070645/http://www.ysk.gov.tr/doc/dosyalar/docs/2017Referandum/2017HO-Ornek136.pdf |date=2020-01-10 }} ! class="unsortable" | ! class="unsortable" style="background: rgb(0, 129, 66); width: 100px;" |'''{{Бело|51.2}}''' ! class="unsortable" |48.8 ! class="unsortable" |– ! class="unsortable" | ! class="unsortable" style="background: rgb(0, 129, 66); width: 100px;" |'''{{Бело|51.2}}''' ! class="unsortable" |48.8 |- |11–13 април 2017 |[https://web.archive.org/web/20170416125643/http://www.orcarastirma.com.tr/wp-content/uploads/2017/04/16-N%C4%B0SAN-REFERANDUM-OY-TERC%C4%B0HLER%C4%B0.pdf ORC] |3.980 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''59.4''' |40.6 |– | rowspan="9" | | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''59.4''' |40.6 |- |11–13 април 2017 |[http://www.jamesinturkey.com/yes-still-ahead-watch-istanbul/ Qriously] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170415201214/http://www.jamesinturkey.com/yes-still-ahead-watch-istanbul/ |date=2017-04-15 }} |? | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''44.1''' |30.6 |25.3 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''59.0''' |41.0 |- |8–13 април 2017 |[http://www.milliyet.com.tr/adil-gur-referandum-anketini-siyaset-2432577/ A&G] |6,048 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''52.9''' |34.1 |13.0 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''60.8''' |39.2 |- |8–12 април 2017 |[http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/son-dakika-son-referandum-anketi-aciklandi-flas-sonuclar-var-1790998/ THEMİS] |– |46.1 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''53.9''' |– |46.1 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''53.9''' |- |7–10 април 2017 |[https://gazetekarinca.com/2017/04/referanduma-uc-gun-kala-konda-ve-sonar-anketleri-ne-diyor/ KONDA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200131173635/http://gazetekarinca.com/2017/04/referanduma-uc-gun-kala-konda-ve-sonar-anketleri-ne-diyor/ |date=2020-01-31 }} |3,462 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''46.9''' |44.1 |9.0 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''51.5''' |48.5 |- |5–10 април 2017 |[http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/iste-son-referandum-anketi-yuzde-53-1787544/ AKAM] |8,160 |39.3 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''45.7''' |15.0 |46.2 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''53.8''' |- |5–10 април 2017 |[http://www.diken.com.tr/mak-anketi-evet-yuzde-56-5-hayir-yuzde-43-5/ MAK] |5,500 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''54.6''' |41.4 |4.0 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''56.5''' |43.5 |- |5–10 април 2017 |[http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/referanduma-4-gun-kala-anket-sirketleri-ne-diyor-iste-son-anket-sonuclari-1787925/ ANAR] |4,189 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''52.0''' |48.0 |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''52.0''' |48.0 |- |8–9 април 2017 |[http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/719617/Gezici_den_son_referandum_anketi.html Gezici] |1,399 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''46.6''' |43.5 |9.9 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''51.3''' |48.7 |- !9 април 2017 ! colspan="8" |Завршно гласање за турските иселеници во странство |- |2–8 април 2017 |[http://t24.com.tr/haber/konsensustan-son-referandum-anketi-evet-mi-onde-hayir-mi,398577 Konsensus] |2,000 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''49.0''' |46.7 |4.3 | rowspan="9" | | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''51.2''' |48.8 |- |1–8 април 2017 |[http://www.mynet.com/haber/guncel/subat-nisan-karsilastirmali-anket-sonucu-2979593-1 THEMİS] |600 |41.7 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''47.3''' |11.0 |46.9 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''53.1''' |- |4–6 април 2017 |[http://www.jamesinturkey.com/yes-still-ahead-but-gap-narrows-in-new-turkish-referendum-poll/ Qriously] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170419072559/http://www.jamesinturkey.com/yes-still-ahead-but-gap-narrows-in-new-turkish-referendum-poll/ |date=2017-04-19 }} |2,593 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''43.5''' |31.1 |25.4 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''58.3''' |41.7 |- |1–4 април 2017 |[http://www.cumhuriyet.com.tr/foto/foto_haber/714513/6/Net_Arastirma_nin_son_referandum_anketi.html NET] |2,700 |45.9 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''47.3''' |6.8 |49.2 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''50.8''' |- |1–2 април 2017 |[http://www.diken.com.tr/gezici-arastirmaya-gore-ruzgar-tersine-dondu-evet-yuzde-53-3-hayir-yuzde-46-7/ Gezici] |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''53.3''' |46.7 |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''53.3''' |46.7 |- |15 март–2 април 2017 |[http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/720684/Hayir_mi_onde__evet_mi__CHP_nin_yeni_anketinde_carpici_detaylar.html CHP] |4,681 |33.2 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''43.0''' |22.7 |43.6 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''56.4''' |- |28–30 март 2017 |[http://www.jamesinturkey.com/fortnight-turkey-votes-yes-votes-soar-high/ Qriously] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170408011600/http://www.jamesinturkey.com/fortnight-turkey-votes-yes-votes-soar-high/ |date=2017-04-08 }} |3,418 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''43.6''' |27.4 |29.0 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''61.4''' |38.6 |- |24–27 март 2017 |[https://web.archive.org/web/20170808024433/http://www.orcarastirma.com.tr/wp-content/uploads/2017/03/24-27-MART-2017-%C3%96ZEL-G%C3%9CNDEM-ARA%C5%9ERTIRMASI.pdf ORC] |2,740 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''55.4''' |44.6 |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''55.4''' |44.6 |- |27 март 2017 |[https://web.archive.org/web/20170501071223/http://www.birgun.net/haber-detay/konsensus-arastirma-nin-son-referandum-anketinde-hayir-onde-152658.html Konsensus] |1,555 |43.1 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''45.2''' |11.8 |48.8 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''51.2''' |- !27 март 2017 ! colspan="8" | Гласањето за турските иселеници во странство започнува во 120 различни претставништва во странство во 57 земји, како и во царинските терминали. |- |10–24 март 2017 |[http://www.diken.com.tr/sonar-anketi-hayir-yuzde-512-evet-yuzde-48-8-hayir-rahatca-ifade-edilemiyor/ Sonar] {{refn|The polling firm concluded that despite the lead of stated 'Yes' votes, there were some 'No' voters who claimed otherwise out of fear and a large number of 'No' voters not answering at all, leading to the conclusion that 'No' voters were in the lead by 51.2%)|group=n}} |5,000 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''43.34''' |43.30 |13.36 | rowspan="7" | |48.8 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''51.2''' |- |18–22 март 2017 |[http://www.birgun.net/haber-detay/avrasya-kamuoyu-arastirma-referandum-anketini-acikladi-152353.html AKAM] |2,032 |37.0 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''46.2''' |16.8 |44.5 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''55.5''' |- |17 март 2017 |[https://web.archive.org/web/20170501031749/http://www.birgun.net/haber-detay/gezici-den-yeni-referandum-anketi-sandiga-gitmeyenlerin-oyu-etkili-olacak-151336.html Gezici] |– |43.5 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''45.5''' |11.0 |48.9 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''51.1''' |- |17 март 2017 |[http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/701000/Bir_referandum_anketi_de_CHP_den..._Net_rakam_aciklandi.html CHP] |– |42.0 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''46.0''' |12.0 |47.7 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''52.3''' |- |8–15 март 2017 |[http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/akpnin-1767913/ Times] |2,000 |42.3 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''51.7''' |6.0 |44.3 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''55.7''' |- |10–15 март 2017 |[http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/chpli-baskandan-referandum-anketi-1748084/#&gid=1&pid=3 CHP] |5,000 |40.2 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''54.8''' |5.0 |42.3 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''57.7''' |- |6–13 март 2017 |[http://www.internethaber.com/cok-carpici-referandum-anket-sonuclari-bu-pazar-secim-olsa-1762141h.htm Politic's] |2,753 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''46.2''' |36.9 |16.9 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''55.7''' |44.3 |- !12 март 2017 ! colspan="8" | Дипломатска криза избувна меѓу Турција и [[Холандија ]], откако Холандија им забрани на турските министри да водат кампања во [[Ротердам]] |- |3–9 март 2017 |[http://www.superhaber.tv/avrasya-arastirma-referandum-anketinde-yuzde-575-hayir-oyu-bulmayi-basardi-44120-haber AKAM] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170312050801/http://www.superhaber.tv/avrasya-arastirma-referandum-anketinde-yuzde-575-hayir-oyu-bulmayi-basardi-44120-haber |date=2017-03-12 }} |8,120 |35.6 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''48.2''' |16.2 | rowspan="3" | |42.4 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''57.6''' |- |1–7 март 2017 |[https://web.archive.org/web/20170312051332/http://www.aksam.com.tr/siyaset/orc-son-dakika-referandum-anket-sonuclari-aciklandi-10032017/haber-603901 ORC] |3,140 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''51.6''' |38.7 |9.7 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''57.2''' |42.8 |- |25 Feb&nbsp;– 2 март 2017 |[http://www.haberler.com/tarihe-gecti-dunyada-onegi-yok-her-4-secmenden-9327340-haberi/?oku=1 MAK] |5,400 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''53.0''' |37.0 |10.0 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''58.9''' |41.1 |- !1 март 2017 ! colspan="8" | Претседателот Реџеп Таип Ердоган, наводно, побарал од провладините анкетари да престанат да спроведуваат анкети до крајот на март <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/688490/Erdogan_dan_sirketlere__anket__talimati___Durdurun_.html|title=Erdoğan'dan şirketlere 'anket' talimatı: 'Durdurun'|publisher=}}</ref> |- |16–21 февруари 2017 |[http://www.birgun.net/haber-detay/avrasya-kamuoyu-arastirmalari-merkezi-referandum-anketi-sonucunu-acikladi-147689.html AKAM] |4,060 |34.9 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''45.2''' |19.9 | rowspan="3" | |43.6 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''56.4''' |- |16–19 февруари 2017 |[https://web.archive.org/web/20170308165034/http://www.gercekgundem.com/galeri/siyaset/11387/net-arastirmadan-referandum-anketi NET] |3,535 |43.8 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''45.8''' |10.4 |48.9 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''51.1''' |- |10–18 февруари 2017 |[http://www.cumhuriyet.com.tr/foto/foto_haber/684118/1/Fark_artiyor..._iste_son__baskanlik__anketinin_sonucu.html THEMİS] |1,985 |36.2 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''49.3''' |14.5 |42.4 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''57.6''' |- !10 февруари 2017 ! colspan="8" | Претседателот Реџеп Таип Ердоган го одобри референдумот, со датумот потврден како недела, 16 април 2017 година |- |9 февруари 2017 |[https://twitter.com/ahakanbayrakci/status/829448536680980489 Sonar] |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''43.0''' |40.0 |17.0 | rowspan="7" | | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''51.8''' |48.2 |- |8 февруари 2017 |[http://odatv.com/chpnin-yaptirdigi-anket-sonucunu-acikliyorum-0902171200.html CHP] |– |41.0 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''48.0''' |11.0 |46.1 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''53.9''' |- |4–5 февруари 2017 |[http://www.cumhuriyet.com.tr/foto/foto_galeri/675727/1/_Evet__mi_onde__Hayir__mi__iste_Gezici_nin_son_referandum_anketi.html Gezici] |2,860 |43.7 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''45.7''' |10.6 |48.9 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''51.1''' |- |26 јануари &nbsp;– 1 февруари 2017 |[http://duzgunhaber.com.tr/son_anketten_cikan_surpriz-_dort_partinin_son_durumu_ne-79319 MAK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170218120509/http://duzgunhaber.com.tr/son_anketten_cikan_surpriz-_dort_partinin_son_durumu_ne-79319 |date=2017-02-18 }} |5,400 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''52.0''' |35.0 |13.0 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''59.8''' |40.2 |- |30 јануари 2017 |[http://www.sonsecimanketi.com/genar-baskanlik-sistemi-anketinde-sok-sonuclar GENAR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170312050921/http://www.sonsecimanketi.com/genar-baskanlik-sistemi-anketinde-sok-sonuclar |date=2017-03-12 }} |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''55.0''' |45.0 |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''55.0''' |45.0 |- |24–29 јануари 2017 |[http://www.haberler.com/konsensus-un-referandum-anketi-52-evet-9252906-haberi/ Konsensus] |1,499 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''44.2''' |41.1 |14.7 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''51.8''' |48.2 |- |26 јануари 2017 |[https://web.archive.org/web/20170430230615/http://www.birgun.net/haber-detay/gezici-beklenen-anketi-birgun-e-acikladi-hayir-surpriz-degil-145625.html Gezici] |– |41.8 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''58.2''' |– |41.8 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''58.2''' |- !21 јануари 2017 ! colspan="8" | Парламентот гласа за сите 18 предложени уставни измени да одат на референдум |- |6–19 јануари 2017 |[http://www.ocakmedya.com/turkiye/2017/02/02/pazar-referandum-olsa-evet-mi-kazanir-yoksa-hayir-mi-metropoll-anketi/ MetroPoll] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170504001523/http://www.ocakmedya.com/turkiye/2017/02/02/pazar-referandum-olsa-evet-mi-kazanir-yoksa-hayir-mi-metropoll-anketi/ |date=2017-05-04 }} |2,000 |42.4 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''44.0''' |13.6 | rowspan="7" | |49.1 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''50.9''' |- |11–17 јануари 2017 |[https://web.archive.org/web/20170206185458/http://www.zernews.com/2017/01/akam-dan-kapsamli-referandum-anketi-mhp-yarisi-hayir-ci.html?m=1 AKAM] |2,240 |42.4 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''57.6''' |– |42.4 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''57.6''' |- |1–11 јануари 2017 |[http://www.aksam.com.tr/guncel/iste-son-anket-referandumda-evet-yuzde-62/haber-585477 ORC] |2,340 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''62.0''' |38.0 |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''62.0''' |38.0 |- |3–10 јануари 2017 |[http://duzgunhaber.com.tr/son_anketten_surpriz_sonuclar_cikti-78421 Optimar] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170127030032/http://duzgunhaber.com.tr/son_anketten_surpriz_sonuclar_cikti-78421 |date=2017-01-27 }} |2,043 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''46.3''' |40.0 |13.7 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''53.6''' |46.4 |- |1–25 декември 2016 |[http://www.birgun.net/haber-detay/sonar-arastirma-baskanlik-anketi-sonuclarini-acikladi-141227.html Sonar] |5,000 |42.3 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''44.6''' |13.1 |48.7 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''51.3''' |- |7–16 декември 2016 |[http://www.khas.edu.tr/uploads/TSSEA2016.pptx KHAS] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171101235054/http://www.khas.edu.tr/uploads/TSSEA2016.pptx |date=2017-11-01 }} |1,000 |36.9 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''42.2''' |20.9 |46.6 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''53.4''' |- |15 декември 2016 |[http://www.haberler.com/orc-anketinde-siyasi-partilerin-son-durumu-9067740-haberi/ ORC] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170103213647/http://www.haberler.com/orc-anketinde-siyasi-partilerin-son-durumu-9067740-haberi/ |date=2017-01-03 }} |2,450 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''61.0''' |39.0 |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''61.0''' |39.0 |- !1–8 декември 2016 ! colspan="8" | АКП и МХП се согласија за нацрт-уставните предлози и ги упатиле до Собранието на консултација <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dw.com/tr/ba%C5%9Fkanl%C4%B1k-sistemi-haftaya-meclise-geliyor/a-36604491|title=Başkanlık sistemi haftaya meclise geliyor - TÜRKİYE - DW.COM - 1 декември 2016|date=2 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202113141/http://www.dw.com/tr/ba%C5%9Fkanl%C4%B1k-sistemi-haftaya-meclise-geliyor/a-36604491|archive-date=2 December 2016|accessdate=16 април 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/642352/AKP_ve_MHP_Anayasa_metninde_uzlasti..._Uzmanlar_uyariyor__15_Temmuz_anayasasi.html|title=AKP ve MHP Anayasa metninde uzlaştı... Uzmanlar uyarıyor: 15 Temmuz anayasası - Cumhuriyet Siyaset Haberleri|last=|date=8 December 2016|work=Cumhuriyet.com.tr|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- |21 Nov&nbsp;– 6 декември 2016 |[http://www.haber7.com/foto-galeri/42015-turkiye-siyasi-gundem-arastirmasi-aralik-2016/p İVEM]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска}} |3,650 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''50.0''' |39.0 |11.0 | rowspan="5" | | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''56.2''' |43.8 |- |25 Nov&nbsp;– 3 декември 2016 |[http://www.sozcu.com.tr/2016/gundem/yeni-anayasa-anketinden-cok-konusulacak-sonuclar-1590584/ Gezici] |– |42.0 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''58.0''' |– |42.0 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''58.0''' |- |30 ноември 2016 |[http://www.timeturk.com/metropol-den-baskanlik-sistemi-anketi/haber-378563 MetroPoll] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170201065305/http://www.timeturk.com/metropol-den-baskanlik-sistemi-anketi/haber-378563 |date=2017-02-01 }} |– |49.0 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''51.0''' | - |43.3 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''56.7''' |- |26–27 ноември 2016 |[http://www.internethaber.com/bugun-referandum-olsa-mhp-ak-parti-uzlasmasi-sonrasi-ilk-anket-1736079h.htm A&G] |3,010 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''45.7''' |41.6 |12.7 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''52.4''' |47.6 |- | data-sort-value="2016-11-15" |15–17 ноември 2016 |[http://www.haberturk.com/gundem/haber/1330440-cumhurbaskanligi-sistemi-olmali-471-baskanlik-sistemine-gecilmeli--458 Andy-AR] |1,516 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''47.1''' |41.3 |8.5 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''53.3''' |46.7 |- !31 октомври 2016 ! colspan="8" | АКП ги претстави своите уставни предлози до МХП, започнувајќи преговори меѓу двете партии <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abcgazetesi.com/akpnin-mhpye-goturecegi-baskanlik-teklifi-belli-oldu-32655h.htm|title=AKP'nin MHP'ye götüreceği başkanlık teklifi belli oldu|date=31 October 2016|work=Abcgazetesi.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220052331/http://www.abcgazetesi.com/akpnin-mhpye-goturecegi-baskanlik-teklifi-belli-oldu-32655h.htm|archive-date=20 December 2016|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- | data-sort-value="2016-10-16" |10–16 октомври 2016 |[http://www.sabah.com.tr/galeri/turkiye/iste-en-kapsamli-baskanlik-sistemi-anketi ORC] |21,980 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''55.9''' |36.2 |7.9 | | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''60.7''' |39.3 |- !11–12 октомври 2016 ! colspan="8" | Премиерот ги прифаќа повиците на МХП за АКП да ги поднесе своите предлози во парламентот <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://t24.com.tr/haber/basbakan-bahcelinin-referandum-teklifini-kabul-ediyoruz-baskanlik-icin-derhal-adim-atacagiz-karari-millet-verecek,364561|title=Başbakan: Bahçeli'nin referandum teklifini kabul ediyoruz; başkanlık için derhal adım atacağız, kararı millet verecek! - Politika|date=|publisher=T24|accessdate=28 February 2017}}</ref> |- !15–16 Jul 2016 ! colspan="8" |[[Обид за државен удар во Турција (2016)|2016 Turkish coup d'état attempt]] |- |5–12 јуни 2016 |[http://www.haberler.com/orc-anketi-ak-parti-yuzde-53-5-hdp-6-9-8552463-haberi/ ORC] |2,240 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''58.9''' |41.1 |– | rowspan="14" | | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''58.9''' |41.1 |- |1 јуни 2016 |[https://web.archive.org/web/20170508014336/http://www.birgun.net/haber-detay/erdogan-a-anket-soku-halk-baskanlik-istemiyor-114304.html MetroPoll] |1,200 |41.9 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''47.5''' |10.5 |46.9 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''53.1''' |- |30 мај 2016 |[http://www.haberler.com/kamuoyundan-baskanliga-destek-yildirim-a-guven-8482666-haberi/ Optimar] |1,508 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''49.3''' |41.6 |9.1 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''54.2''' |45.8 |- |5–6 мај 2016 |[http://www.turkiyegazetesi.com.tr/gundem/368004.aspx ORC] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170329154637/http://www.turkiyegazetesi.com.tr/gundem/368004.aspx |date=2017-03-29 }} |1,265 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''58.4''' |41.6 |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''58.4''' |41.6 |- |25–29 април 2016 |[http://www.sonsecimanketi.com/mak-danismanlikin-baskanlik-sistemi-anketi MAK] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161202234640/http://www.sonsecimanketi.com/mak-danismanlikin-baskanlik-sistemi-anketi |date=2016-12-02 }} |5,500 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''57.0''' |33.0 |10.0 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''63.3''' |36.7 |- |25 април 2016 |[http://www.sonsecimanketi.com/mak-danismanlikin-baskanlik-sistemi-anketi AKAM] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161202234640/http://www.sonsecimanketi.com/mak-danismanlikin-baskanlik-sistemi-anketi |date=2016-12-02 }} |1,214 |35.0 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''45.7''' |19.3 |43.4 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''56.6''' |- |19 април 2016 |[https://web.archive.org/web/20170501081238/http://www.birgun.net/haber-detay/gezici-arastirma-nin-son-secim-anketinde-ilginc-sonuclar-109478.html Gezici] |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''55.2''' |35.5 |9.3 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''60.9''' |39.1 |- |2–6 март 2016 |[http://www.haberler.com/orc-anketi-ak-parti-nin-oyu-yuzde-54-e-cikti-8246385-haberi/?oku=1 ORC] |4,176 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''57.0''' |43.0 |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''57.0''' |43.0 |- |12 февруари 2016 |[https://web.archive.org/web/20170329215545/http://www.hurhaber.com/iste-ivem-arastirma-nin-son-secim-anketi-2016-haberi-56587.html İVEM] |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''60.0''' |31.0 |9.0 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''65.9''' |34.1 |- |27 јануари – 3 февруари 2016 |[http://www.ensonhaber.com/orcnin-baskanlik-ve-secim-anketi-2016-02-05.html ORC] |8,329 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''56.1''' |43.9 |– | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''56.1''' |43.9 |- |1 јануари 2016 |[http://www.turkiyegazetesi.com.tr/gundem/336837.aspx GENAR] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304041425/http://www.turkiyegazetesi.com.tr/gundem/336837.aspx |date=2016-03-04 }} |4,900 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''55.0''' |40.8 |4.2 | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" |'''57.4''' |42.6 |- |18 мај 2015 |[http://www.sonsecimanketi.com/geziciden-carpici-anket-sonuclari Gezici] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170108221407/http://www.sonsecimanketi.com/geziciden-carpici-anket-sonuclari |date=2017-01-08 }} |4,860 |23.8 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''76.2''' |– |23.8 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''76.2''' |- |23 февруари 2015 |[http://t24.com.tr/haber/gezici-arastirma-sirketinin-anketine-gore-halk-baskanlik-medyaya-baski-ve-ekonomi-hakkinda-ne-dusunuyor,288219 Gezici] |3,840 |23.2 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''76.8''' |– |23.2 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''76.8''' |- |3 февруари 2015 |[http://www.sonsecimanketi.com/baskanlik-sistemi-hakkinda-halk-ne-dusunuyor MetroPoll] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161224130129/http://www.sonsecimanketi.com/baskanlik-sistemi-hakkinda-halk-ne-dusunuyor |date=2016-12-24 }} |– |34.3 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''42.2''' |23.5 |44.8 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;" |'''55.2''' |} === Во странство === {| class="wikitable" style="text-align: center; line-height: 14px; font-size: 95%;" ! rowspan="2" style="width: 120px;" | Дата на спроведување ! rowspan="2" style="width: 300px;" | Организација ! rowspan="2" class="unsortable" style="width: 65px;" | Големина на примерокот ! colspan="3" | Неопределено гласање ! rowspan="2" class="unsortable" | ! colspan="2" | Гласање Да/Не |- ! class="unsortable" style="background: rgb(0, 129, 66); width: 100px; color: white;" | Да ! class="unsortable" style="background: rgb(220, 36, 31); width: 100px; color: white;" | Не ! class="unsortable" style="background: gray; width: 90px; color: white;" | Неопределени ! class="unsortable" style="background: rgb(0, 129, 66); width: 100px; color: white;" | Да ! class="unsortable" style="background: rgb(220, 36, 31); width: 100px; color: white;" | Не |- ! 16 април 2017 година ! Резултати во странство ! ! style="background: rgb(0, 129, 66); width: 100px; color: white;" | '''59,5''' ! 40,5 ! - ! ! style="background: rgb(0, 129, 66); width: 100px; color: white;" | '''59,5''' ! 40,5 |- | 10 април 2017 година | [http://www.internethaber.com/yurtdisi-referandum-sonuclari-belli-oldu-fark-inanilmaz-1768153h.htm МАК] | Излез анкета | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" | '''62.0''' | 38.0 | - | | style="background: #DEFDE6; width: 100px;" | '''62.0''' | 38.0 |- ! 27 март - 9 април 2017 година ! colspan="8" | Во странство гласањето за турските иселеници се одвива во 120 репрезентации во 57 земји. |} == Резултати == === Севкупни резултати === {| class=wikitable style=text-align:right |- !scope="col" |Избор !Гласови на национално ниво !% !Гласови во странство !% !Гласови од царина !% !Вкупно гласови !% |- |align=left|{{tick}} '''Да''' || '''24,325,633''' || '''51.18''' || '''778,833''' ||'''59.46''' ||'''52,997''' ||'''54.17''' ||'''25,157,463''' ||'''51.41''' |- |align=left|{{cross}} Не|| 23,203,316 || 48.82 || 530,988 ||40.54 ||44,837 ||45.83 ||23,779,141 ||48.59 |- |scope="col" | {{align|center|'''Важечки гласови'''}} || '''47,528,949''' || '''98.25''' || '''1,309,821''' || '''98.80''' || '''97,834''' || '''99.23''' || '''48,936,604''' || '''98.27''' |- |scope="col" | {{align|center|Неважечки&nbsp;гласови}} || 845,627 || 1.75 ||15,861 || 1.20 ||763 || 0.77 ||862,251 ||1.73 |- !scope="col" |{{align|center|'''Излезност'''}} !! {{right|48,374,576}} !! {{right|87.45}}!! {{right|1,325,682}} !! {{right|44.60}} !! {{right|98,597}} !! {{right|3.32}}!! {{right|49,798,855}}!!{{right|85.43}} |- |scope="col" |{{align|center|Регистрирани&nbsp;гласови}} || colspan="2" | {{centre|55,319,222}} || colspan="4" | {{centre|2,972,676}}|| colspan="2"| {{centre|58,291,898}} |- |align=left colspan=10|Извор: [http://www.ysk.gov.tr/ysk/content/conn/YSKUCM/path/Contribution%20Folders/SecmenIslemleri/Secimler/2017HO/2017HO-Ornek136.pdf Врховен изборен совет на Турција(YSK)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170517012447/http://www.ysk.gov.tr/ysk/content/conn/YSKUCM/path/Contribution%20Folders/SecmenIslemleri/Secimler/2017HO/2017HO-Ornek136.pdf |date=2017-05-17 }} |} === Резултати по провинција === {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !rowspan="1" |Покраина !rowspan="1" |Регистрирани гласачи !rowspan="1" |Гласале !rowspan="1" |Важечки гласови !rowspan="1" |Неважечки гласови !rowspan="1" |Да !rowspan="1" |Да (%) !rowspan="1" |Не !rowspan="1" |Не (%) !rowspan="1" |Излезност (%) |- |[[Адана (покраина)|Адана]] |1,510,122 |1,302,288 |1,281,151 |21,137 |535,932 |41.83% |'''745,219''' |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''58.17%''' |86.24% |- |[[Адијаман (покраина)|Адијаман]] |390,493 |336,098 |329,957 |6,141 | '''230,176''' |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''69.76%''' | 99,781 | 30.24% |86.07% |- |[[Афјонкарахисар (покраина)|Афјонкарахисар]] |500,722 |446,104 |435,854 |10,250 | '''281,392''' |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''64.56%''' | 154,462 | 35.44% |89.09% |- |[[Агри (покраина)|Агри]] |292,701 |208,469 |202,528 |5,941 | 87,257 | 43.08% | '''115,271''' |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''56.92%''' |71.22% |- |[[Аксарај (покраина)|Аксарај]] |261,111 |220,403 |215,895 |4,508 | '''162,985''' |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''75.49%''' | 52,910 | 24.51% |84.41% |- |[[Амасија (покраина)|Амасија]] |242,414 |219,528 |215,727 |3,801 | '''121,360''' |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''56.26%''' | 94,367 | 43.74% |90.56% |- |[[Анкара (покраина)|Анкара]] |3,853,894 |3,467,364 |3,415,752 |51,612 |1,668,601 |48.85% |'''1,747,151''' |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''51.15%''' |89.97% |- |[[Анталија (покраина)|Анталија =]] |1,636,742 |1,429,076 |1,403,836 |25,240 | 574,421 | 40.92% | '''829,415''' |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''59.08%''' |87.31% |- |[[Ардахан (покраина)|Ардахан]] |67,435 |54,178 |52,984 |1,194 | 23,455 | 44.27% | '''29,529''' | style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''55.73%''' |80.34% |- |[[Артвин (покраина)|Артвин]] |127,944 |108,868 |106,478 |2,390 | 49,974 | 46.93% | '''56,504''' | style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''53.07%''' |85.09% |- |[[Ајдин (покраина)|Ајдин]] |794,509 |699,942 |687,056 |12,886 | 245,016 | 35.66% | '''442,040''' | style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''64.34%''' | 88.09% |- |[[Баликесир (покраина)|Баликесир]] |917,350 |824,390 |810,339 |14,051 | 368,741 | 45.50% | '''441,598''' |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''54.50%''' |89.87% |- |[[Бартин (покраина)|Бартин]] |144,809 |124,867 |120,904 |3,963 | '''67,744''' |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''56.03%''' | 53,160 | 43.97% |86.23% |- |[[Батман (покраина)|Батман]] | | | | | 96,139 | 36.35% | 168,376 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''63.65%''' | |- |[[Бајбурт (покраина)|Бајбурт]] | | | | | 37,629 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''81.70%''' | 8,431 | 18.30% | |- |[[Билеџик (покраина)|Билеџик]] | | | | | 65,867 | 48.86% | 68,954 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''51.14%''' | |- |[[Бинѓол (покраина)|Бинѓол]] | | | | | 95,987 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''72.57%''' | 36,273 | 27.43% | |- |[[Битлис (покраина)|Битлис]] | | | | | 87,852 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''59.35%''' | 60,170 | 40.65% | |- |[[Болу (покраина)|Болу]] | | | | | 120,685 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''62.26%''' | 73,162 | 37.74% | |- |[[Бурдур (покраина)|Бурдур]] | | | | | 87,451 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''51.75%''' | 81,550 | 48.25% | |- |[[Бурса (покраина)|Бурса]] | | | | | 987,904 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''53.21%''' | 868,788 | 46.79% | |- |[[Чанаккале (покраина)|Чанаккале]] | | | | | 139,974 | 39.54% | 213,991 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''60.46%''' | |- |[[Чанкири (покраина)|Чанкири]] | | | | | 79,760 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''73.35%''' | 28,980 | 26.65% | |- |[[Чорум (покраина)|Чорум]] | | | | | 219,394 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''64.49%''' | 120,814 | 35.51% | |- |[[Денизли (покраина)|Денизли]] | | | | | 289,984 | 44.53% | 361,198 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''55.47%''' | |- |[[Дијарбекир (покраина)|Дијарбекир]] | | | | |251,733 |32.41% |525,089 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''67.59%''' | |- |[[Дузџе (покраина)|Дузџе]] | | | | | 164,122 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''70.56%''' | 68,476 | 29.44% | |- |[[Одрин (покраина)|Одрин]] | | | | | 78,907 | 29.51% | 188,513 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''70.49%''' | |- |[[Елазиг (покраина)|Елазиг]] | | | | | 240,774 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''71.79%''' | 94,620 | 28.81% | |- |[[Ерзинџан (покраина)|Ерзинџан]] | | | | | 80,903 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''60.50%''' | 52,816 | 39.50% | |- |[[Ерзурум (покраина)|Ерзурум]] | | | | | 300,589 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''74.48%''' | 103,007 | 25.52% | |- |[[Ескишехир (покраина)|Ескишехир]] | | | | | 236,994 | 42.43% | 321,623 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''57.57%''' | |- |[[Газиантеп (покраина)|Газиантеп]] | | | | | 603,954 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''62.45%''' | 363,136 | 37.55% | |- |[[Гиресун (покраина)|Гиресун]] | | | | | 164,567 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''61.66%''' | 102,329 | 38.34% | |- |[[Ѓумушхане (покраина)|Ѓумушхане]] | | | | | 54,601 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''75.16%''' | 18,050 | 24.84% | |- |[[Хаќари (покраина)|Хаќари]] | | | | | 41,104 | 32.42% | 85,689 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''67.58%''' | |- |[[Хатај (покраина)|Хатај]] | | | | |401,405 |45.65% |477,978 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''54.35%''' | |- |[[Игдир (покраина)|Игдир]] | | | | | 30,817 | 34.80% | 57,736 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''65.20%''' | |- |[[Испарта (покраина)|Испарта]] | | | | | 148,917 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''56.04%''' | 116,809 | 43.96% | |- |[[Истанбул (покраина)|Истанбул]] | | | | |4,479,272 |48.65% |4,728,318 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''51.35%''' | |- |[[Измир (покраина)|Измир]] | | | | |870,658 |31.20% |1,919,745 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''68.80%''' | |- |[[Кахраманмараш (покраина)|Кахраманмараш]] | | | | | 458,349 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''73.96%''' | 161,395 | 26.04% | |- |[[Карабук (покраина)|Карабук]] | | | | | 88,969 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''60.68%''' | 57,646 | 39.32% | |- |[[Караман (покраина)|Караман]] | | | | | 94,289 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''63.85%''' | 53,386% | 36.15 | |- |[[Карс (покраина)|Карс]] | | | | | 70,920 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''50.98%''' | 68,189 | 49.02% | |- |[[Кастамону (покраина)|Кастамону]] | | | | | 147,530 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''64.82%''' | 80,078 | 35.18% | |- |[[Кајсери (покраина)|Кајсери]] | | | | | 557,397 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''67.76%''' | 265,239 | 32.24% | |- |[[Килис (покраина)|Килис]] | | | | |44,461 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''64.09%''' |24,912 |35.91% | |- |[[Крккале (покраина)|Крккале]] | | | | | 103,784 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''62.42%''' | 62,478 | 37.58% | |- |[[Лозенград (покраина)|Лозенград]] | | | | | 68,552 | 26.87% | 170,574 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''71.33%''' | |- |[[Кршехир (покраина)|Кршехир]] | | | | | 72,363 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''53.25%''' | 63,520 | 46.75% | |- |[[Коџаели (покраина)|Коџаели]] | | | | | 650,336 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''56.69%''' | 496,925 | 43.31% | |- |[[Конија (покраина)|Конија]] | | | | |928,602 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''72.88%''' |345,610 |27.12% | |- |[[Ќутахија (покраина)|Ќутахија]] | | | | | 261,275 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''70.31%''' | 110,314 | 29.69% | |- |[[Малатија (покраина)|Малатија]] | | | | | 323,638 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''69.57%''' | 141,539 | 30.43% | |- |[[Маниса (покраина)|Маниса]] | | | | | 417,386 | 45.67% | 496,622 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''54.33%''' | |- |[[Мардин (покраина)|Мардин]] | | | | | 149,733 | 40.98% | 215,653 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''59.02%''' | |- |[[Мерсин (покраина)|Мерсин]] | | | | | 387,611 | 35.98% | 689,748 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''64.02%''' | |- |[[Мугла (покраина)|Мугла]] | | | | | 184,507 | 30.70% | 416,584 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''69.30%''' | |- |[[Муш (покраина)|Муш]] | | | | | 87,314 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''50.56%''' | 85,370 | 49.44% | |- |[[Невшехир (покраина)|Невшехир]] | | | | | 117,548 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''65.59%''' | 61,663 | 34.41% | |- |[[Нигде (покраина)|Нигде]] | | | | | 118,141 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''59.80%''' | 79,427 | 40.20% | |- |[[Орду (покраина)|Орду]] | | | | | 275,328 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''61.89%''' | 169,544 | 38.11% | |- |[[Османије (покраина)|Османије]] | | | | | 169,918 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''57.84%''' | 123,860 | 42.16% | |- |[[Ризе (покраина)|Ризе]] | | | | | 155,028 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''75.55%''' | 50,158 | 24.45% | |- |[[Сакарија (покраина)|Сакарија]] | | | | | 413,078 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''68.06%''' | 193,897 | 31.94% | |- |[[Самсун (покраина)|Самсун]] | | | | | 507,303 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''63.55%''' | 290,932 | 36.45% | |- |[[Шанлаурфа (покраина)|Шанлаурфа]] | | | | | 599,073 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''70.82%''' | 246,835 | 29.18% | |- |[[Сирт (покраина)|Сирт]] | | | | | 69,121 | 47.81% | 74,365 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''52.19%''' | |- |[[Синоп (покраина)|Синоп]] | | | | | 73,324 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''57.75%''' | 53,651 | 42.25% | |- |[[Шрнак (покраина)|Шрнак]] | | | | |58,607 |28.30% |148,482 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''71.70%''' | |- |[[Сивас (покраина)|Сивас]] | | | | | 262,404 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''71.28%''' | 105,730 | 28.72% | |- |[[Текирдаг (покраина)|Текирдаг]] | | | | | 242,247 | 38.91% | 380,348 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''61.09%''' | |- |[[Токат (покраина)|Токат]] | | | | | 226,835 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''63.18%''' | 132,188 | 36.82% | |- |[[Трабзон (покраина)|Трабзон]] | | | | | 316,308 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''66.45%''' | 159,681 | 33.55% | |- |[[Тунџели (покраина)|Тунџели]] | | | | |9,859 |19.59% |40,478 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''80.41%''' | |- |[[Ушак (покраина)|Ушак]] | | | | | 109,263 | 47.03% | 123,053 | style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''52.97%''' | |- |[[Ван (покраина)|Ван]] | | | | |193,584 |42.72% |259,575 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''57.28%''' | |- |[[Јалова (покраина)|Јалова]] | | | | |71,929 |49.73% |72,708 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''50.27%''' | |- |[[Јозгат (покраина)|Јозгат]] | | | | | 179,911 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''74.27%''' | 62,338 | 25.73% | |- |[[Зонгулдак (покраина)|Зонгулдак]] | | | | | 186,197 | 49.35% | 191,117 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''50.65%''' | |- !Резултати од целата земја ! 58,366,647 ! 49,799,163 ! 48,934,116 ! 865,047 ! 25,157,025 !style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''51.41%''' ! 23,777,091 ! 48.59% ! 85.32% |} ===Резултати од дијаспора=== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !rowspan="1" |Земја !rowspan="1" |Да !rowspan="1" |Да (%) !rowspan="1" |Не !rowspan="1" |Не(%) |- |[[албанија]] |153 |41.80% |213 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''58.20%''' |- |[[Алжир]] |356 |43.00% |472 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''57.00%''' |- |[[Австралија]] |5,960 |41.82% |8,290 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''58.18%''' |- |[[Австрија]] |38,215 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''73.23%''' |13,972 |26.77% |- |[[Азербејџан]] |1,024 |38.31% |1,649 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''61.69%''' |- |[[Бахреин]] |69 |13.56% |440 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''86.44%''' |- |[[Белгија]] |54,083 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''74.98%''' |18,044 |25.02% |- |[[Босна и Херцеговина]] |750 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''61.83%''' |463 |38.17% |- |[[Бугарија]] |365 |28.65% |909 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''71.35%''' |- |[[Канада]] |3,247 |27.92% |8,384 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''72.08%''' |- |[[Кина]] |213 |23.77% |683 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''76.23%''' |- |[[Чешка]] |73 |12.54% |509 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''87.46%''' |- |[[Данска]] |6,604 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''60.63%''' |4,288 |39.37% |- |[[Египет]] |259 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''59.00%''' |180 |41.00% |- |[[Финска]] |558 |28.45% |1,403 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''71.55%''' |- |[[Франција]] |91,266 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''64.85%''' |49,475 |35.15% |- |[[Грузија]] |285 |40.66% |416 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''59.34%''' |- |[[Германија]] |412,149 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''63.07%''' |241,353 |36.93% |- |[[Грција]] |176 |22.62% |602 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''77.38%''' |- |[[Унгарија]] |232 |25.75% |669 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''74.25%''' |- |[[Иран]] |121 |45.32% |146 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''54.68%''' |- |[[Ирак]] |119 |34.59% |225 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''65.41%''' |- |[[Ирска]] |173 |19.93% |695 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''80.07%''' |- |[[Израел]] |284 |43.43% |370 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''56.57%''' |- |[[Италија]] |2,135 |37.94% |3,492 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''62.06%''' |- |[[Јапонија]] |416 |36.11% |736 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''63.89%''' |- |[[Јордан]] |349 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''75.87%''' |111 |24.13% |- |[[Казахстан]] |636 |41.41% |900 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''58.59%''' |- |[[Косово]] |404 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''57.14%''' |303 |42.86% |- |[[Кувајт]] |191 |23.38% |626 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''76.62%''' |- |[[Киргистан]] |499 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''57.36%''' |371 |42.64% |- |[[Либан]] |1,058 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''93.88%''' |69 |6.12% |- |[[Луксембург]] |5,987 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''62.86%''' |3,538 |37.14% |- |[[Македонија]] |618 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''57.97%''' |448 |42.03% |- |[[Холандија]] |82,672 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''70.94%''' |33,871 |29.06% |- |[[Нов Зеланд]] |32 |17.68% |149 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''82.32%''' |- |[[Северен Кипар]] |19,225 |45.18% |23,324 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''54.82%''' |- |[[Норвешка]] |2,193 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''57.20%''' |1,641 |42.80% |- |[[Оман]] |138 |24.04% |436 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''75.96%''' |- |[[Полска]] |302 |25.61% |877 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''74.39%''' |- |[[Катар]] |241 |18.89% |1,035 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''81.11%''' |- |[[Романија]] |824 |44.64% |1,022 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''55.36%''' |- |[[Русија]] |833 |26.02% |2,368 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''73.98%''' |- |[[Саудиска Арабија]] |4,475 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''55.06%''' |3,653 |44.94% |- |[[Сингапур]] |284 |44.31% |357 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''55.69%''' |- |[[ЈАР]] |126 |36.84% |216 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''63.16%''' |- |[[шпанија]] |172 |13.32% |1,119 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''86.68%''' |- |[[Судан]] |240 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''65.93%''' |124 |34.07% |- |[[Шведска]] |4,367 |47.09% |4,902 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''52.91%''' |- |[[Швајцарија]] |19,181 |38.08% |31,193 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''61.92%''' |- |[[Тајланд]] |27 |12.92% |182 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''87.02%''' |- |[[Туркменистан]] |510 |43.74% |656 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''56.26%''' |- |[[Украина]] |341 |35.74 |613 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''64.26%''' |- |[[Обединети Арапски Емирати]] |395 |13.31% |2,572 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''86.69%''' |- |[[Обединето Кралство]] |7,177 |20.26% |28,247 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''79.79%''' |- |[[САД]] |5,296 |16.20% |27,397 |style="background: #FDDEDE; width: 100px;"| '''83.80%''' |- |[[Узбекистан]] |169 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''53.65%''' |146 |46.35% |- |Гранички реони |52,961 |style="background: #DEFDE6; width: 100px;"|'''54.17%''' |44,816 |45.83% |- !Вкупно резултати од дијаспората !831,208 !59.09% !575,365 !40.91% |} == Реакции == === Суверени држави === * {{Знаме|Austria}} – Министерот за надворешни работи [[Себастијан Курц]] изразил спротивставување на пристапот на Турција во Европската унија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/reactions-turkey-urged-to-heal-divisions-after-poll/|title=Reactions: Turkey urged to heal divisions after poll|publisher=}}</ref> * {{АЗЕ}} – Претседателот [[Илхам Алиев]] бил првиот меѓународен водач што го поддржал турскиот претседател, велејќи дека резултатот покажал „голема поддршка на турскиот народ“ за политиката на Ердоган.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://aa.com.tr/en/turkey/world-leaders-congratulate-erdogan-on-referendum-win/798500|title=World leaders congratulate Erdoğan on referendum win|work=Anadolu Agency|accessdate=2017-04-18}}</ref> * {{Знаме|Belarus}} – Претседателот [[Александар Лукашенко]] и честитал на Турција за успешниот референдум. * {{КИН}} – Кинескиот вицепремиер Лиу Јандонг, кој бил во посета на Турција за време на референдумот, им честитал на Ердоган и на турскиот народ за победата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/erdogan-set-to-visit-china-in-may-to-join-belt-and-road-summit-.aspx?pageID=238&nID=112154&NewsCatID=510|title=Erdoğan set to visit China in May to join "Belt and Road Summit" - BUSINESS|work=Hürriyet Daily News {{!}} LEADING NEWS SOURCE FOR TURKEY AND THE REGION|accessdate=2017-04-18}}</ref> * {{Знаме|Cyprus}} – Владиниот портпарол [[Никос Христодулидес]] рекол дека Кипар се надева дека ставот на Турција ќе ги придвижи мировните преговори напред кон наведената цел за повторно обединување на островот како федерација. * {{ФРА}} – Претседателот [[Франсоа Оланд]] изјавил дека турскиот народ има право да одлучи како да организира политички институции, но резултатите од референдумот покажуваат дека Турција е поделена околу реформите. * {{Знаме|Georgia}} – Премиерот Горги Квирикашвили и честитал на Турција за резултатите од референдумот и истакнал дека стабилниот развој на Турција е важен за Грузија. * {{ГЕР}} – Канцеларката [[Ангела Меркел]] рела дека тесниот резултат на референдумот покажал дека Турција е поделена и извештаите за нерегуларностите треба да се сфатат сериозно.<ref name="divided">{{Наведени вести|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2017-04-17/merkel-and-gabriel-say-respect-right-of-turks-to-decide-on-constitution|title=European Leaders Say Vote Shows 'Deeply Divided' Turkey}}</ref> Питер Алтмајер, шеф на канцеларијата на Меркел, изјавил дека Германија „ќе го почитува резултатот што се оствари со слободно и демократско гласање“. На прашањето дали резултатот е навистина слободен и демократски, тој рекол дека ќе почека за пресудата на набудувачите на изборите.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-referendum-germany-idUSKBN17I0O4|title=Germany glad bitter Turkish referendum campaign over: foreign minister}}</ref> * {{ИРН}} – Иранскиот министер за надворешни работи, [[Мохамед Џавад Зариф]], упатил честитка до неговиот турски колега Чавушоглу<ref>{{Наведени вести|url=http://www.presstv.com/Detail/2017/04/17/518421/Iran-Turkey-Mohammad-Javad-Zarif-Mevlut-Cavusoglu-referendum|title=PressTV-Zarif offers congratulations over Turkey 'Yes' vote|access-date=2017-04-18|archive-date=2017-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170613015104/http://presstv.com/Detail/2017/04/17/518421/Iran-Turkey-Mohammad-Javad-Zarif-Mevlut-Cavusoglu-referendum|url-status=dead}}</ref> * {{ИРА}} – Потпретседателот на Ирак, Осама ел-Наџејфи, испратил порака со честитки до турскиот претседател. * {{Знаме|Kazakhstan}} – Претседателот [[Нурсултан Назарбаев]] испратил телеграма со честитки до Ердоган. * {{Знаме|Nigeria}} – Претседателот Махамеду Бухари им честитал на народот и владата на Турција за успешниот крај на референдумот во земјата. * {{ПАК}} –Претседателот Мамнун Хусеин и премиерот Наваз Шариф исто така му честитале на турскиот народ за победата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2017/04/17/president-pm-congratulate-erdogan-turkish-people-on-referendum/|title=President, PM congratulate Erdoğan, Turkish people on referendum|accessdate=2017-04-18}}</ref> * {{Знаме|Palestinian Authority}} – Претседателот [[Махмуд Абас]] упатил честитки до турскиот претседател. * {{КАТ}} – Емирот на Катар Тамим бин Хамад Ал Тани му честитал на турскиот претседател за победата. * {{РУС}} – Претседателот [[Владимир Путин]] му честита на турскиот претседател во име на рускиот народ.<ref>{{Наведени вести|url=http://en.trend.az/world/turkey/2743987.html|title=Putin congratulates Erdoğan on outcome of Turkey's Constitutional referendum|date=2017-04-18|work=Trend.Az|access-date=2017-04-18|language=ru-RU|archive-date=2017-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170419103220/http://en.trend.az/world/turkey/2743987.html|url-status=dead}}</ref> * {{Знаме|Saudi Arabia}} – Кабинетот на Саудиска Арабија му честитал на Ердоган и на турскиот народ за успешниот референдум за уставните амандмани.<ref>{{Наведени вести|url=http://english.aawsat.com/theaawsat/news-middle-east/saudi-arabia/saudi-arabia-congratulates-turkey-successful-referendum-process|title=Saudi Arabia Congratulates Turkey on Successful Referendum Process - ASHARQ AL-AWSAT English|last=Al-awsat|first=Asharq|date=2017-04-18|work=ASHARQ AL-AWSAT English|access-date=2017-04-18|language=en-US|archive-date=2017-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517235044/http://english.aawsat.com/theaawsat/news-middle-east/saudi-arabia/saudi-arabia-congratulates-turkey-successful-referendum-process|url-status=dead}}</ref> * {{Знаме|Somalia}} – Претседателот на Сомалија, Мохамед Фармајо им честитал на народот и владата на Турција за успешниот референдум за иднината на Турција * {{САД}} – Претседателот [[Доналд Трамп]] му честитал за победата на претседателот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.haaretz.com/middle-east-news/turkey/1.783894|title=Trump Called Erdoğan to Congratulate Him on Referendum Results|last=Reuters|date=2017-04-18|work=Haaretz|access-date=2017-04-18|language=en|archive-date=2017-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917193434/http://www.haaretz.com/middle-east-news/turkey/1.783894|url-status=dead}}</ref> === Регионални организации === * {{EU}} - Портпаролот на претседателот на Европската комисија, Jeanан-Клод Јункер изразил загриженост во врска со наводите за нерегуларности на референдумот и ги повикал турските граѓански власти да започнат транспарентни истраги.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2017/apr/18/turkey-should-investigate-referendum-vote-irregularities-says-eu-commission|title=Turkey should investigate referendum vote 'irregularities', says EU commission|last=Boffey|first=Daniel|date=2017-04-18|work=The Guardian|access-date=2017-04-18|location=London|issn=0261-3077}}</ref> == Поврзано == * [[Уставен референдум во Турција (2007)]] * [[Уставен референдум во Турција (2010)]] ==Белешки== {{reflist|group=n}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ysk.gov.tr Официјална страница на Врховниот изборен совет] * [http://www.cnnturk.com/referandum-2017 Во живо референдум Турција] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170409032939/http://www.cnnturk.com/referandum-2017 |date=2017-04-09 }} [[Категорија:Поделба на власта]] [[Категорија:Референдуми во Турција]] d53hf558prlp0zygpuys75zkakt3f3z Феличе Борел 0 1243800 5625629 5601622 2026-09-09T07:13:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625629 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football biography-retired | playername = Феличе Борел | image = [[Податотека:Felice Placido Borel - 1930s - FBC Juventus.jpg|200px]] | fullname = Феличе Пласидо Борел | height = {{height|m=1.75}} | dateofbirth = {{birth date|1914|4|5|df=y}} | cityofbirth = {{роден во|Ница|}} | death_date = {{death date and age|1993|1|21|1914|4|5|df=y}} | countryofbirth = [[Франција]] | nationality = {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Италија]] | position = {{Football/FW}} | currentclub = | clubnumber = | retired = [[1949]] <small>(35 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Torino}} | years1 = 1932-1941 | caps1 = 205 | goals1 = 119 | clubs1 = {{Fb team Juventus}} | years2 = 1941-1942 | caps2 = 25 | goals2 = 7 | clubs2 = {{Fb team Torino}} | years3 = 1942-1946 | caps3 = 75 | goals3 = 24 | clubs3 = {{Fb team Juventus}} | years4 = 1946-1948 | caps4 = 1 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Alessandria 1912}} | years5 = 1948-1949 | caps5 = 1 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Napoli}} | nationalyears1 = 1933-1941 | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA (1861-1946)}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | manageryears1 = 1942-1946 | managerclubs1 = {{Fb team Juventus}} | manageryears2 = 1946-1948 | managerclubs2 = {{Fb team Alessandria 1912}} | manageryears3 = 1948-1949 | managerclubs3 = {{Fb team Napoli}} | manageryears4 = 1954-1955 | managerclubs4 = {{Симбол2|Flag blue HEX-539ADE.svg}} Фосанезе | manageryears5 = 1966-1967 | managerclubs5 = {{Fb team Ternana}} }} '''Феличе Пласидо Борел''' (роден на {{роден на|5|април|1914}} година во [[Ница]]) — поранешен [[Италијанци|италијански]] [[фудбал]]ер и фудбалски тренер, кој играл на позицијата {{Football/FW}}. Тој бил [[Светско првенство во фудбал|светски шампион]] со [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентација]] на [[Светско првенство во фудбал 1934|Светското првенство 1934]]. == Биографија == Борел бил познат по прекарот ''Farfallino'' (малата пеперутка).<ref>{{citation|Sappino|p. 96|title=vol. 1: Protagonisti}}.</ref> Тој е син на [[Ернесто Борел|Ернесто]] и помлад брат на [[Алдо Борел|Алдо]], кои исто така биле фудбалери; за да се разликува од својот брат, во фудбалските алманаси Феличе се појавувал и како '''Борел II'''. Феличе учел во класично средно училиште.<ref>{{наведени вести|author=Gianni Romeo|language=it|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,20/articleid,0902_01_1990_0094_0020_25594016/|title=Borel: «È tutto da rifare»|publisher=La Stampa|date=25 април 1990|p=20}}</ref> ==Технички одлики== Борел обично играл како [[Напад (фудбал)|централен напаѓач]], и се смета за еден од најдобрите [[Напад (фудбал)|напаѓачи]] на Италија и на Јувентус на сите времиња. Тој бил познат по неговата брзина, движење, шут, реализација, дриблинг, тимската игра и техничките квалитети. Во подоцнежните години од кариерата тој обично играл како [[Напред (фудбал)#Внатрешен напаѓач|внатрешен напаѓач]], ''[[Среден ред (фудбал)#Мецала|мецала]]'', па дури и како [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од средниот ред|централен играч од средниот ред]]. И покрај неговите големи фудбалски квалитети, тој бил доста склон кон повреди.<ref name="storiedicalcio">{{Наведена мрежна страница |url=https://storiedicalcio.altervista.org/blog/borel.html |title=BOREL Felice Placido: il volo di Farfallino |publisher=storiedicalcio |language=it |last=Caminiti |first=Vladimiro |access-date=19 May 2020 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811152038/https://storiedicalcio.altervista.org/blog/borel.html |url-status=dead }}</ref><ref name="tuttojuve">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-felice-placido-borel-464560 |title=Gli eroi in bianconero: Felice Placido BOREL |publisher=Tutto Juve |language=it |last1=Bedeschi |first1=Stefano |date=1 April 2019 |access-date=19 May 2020 |archive-date=2021-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723201854/https://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-felice-placido-borel-464560 |url-status=dead }}</ref><ref name="Treccani">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/felice-placido-borel_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/ |title=BOREL, Felice Placido |publisher=Treccani: Enciclopedia del Calcio (2002) |language=it |last1=Garanzini |first1=Gigi |access-date=19 May 2020 }}</ref> ==Кариера== ===Клупска кариера=== [[File:Felice Placido Borel at the Campo Juventus, 1930s.jpg|thumb|left|Борел со {{Fb team (N) Juventus}} во 1930-тите.]] Феличе Борел го имал своето деби во [[Серија А]] со екипата на {{Fb team (N) Juventus}} со само осумнаесет години, на 2 октомври 1932 година, по натпревар во кој неговиот тим бил поразен од {{Fb team (N) Napoli}}.<ref name=Treccani/> Од 1932 до 1935 година, тој придонел за освојување на 3 последователни [[Скудето|скудета]], и бил најдобар стрелец во сезоните [[Серија А 1932-1933|1932-33]] (со 29 гола на 28 настапи) и [[Серија А 1933-1934|1933-34]] (со 31 гол на 34 настапи):<ref name=Treccani/> во првата, бројот на голови бил поголем од бројот на одиграните натпревари, поставувајќи рекорд кој бил изедначен од [[Кристијан Виери]] [[Серија А 2002-2003|седумдесет години подоцна]] со 24 гола на 23 настапи.<ref name=marcatore>{{Citation|Panini|p. 503}}.</ref> Тој, исто така, бил и најмладиот играч кој станал најдобар стрелец во италијанската лига.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Mirko Graziano|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/30-11-2016/inter-icardi-doppietta-gol-capocannoniere-borel-nielsen-1701057314937.shtml|title=Inter, Icardi ne segna sempre due|date=30 ноември 2016}}</ref> Во сезоната 1937-1938, тој го освоил и својот прв трофеј во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] со Јувентус. Сепак, и покрај тоа што бил голем протагонист на Јувентус во периодот познат како ''Quinquennio d'oro'' (пет освоени скудета по ред), неговиот придонес во повеќето сезони бил ограничен со бројни повреди.<ref name=Treccani/> По само една сезона во {{Fb team (N) Torino}}, тој повторно се вратил во „Старата дама“, останувајќи таму до 1946 година.<ref name=Treccani/> Тој потоа ја завршил кариерата бранејќи ги боите на [[УС Алесандрија 1912|Алесандрија]] и [[ФК Наполи|Наполи]], во последниот клуб дури играјќи во [[Серија Б]] (неговата единствена сезона во понизок ранг), пред да замине во пензија во 1949 година. ===Репрезентативна кариера=== Тој одиграл 3 натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Италија|италијанската репрезентација]], постигнувајќи еден гол; и тоа на своето деби против {{NazNB|FUrep|HUN}}.<ref name=Nazionale>{{Citation|Panini|p. 615}}.</ref> Учествувал на [[Светско првенство во фудбал 1934|Светското првенство 1934]], главно како резерва за напаѓачот на [[ФК Болоња|Болоња]] [[Анџело Скијавио]],<ref>{{наведени вести|author=Aldo Pacor|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1986/05/07/meazza-perse-poker-il-premio-del-duce.html|title=Meazza perse a poker il premio del duce|publisher=la Repubblica|date=7 мај 1986|p=21}}</ref> играјќи само во повторениот натпревар од четвртфиналето против {{NazNB|FUrep|ESP}}.<ref name=Nazionale/> ==Хронологија на репрезентативните настапи== {{Репрезентативни настапи|ITA (1861-1946)}} {{Cronopar|22-11-1933|Будимпешта|HUN (1918-1940)|0|1|ITA (1861-1946)|1|Куп на Цен. Европа}} {{Cronopar|3-12-1933|Фиренца|ITA (1861-1946)|5|2|CHE||Куп на Цен. Европа}} {{Cronopar|1-6-1934|Фиренца|ITA (1861-1946)|1|0|ESP (1931-1939)||Светско првенство|1934|Четвртфинале}} {{Cronofin|3|1}} ==Клупска статистика== {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- |[[ФК Јувентус сезона 1932-1933|1932-1933]]||rowspan=9|{{flagsport|ITA (1861-1946)}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 1932-1933|А]] || 28 || 29 || - || - || - || [[Митропа куп 1933|МК]] || 4 || 1 || 32 || 30 |- |[[ФК Јувентус сезона 1933-1934|1933-1934]]|| [[Серија А 1933-1934|А]] || 34 || 31<ref name=statistiche>{{Citation|Panini|p. 501}}.</ref> || - || - || - || [[Митропа куп 1934|МК]] || 6 || 5 || 40 || 36 |- |[[ФК Јувентус сезона 1934-1935|1934-1935]]|| [[Серија А 1934-1935|А]] || 29 || 14<ref name=statistiche/> || - || - || - || [[Митропа куп 1935|МК]] || 7 || 6 || 36 || 20 |- |[[ФК Јувентус сезона 1935-1936|1935-1936]]|| [[Серија А 1935-1936|А]] || 8 || 5<ref>4 според Enciclopediadelcalcio.it, cfr. Myjuve.it.</ref> || [[Фудбалски куп на Италија 1935-1936|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || 8 || 5 |- |[[ФК Јувентус сезона 1936-1937|1936-1937]]|| [[Серија А 1936-1937|А]] || 26 || 17 || [[Фудбалски куп на Италија 1936-1937|КИ]] || 2 || 1 || - || - || - || 28 || 18 |- |[[ФК Јувентус сезона 1937-1938|1937-1938]]|| [[Серија А 1937-1938|А]] || 14<ref>15 според Enciclopediadelcalcio.it, cfr. Myjuve.it.</ref> || 7 || [[Фудбалски куп на Италија 1937-1938|КИ]] || 3 || 4 || [[Митропа куп 1938|МК]] || 0 || 0 || 17 || 11 |- |[[ФК Јувентус сезона 1938-1939|1938-1939]]||[[Серија А 1938-1939|А]] || 19 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 1938-1939|КИ]]|| 1 || 0 || - || - || - || 20 || 1 |- |[[ФК Јувентус сезона 1939-1940|1939-1940]]||[[Серија А 1939-1940|А]]|| 17 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 1939-1940|КИ]] || 3 || 2 || - || - || - || 20 || 8 |- |[[ФК Јувентус сезона 1940-1941|1940-1941]] || [[Серија А 1940-1941|А]]|| 30 || 8 || [[Фудбалски куп на Италија 1940-1941|КИ]]|| 2 ||2 || - || - || - || 32 || 10 |- |[[ФК Торино сезона 1941-1942|1941-1942]]|| {{flagsport|ITA (1861-1946)}} {{Fb team (N) Torino}} ||[[Серија А 1941-1942|А]] || 25 || 7 || [[Фудбалски куп на Италија 1941-1942|КИ]]|| 1 || 0 || - || - || - || 26 || 7 |- |[[ФК Јувентус сезона 1942-1943|1942-1943]]||rowspan=3|{{flagsport|ITA (1861-1946)}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 1942-1943|А]] || 25<ref>14 според Enciclopediadelcalcio.it, cfr. Myjuve.it.</ref> || 7<ref>3 според Enciclopediadelcalcio.it, cfr. Myjuve.it.</ref> || [[Фудбалски куп на Италија 1942-1943|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || 25 || 7 |- |[[ФК Јувентус сезона 1944|1944]]|| [[Кампионато Алта Италија 1944|АИ]] || 22 || 5 || - || - || - || - || - || - || 22 || 5 |- |[[ФК Јувентус сезона 1945-1946|1945-46]]|| [[Дивизионе Национале 1945-1946|ДН]] || 28<ref>27 според Enciclopediadelcalcio.it, cfr. Myjuve.it.</ref> || 12<ref>10 според Enciclopediadelcalcio.it, cfr. Myjuve.it.</ref> || - || - || - || - || - || - || 28 || 12 |- ! colspan="3"|Вкупно Јувентус || 280 || 142 || || 11 || 9 || || 17 || 12 || 308 || 163 |- |[[УС Алесандрија 1912 сезона 1946-1947|1946-1947]]|| rowspan=2|{{flagsport|ITA}} [[УС Алесандрија 1912|Алесандрија]] || [[Серија А 1946-1947|А]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- |[[УС Алесандрија 1912 сезона 1947-1948|1947-1948]]|| [[Серија А 1947-1948|А]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - |- |[[ФК Наполи сезона 1948-1949|1948-1949]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Napoli}} || [[Серија Б 1948-1949|Б]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 1 || 0 |- ! colspan="3"|Вкупно во кариерата || 307 || 149 || || 12 || 9 || || 17 || 12 || 336 || 170 |- |} ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|ITA (1861-1946)}} Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 3 : [[Серија А 1932-1933|1932-1933]], [[Серија А 1933-1934|1933-1934]], [[Серија А 1934-1935|1934-1935]] *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 1 : [[Фудбалски куп на Италија 1937-1938|1937-1938]] ===Репрезентативни=== ===={{flagsport|ITA (1861-1946)}} Италија ==== *'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]]''' : 1 : [[Светско првенство во фудбал 1934|1934]] ===Поединечни=== *[[Капоканониере|Најдобар стрелец]] во [[Серија А]] : 2 : 1932-1933 <small>(29 гола)</small>, 1933–1934 <small>(31 гол)</small><ref name="tuttojuve"/> == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * {{Cite book (bibliography) | author=Marco Sappino|title=Dizionario biografico enciclopedico di un secolo del calcio italiano|location=Milano|publisher=Baldini & Castoldi|year=2000|isbn=88-8089-862-0|cid=Sappino}} * {{Cite book (bibliography) | author=Giorgio Armadori|author2=Christian Armadori|title=Tra storia e leggenda - Almanacco illustrato della Ternana dalle origini al 2000|publisher=Ternana Calcio|year=2001|isbn=88-434-0859-3|cid=Armadori}} * {{Cite book (bibliography) | felice-placido-borel_(Enciclopedia-dello-Sport) |title=BOREL, Felice Placido|author=Gigi Garanzini|year=2002}} * {{Cite book (bibliography) | title=Almanacco illustrato del calcio 2019|location=Modena|publisher=Panini Editore|year=2018|isbn=9771129338008|cid=Panini}} ==Надворешни врски== {{рв|Felice Borel}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Италија |image3=Flag of Italy.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/felice-placido-borel/109419/ Феличе Борел на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/felice-borel/profil/spieler/237858 Феличе Борел на transfermarkt] *[https://www.espn.com.sg/football/player/_/id/78609/felice-borel-ii Феличе Борел на espn] *[http://www.enciclopediadelcalcio.it/BorelFelice.html Феличе Борел на enciclopediadelcalcio.it] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200217050712/http://www.enciclopediadelcalcio.it/BorelFelice.html |date=2020-02-17 }} {{Navboxes | title = Тренерски ангажмани | list1 = {{Тренери на ФК Јувентус}} {{Тренери на ФК Наполи}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Борел, Феличе}} [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Торино]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Наполи]] [[Категорија:Тренери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Тренери на ФК Наполи]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Починати во 1993 година]] 9s88txyf01taoqrsgwxzvk0nx06bh44 ФК Џилонг 0 1247456 5625583 4457360 2026-09-09T05:23:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625583 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club| | clubname = ФК Џилонг<br /><small>Geelong Soccer Club</small>| | image = | upright = 1.15 | alt = Geelong emblem | fullname = Џилонг фудбалски и спортски клуб | nickname = Лавови | founded = 1958 | ground = Геnенис челик парк, [[Корио, Викторија|Корио]] | president = N/A | coach = | league = [[Национален премиерлигаш Викторија 3|НЛП Викторија 3]] | season = 2019 | position = | website = http://geelongsc.com/ | pattern_la1 = _black_stripes | pattern_b1 = _blackstripes | pattern_ra1 = _black_stripes | leftarm1 = ff0000 | body1 = ff0000 | rightarm1 = ff0000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ffffff | socks2 = ffffff }} '''Фудбалскиот клуб Џилонг''' (порано '''Џилонг Македонија'''), ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Geelong Macedonia);'' е австралиски фудбалски клуб со седиште во [[Џилонг , Викторија|Џилонг, Викторија]], Австралија. Во 1950 година поддржан од локалната [[Австралиски Македонци|македонска австралиска]] заедница. == Здружени клубови == ФК Џилонг има врска со сестринско-клубот со [[ФК Престон Лајенс|Престон Лајонс ФК]]. == Надворешни врски == * [http://www.geelongsc.com/ Официјално мрежно место на фудбалскиот клуб Џилонг ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201101013555/http://geelongsc.com/ |date=2020-11-01 }} [[Категорија:Македонски фудбалски клубови во странство]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Австралија]] 8teaduqlsf3ufx25gs8g5ybcshf4do5 ФК Квинбејан Сити 0 1247505 5625586 5587645 2026-09-09T05:36:36Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625586 wikitext text/x-wiki {{ Infobox football club | clubname = Квинбејан Сити ФК<br /><small>Queanbeyan City FC</small>| | image = | nickname = Лавовите, QCFC | fullname = Фудбалски клуб Квинбејан Сити | founded = 1966 | ground = Стадион Риверсајд, [[Квинбејан, Нов Јужен Велс|Квинбејан]] | capacity = 1,700 | coordinates = {{coord|35|20|53|S|149|14|15|E|display=it}} | chairman = | manager = Горан Јосифоски | league = [[АПТ Национална премиер Лига 2|НПЛ 2 АПТ]] | season = | position = | website = http://qcfc.com.au |pattern_b1=_blackyellowhorizantalbar|pattern_ra1=| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=000000|socks1=FF0000| |pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=FFFF00|body2=FFFF00|rightarm2=FFFF00|shorts2=FF0000|socks2=FF0000| }} '''Фудбалскиот клуб Квинбејан Сити''' е австралиско фудбалско друштво со седиште во градот Квинбејан, [[Нов Јужен Велс]], Австралија. Клубот е основан во 1966 година од страна на [[Македонци во Австралија|македонски доселеници]] и во моментов се натпреварува во АПТ натпревари, вклучувајќи ја и АПТ Националните Премиер Лига . == Историја == Клубот е основан во 1966 година како '''''Квинбејан македонија''''' од Доне Димов, Анџело Хаџис и Вик Цалакос. Клубот се регистрираше во АПТ Фудбалската федерација на 17 март 1966 година и влезе во Втората лига на АПТ. Сепак, Хунгарија беше принудена да се свитка и Кванбајан беше избран да го замени клубот во првата дивизија.<ref name="QCFCHISTORY">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.queanbeyanagechronicle.com.au/story/3737026/city-brings-up-50/|title=Queanbeyan City FC celebrates {{sic|it's|nolink=y}} 50th Birthday|last=Varcoe|first=Gemma|date=18 February 2016|publisher=[[The Queanbeyan Age]]|accessdate=22 December 2017}}</ref> Лавовите минаа неколку години во првата дивизија со завршувањето на второпласираниот клуб во лигата и во 1969 и 1970 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.socceraust.co.uk/ACT/Champions/premiers.htm|title=ACT First Division Winners|publisher=socceraust.co.uk|accessdate=22 December 2017|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726080357/http://www.socceraust.co.uk/ACT/Champions/premiers.htm|url-status=dead}}</ref> Кванбајан беше на десет минути од тврдењето на првенството во 1969 година со клубот 2-1 над Олимпик со десет минути игра. Натпреварот беше напуштен по осумдесет минути поради борби и АПТ Фудбалската федерација избра да не го повтори натпреварот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.socceraust.co.uk/1969/ACT/Div1/fixtures.html|title=ACT Division One 1969|publisher=socceraust.co.uk|accessdate=22 December 2017|archive-date=2021-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210904140508/http://www.socceraust.co.uk/1969/ACT/Div1/fixtures.html|url-status=dead}}</ref> Македонија ги освои првите титули во 1970-тите години со две секунди премиерлигашки лиги во 1973 и 1978 година, како и на првенството во финалето ’78.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.socceraust.co.uk/1973/ACT/Div2/fixtures.html|title=ACT Division Two 1973|publisher=socceraust.co.uk|accessdate=22 December 2017|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123110752/http://www.socceraust.co.uk/1973/ACT/Div2/fixtures.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.socceraust.co.uk/1978/ACT/Div2/fixtures.html|title=ACT Division Two 1978|publisher=socceraust.co.uk|accessdate=22 December 2017|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726080607/http://www.socceraust.co.uk/1978/ACT/Div2/fixtures.html|url-status=dead}}</ref> QCFC уживаше значителен успех во втората дивизија на AПT во осумдесеттите, како и кога завршувањето беше ре-брендирано во Државната лига 1 во 1990-тите. Беа подигнати голем број титули, вклучувајќи три премиерски титули во 1988, 1993 и 1995 година, како и две првенства во 1990 и 95 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.socceraust.co.uk/ACT/Champions/capital.htm|title=ACT Second Division Winners|publisher=socceraust.co.uk|accessdate=22 December 2017|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726084901/http://www.socceraust.co.uk/ACT/Champions/capital.htm|url-status=dead}}</ref> Во 2013 година, Капитал Фудбал воведе преработена втора дивизија на машкиот фудбал во АПТ, што се совпаѓа со воведувањето на Национална премиер лигa (НПЛ) како ревидирани врвни дивизии на национално ниво. Преработената втора дивизија беше прогласена за ''Капитал лига'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://issuu.com/cfevents/docs/annual_report_2013_web_1|title=2013 Capital Football Annual Report: State League Report (p.22)|last=Melanie|first=Luksa|date=29 August 2017|publisher=[[Capital Football]]|accessdate=20 December 2017}}{{Мртва_врска|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Квинбејан Сити беше основачки член на Капитал Лигата, која во 2013 година се состоеше од две групи од шест екипи. Лавовите ја завршија својата девојка сезона во Капитал лига како второпласиран во групата Б, квалификувајќи се во финалето серија. Сити во полуфиналето го совлада Ланион Јунајтед со 3: 0, а потоа и „ Српски Бели Орли “ 2-3 во полуфиналето, пред да загуби од Нарабундах со 3: 5 на пенали во големото финале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.socceraust.co.uk/2013/ACT/Div1/fixtures.html|title=Capital Football – Capital League 2013|publisher=socceraust.co.uk|accessdate=20 December 2017|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123110754/http://www.socceraust.co.uk/2013/ACT/Div1/fixtures.html|url-status=dead}}</ref> == Клупски идентитет == Квинбејан Сити е основан од локалната [[Австралиски Македонци|македонска]] заедница со македонски играчи, персонал и членови со мнозинство од клубот. QCFC редовно учествуваше на националниот годишен турнир во Куп на Македонија како Купот Мазо, со други клубови низ Австралија со врски до [[Македонија]], меѓу кои и [[ФК Бродмидоу Меџик|Бродмидоу Меџик]], [[ФК Алтона Меџик|Алтона Меџик]] и [[ФК Волонгонг Јунајтед|Волонгонг Јунајтед]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theleader.com.au/story/2825579/rockdale-city-suns-go-all-out-to-grasp-maso-cup-glory/|title=Rockdale City Suns go all out to grasp Maso Cup glory|last=Haigh|first=Paul|date=21 January 2015|publisher=[[St George and Sutherland Shire Leader|The Leader]]|accessdate=22 December 2017}}</ref> === Име на клубот === Клубот е основан како ''Кјуанбејан Македонија'' во 1966 година од страна на локалната [[Австралиски Македонци|македонска]] заедница која се населила во Кванбајан. По три години името на клубот беше обновено во ''Кванбајан Македонија'' во 1969 година. Конечно, во 1973 година клубот го смени своето име во ''Квинбејан Сити'', кое го задржува своето име уште од таа точка. == Наводи == * [[Австралиски Македонци|Македонски Австралијци]] {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://qcfc.com.au Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200726080601/https://qcfc.com.au/ |date=2020-07-26 }} * [https://www.facebook.com/Queanbeyan-City-FC-460659527322018/ Официјална страница на Фејсбук] * [http://www.capitalfootball.com.au/ Капитал Фудбал дома] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] [[Категорија:Македонски фудбалски клубови во странство]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Австралија]] rlk0ykji9szwgzotgq7k8o2f10pj5ea Хинокитиол 0 1248106 5625442 5573239 2026-09-08T20:12:05Z Bjankuloski06 332 5625442 wikitext text/x-wiki {{Chembox | ImageFileL1 = Gamma-thujaplicin.png | ImageSizeL1 = 125px | ImageAltL1 = Skeletal formula of hinokitiol | ImageFileR1 = Gamma-Thujaplicin-3D-balls.png | ImageSizeR1 = 125 | ImageAltR1 = Ball-and-stick model of the hinokitiol molecule | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 415528328 | Reference = <ref>[https://www.sigmaaldrich.com/US/en/product/aldrich/469521 β-Thujaplicin] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110716071442/http://www.sigmaaldrich.com/catalog/ProductDetail.do?N4=469521%7CALDRICH&N5=SEARCH_CONCAT_PNO%7CBRAND_KEY&F=SPEC |date=2011-07-16 }} at [[Sigma-Aldrich]]</ref> | IUPACName = 2-Hydroxy-6-propan-2-ylcyclohepta-2,4,6-trien-1-one | OtherNames = β-Thujaplicin; 4-Isopropyltropolone |Section1={{Chembox Identifiers | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 3485 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D04876 | ChEBI_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEBI = 10447 | InChI = 1/C10H12O2/c1-7(2)8-4-3-5-9(11)10(12)6-8/h3-7H,1-2H3,(H,11,12) | InChIKey = FUWUEFKEXZQKKA-UHFFFAOYAT | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 48310 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C10H12O2/c1-7(2)8-4-3-5-9(11)10(12)6-8/h3-7H,1-2H3,(H,11,12) | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = FUWUEFKEXZQKKA-UHFFFAOYSA-N | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNo = 499-44-5 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = U5335D6EBI | PubChem = 3611 | SMILES = O=C1/C=C(\C=C/C=C1/O)C(C)C }} |Section2={{Chembox Properties | C=10 | H=12 | O=2 | Appearance = Colorless to pale yellow crystals | Density = | MeltingPtC = 50 to 52 | MeltingPt_notes = | BoilingPtC = 140 | BoilingPt_notes = at 10 mmHg | Solubility = }} |Section3={{Chembox Hazards | MainHazards = | FlashPtC = 140 | AutoignitionPtC = }} }} '''Хинокитиол''' (β-thujaplicin) — природен [[терпеноид|монотерпеноид]] кој се наоѓа во дрвјата од семејството [[чемпреси]]. Тој е дериват на [[трополон]] и е еден од [[тујаплин]]ите. <ref>{{наведено списание|date=Мај 2009|title=Ефекти на исцедокот врз растот на габите и распаѓањето на западниот црвен кедар.|url=http://www.nrcresearchpress.com/doi/10.1139/W08-161|journal=Canadian Journal of Microbiology|volume=55|issue=5|pages=578–86|doi=10.1139/W08-161|pmid=19483786|vauthors=Chedgy RJ, Lim YW, Breuil C}}</ref> Хинокитиолот е широко користен за орална нега и производи за третман со широк спектар на антивирусни,<ref name=":0">{{наведено списание|date=Јануари 2009|title=Антивирусно дејство на цинк јонофор пиритион и хинокитиол против инфекции на пикорновирус.|url=https://jvi.asm.org/content/83/1/58|journal=Journal of Virology|volume=83|issue=1|pages=58–64|doi=10.1128/JVI.01543-08|pmc=2612303|pmid=18922875|vauthors=Krenn BM, Gaudernak E, Holzer B, Lanke K, Van Kuppeveld FJ, Seipelt J|access-date=2020-08-07|archive-date=2020-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721170341/https://jvi.asm.org/content/83/1/58|url-status=dead}}</ref> антимикробни <ref>{{Наведено списание|last1=Inamori|first1=Y.|last2=Shinohara|first2=S.|last3=Tsujibo|first3=H.|last4=Okabe|first4=T.|last5=Morita|first5=Y.|last6=Sakagami|first6=Y.|last7=Kumeda|first7=Y.|last8=Ishida|first8=N.|date=Септември 1999|title=Антимикробна активност и металопротеазна инхибиција на соединенија поврзани со хинокитиол, состојки на Thujopsis dolabrata S. и Z. hondai MAK|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10513629|journal=Biological & Pharmaceutical Bulletin|volume=22|issue=9|pages=990–993|doi=10.1248/bpb.22.990|issn=0918-6158|pmid=10513629}}</ref> и антиинфламаторни <ref>{{наведено списание|date=Јули 2015|title=Антиинфламаторни ефекти на хинокитиол врз епителните корнеални клетки: [[ин витро]] студија|journal=Eye|volume=29|issue=7|pages=964–71|doi=10.1038/eye.2015.62|pmid=25952949|vauthors=Ye J, Xu YF, Lou LX, Jin K, Miao Q, Ye X, Xi Y|pmc=4506343}}</ref> дејства. Хинокитиол претставува јонофор на цинк и железо, а дополнително е одобрен како адитив во храната.<ref>{{наведено списание|last=|first=|date=2016|title=Систем за мерење на стрес|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jhep/43/2/43_299/_article/-char/ja/|journal=Здравствена евалуација и промоција|language=en|volume=43|issue=2|pages=299–303|doi=10.7143/jhep.43.299|issn=1347-0086|via=}}</ref> Името на хинокитиолот потекнува од фактот дека првично бил изолиран во тајванскиот хиноки во 1936 година.<ref>{{наведено списание|date=Декември 2012|title=Tetsuo Nozoe: Хемија и живот|url=http://doi.wiley.com/10.1002/tcr.201200024|journal=Chemical Record|volume=12|issue=6|pages=599–607|doi=10.1002/tcr.201200024|pmid=23242794|vauthors=Murata I, Itô S, Asao T}}</ref> Всушност, тој е речиси отсутен кај јапонските хиноки, додека во голема концентрација (околу 0,04% од масата на срцевината на дрвјата) е содржан во [[Juniperus cedrus]], кедрово дрво хиба ([[Thujopsis|Thujopsis dolabrata]]) и западен црвен кедар ([[Thuja plicata]]). Може лесно да се извлече од кедровото дрво со растворувач и ултрасоникација.<ref>{{наведено списание|last1=Chedgy|first1=Russell J.|last2=Daniels|first2=C.R.|last3=Kadla|first3=John|last4=Breuil|first4=Colette|date=2007|title=Скрининг на габи кои се толерантни на екстракти од западен црвен кедар (Thuja plicata Donn). Дел 1. Лесна екстракција со ултрасоникација и квантификација на екстракти од HPLC со обратна фаза|url=http://www.degruyter.com/view/j/hfsg.2007.61.issue-2/hf.2007.033/hf.2007.033.xml|journal=Holzforschung|volume=61|issue=2|pages=190–194|doi=10.1515/HF.2007.033|issn=0018-3830|via=}}</ref> Хинокитиол е структурно поврзан со [[Tropolone|трополон]], на кој му недостасува супституентот на изопропил. Трополоните се добро познати [[Chelation|хелатни агенси]]. == Антимикробна активност == Хинокитиолот има широк спектар на биолошки активности, од кои многу се истражувани и карактеризирани во литературата. Првата, и најпозната, е моќната антимикробна активност против многу бактерии и габи, без оглед на отпорноста на антибиотици.<ref>{{наведено списание|date=Јуни 2013|title=Ин витро антимикробен и антиканцероген потенцијал на хинокитиолот против орални патогени и орални ракови клетки|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0944501312001462|journal=Microbiological Research|volume=168|issue=5|pages=254–62|doi=10.1016/j.micres.2012.12.007|pmid=23312825.|vauthors=Shih YH, Chang KW, Hsia SM, Yu CC, Fuh LJ, Chi TY, Shieh TM}}</ref><ref>{{наведено списание|date=Септември 2007|title=Механизмот на бактерицидната активност на хинокитиол|url=http://joi.jlc.jst.go.jp/JST.Journalarchive/bio1996/12.101?from=CrossRef|journal=Biocontrol Science|volume=12|issue=3|pages=101–10|doi=10.4265/bio.12.101|pmid=17927050|vauthors=Morita Y, Sakagami Y, Okabe T, Ohe T, Inamori Y, Ishida N}}</ref> Поточно, се покажало дека хинокитиолот е ефикасен против Streptococcus pneumoniae, Streptococcus mutans и Staphylococcus Aureus, вообичаени човечки патогени.<ref>{{наведено списание|display-authors=6|date=2016-09-28|editor-last=Hassan|editor-first=Imtaiyaz|title=Евалуација на антибактерискиот потенцијал на течности и пареа фаза на фенолни есенцијални масла против орални микроорганизми|journal=PLOS ONE|volume=11|issue=9|pages=e0163147|doi=10.1371/journal.pone.0163147|pmc=5040402|pmid=27681039|vauthors=Wang TH, Hsia SM, Wu CH, Ko SY, Chen MY, Shih YH, Shieh TM, Chuang LC, Wu CY|doi-access=free}}</ref><ref name=":1">{{наведено списание|display-authors=6|date=Јуни 2019|title=Антибактериска активност на хинокитиолот против антибиотик-резистентни и подложни патогени бактерии кои преовладуваат во усната шуплина и горните дишни патишта|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1348-0421.12688|journal=Microbiology and Immunology|volume=63|issue=6|pages=213–222|doi=10.1111/1348-0421.12688|pmid=31106894|vauthors=Domon H, Hiyoshi T, Maekawa T, Yonezawa D, Tamura H, Kawabata S, Yanagihara K, Kimura O, Kunitomo E, Terao Y}}</ref> Дополнително, се покажало дека хинокитиолот има инхибиторни ефекти врз [[Chlamydia trachomatis]] и може да биде клинички корисен како тописки лек.<ref>{{наведено списание|date=Јуни 2005|title=Ин витро инхибиторни ефекти на хинокитиолот врз пролиферацијата на Кламидија трахоматис|url=https://aac.asm.org/content/49/6/2519|journal=Antimicrobial Agents and Chemotherapy|volume=49|issue=6|pages=2519–21|doi=10.1128/AAC.49.6.2519-2521.2005|pmc=1140513|pmid=15917561|vauthors=Yamano H, Yamazaki T, Sato K, Shiga S, Hagiwara T, Ouchi K, Kishimoto T|access-date=2020-08-07|archive-date=2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611014024/https://aac.asm.org/content/49/6/2519|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/646005570|title=Вторични метаболити на западниот црвен кедар (Thuja plicata): нивните биотехнолошки апликации и улога во обезбедување на природна издржливост|last=Chedgy, Russell.|date=2010|publisher=Lambert Academic Publishing|isbn=978-3-8383-4661-8|location=Saarbrucken, Germany|pages=|oclc=646005570}}</ref> == Антивирусна активност == Најновите студии покажуваат дека хинокитиолот исто така има и антивирусно дејство кога се користи во комбинација со цинк соединение против неколку човечки вируси, вклучувајќи ги риновирус, коксакивирус и менговирус.<ref name=":0" /> Со лекување на вирусни инфекции има потенцијал за добивање на масовна економска корист и е од голема важност за глобалните институции, како што е [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]]. Со нарушување на обработката на вирусни полибелковини, хинокитиолот ја инхибира вирусна репликација - сепак, оваа способност зависи од достапноста на бивалентни метални јони, бидејќи хинокитиолот е нивни [[хелатор]].<ref name=":0" /> Присуството на цинк во комбинација со хинокитиол ги поддржува овие способности и е дискутирано подолу. == Други активности == Дополнително на широкиот спектар на антимикробна активност, хинокитиолот исто така поседува антиинфламаторни и антитуморни активности, кои се одликуваат со голем број на [[ин витро]] клеточни студии и ин виво студии за животни. Хинокитиолот ги инхибира клучните воспалителни маркери и патеки, како што се TNF-a и NF-kB, а неговиот потенцијал за третман на хронични воспалителни или автоимуни состојби се истражува. Откриено е дека хинокитиолот врши цитотоксичност на неколку истакнати ракови клеточни линии со поттикнување на автофагоцитни процеси.<ref name=":2">{{наведено списание|last1=Lee|first1=Tae Bok|last2=Jun|first2=Jin Hyun|date=2019-06-30|title=Може ли хинокитиолот да убие канцерогени клетки? Алтернативен терапевтски агенс против рак преку афтофагија и апоптоза|url=http://www.kjcls.org/journal/view.html?doi=10.15324/kjcls.2019.51.2.221|journal=The Korean Journal of Clinical Laboratory Science|language=en|volume=51|issue=2|pages=221–234|doi=10.15324/kjcls.2019.51.2.221|issn=1738-3544|via=}}</ref><ref name=":3">{{наведено списание|display-authors=6|date=Март 2018|title=Хинокитилот ја инхибира миграција на А549 белодробните ракови клетки преку сузбивање на MMPs и индукција на антиоксидансни ензими и апоптоза|journal=International Journal of Molecular Sciences|volume=19|issue=4|pages=939|doi=10.3390/ijms19040939|pmc=5979393|pmid=29565268|vauthors=Jayakumar T, Liu CH, Wu GY, Lee TY, Manubolu M, Hsieh CY, Yang CH, Sheu JR|doi-access=free}}</ref> == Коронавирус истражување == Потенцијалните антивирусни ефекти на хинокитиолот произлегуваат од неговото дејство како цинк јонофор. Хинокитиолот овозможува прилив на јони на цинк во клетките, коишто ја инхибираат репликациската машинерија на РНК вирусите, и последователно ја инхибираат репликацијата на вирусот.<ref name=":0" /> Некои забележителни РНК вируси се инфлуенца вирус, САРС.<ref name=":4">{{наведено списание|date=Ноември 2010|editor-last=Andino|editor-first=Raul|title=Zn(2+) ја инхибира [[ин витро]] РНА полимеразната активност на коронавирус и артеровирус, а цинк јонофорите ја блокираат репликација на овие вируси во клеточна култура.|journal=PLOS Pathogens|volume=6|issue=11|pages=e1001176|doi=10.1371/journal.ppat.1001176|pmc=2973827|pmid=21079686|vauthors=te Velthuis AJ, van den Worm SH, Sims AC, Baric RS, Snijder EJ, van Hemert MJ|doi-access=free}}</ref> Јоните на цинк можеа значително да ја инхибираат вирусната репликација во клетките, со што докажува дека дејството зависи од приливот на цинк. Оваа студија е направена со цинк јонофор пиритион, кој функционира многу слично со хинокитиолот.<ref name=":4" /> Во клеточните култури, хинокитиолот го инхибира човечкиот риновирус, коксакивирус и мултипликацијата на менговивирус. Хинокитиолот се меша во обработката на вирусни полибелковини, при што ја инхибира репликација на пикорновирусите. Хинокитиолот ја инхибира репликацијата на пикорновируси со нарушување на обработката на вирусната полибелковина, и со тоа што антивирусната активност на хинокитиолот зависи од достапноста на цинк јони.<ref name=":0" /> == Јонофор на железо == Се покажа дека хинокитиолот го обновува производството на [[хемоглобин]] кај [[глодач]]ите. Хинокитиолот делува како јонофор на железо за канализирање на железо во клетките,<ref>{{наведено списание|display-authors=6|date=Мај 2017|title=Обновениот транспорт на железо со мала молекула промовира апсорпција и хемоглобинизација кај животните|journal=Science|volume=356|issue=6338|pages=608–616|doi=10.1126/science.aah3862|pmc=5470741|pmid=28495746|vauthors=Grillo AS, SantaMaria AM, Kafina MD, Cioffi AG, Huston NC, Han M, Seo YA, Yien YY, Nardone C, Menon AV, Fan J, Svoboda DC, Anderson JB, Hong JD, Nicolau BG, Subedi K, Gewirth AA, Wessling-Resnick M, Kim J, Paw BH, Burke MD}}</ref><ref>{{наведено списание|last=Service|first=Robert|date=2017-05-11|title=Молекулата Iron Man ја враќа рамнотежата на клетките|url=http://www.sciencemag.org/news/2017/05/iron-man-molecule-restores-balance-cells|journal=Science|volume=|pages=|doi=10.1126/science.aal1178|issn=0036-8075|via=}}</ref> зголемувајќи го нивото на железо внатре во клетките. Околу 70% од железото во луѓето е содржано во црвените крвни клетки, конкретно во хемоглобинскиата белковина. Железото е од суштинско значење за скоро сите живи организми, и тој е клучен елемент за неколку анатомски функции, како што се системот за транспорт на [[кислород]], синтезата на деоксирибонуклеинска киселина (ДНК), како и транспортот на електрони. Недостатокот на железо може да доведе до нарушувања во крвта, како што е анемија, која значително ги оштетува физичките и менталните перформанси.<ref>{{наведено списание|date=Февруари 2014|title=Преглед на железо и неговата важност за здравјето на луѓето|url=|journal=Journal of Research in Medical Sciences|volume=19|issue=2|pages=164–74|pmc=3999603|pmid=24778671|vauthors=Abbaspour N, Hurrell R, Kelishadi R}}</ref> == Синергизам на цинк == Хинокитиол е [[јонофор]] на цинк и оваа способност се верува дека ја инхибира вирусната репликација. Накратко, како јонофор на цинк, хинокитилот помага во транспортот на молекули во клетките преку [[плазма мембрана]]та или [[Меѓуклеточна мембрана|меѓуклеточната мембрана]], со што се зголемува внатреклеточната концентрација на наведената молекула (пр. цинк). Оттука, со искористување на [[Антивирусен|антивирусните]] својства на цинкот, во комбинација со хинокитиол, внесувањето на цинк може да се забрза. == Истражување на ракот == Во клеточните култури и студиите со животни, се покажало дека хинокитиолот ја инхибира метатезата<ref name=":3" /><ref>{{Cite journal|url=https://www.medsci.org/v17p0403.htm|title=Хинокитиолот ја инхибира метастазата на туморот со инхибиција на хепараназа преку вонклеточен регулиран сигнал киназа и белковинската киназа Б патека|journal=International Journal of Medical Sciences |date=2020-02-04|archive-url=|archive-date=|access-date=|volume=17 |issue=3 |pages=403–413 |doi=10.7150/ijms.41177 |last1=Wu |first1=Yueh-Jung |last2=Hsu |first2=Wei-Jie |last3=Wu |first3=Li-Hsien |last4=Liou |first4=Huei-Pu |last5=Pangilinan |first5=Christian Ronquillo |last6=Tyan |first6=Yu-Chang |last7=Lee |first7=Che-Hsin |pmid=32132875 |pmc=7053356 }}</ref> и има антипролиферативни ефекти врз раковите клетки.<ref name=":2" /><ref>{{наведено списание|date=Април 2016|title=Хинокитиолот ја инхибира васкулогената мимикрична активност на матични / прогениторни клетки на карцином на дојка преку протеазом посредувана деградација на рецепторот на фактор на раст на епидермисот|journal=Oncology Letters|volume=11|issue=4|pages=2934–2940|doi=10.3892/ol.2016.4300|pmc=4812586|pmid=27073579|vauthors=Tu DG, Yu Y, Lee CH, Kuo YL, Lu YC, Tu CW, Chang WW}}</ref><ref>{{наведено списание|display-authors=6|date=Март 2019|title=β-Thujaplicin индуцира автофагична клеточна смрт, апоптоза и прекин на клеточниот циклус преку сигнализирање со ROS-посредувана Akt и p38 / ERK MAPK сигнализација кај човечкиот хепатоцелуларен карцином|journal=Cell Death & Disease|volume=10|issue=4|pages=255|doi=10.1038/s41419-019-1492-6|pmc=6420571|pmid=30874538|vauthors=Zhang G, He J, Ye X, Zhu J, Hu X, Shen M, Ma Y, Mao Z, Song H, Chen F}}</ref><ref>{{наведено списание|display-authors=6|date=Септември 2015|title=Хинокитиолот има антиканцерогена активност преку минимизирање на ММП 9/2 и зајакнување на ензимите на каталаза и SOD: Ин виво засилување на хистоархитектурата на белите дробови|journal=Molecules|volume=20|issue=10|pages=17720–34|doi=10.3390/molecules201017720|pmid=26404213|vauthors=Huang CH, Jayakumar T, Chang CC, Fong TH, Lu SH, Thomas PA, Choy CS, Sheu JR|doi-access=free|pmc=6332280}}</ref><ref>{{Наведено списание|last1=Lee|first1=Tae-Bok|last2=Seo|first2=Eun-Ju|last3=Lee|first3=Ji-Yun|last4=Jun|first4=Jin Hyun|date=December 2018|title=Синергистички антиканцерогени ефекти на [[куркумин]] и хинокитиол врз гефитиниб резистентен неситноклеточен карцином на белите дробови|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1934578X1801301223|journal=Natural Product Communications|language=en|volume=13|issue=12|pages=1934578X1801301|doi=10.1177/1934578X1801301223|issn=1934-578X}}</ref><ref>{{наведено списание|date=Јуни 2013|title=Ин витро антимикробен и антиканцероген потенцијал на хинокитиолот против орални патогени и орални ракови клеточни линии|url=|journal=Microbiological Research|volume=168|issue=5|pages=254–62|doi=10.1016/j.micres.2012.12.007|pmid=23312825|vauthors=Shih YH, Chang KW, Hsia SM, Yu CC, Fuh LJ, Chi TY, Shieh TM}}</ref> == Недостаток на цинк == Докажано е дека има дефицит на цинк во некои туморски клетки, а враќањето на оптимално ниво на цинк во клетките може да доведе до сузбивање на растот на туморот. Хинокитиолот е документиран како јонофор на цинк, но сепак се потребни повеќе истражувања за да се воспостават ефективни концентрации на методите за испорака на хинокитиол и цинк. • „Ефекти на диетален цинк врз растот на меланомот и експерименталната метастаза...“<ref>{{наведено списание|last1=Murray|first1=Michael J.|last2=Erickson|first2=Kent L.|last3=Fisher|first3=Gerald L.|date=1983-12-01|title=Ефекти на диетален цинк врз растот на меланом и експерименталната метастаза|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0304383583902069|journal=Cancer Letters|language=en|volume=21|issue=2|pages=183–194|doi=10.1016/0304-3835(83)90206-9|pmid=6652622 |issn=0304-3835|via=}}</ref> • „Недостатокот на диетален цинк го забрзува развојот на карцином на хранопроводникот со поттикнување на посебен воспалителен знак...“<ref>{{Наведено списание|last1=Taccioli|first1=C|last2=Chen|first2=H|last3=Jiang|first3=Y|last4=Liu|first4=X P|last5=Huang|first5=K|last6=Smalley|first6=K J|last7=Farber|first7=J L|last8=Croce|first8=C M|last9=Fong|first9=L Y|date=October 2012|title=Недостаток на диетален цинк го забрзува развојот на карцином на хранопроводот со предизвикување на посебен воспалителен знак|journal=Oncogene|language=en|volume=31|issue=42|pages=4550–4558|doi=10.1038/onc.2011.592|issn=0950-9232|pmid=22179833.|pmc=3310953}}</ref> • „Врска помеѓу нивото на серумски цинк и [[рак на белите дробови]]: мета-анализа на набљудувачки студии...“<ref>{{наведено списание|date=Мај 2019|title=Врска помеѓу нивото на серумски цинк и рак на белите дробови: мета-анализа на набљудувачки студии|journal=World Journal of Surgical Oncology|volume=17|issue=1|pages=78|doi=10.1186/s12957-019-1617-5|pmc=6503426|pmid=31060563|vauthors=Wang Y, Sun Z, Li A, Zhang Y|doi-access=free}}</ref> • „Напредок во истражувањето за врската помеѓу недостаток на цинк, сродни микроРНА и карцином на хранопроводот...“<ref>{{наведено списание|date=Ноември 2017|title=Напредок во истражувањето за врската помеѓу недостаток на цинк, сродни микроРНА и карцином на хранопроводот|url=http://doi.wiley.com/10.1111/1759-7714.12493|journal=Thoracic Cancer|volume=8|issue=6|pages=549–557|doi=10.1111/1759-7714.12493|pmc=5668500.|pmid=28892299|vauthors=Liu CM, Liang D, Jin J, Li DJ, Zhang YC, Gao ZY, He YT}}</ref> == Производи кои содржат хинокитиол == Хинокитиолот е широко користен во голем број на производи, вклучувајќи: козметика, паста за заби, орален спреј, крема за сончање и производи за раст на косата. Еден од водечките брендови во продажба на производи кои содржат хинокитиол е Hinoki Clinical. Hinoki Clinical (1956) е основана непосредно откако започнала првата „индустрискa екстракција на хинокитиол“ во 1955 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.hinoki.co.jp/products/hinokitiol/|title=Историја на Hinoki Clinical|last=|first=|date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=|access-date=|website=Hinoki Clinical}}</ref> Hinoki, во моментов има над 18 различни варијации на производи со хинокитиол како состојка. Друг бренд, именуван како „Relief Life“,<ref>{{Cite web|url=https://www.anshin-tsuuhan.com/item/propogreen.html|title=Real Life - Линија на продукти|last=|first=|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825044915/https://www.anshin-tsuuhan.com/item/propogreen.html|archive-date=2018-08-25|url-status=dead|access-date=|website=Anshin Tshuuhan}}</ref> се пофали со над еден милион продажба со нивната „Забна серија“ на паста за заби која содржи хонокитол.<ref>{{Cite web|url=https://item.rakuten.co.jp/anshintsuuhan/10000015/|title=Страница на производот Забна Серија|last=|first=|date=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Rakuten}}</ref> Други забележителни производители на производи засновани на хинокитиол вклучуваат Otsuka Pharmaceuticals, Kobayashi Pharmaceuticals, Taisho Pharmaceuticals, SS Pharmaceuticals. Покрај Азија, компании како што се Swanson Vitamins®, започнуваат со употреба на хинокитиол во производи за потрошувачка на пазари во САД <ref>{{Cite web|url=https://www.swansonvitamins.com/now-foods-coq10-antioxidant-serum-1-fl-oz-liquid|title=Антиоксидански серум|last=|first=|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611014016/https://www.swansonvitamins.com/now-foods-coq10-antioxidant-serum-1-fl-oz-liquid|archive-date=2020-06-11|access-date=|website=Swanson Vitamins US|url-status=dead}}</ref>. и Австралија <ref>{{Cite web|url=https://www.swansonaustralia.com/en/home/1033-now-foods-solutions-hyaluronic-acid-firming-serum-1-fl-oz-30ml.html|title=Антиоксидански серум Австралија|last=|first=|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611015516/https://www.swansonaustralia.com/en/home/1033-now-foods-solutions-hyaluronic-acid-firming-serum-1-fl-oz-30ml.html|archive-date=2020-06-11|access-date=|website=Swanson Vitamins US|url-status=dead}}</ref> како антиоксидансен серум, а и други производи. Во 2006 година, хинокитиол бил категоризиран во списокот на домашни супстанци во [[Канада]] како постојан, небиоакумулативен и нетоксичен за водните организми.<ref>{{Cite web|url=https://open.canada.ca/data/en/dataset/1d946396-cf9a-4fa1-8942-4541063bfba4|title=Детални резултати за категоризација на списокот на домашни супстанции - Портал за отворена влада|last=Secretariat, Treasury Board of Canada; Secretariat, Treasury Board of Canada|date=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=open.canada.ca}}</ref> [[Environmental Working Group|Работната група за животна средина]], американска активистичка група, посвети страница за состојката хинокитиол во која е наведено дека е „ниско опасна“ во области како што се „Алергии и имунотоксичност“, „Рак“ и „Развој и репродуктивна токсичност“ <ref>{{Cite web|url=https://www.ewg.org/skindeep/ingredients/702859-HINOKITIOL/|title=EWG Skin Deep® {{!}} Што е HINOKITIOL|last=|first=|date=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=EWG}}</ref> давајќи му на хинокитиол резултат 1-2.<ref>{{Cite web|url=https://www.ewg.org/skindeep/ingredients/705335-PROPYLPARABEN/|title="EWG Skin Deep® {{!}} Што е PROPYLPARABEN|last=|first=|date=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=EWG}}</ref> == Dr ZinX == На 2 април 2020 година, Аванс Нанотек,<ref>{{Cite web|url=https://www.advancenanotek.com/|title=Напреден NanoTek {{!}} Прав од цинк оксид|last=|first=|date=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Advance Nanotek}}</ref> австралиски производител на [[цинк оксид]], поднел заедничка апликација за патент со AstiVita Limited,<ref>{{Cite web|url=https://www.astivita.com.au/|title=Здравје и Убавина - AstiVita|last=|first=|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130426145427/https://www.astivita.com.au/|archive-date=2013-04-26|url-status=dead|access-date=|website=AstiVita}}</ref> за антивирусен состав којшто вклучувал разни производи за орална нега <ref>{{Cite web|url=http://pericles.ipaustralia.gov.au/ols/auspat/applicationDetails.do?applicationNo=2020900820|title=IP Австралија: AusPat|last=|first=|date=Влада на Австралија|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611014019/http://pericles.ipaustralia.gov.au/ols/auspat/applicationDetails.do?applicationNo=2020900820|archive-date=2020-06-11|url-status=dead|access-date=|website=IP Australia}}</ref> кои содржат хинокитиол како витална компонента. Марката што сега го вклучува овој нов изум се нарекува Dr ZinX и најверојатно ќе ја објави својата комбинација Zinc + Hinokitiol во 2020 година.<ref>{{Cite web|url=https://www.asx.com.au/asxpdf/20200520/pdf/44hzh0v8bqgvlx.pdf|title=Ажурирање на патент Astivita|last=|first=|date=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Australian Stock Exchange}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.drzinx.com/|title=Цинк + хинокитол|last=|first=|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613083518/https://www.drzinx.com/|archive-date=2020-06-13|access-date=|website=Dr ZinX|url-status=dead}}</ref> На 18.05.2002 година, д-р ZinX ги објави резултатите од тестот "Квантитативен тест за суспензија за проценка на вируцидна активност во медицинската област" <ref>{{Cite web|url=https://www.asx.com.au/asxpdf/20200520/pdf/44hzh0v8bqgvlx.pdf|title=AstiVita- Резултати од тестот за Dr ZinX cинк + хинокитиол комбинација|last=|first=|date=|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=ASX (Australian Stock Exchange)}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.drzinx.com/testresults|title=Dr ZinX тест резултати|last=|first=|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611014014/https://www.drzinx.com/testresults|archive-date=2020-06-11|url-status=dead|access-date=|website=Dr ZinX Oral Spray}}</ref> со враќање на намалувањето од '3.25 log' (намалување од 99,9%) за уредна концентрација во 5 минути против сурогатот КОВИД-19 Фелин Коронавирус.<ref>{{Cite web|url=https://www.tga.gov.au/surrogate-viruses-use-disinfectant-efficacy-tests-justify-claims-against-covid-19|title=Употреба на сурогат вируси во тестови за ефикасност на дезинфекција за да се оправдаат тврдењата против СОВИД-19|last=Администрација, Австралиска Влада - Одделение за здравствени терапевтски добра|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611021048/https://www.tga.gov.au/surrogate-viruses-use-disinfectant-efficacy-tests-justify-claims-against-covid-19|archive-date=2020-06-11|url-status=dead|access-date=|website=Therapeutic Goods Amdinistration (TGA)}}</ref> Цинк е суштински додаток во исхраната и [[микроелемент]] во телото. На глобално ниво, се проценува дека 17,3% од популацијата има несоодветен внес на цинк.<ref>{{наведено списание|date=2012-11-29|editor-last=Bhutta|editor-first=Zulfiqar A.|title=Проценка на глобалната преваленца на недостаток на цинк: резултати засновани на достапноста на цинк во националните снабдувани прехранбени производи и преваленцата на зашеметување|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=11|pages=e50568|bibcode=2012PLoSO...750568W|doi=10.1371/journal.pone.0050568|pmc=3510072|pmid=23209782.|vauthors=Wessells KR, Brown KH|doi-access=free}}</ref><ref>{{наведено списание|date=Ноември 2002|title=Минерална доза која ја внесуваат возрасни со додатоци и без суплеметни во третиот национален преглед за здравствена и хранлива анкета|url=https://academic.oup.com/jn/article/132/11/3422/4687273|journal=The Journal of Nutrition|volume=132|issue=11|pages=3422–7|doi=10.1093/jn/132.11.3422|pmid=12421862|vauthors=Ervin RB, Kennedy-Stephenson J}}</ref> == Ветувачка иднина == Почнувајќи од 2000-тите, истражувачите сфатија дека хинокитиолот може да биде од вредност како фармацевт, особено за инхибиција на бактеријата Chlamydia trachomatis. Хемичарот Мартин Бурк и колегите на Универзитетот Illinois Urbana–Champaign и на други институции откриле значителна медицинска употреба на хинокитиол. Целта на Бурк била да се надмине нередовниот транспорт на железо кај животните. Недостатоците на неколку белковини можат да доведат до недостаток на железо во клетките (анемија) или спротивен ефект, хемохроматоза.<ref>{{Cite web|url=https://www.acs.org/content/acs/en/molecule-of-the-week/archive/h/hinokitiol.html|title=Хинокитиол|last=|first=|date=|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-06|website=American Chemical Society}}</ref> Користејќи ги генски-деплетираните култури на квасец како сурогати, истражувачите прикажале библиотека со мали биомолекули за знаци на транспорт на железо а со тоа и раст на клетките. Хинокитиолот се појавил како оној што ја вратил функционалноста на клетките. Тимот со понатамошната работа го поставил механизмот со кој хинокитиолот го обновува или го намалува клеточното железо.<ref>{{Cite journal|title=Обновениот транспорт на железо со мала молекула промовира апсорпција и хемоглобинизација кај животните|url=https://archive.org/details/science_2017-05-12_356_6338/page/608|last=Grillo AS, Santa Maria AM, Kafina MD, Cioffi AG, HUston NC, Han M|journal=Science |date=Мај 2017|volume=356 |issue=6338 |pages=608–616 |doi=10.1126/science.aah3862 |pmid=28495746 |pmc=5470741 }}</ref> Потоа, тие ја префрлиле својата студија кај цицачи и откриле дека кога глодачите што биле дизајнирани да немаат „белковини за железо“ се хранат со хонокитиол, повторно ja вратиле апсорбцијата на железо во цревата. Во слична студија на зебра риба, молекулата ја вратило продукцијата на хемоглобин.<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencemag.org/news/2017/05/iron-man-molecule-restores-balance-cells|title=Iron Man молекулата го враќа балансот на клетките|last=Service RF|date=Мај 2017|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Science Magazine}}</ref> Со коментар за работата на Бурк и др. ја именува Хинокитиолот како „молекула на железен човек“. Ова е соодветно /иронично затоа што првото име на откривачот Нозое може да се преведе на англиски јазик како „железен човек“. Значајни истражувања се исто така спроведени и за оралните апликации на хинокитиол со оглед на зголемената побарувачка за хинокитиол засновани орални производи. Една таква студија, поврзана со 8 различни институции во Јапонија, со наслов: „Антибактериска активност на хинокитолот против антибиотик-резистентни и-подложни патогени бактерии што предоминираат во усната шуплина и горните дишни патишта“ дошле до заклучок дека „Хинокитиолот покажува антибактериска активност против широк спектар на патогени бактерии и има мала цитотоксичност кон епителните клетки на човекот.<ref name=":1" /> == Релевантни студии == == Наводи == <!-- Inline citations added to your article will automatically display here. See en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB for instructions on how to add citations. --> {{reflist}} [[Категорија:Монотерпини]] [[Категорија:Трополони]] [[Категорија:Прехранбени адитиви]] [[Категорија:Хелатни агенси]] j8ltbpg92zzkwo5lmvy6a4vihns6za4 Студенчишка базилика 0 1248454 5625325 4358213 2026-09-08T14:36:22Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625325 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име=Св. Ѓорѓи |слика= Ранорхистијанска базилика, арх локалитет Св. Ѓорѓи Студенчишта 04.jpg |опис= Остатоци од базиликата | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=06 | lat_sec=19 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=49 | lon_sec=00 |место=Охрид |општина=Охрид |тип=базилика |тип1=некропола |период=старохристијанско време |период1= |период2= }} '''Св. Ѓорѓи''' — [[археолошко наоѓалиште]] во населбата [[Студенчишта]], [[Охрид]]. Претставува [[базилика]] и [[некропола]] од [[старохристијанско време]]<ref>[https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4/ Охрид]</ref>. Базиликата е откриена во 1954 година, поставена на падините на Петринска Планина, 3&nbsp;км источно од античкиот [[Лихнид]] и во непосредна близинана [[Билјанини Извори]]. Лежи лево од патот Охрид - [[Свети Наум (манастир)|Св. Наум]] <ref name="АрхеоКарта1">{{АрхеоКарта|273}}</ref> Има димензии од 29 × 73,5&nbsp;м. Со прекини истражувања се вршени сè до 1971 година. Таа е [[кораб (архитектура)|трикорабна]], со [[нартекс]], двоен [[атриум]], бочни анекси, катехуменеум и [[крстилница]]. [[Некропола]]та е сместена јужно од базиликата и има [[гроб]]ови од камени конструкции.<ref name="АрхеоКарта1" /> Користејќи го теренот, сите простории се каскадно поставувани од исток кон запад. Од декоративна пластика се откриени фрагменти од [[олтар]]ната преграда. [[Наос]]от, нартексот и катехуменеумот се покриени со стилизирани геометриско-цветни елементи и животински претстави со евхаристично значење. Бочните кораби, северниот анекс и крстилницата се покриени со [[керамика|керамички]] плочи. Според декоративната пластика и мозаичната декорација, базиликата е датирана кон крајот на [[V век|V]] или на почетокот на [[VI век]]. Истражувањата ги вршеле [[Васил Лахтов]], [[Вера Битракова]] и [[Владо Маленко]].<ref name="АрхеоКарта2">{{АрхеоКарта|262}}</ref> == Мозаици == [[Податотека:Ранорхистијанска базилика, арх локалитет Св. Ѓорѓи Студенчишта 02.jpg|мини|лево|200п|Мозаик од базиликата.]] Базиликата изобилува со подни [[мозаик|мозаици]], од кои највеќето во нартекот и средниот кораб. Краевите на правоаголните подрачја се покриени со плетеници во облик на рибарски јазол, а аглите се исполнети со стилизирани бели цветови на лотос. Во кружните полиња, од север на југ, се наредени птици, риби во вода, кантароси, геометриски орнаменти и друго. Во средишниот дел има изолирани слики на птици со гранчиња, риби една над друга, а потоа и разни плодови: грозје, јаболки, круши, кошница со репка и др.<ref name="Macedonium"/> Исклучителна е претставата на [[кантарос]]от, од кој два [[паун]]а пијат вода. Од него излегуваат и две [[бршлен]]ови грачиња со стилизирани листови од сцревиден облик. Гранчињата го пополнуваат просторот на [[апсида]]та, а пауните се изработени стилизирано. Цветовете се розово-виолетови, жолто-портокалови, сиво-сини, маслинесто-сиви, црни и бели.<ref name="Macedonium">{{нмс | url = http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=2&pid=5&ppid=99&tid=110 | title = Базиликата Студенчишта | access_date = 7 април 2014 | publisher = Macedonium | accessdate = 2020-11-20 | archive-date = 2020-11-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201127223421/http://www.macedonium.org/Macedonium.aspx?jazik=2&kid=2&pid=5&ppid=99&tid=110 | url-status = dead }}</ref> Објектот е прогласен за [[културно наследство на Македонија]]. == Поврзано == *[[Список на археолошки наоѓалишта во Охридско]] *[[Список на средновековни некрополи во Македонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Studenčišta (archaeological site)}} * [http://galicica.org.mk/kulturno-i-istorisko-nasledstvo/ranohristijanska-bazilika-studenchishta/ Ранохристијанска базилика - Студенчишта] {{Архео-Охрид}} {{КНМ-Охрид}} oze97ou83j8634iy2z5its1d9miovm4 Финансиски услуги 0 1250748 5625698 5611709 2026-09-09T08:48:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625698 wikitext text/x-wiki '''Финансиски услуги''' — економски услуги обезбедени од индустријата за финансии, кои опфаќаат широк спектар на деловни активности кои управуваат со пари, вклучувајќи [[кредитна унија|кредитни унии]], [[банки]], компании со [[Кредитна картица|кредитни картички]], [[Осигурување|осигурителни]] компании, [[Сметководство|сметководствени]] компании, компании за финансирање потрошувачи, [[брокер]]и за инвестиции, [[инвестициски фондови]] , поединечни менаџери и некои претпријатија спонзорирани од владата<ref>{{cite web|title=Financial Services: Getting the Goods|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/finserv.htm|publisher=IMF|accessdate=8 September 2015|date=28 March 2012}}</ref> . Компаниите за финансиски услуги се присутни на сите економски развиени географски локации и имаат тенденција да се групираат во локални, национални, регионални и меѓународни финансиски центри како [[Лондон]],[[Њујорк]] и [[Токио]]. ==Историја== [[File:Access to a financial account or services, OWID.svg|thumb|upright=1.3|Промена на пристапот до финансиска сметка или услуги помеѓу 2005 и 2014 година по земја<ref>{{cite web |title=Access to a financial account or services |url=https://ourworldindata.org/grapher/access-to-a-financial-account-or-services |website=Our World in Data |accessdate=15 February 2020}}</ref>]] Терминот „финансиски услуги“ станал пораспространет во [[САД]] делумно како резултат на Законот за Грем-Лич-Блаили од крајот на 90-тите години на минатиот век, со кој се овозможило спојување на различни типови компании кои работеле во индустријата за финансиски услуги на САД во тоа време<ref>{{cite web|url=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/z?d106:SN00900:@@@D&summ2=m&|title=Bill Summary & Status 106th Congress (1999 - 2000) S.900 CRS Summary - Thomas (Library of Congress)|accessdate=2011-02-08|archive-date=2016-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704224744/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/z?d106:SN00900:@@@D&summ2=m&|url-status=dead}}</ref>. Компаниите обично имаат два различни пристапи кон овој нов вид деловна активност. Еден пристап би бил банка која едноставно купува осигурителна компанија или инвестициска банка, ги чува оригиналните брендови на стекнатата фирма и ја додава аквизицијата на нејзината холдинг-компанија едноставно за да ја диверзифицира својата заработка. Надвор од САД (на пример, [[Јапонија]]), компаниите за нефинансиски услуги се дозволени во велепоседничкото друштво. Во ова сценарио, секоја компанија сè уште изгледа независно и има свои клиенти, итн. Во другиот стил, една банка едноставно би создала своја брокерска поделба или оддел за осигурување и би се обидела да ги продаде тие производи на своите постоечки клиенти, со стимулации за комбинирање на сите работи со една компанија. ==Односи со владата== Финансискиот сектор традиционално е меѓу оние што добиваат поддршка од владата во време на раширена [[економска криза]]. Како и да е, таквите спасувачки заеми уживаат помалку поддршка од јавноста отколку оние за другите индустрии<ref>The Economist, April 4th 2020, page 51.</ref>. ==Банки== ===Услуги за комерцијално банкарство=== [[Комерцијална банка]] е она што вообичаено се нарекува едноставно банка. Терминот „''комерцијална''“ се користи за да се разликува од [[инвестициска банка]], вид на субјект за финансиски услуги, кој наместо да позајмува пари директно на деловна активност, им помага на деловните субјекти да соберат пари од други фирми во форма на обврзници (долг) или акции (капитал) ) Примарното работење на деловните банки вклучува: *Чување на пари, истовремено дозволувајќи повлекување кога е потребно *Издавање на чековни книшки за да можат да се плаќаат сметките и да се доставуваат други видови плаќања по пошта *Обезбедување на лични заеми, комерцијални заеми и хипотекарни заеми (обично заеми за купување куќа, имот или деловна активност) *Издавање на кредитни картички и обработка на трансакции со кредитни картички и наплата *Издавање на дебитни картички за употреба како замена за чекови *Дозволени финансиски трансакции на филијали или со употреба на автоматски машини (банкомати) *Обезбедување трансфер на средства и електронски трансфер на средства помеѓу банки *Олеснување на постојаните налози и директни дебити, така што плаќањата за сметките може да се вршат автоматски *Обезбедување договори за пречекорување средства за привремено унапредување на сопствените пари на банката за исполнување на месечните обврски за трошење во тековната сметка на клиентот. *Обезбедување систем за интернет банкарство за да им олесне на клиентите да ги прегледуваат и ракуваат нивните сметки преку Интернет. *Обезбедување аванс на картичката со наплата од сопствените пари на банката за клиенти кои сакаат да ги подмируваат кредитните аванси месечно. *Нотарска служба за финансиски и други документи *Прифаќање на депозитите од клиенти и обезбедување на кредитни олеснувања за нив. *Продавање производи за инвестиции како заеднички фондови итн. ===Услуги за инвестициско банкарство=== Инвестициона банка е онаа чија главна дејност е работењето со [[хартии од вредност]], како што е откупот на хартии од вредност кои ги емитираат [[корпорациja|корпорациите]] и други субјекти и нивна препродажба на секундарниот пазар на хартии од вредност. Тие, исто така, се јавуваат и во улога на [[брокери]] и [[дилери]] на пазарот на капитал.<ref>Љупчо Трпески, „Банкарство и банкарско работење”, Скопје: Скенпоинт, 2009, стр. 36.</ref> *Запишување долг и капитал за приватниот и јавниот сектор со цел таквите субјекти да соберат капитал. *Спојувања и преземања - Советување на компаниите за спојувања или преземања. *Структурирани финансии - Развивање сложени (типично деривативни) производи за високо нето-вредни лица и институции со посложени финансиски потреби. *Преструктуирање - Помагање во финансиско реорганизирање на компании *Производител на пазарот - Обезбедување ликвидност на пазарите со купување и продавање на финансиски инструменти со своја сметка во надеж дека ќе се профитира од распон на понуда. *Управување со инвестиции - Управување со средства (на пример, недвижен имот) за да се исполнат наведените инвестициски цели на клиентите. *Комерцијално тргување - разменување сопствени сметки со различни стратегии за инвестиции, тргување и арбитража со цел профит. *Истражување на хартии од вредност *Брокерски услуги - Купување и продавање хартии од вредност во име на нивните клиенти (понекогаш може да вклучува и финансиски консултации). Њујорк и Лондон се најголемите центри на услуги за инвестициско банкарство. Во Њујорк доминира домашниот бизнис на САД, додека во Лондон меѓународниот бизнис и трговија сочинуваат значителен дел од активностите за инвестициско банкарство<ref name="Roberts20082">{{наведена книга|url=https://www.amazon.co.uk/City-Londons-Global-Financial-Economist/dp/1861978588/ref=la_B001H9RUQU_1_2?s=books&ie=UTF8&qid=1387163057&sr=1-2|title=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|last=Roberts|first=Richard|publisher=Economist|year=2008|page=2}}</ref>. ==Девизни услуги== Девизните услуги ги обезбедуваат многу банки и специјализирани брокери за девизи ширум светот. Девизните услуги вклучуваат: *Размена на валута - каде што клиентите можат да купуваат и продаваат девизни банкноти. *Трансфер на дознака - каде клиентите можат да испраќаат средства до меѓународни банки во странство. *Дознаки - каде клиенти кои се работници мигранти испраќаат пари назад во нивната матична земја. [[Лондон]] се справил со 36,7% од глобалните валутни трансакции во [[2009]] година - просечен дневен промет од 1,85 трилиони УСД - со повеќе американски долари кои се тргувале во Лондон од Њујорк, и се тргувало со повеќе евра отколку во сите други градови во Европа заедно<ref name="citylondon">{{cite web|url=http://www.cityoflondon.gov.uk/Corporation/LGNL_Services/Business/Business_support_and_advice/Economic_information_and_analysis/Research+and+statistics+FAQ.htm|title=Research and statistics FAQ|publisher=The City of London|accessdate=23 February 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20110926180238/http://www.cityoflondon.gov.uk/Corporation/LGNL_Services/Business/Business_support_and_advice/Economic_information_and_analysis/Research+and+statistics+FAQ.htm|archivedate=26 September 2011|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bis.org/publ/rpfx05t.pdf|title=Triennial Central Bank Survey - Foreign exchange and derivatives market activity in 2004|publisher=Bank for International Settlements|date=March 2005|accessdate=2018-03-05|archive-date=2010-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101217062722/http://www.bis.org/publ/rpfx05t.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>"[http://www.cityoflondon.gov.uk/Corporation/media_centre/keyfacts.htm Key facts] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111023000216/http://www.cityoflondon.gov.uk/Corporation/media_centre/keyfacts.htm |date=2011-10-23 }}", Corporation of London. Retrieved 19 June 2006.</ref><ref>European Central Bank (July 2017) [https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/ecb.euro-international-role-201707.pdf?5155295783d0b744ab5aa5a85d8674c1 "The international role of the euro"]. European Central Bank. p. 28.</ref><ref>Chatsworth Communications (April 6, 2016) [http://www.chatsworthcommunications.com/londons-leading-position-as-a-usd-2-2-trillion-hub-for-fx-trading-would-be-harmed-by-a-brexit-according-to-poll-of-currency-market-professionals/ "London's leading position as a USD 2.2 trillion hub for FX trading would be harmed by a Brexit, according to poll of currency market professionals"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180922064031/http://www.chatsworthcommunications.com/londons-leading-position-as-a-usd-2-2-trillion-hub-for-fx-trading-would-be-harmed-by-a-brexit-according-to-poll-of-currency-market-professionals/ |date=2018-09-22 }}. Chatsworth Communications.</ref>. ==Инвестициски услуги== * [[инвестициски фонд|Колективен инвестициски фонд]] - финансиска институција или институционална организација, која врши прибирање на парични средства од повеќе вложувачи и истите ги вложува во краткорочни и долгорочни инвестиции, односно во различни финансиски облици. Суштината на функционирањето на инвестиционите фондови се состои во прибирање на капитал по пат на продажба на неговите акции или документи за удел, на населението. Така формираниот финансиски потенцијал потоа фондовите го пласираат во акции и обврзници на трговските друштва и на државата. * Инвестициски канцеларии - водени од регистрирани советници за инвестиции кои советуваат клиенти во финансиско планирање и ги вложуваат своите пари. * [[Хеџ фонд|Управување со хеџ фондови]] - Хеџ фондовите често нудат услуги на оддели за „''главно брокерство''“ во големите инвестициски банки за извршување на нивните занаети. Нивните менаџери вложуваат пари во сè што мислат дека е можно да донесе профит. Тие обично не го “мерат“ својот перформанс врз основа на одреден индекс или репер и се фокусираат на позитивен исход без разлика на околностите. Тоа се фондови што не подлежат на контрола од регулаторни тела. * [[Приватен капитал]] - Фондовите на приватниот капитал се типично затворени фондови, кои обично преземаат контролни удели во капитал во деловни активности кои се или приватни, или земени приватни откако ќе се стекнат со нив. Приватните капитални фондови често користат изнајмени откупи (ЛБО) за да ги стекнат фирмите во кои инвестираат. Најуспешните приватни капитални фондови можат да генерираат приноси значително повисоки отколку што ги обезбедуваат пазарите на акции. * [[Ризичен капитал]] - формални или неформални облици на финансирање на мали, брзорастечки, но ризични фирми од кои се очекува дека во иднина повеќекратно ќе ја зголемат вредноста на вложениот капитал. Семејството на ризичен капитал го сочинуваат бизнис-ангелите, како неформален ризичен капитал, и официјалните ризични фондови, како формален ризичен капитал. . * [[Семејна канцеларија]] - Фирма за управување со инвестиции и богатство што работи со богато семејство или мала група на богати поединци со финансиски планови прилагодени на нивните потреби. Слично на приватното банкарство. * Услуги за чување старателство - Средствата кои се чуваат во светот се приближно 100 трилиони американски долари<ref>{{cite web|url=http://www.cm1.prusec.com/rschrpts.nsf/$$rschidxw/4A2ACD93260C58E785256FA3005F8D0E/$FILE/PROCESSINGPRIMER25-0076.PDF|format=PDF|title=Prudential: Securities Processing Primer|website=cm1.prusec.com|access-date=2010-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070316160410/http://www.cm1.prusec.com/rschrpts.nsf/$$rschidxw/4A2ACD93260C58E785256FA3005F8D0E/$FILE/PROCESSINGPRIMER25-0076.PDF|archive-date=2007-03-16|url-status=dead}}</ref> Њујорк е најголемиот центар на инвестициски услуги, следен од Лондон.<ref>{{Cite web|url=https://www.theinvestmentassociation.org/assets/files/research/2017/20170914-ams2017.pdf|title=Asset Management in the UK 2016-2017|date=September 2017|publisher=The Investment Management Association|page=12|access-date=5 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306082626/https://www.theinvestmentassociation.org/assets/files/research/2017/20170914-ams2017.pdf|archive-date=6 March 2018|url-status=dead}}</ref>. ==Осигурување== * [[Осигурително брокерско друштво|Брокер за осигурување]] - Брокерите за осигурување се занимаваат со извршување брокерски работи во областа на осигурувањето, како посредување во договарање на осигурителното покритие на осигурениците, посредување при реализирање на отштетни побарувања по остварен осигурен штетен настан, снимање ризици, посредување при процена на штети, посредување при продажба на остатоците од осигурените оштетени предмети, воведување мерки за спречување и намалување на штетите и ризиците при неживотно осигурување, изработка анализа на ризикот и предлагање соодветно осигурително покритие на осигуреникот, информирање на осигурителното друштво за намерата на осигуреникот за склучување договор и запознавање на осигуреникот со условите од полисата и со законските услови, посредување во име на осигуреникот при склучувањето договор за осигурување, проверка на содржината на полисите за осигурување, укажување правна помош во осигурувањето * Ангажирање за осигурување - Ангажманите за осигурување на лични линии всушност го потпишуваат осигурувањето за физички лица, услуга што сè уште се нуди пред сè преку агенти, брокери за осигурување и брокери на акции. Андерграверите исто така можат да понудат слични комерцијални линии на покриеност за бизниси. Активностите вклучуваат осигурување и ануитет, животно осигурување, пензиско осигурување, здравствено осигурување и осигурување на имот и осигурување на жртви. * [[Реосигурување]] - Реосигурување е осигурување продадено на самите осигурителни компании, за да ги заштити од катастрофални загуби. Соединетите држави, следени од Јапонија и Велика Британија се најголемите осигурителни пазари во светот<ref>{{Cite web|url=https://www.abi.org.uk/globalassets/sitecore/files/documents/publications/public/2015/statistics/key-facts-2015.pdf|title=UK Insurance & Long Term Savings Key Facts 2015|date=September 2015|publisher=Association of British Insurers|access-date=5 March 2018|archive-date=2018-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305202744/https://www.abi.org.uk/globalassets/sitecore/files/documents/publications/public/2015/statistics/key-facts-2015.pdf|url-status=dead}}</ref>. ==Финансиски извоз== Финансиски извоз е финансиска услуга што ја обезбедува домашна фирма (без оглед на сопственоста) на странска фирма или поединец. Додека финансиските услуги, како што се банкарството, осигурувањето и управувањето со инвестициите, честопати се сметаат за домашна услуга, сè поголем процент на финансиски услуги се управуваат во странство, во други финансиски центри, од различни причини. Некои помали финансиски центри, како што се [[Бермуди]], [[Луксембург]] и [[Кајмански Острови|Кајманските Острови]], немаат доволно големина за домашниот сектор за финансиски услуги и имаат развиено улога што обезбедува услуги за нерезиденти како офшор финансиски центри. Зголемената конкурентност на финансиските услуги значи дека некои земји, како Јапонија, кои некогаш биле самостојни, сè повеќе увезуваат финансиски услуги. Водечки финансиски извозник, во смисла на извоз помалку увоз, е Велика Британија, која имашла 95 милијарди долари финансиски извоз во 2014 година<ref name=TheCityUK2015>{{cite web|title=UK trade surplus in financial services highest ever|url=http://www.thecityuk.com/media/latest-news-from-thecityuk/thecityuk-uk-trade-surplus-in-financial-services-highest-ever/|publisher=TheCityUK|accessdate=5 June 2015|date=21 July 2015|archive-date=2015-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150908100039/http://www.thecityuk.com/media/latest-news-from-thecityuk/thecityuk-uk-trade-surplus-in-financial-services-highest-ever/|url-status=dead}}</ref>. Позицијата на Велика Британија е помогната од уникатни институции (како што е [[Lloyd's of London]] за осигурување, [[Baltic Exchange]] за испорака итн.)<ref>{{наведена книга|last1=Clark|first1=David|title=Urban world/global city|date=2003|publisher=Routledge|isbn=0415320976|pages=174–176|url=https://books.google.co.uk/books?id=J21sBa6n46gC&pg=PA174&lpg=PA174#v=onepage&q&f=false|postscript=none}}; {{наведена книга|last1=Shubik|first1=Martin|title=The theory of money and financial institutions|date=1999|publisher=MIT Press|isbn=0262693119|page=8|url=https://books.google.co.uk/books?id=m9BWUe9xveQC&pg=PA8&lpg=PA8#v=onepage&q&f=false}}</ref> и средина што привлекува странски фирми<ref name=Roberts2008>{{наведена книга|last=Roberts|first=Richard|title=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|year=2008|publisher=Economist|url=https://books.google.co.uk/books?id=J0vl6CltQjEC&lpg=PP1&dq=the%20city%20richard%20roberts&pg=PA2#v=onepage&q&f=false|pages=1–22}}</ref>; многу меѓународни корпорации имаат глобално или регионално седиште во [[Лондон]] и котираат на [[Лондонска берза|Лондонската берза]] и многу банки и други финансиски институции работат таму или во [[Единбург]]<ref name=TheCityUK2014>{{cite web|title=UK’s financial services trade surplus biggest in the world, dwarfing its nearest rivals|url=http://www.thecityuk.com/media/latest-news-from-thecityuk/uk-s-financial-services-trade-surplus-biggest-in-the-world-dwarfing-its-nearest-rivals/|publisher=TheCityUK|accessdate=5 June 2015|date=3 July 2014|archive-date=2014-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711095621/http://www.thecityuk.com/media/latest-news-from-thecityuk/uk-s-financial-services-trade-surplus-biggest-in-the-world-dwarfing-its-nearest-rivals/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Special report on services exports|url=http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY_ITEM_Club_special_report_on_services_exports_-_full_report/$FILE/EY%20ITEM%20Club%20special%20Report%20on%20Services%20Exports_FINAL.pdf|publisher=EY Item Club|accessdate=8 September 2015|date=June 2014|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080359/http://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/EY_ITEM_Club_special_report_on_services_exports_-_full_report/$FILE/EY%20ITEM%20Club%20special%20Report%20on%20Services%20Exports_FINAL.pdf|url-status=dead}}</ref>. == Наводи == {{наводи}} *{{наведена книга|last = Porteous | first = Bruce T. |author2=Pradip Tapadar | title = Economic Capital and Financial Risk Management for Financial Services Firms and Conglomerates| publisher = Palgrave Macmillan |date=December 2005 | isbn = 1-4039-3608-0 }} == Надворешни врски == * [http://www.hks.harvard.edu/m-rcbg/CSRI/publications/report_19_EO%20Finance%20Final.pdf The role of the financial Services Sector in Expanding Economic Opportunity | A report by Christopher N. Sutton and Beth Jenkins | John F. Kennedy School of Government | Harvard University] [[Категорија:Финансиски услуги| ]] [[Категорија:Финансиски пазари]] 0agr361fnxqpm1maaj6pjqudgohvitz Авганистански ’рт 0 1254304 5625765 5615374 2026-09-09T11:27:02Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: алочистан → елуџистан 5625765 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кучешка раса|image=File:Afghane.jpg|image_caption=Авганистански ’рт - целосно облечен|name=Авганистански ’рт|altname=|country=[[Авганистан]]|fcistd=http://www.fci.be/Nomenclature/Standards/228g10-en.pdf <!-----Traits----->|maleweight={{convert|20|–|27|kg|lb|abbr=on}}|femaleweight=|maleheight={{convert|61|-|73|cm|in|abbr=on}}|femaleheight=|coat=долго и нежно|colour=|litter_size=|life_span=11–13 години}} '''Авганистанскиот ’рт''' е [[Загар|пес]] што се одликува со дебело, фино, свилено крзно и опашка со прстенеста навивка на крајот. Расата се одгледува селективно заради нејзините уникатни одлики во студените планини во [[Авганистан]]. == Историја == [[Податотека:Afghan_Hound3.jpg|мини|Младо куче. Многу единки имаат црно лице.]] [[Податотека:Small_Dog_Confidence_(6034999613)_(cropped).jpg|мини|Крзното може да биде во која било боја]] [[Податотека:Afghan_Hound_2.JPG|мини|Авганистански ’рт во ринг.]] Авганистанскиот ’рт е идентификуван како [[кучешка раса]] која претходи на појавата на современите раси во 19 век.<ref name="Parker">{{Наведено списание|last=Parker, Heidi G.|displayauthors=etal|year=2004|title=Genetic structure of the purebred domestic dog|url=http://science.sciencemag.org/content/304/5674/1160.full|journal=Science|volume=304|issue=5674|pages=1160–1164, p. 1161 and fig. 2|doi=10.1126/science.1097406|pmid=15155949}}</ref> Постојат многу шпекулации за потеклото на расата и можните врски со античкиот свет во ненаучните книги за раси и мрежните места за раси. Врските со други видови и раси од истата област може да дадат индиции за историјата. Постојат најмалку 13 вида познати во Авганистан,<ref name="historie">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nika-afghani.unas.cz/historie.htm|title=Historie afgánského chrta|trans-title=History of the Afghan Hound|accessdate=April 5, 2011|archive-date=2012-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120304035126/http://www.nika-afghani.unas.cz/historie.htm}}</ref> а некои се развиваат (преку размножување и водење евиденција) во современи раси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://home.swipnet.se/~w-40770/star/rare/rare2.html|title=List of Rare Sighthounds|date=May 18, 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604155044/http://home.swipnet.se/~w-40770/star/rare/rare2.html|archive-date=June 4, 2011|accessdate=April 5, 2011}}</ref> Како што животот на луѓето трпи промени во современиот свет, често овие видови на кучиња исчезнуваат, и се смета дека во минатото имало многу повеќе видови на оваа раса со долго крзно. Откако почнале да ги изнесуваат од [[Авганистан]], различни раси биле донесени во Англија во 1800-тите години од страна на армиските офицери кои се враќале од британска Индија, Авганистан и [[Иран|Персија]] и ги изложувале на изложби за кучиња, кои тогаш станале популарни.<ref name="historie"/> Англичаните ги нарекувале и „персиски гајхаунд“. Кучето ''Зардин'' било донесено во 1907 година од Индија од страна на капетанот Бариф.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afghanhoundtimes.com/zardinb.htm|title=Afghan Hound Art and Antics|work=Afghan Hound Times|accessdate=2020-11-15|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422133000/https://www.afghanhoundtimes.com/zardinb.htm|url-status=dead}}</ref> Зардин бил основа за пишувањето на првиот стандард за расата во 1912 година, но размножувањето на кучињата било запрено од Првата светска војна.<ref name="historie"/> Од типовите доловлакнести кучиња познати во Авганистан, две главни сорти ја сочинуваат современата раса авганистански ’ртови. Првите биле група песови донесени во [[Шкотска]] од Белуџистан во 1920 година, и се нарекуваат видови на ''Бел-Мареј''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.ahaonline.co.uk/history.html |title=архивски примерок |accessdate=2020-11-15 |archive-date=2020-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228182324/https://www.ahaonline.co.uk/history.html |url-status=dead }}</ref> Овие кучиња биле од низински или степски тип. Вториот вид биле група кучиња од одгледувачница во [[Кабул]] сопственост на г-ѓа Мери Ампес, испратени во Англија во 1925 година. Таа и нејзиниот сопруг дошле во Кабул по авганистанската војна во 1919 година, а основачот на нејзината одгледувачница (по име Газни) во Кабул било куче кое наликувало на Зардин. Првите Авганистански ’ртови во Австралија биле увезени од Соединетите Држави во 1934 година, исто така од видот Газни. Спектакуларната убавина на кучињата авганистански ’ртови ги направило да станат многу посакувани кучиња за домашни миленици. Еден авганистански пес го освоил БИС (најдобар во шоуто) на Светскиот саем за кучиња во Будимпешта во 1996 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://doglime.com/afghan-hound-breed-information/|title=Facts About Afghan Hounds|date=March 5, 2019|publisher=Doglime}}</ref> Авганистанските ’ртови биле БИС на шоуто за кучиња во Вестминстер во 1957 година и повторно во 1983 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.westminsterkennelclub.org/history/biswinners.html|title=Best In Show Winners|publisher=The Westminster Kennel Club|archive-url=https://web.archive.org/web/20071225033923/http://westminsterkennelclub.org/history/biswinners.html|archive-date=2007-12-25|accessdate=April 5, 2011}}</ref> Таа победа ја означила и последната победа на Вестминстер за сопственик-управувач на одгледувачот, Крис Терел.<ref>https://www.theguardian.com/sport/2016/feb/17/cj-best-in-show-at-westminster-and-a-dream-four-decades-in-the-making</ref> Расата авганистански ’ртови повеќе не се користи за лов, иако може да се забележи во спортот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.peds.co.uk/afghan/coursing.htm|title=Afghan Hound Lure Coursing|archive-url=https://web.archive.org/web/20081112184239/http://www.peds.co.uk/afghan/coursing.htm|archive-date=2008-11-12|accessdate=2008-09-24}}</ref> == Опис == [[Податотека:Afghan-Hound.jpg|мини|Овој авганистански ’рт е црн и бринет; сепак, фотографијата го покажува со црвеникава нијанса на крзното]] Авганистанскиот ’рт е висок 61-74 цм, и со тежина од 20-27 кг. Крзното може да биде во која било боја, но белите ознаки, особено на главата, се незабележителни зашто многу единки имаат црно лице. Еден примерок може да има крзно на лицето што изгледа како мустаќи. Некои авганистански ’ртови се речиси бели, па долгото крзно со фина текстура бара значително внимание и дотерување. Високите колкови и уникатниот мал прстен на крајот на опашката се исто така одлики на расата. ====Глава и череп==== Долг, но не претесен и сразмерен череп со долги влакна на телото; муцката му е долга, со силни вилици и со лесно забележлив стоп. Има изразен црн нос, кој кај кучињата со посветла боја е светлокафен. Очите му се црни, но не се исклучени и златно-жолти, триаголни, малку свртени нагоре. Ушите му се вкоренети длабоко назад и споени за главата, покриени со долги и свилени влакна. Забите во силната вилица се распоредени правилно и целосно во вид на ножици, а се толерира и вилица во вид на клешти. Вратот му е долг, силен и со гордо држење.<ref name="ReferenceA">Михаил Цисаржовски, ISBN 9989-809-0000, 1999 ТОПЕР, Р Македонија,„Кучешки раси“, стр.14-15</ref> Темпераментот на типичен авганистански пес може да биде настран и достоинствен. Оваа раса има голем погон и може да не се сложува со мали животни. Авганистанскиот ’рт може да биде успешен конкурент во испитувања за агилност на кучиња, како и куче и придружник на интуитивна терапија. Геномските студии укажаа на авганистанскиот ’рт како една од најстарите раси на кучиња.<ref>{{Наведено списание|last=Savolainen|first=P.|displayauthors=etal|date=2002|title=Genetic Evidence for an East Asian Origin of Domestic Dogs|url=https://archive.org/details/sim_science_2002-11-22_298_5598/page/1610|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=298|issue=5598|pages=1610–1613|doi=10.1126/science.1073906|pmid=12446907}}</ref> Расата има репутација кај обучувачите на кучиња како раса која има релативно бавна „интелигенција на послушност“; Стенли Корен, во својата книга ''„Интелигенцијата на кучињата“'', ја рангирал расата на последно место меѓу 138 раси споменати во способноста да ги разберат и да ги почитуваат командите, барајќи повеќе од 80 повторувања за да разберат нова команда и почитување на првата команда помалку од 25% од времето . Корен истакна дека авганистанските ’ртови постојано биле рангирани меѓу најмалку послушните раси на кучиња меѓу сите обучувачи со кои се консултирал, со мнозинство (121 од 199) со рангирање на авганистанскиот ’рт во најниските десет раси од наведените 133 раси. ===Лов=== Иако ретко се користат денес за лов во [[Европа]] и [[Соединети Американски Држави|Америка]] каде што се популарни, авганистанските ’ртови се чести учесници во настани за примамување. На средниот исток, каде што живее овој долговлакнест ’рт, номадите го користат за лов на волци, срни и газели.<ref name="ReferenceA"/> == Варијанти == [[Податотека:Way_Up_Mr._Mister_(Maestro).jpg|мини|Темнокрзнен авганистански ’рт]] Халаг Тази е варијанта на Авганистанец. Воведен е во [[Европа]] во 1920 година кога еден офицер на индиската армија, мајорот Gеј-Бел-Мареј, донел некои животни назад од [[Авганистан]] . ''Тази'' е сегашно и античко име за ловџиски кучиња од видот на [[Среден Исток|Блискиот Исток]] . === Бахмул === [[Податотека:Bakhmull-david-el-bark.jpg|десно|мини| Шампион на Русија (5 пати), Шампион на раса, 2 теренски дипломи II. Сопственичка Наталија Герасиова]] '''Бахмул''' ( '''Бахмул Тази''' или '''Тази Бахмул''', наречен '''Абориџински авганистански ’рт''' ) е долговлакнест вид. Одгледувано е претежно во Русија. На [[Паштунски јазик|паштунски]] зборот {{Јаз|ps-Latn|bakhmull}} значи „кадифе“. Неговата боја е секогаш слонова коска или бела. Од 80-тите години на минатиот век, центарот на размножување на Бахмул бил Русија, почнувајќи од Москва, а потоа се ширел на разни други места во [[Заедница на независни држави|ЗНД]] . Стандардот за оваа раса бил прв пат објавен во 1985 година, а заедничката ревизија на РФОС – РКФ била произведена во 1997 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bakhmull.com/stande.htm|title=Бакхмуль - Афганская Аборигенная Борзая|publisher=Russian Federation for Hunting Dogs / Russian Kynological Federation}}</ref> Од Бахмул се очекува да биде симпатичен, моќен, со избалансиран и симетричен изглед и да покажува предвидливо и компаративно интелигентно однесување, вклучително и смиреност и грижливост околу луѓето (освен ако не се обучени како чуварско куче) и агресивен лов на полето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=DZylC11lBfE|title=Bakhmull - Video Learning - WizScience.com|date=2015-08-13|publisher=YouTube|accessdate=2017-09-18}}</ref> Бахмулите ловат соло и во парови. Иако крзното им е долго, не бараат многу дотерување. Шепите им се добро заштитени од повреди со „пердуви“ (густо дополнително крзно на шепите). Нивното долго, кадифено крзно и нивната издржливост ги прави посоодветни од многу раси за суровите временски услови. Откако ќе ја види целта, тоа веднаш започнува да галопира брзо со трчање на целото тело. Бахмул трча како гепард, но покрива долги растојанија и покажува моќ на скокање, брзина и маневарска вештина. === Животниот век === Бахмул има просечен животен век од 13-18 години машки, 14-19 женки. === Тесно поврзани раси === Салуки е раса на Блискиот Исток со античко потекло и е најтесно поврзана со авганистанскиот ’рт <ref name="Parker"/> Слоуги, со име од истата деривација, е првенствено од северноафрикански фонд и е посебна раса. == Здравје == === Животен век === Авганистанските ’ртови во анкетите во Велика Британија имале просечен животен век од околу 12 години.<ref name="Cassidy Data">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thegoodypet.com/dog-life-expectancy-calculator|title=How Long Will Your Dog Live|accessdate=2020-11-15|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423194421/https://www.thegoodypet.com/dog-life-expectancy-calculator|url-status=dead}}</ref> што е слично на другите раси со нивната големина. Во истражувањето на Кинолошкиот клуб во Велика Британија 2004 година, најчести причини за смрт биле ракот (31%), староста (20%), срцеви заболувања (10,5%) и уролошки заболувања (5%). Оние кои умирале од старост имале просечен животен век од 12 години, со 12% да живеат најмалку 14 години.<ref name="KC Survey">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thekennelclub.org.uk/media/16218/afghanext.pdf|title=Extended results of the Purebred Dog Health Survey for Afghan Hounds|last=Evans, Katy M.|last2=Adams, Vicki J.|date=August 2008|publisher=The Kennel Club and the Animal Health Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20150423093859/http://www.thekennelclub.org.uk/media/16218/afghanext.pdf|archive-date=23 April 2015|last3=Sampson, Jeff}}</ref> === Здравствени проблеми === Главни здравствени проблеми се [[Алергија|алергии]], [[Рак (болест)|рак]] и дисплазија на колк. Чувствителноста на [[анестезија]] се појавува зашто имаат релативно ниско ниво на масти во телото. Авганистанските ’ртови се исто така меѓу расите на кучињата кои развиваат хилоторакс, ретка состојба што предизвикува истекување на торакалните канали, дозволувајќи големи количини на течности да влезат во градната празнина на кучето.<ref>{{Наведено списание|last=Fossum, T.W.|last2=Birchard, S.J.|last3=Jacobs, R.M.|year=1986|title=Chylothorax in 34 dogs|journal=Journal of the American Veterinary Medical Association|volume=188|issue=11|pages=1315–1318|pmid=3721989}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://aubreyamc.com/canine/afghan-hound/|title=Afghan Hound|publisher=Aubrey Animal Medical Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816025644/http://aubreyamc.com/canine/afghan-hound/|archive-date=16 August 2016}}</ref> Оваа состојба најчесто резултира во торзија на белите дробови (лобуси на белите дробови) (при што белите дробови на кучето се вртат во градите, што бара итна операција), поради типично длабоките гради на расата во форма на „буре“. Ако не се коригира преку хируршка интервенција, хилоторакс може на крајот да предизвика фиброзен плеврит или стврднување на органите, поради ткиво на лузни што се формираат околу органите за да ги заштити од течноста на хилот. Хилоторакс не е нужно, но честопати, фатално. Меѓу другите здравствени проблеми се парализа на гркланот, проширена кардиомиопатија (двапати почеста кај мажјаците од женките) и дерматолошки проблеми како што е термостерон- реагирачка дерматоза кај машки кучиња (често се забележува кај кастрирани мажјаци), назална депигментација и тумори на кожата . Исто така, Авганистанците се склони кон Централен дијабетес инсипидус (ЦДИ), хипотироидизам и трихолемом, ретка состојба која главно ги погодува постарите кучиња во средниот век.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Breed predispositions to disease in dogs and cats|last=Gough, Thomas|date=2008|publisher=Wiley|isbn=9780470690802|location=Oxford, UK|pages=11–12|oclc=232611746}}</ref> Понекогаш се забележува авганистанска миелопатија (предизвикувачка атаксија на карличните екстремитети). == Во популарната култура == Поради својот карактеристичен изглед, авганистанскиот ’рт е претставен во анимирани играни филмови и ТВ-емисии, вклучувајќи ги ''Балто'' (Силви) на Универзал Пикчрс и ''[[Маза и Луња 2: Авантурата на Палавко|Лејди на]]'' Дизни ''[[Маза и Луња 2: Авантурата на Палавко|и Трамп Втори: Авантура на Скамп]]'' (Руби), авганистански пес се појави и на ''101 Далматинец'' како и во ''102 далматинци'' како едно од кучињата во партијата на Круела де Вил и телевизиската серија Што-а- месив (принцот Амир од Кињан; заснован на детски книги од Френк Муир ) и како Приси во анимираниот [[Компанија Волт Дизни|Дизни]] во 1961 филм ''Сто и еден далматинец'' и ''101 далматинец II: лондонска авантура на Печ'' . Брејни Баркер од „ ''Крипто Супердог“'' тврди дека е авганистански пес во епизодата „Запознајте ги Dogвездите на кучињата“, иако нејзиниот дизајн всушност наликува на оној на „ Салуки“ наместо на авганистански пес. Малори Арчер во шоуто ''Арчер'' имаше авганистански ’рт по име Војвотка во одреден момент за време на детството на нејзиниот син Стерлинг Арчер . Кучето е точка на расправија меѓу двајцата, поради очигледното претпочитање на Малори над нејзиниот син. Во шоуто ''Роуд Роверс'', Персија, кој е лидер на Спејс Роверс, е авганистански пес. Бурт, авганистански ’рт во шоуто ''Фуфур го'' антагонизира Фуфур за да ја освои љубовта на Доли. Авганистанските ’ртови се најдоа и во телевизиски реклами и во модни списанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afghanhoundactors.com/about.html|title=Afghan Hound Actors for Film, Television, Print and Stage|year=2008|publisher=Afghan Hound Actors|accessdate=April 5, 2011|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413122420/http://www.afghanhoundactors.com/about.html|url-status=dead}}</ref> Авганистанскиот ’рт е претставен и во книги, вклучително и во низа мистериозни романи на Нина Рајт (Абра) и зборувачки авганистански ’рт во ''„Соломонските скандали“ на'' Дејвид Ротман (2008, Книги за самракот Тајмс). Во романот ''Помеѓу актите'', [[Вирџинија Вулф]] користи авганистански ’рт (наречен Сохраб) за да претставува аспекти на еден од човечките ликови на книгата.<ref>The Philosophy of Virginia Woolf: A Philosophical Reading of the Mature Novels By A. O. Frank Published by Akademiai Kiado, 2001 {{ISBN|963-05-7850-6}}, 978-963-05-7850-9 165 pages, pg. 151</ref> 3 август 2005 година, корејскиот научник Хванг Ву-Сук објавил дека неговиот тим истражувачи станал првиот тим кој успешно [[Клонирање|клонирал]] куче, авганистански ’рт наречен Снупи . Во 2006 година, Хванг Ву-Сук бил разрешен од универзитетската позиција за фабрикување податоци во неговото истражување. Снупи, сепак, бил вистински клон, а со тоа и првото клонирано куче во историјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4784301|title=Meet Snuppy, the World's First Cloned Dog|last=Palca|first=Joe|date=August 3, 2005|publisher=NPR|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511185132/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4784301|archive-date=11 May 2011|accessdate=April 5, 2011}}</ref> Авганистанскиот ’рт се одликува [[Авангарда|со авангардно]] [[музичко видео]] на популарната француска група М83, „Set in Stone (M83 Remix)“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.runproductions.tv/|title=Fires of Rome - Set In Stone (M83 Remix)|last=Lessner|first=Matthew|year=2010|publisher=Run Productions|accessdate=July 27, 2012|archive-date=2013-04-18|archive-url=https://archive.today/20130418181531/http://www.runproductions.tv/|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * Трка Л. ''Авганистански кучиња (Светот на кучињата)'', издавач Kingdom Books, PO Box 15, Waterlooville PO7 6BQ, 1999, Англија, 240 страници, поглавје 4, страници 81–83, со придонес на Наталија Герсиова, Русија. * Енциклопедија "Руски лов". Научно издание, издавач „Голема руска енциклопедија“, 1998 година, стр.&nbsp;11–12, 187–188 година * Домороден лоп увост поглед од централна Африка до Кина од д-р Доминик де Капрона (Ц) де Капрона 2011 * Оживувањето и размножувањето на античката раса Бахмуул од Авганистан во Русија беше ценето во САД и неколку соодветни написи беа објавени во светски познат меѓународен број на ''авганистанскиот преглед на'' песови, ноември-декември 1992 година стр.&nbsp;128 * „Две раси на авганистански песови во Русија! ''Авганистанскиот преглед на песови'' јули – август 1995 година pp.&nbsp;102, 104 „Руската сцена“ и во ''Прегледот на авганистанскиот пес'' мај – јуни 2002 година стр.&nbsp;22, 24, 26, 28 „Абориџини авганистански песови“. == Надворешни врски == * {{Dmoz|Recreation/Pets/Dogs/Breeds/Hound_Group/Afghan_Hound/|Afghan Hound}} [[Категорија:Ретки кучешки раси]] [[Категорија:Животни од Авганистан]] g6a8dtkrji2rae3obkg69bowtyrlxz8 Исламот во Авганистан 0 1255040 5625756 5593893 2026-09-09T11:25:22Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Белуџиски → Белучки (2) 5625756 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious group | group = Авганистански муслимани (مسلم هائ افغان) | population = {{Circa|'''35 милиони'''|lk=yes}} (99.7%)<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|title=South Asia :: Afghanistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=14 December 2018|archive-date=2016-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709035637/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|url-status=dead}}</ref> | regions = Низ целиот Авганистан | languages = {{Plainlist| * '''Официјални јазици'''<br>{{Hlist|[[Паштунски јазик|паштунски]]|[[дари]] ([[Персиски јазик|персиски]])}} '''Признати регионални јазици'''<br>{{Hlist|[[Узбечки јазик|Узбечки]]|[[Туркменски јазик|Туркменски]]|[[Белучки јазик|Белучки]]}} '''Свети јазик'''<br>{{Hlist|[[Арапски јазик|Арапски]]<ref>{{наведено списание|last=Al-Jallad|first=Ahmad|title=Polygenesis in the Arabic Dialects|url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedia-of-arabic-language-and-linguistics/polygenesis-in-the-arabic-dialects-EALL_SIM_000030?s.num=1&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopedia-of-arabic-language-and-linguistics&s.q=neo-arabic|language=en}}</ref>}} }} |rels= [[Ислам]] <br>Мнозинство: [[Сунизам]] <br><small>малцинство: Недоминални, [[Шиизам]]</small> }} {{Столбна кутија|titlebar=#Fcd116|left1=Религија|right1=Процент|float=right|bars={{Столбен постоток|[[Ислам]]|green|99.7}} {{Столбен постоток|Останати|violet|0.3}}|caption=Распространетост}} {{ Кружен графикон |thumb = right |caption = Ислам во Авганистан <ref>https://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity</ref> |title= |ставка1 = [[Сунзиам]] |износ1 = 90 |боја1 = Green |ставка2 = Недоминални |износ2 = 3 |боја2 = Maroon |ставка3 = [[Шиизам]] |износ3 = 7 |боја3 = DodgerBlue }} '''Исламот во [[Авганистан]]''' започнал да се практикува по [[исламско освојување на Авганистан|арапското исламско освојување на Авганистан]] од 7 до 10 век, а последните задржувања во преобразба биле направени кон крајот на [[19 век]]. [[Ислам]]от е официјална [[државна религија]] во [[Авганистан]], приближно 99,7% од авганистанското население се [[муслимани]]. Околу 90% практикуваат [[сунитски ислам]], кој припаѓа на [[Ханифиски мезхеб|Ханафиската]] школа, додека се верува дека околу 7% се [[Шиизам|шиити]].<ref name="Pew">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity|title=Chapter 1: Religious Affiliation|date=August 9, 2012|work=The World’s Muslims: Unity and Diversity|publisher=[[Pew Research Center]]'s Religion & Public Life Project|accessdate=4 September 2013}}</ref><ref name="Factbook">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|title=People and Society:: Afghanistan|work=[[The World Factbook]]|publisher=www.cia.gov|accessdate=2017-05-22|archive-date=2016-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160709035637/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html|url-status=dead}}</ref> Повеќето шиити припаѓаат на гранката „[[Дванаестници]]“ и само помал број го следат [[Исмаилизам|Исмаилизмот]]. Според Пју, 3% се не-деноминативни муслимани. По завршувањето на [[Исламско освојување на Персија|исламското освојување на Персија]], муслиманските [[Арапи]] тогаш започнале да се движат кон земјите источно од [[Иран|Персија]] и во 652 година го зазеле Херат. До крајот на [[10 век]] [[Газнавиди]]те ги покориле хинду-шахиските кралеви на Синд. Во [[12 век]], [[Гуриди]]те ја нападнале [[Северна Индија]]. == Историја == [[Податотека:Herat_Masjidi_Jami_courtyard.jpg|лево|мини| Изградена за време на Гуридите во 12 век, [[Хератска џамија|Петочната џамија во Херат]] е една од најстарите џамии во [[Авганистан]] .]] Во 7 век, [[Омејадски Калифат|омејадските]] [[Арапи|арапските]] муслимани навлегле во областа сега позната како Авганистан по решителната победа над [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]] во [[битка кај Нахаванд|Битката кај Нахаванд]] ([[642]] година). После овој колосален пораз, последниот цар на [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]], [[Издигерд III]], побегнал кон исток длабоко во [[Средна Азија]]. Прогонувајќи го [[Издигерд III]], [[Арапите]] избрале да влезат во областа од североисточен [[Иран]] <ref>''Arabic As a Minority Language'', by Jonathan Owens, pg. 181</ref> и потоа во Херат, каде што стационирале голем дел од својата војска пред да напредуваат кон остатокот од Авганистан. Арапите вложиле значителни напори за пропагирање на исламот меѓу месното население. Голем број на жители на регионот на северен Авганистан го прифатиле [[ислам]]от преку мисионерските напори на Омејадите, особено под владеењето на [[Хишам ибн Абд ел-Малик]] (калиф од [[723]] до [[733]] година) и [[Омар ибн Абдул Азиз]] (калиф од 717 до 720 година).<ref>''The Preaching of Islam: A History of the Propagation of the Muslim Faith'', by Thomas Walker Arnold, pg. 183</ref> За време на владеењето на [[ел-Мутасим]], исламот се практикувал кај повеќето жители на регионот и, конечно, под времето на [[Јакуб-и-Лаит Сафари]], исламот бил веќе далеку преовладувачката религија во [[Кабул]] заедно со другите поголеми градови во [[Авганистан]]. Подоцна, [[Саманиди]]те го пропагирале исламот длабоко во срцето на [[Средна Азија]], бидејќи првиот комплетен превод на [[Куран]]от на [[Персиски јазик|персиски јазик се]] случил во 9 век. Од 9 век, исламот доминира во религиозниот пејзаж на земјата. Исламските лидери влегле во политичката сфера во различни периоди на криза, но користеле секуларен авторитет долго време. Остатоците од династијата на Хинду Шахи во источните граници на Авганистан биле протерани од Махмуд од Газни во текот на 998 и 1030 година.<ref>{{Наведена книга|title=Afghanistan A New History|url=https://archive.org/details/afghanistannewhi0000ewan_x8n0|last=Ewans|first=Martin|publisher=Psychology Press|year=2002|isbn=0-415-29826-1|page=[https://archive.org/details/afghanistannewhi0000ewan_x8n0/page/15 15]}}</ref> [[Податотека:The_Surrender_of_Kandahar.jpg|мини]] По инвазијата и уништувањето на [[Монголци]]те, [[Тимур]]идите ја обновиле областа и уште еднаш ја направиле центар на исламско учење. [[Шиити|Шиитскиот ислам]] се пробил до јужен Авганистан за време на владеењето на [[Сафавиди]]те во [[16 век]]. Додека Мир Ваис Хотак не ги ослободил Авганистанците во [[1709]] година, регионот [[Кандахар]] во Авганистан честопати претставувал бојно поле меѓу шиитските сафавиди и сунитските [[Могулско Царство|могули]]. === Освојување од Абдур Рахман Кан === [[Податотека:Mosque_in_Kandahar-2011.jpg|лево|мини| Петочната џамија во [[Кандахар]]. Во непосредна близина на него се наоѓа [[Џамија на наметката на пророкот Мухамед|Светилиштето на наметката]] и гробот на Ахмад Шах Дурани.]] Првото систематско внесување на исламот како инструмент за градење на државата било иницирано од кралот [[Абдур Рахман Кан]] (1880–1901) за време на неговото владеење и воспоставување на централизација. Тој донел одлука дека сите закони мора да бидат во согласност со исламскиот закон и така го издигнал [[шеријатот]] над обичајните закони отелотворени во [[Паштунвали]]. [[Улема]]та била повикана да ги легитимира и санкционира неговите државни напори, како и неговиот централен авторитет. Ова ја подобрувало верската заедница од една страна, но бидејќи тие биле сè повеќе вовлечени во бирократијата како слуги на државата, верското раководство на крајот било ослабено. Многу економски привилегии што ги уживале верските личности и институции биле преструктуирани во рамките на државата; пропагандата на учењето, некогаш единствена привилегија на уламите, била внимателно надгледувана; а Амир станал врховен арбитер на правдата. [[Податотека:Men_praying_in_Afghanistan.jpg|мини|Мажи кои се [[Намаз (ислам)|молат]] во [[Светилиште на Хазарат Али|Сината џамија]] (или Светилиштето на Али) во северниот авганистански град Мазар-и-Шариф]] Наследниците на Абдур Рахман Кан продолжиле и ги прошириле неговите политики, бидејќи тие го зголемиле моментумот на секуларизација. [[Ислам]]от останал централен во интеракциите, но верскиот естаблишмент во суштина останал неполитички, функционирајќи како морално, а не како политичко влијание. Како и да е, исламот се практикувал во време на национална криза. Покрај тоа, кога религиозното раководство се сметало за сериозно загрозено, харизматичните верски личности периодично го користеле исламот за собирање на различни групи во спротивност со државата. Тие се кренале во неколку наврати против кралот Аманулах Шах (1919–1929), на пример, во знак на протест против реформите за кои се верувало дека се западни и кои се неисправни за исламот. Последователните владетели, водејќи сметка за традиционалните ставови на секуларизацијата, внимавале да ја истакнат компатибилноста на исламот со модернизацијата. И покрај тоа, и покрај нејзината клучна позиција во општеството, кое продолжило да не прави разлика меѓу религијата и државата, улогата на религијата во државните работи продолжила да опаѓа. [[Податотека:Lashkargah_Mosque.jpg|мини|Џамија во Лашкар Гах, на југот на земјата]] [[Устав]]от од [[1931]] година го направил шеријатот [[Ханифиски мезхеб]] како државна религија, додека Уставот од [[1964]] година едноставно пропишувал дека државата треба да го спроведува својот религиозен ритуал според [[Ханифиски мезхеб|Ханифискиот мезхеб]]. Уставот од [[1977]] година го прогласил исламот за [[религија во Авганистан]], но не спомнал дека државниот ритуал треба да биде [[Ханифиски мезхеб]]. Казнениот законик од [[1976]] година и Граѓанскиот законик од [[1977]] година, кои го опфаќаат целото поле на социјална правда, претставале големи обиди да се справат со елементи на секуларното право. На пример, на судовите им било наредено прво да ги разгледуваат случаите според световниот закон, прибегнувајќи кон шеријатот во области што секуларното право не ги опфаќало. До [[1978]] година, владата на Народната демократска партија во Авганистан отворено ја изразила својата одбивност кон верскиот естаблишмент. Ова го втурнало исламистичкото движење во национален бунт; Исламот се преселил од својот пасивен став кон периферијата за да игра активна улога. [[Податотека:Kabul_Mosque_-_usual_traffic,_August_3,_2010_-_panoramio.jpg|мини| Џамијата [[Џамија Абдул Рахман|Абдул Рахман]] во [[Кабул]], најголемата џамија во Авганистан]] Политизираниот ислам во Авганистан претставува прекин на авганистанските традиции. Исламистичкото движење потекнува од 1958 година меѓу факултетите на [[Кабулски Универзитет|Универзитетот во Кабул]], особено на Факултетот за исламско право, основан во [[1952]] година, со наведена цел да се подигне квалитетот на религиозната настава за да се приспособат на современата наука и технологија. Основачите во голема мерка биле професори под влијание на [[Египет]]ското Муслиманско братство, партија формирана во 30-тите години на минатиот век, која била посветена на исламскиот преродбеник и социјална, економска и политичка правичност. Нивната цел е да се помират со современиот свет преку развој на политичка идеологија заснована на исламот. Авганистанските лидери, иако биле должни, не создале силни врски со слични движења во други земји. По либерализацијата на ставовите на владата по усвојувањето на Уставот од 1964 година започнал период на интензивен активизам кај студентите на Универзитетот во Кабул. Професорите и нивните студенти ја формирале Муслиманската младинска организација (''Sazmani Jawanani Musulman'') во средината на 1960-тите во исто време кога левичарите формирале и многу партии. Првично [[Комунизам|комунистичките]] студенти биле побројни од муслиманските студенти, но до 1970 година Муслиманската младина добила мнозинство на студентски избори. Нивното членство било регрутирано од универзитетски факултети и од средни училишта во неколку градови како Мазари Шариф и Херат. Некои од овие професори и студенти станале водачи на бунтовниците муџахедини во 80-тите години на минатиот век. === Радикализација и присуство на НАТО === [[Советска војна во Авганистан|Советската инвазија]] во 1979 [[Советска војна во Авганистан|година]] за поддршка на комунистичката влада предизвикала голема интервенција на религијата во авганистанскиот политички судир, а исламот ја обединил мултиетничката политичка опозиција. Со преземањето на владата од страна на Народната партија во април 1978 година, исламот веќе станал централен дел во обединувањето на опозицијата против комунистичката идеологија на новите владетели. Како политичко-религиозен систем, исламот е добро прилагоден за потребите на разновидно, неорганизирано, често меѓусебно антагонистичко граѓанство што сака да создаде единствен фронт против заеднички непријател, а војната им дозволила на различни групи на муџахедините да ставаат во сила конкурентни концепти на организација. [[Податотека:Mujahideen_prayer_in_Shultan_Valley_Kunar,_1987.jpg|мини| Муџахедини кои се молат во провинцијата Кунар за време на [[Советска војна во Авганистан|Советско-авганистанската војна]] во 1980 [[Советска војна во Авганистан|-]] тите]] Советската инвазија и Иранската револуција не само што воделе национални востанија, туку и увоз на странски радикални муслимани во Авганистан. Водачите на муџахедините биле харизматични фигури со големи врски со следбениците. Во многу случаи, воените и политичките лидери го замениле племенското раководство; на моменти се зајакнувало верското раководство. Следбениците ги избираале своите локални водачи врз основа на личен избор и приоритет меѓу регионите, сектите, етничките групи или племињата, но главните лидери се прославиле преку нивните врски со надворешни лица кои контролирале ресурси на пари и оружје. Со поддршка на странска помош, муџахедините на крајот излегле успешни во нивниот [[џихад]] да ги истераат советските сили, но не и во нивните обиди да конструираат политичка алтернатива за управување со Авганистан по нивната победа. Во текот на целата војна, муџахедините никогаш не биле во можност целосно да ги заменат традиционалните структури со модерен политички систем заснован на исламот. Повеќето команданти на муџахедините или користеле традиционални модели на моќ, или се обидувале да ги прилагодат модерните политички структури на традиционалното општество. Со текот на времето, истакнатите водачи акумулирале богатство и моќ и, за разлика од минатото, богатството станало одлучувачки фактор за разграничување на моќта на сите нивоа. [[Податотека:Flickr_-_DVIDSHUB_-_International_brothers,_sisters_in_faith_gather_at_Kandahar_Air_Field_for_Eid_al-Adha_(Image_1_of_10).jpg|мини| Муслиманите заедно се молат за време на богослужбата за [[Курбан бајрам]] во воздухопловната база Кандахар во јужен Авганистан]] Со заминувањето на странските трупи и долгата пропаст на левичарската влада во Кабул, [[Исламска Држава Авганистан|Исламската држава Авганистан]] конечно била основана во април [[1992]] година. Ова претставувало посебен прекин на авганистанската историја, бидејќи религиозните специјалисти никогаш порано не поседувале државна моќ. Но, новата влада не успеала да го утврди својот легитимитет и, колку што и се потрошила финансиската поддршка, командантите на локалниот и средниот дострел и нивната милиција не само што се бореле меѓу себе, туку и прибегнале кон мноштво неприфатливи практики во нивните долготрајни расправии за моќ и профит. Низ целата нација, населението страдало од малтретирање, изнуда, киднапирање, кражба и дела што ги обесчестува жените. [[Трговија со дрога|Трговијата со дрога се]] зголемила алармантно; на ниту едно место во земјата автопатите не биле безбедни. Муџахедините ја загубиле довербата што ја уживале некогаш. Есента 1994 година се појавила група наречена [[Талибанци]], ветувајќи дека ќе ја исчисти нацијата од воени началници и криминалци. Нивната намера била да создадат „''чиста''“ исламска влада, преку нивните строги толкувања на [[шеријат]]от. Многу [[пакистан]]ски политичари ги поддржувале талибанците, вклучувајќи го и Сами ул Хак, кој се смета за татко на талибанците. Голем број на нејзини водачи биле еднократни членови на муџахедините, но најголемиот дел од нивните сили биле млади авганистански бегалци обучени во пакистанските [[Медреса|медреси]] (верски училишта), особено оние што ги предводела Џамијат-е Улема-е Ислам Пакистан, агресивно конзервативната пакистанска политичка верска партија предводена од Маулана Фазлур Рахман, голем соперник на Кази Хусаин Ахмад, водач на подеднакво конзервативниот Џамат-е-Ислами и долгогодишен поддржувач на муџахедините. Со седиште во [[Кандахар]], претежно Паштунци од руралните области, и од највисокото раководство до борбената милиција, карактеристично во триесет или четириесетти, па дури и помлади, талибанците ја освоиле земјата. Во септември 1996 година тие го освоиле [[Кабул]] и владееле со поголемиот дел од Авганистан до 2001 година. Метеорското преземање поминало речиси неприкосновено. Оружјето било собрано и безбедноста била воспоставена. Во исто време, дејствијата извршени заради спроведување на шеријатот вклучувале јавни погубувања на убијци, каменување за прељуба, [[ампутација]] за кражба, забрана за секаков вид коцкање како и [[Змеј (летало)|летање змеј]], [[шах]] и борби со петли, забрана на музика и видеа, прописи против слики од луѓе и животни и ембарго за гласовите на жените преку радио. Жените требало да останат што е можно повеќе невидливи, зад превезот, во [[пурда]] во своите домови и отпуштени од работа или студирање надвор од своите домови. Режимот на талибанците бил соборен од комбинираната воена сила меѓу Авганистан и [[НАТО]] кон крајот на [[2001]] година. Мнозинството избегале во соседен [[Пакистан]] од каде започнале [[Талибанско Востание]] против авганистанската влада поддржана од [[НАТО]]. Мировните преговори меѓу талибанците и авганистанската влада продолжиле во текот на 2013 година. == Исламот во авганистанското општество == [[Податотека:Self-report_affinity_of_muslims.png|мини|300x300пкс| Авганистан претежно обоена церулеска сина ( ханафи сунит)]] За Авганистанците, исламот претставува потенцијално обединувачки симболичен систем кој ја неутрализира поделбата што често се појавува од постоењето на длабока гордост во племенската лојалност и изобилството на чувство на лична и семејна чест што се наоѓа во мултимитриските и мултиетничките општества како што е Авганистан. [[Податотека:Afghan_men_praying_in_Kunar-2009.jpg|мини|250x250пкс| Авганистанците ја изведуваат својата попладневна молитва во провинцијата Кунар (декември 2009 година)]] Исламот е централно, сеприсутно влијание низ авганистанското општество; религиозните обреди го толкуваат ритамот секој ден и сезона. Покрај централниот соборски собир за неделни комунални молитви кои се задолжителни за мажите во исламот (но не и за жените) и генерално се добро посетувани, помалите џамии одржани во заедницата стојат во центарот на селата, како и во населбите во градот и градот. [[Џамија|Масџиите]] служат не само како места за богослужба, туку и за мноштво функции, вклучувајќи засолниште за гости, места за средби, фокусот на социјалните верски свечености и училишта. Скоро секој Авганистанец во исто време, во текот на својата младост, учел во џамиско училиште; за многумина ова е единственото формално образование што го добиле. Бидејќи исламот е тоталитарен начин на живот и функционира како сеопфатен кодекс на социјално однесување што ги регулира сите меѓучовечки односи, поединечниот и семејниот статус зависи од правилното почитување на системот на вредности на општеството заснован на концептите дефинирани во исламот. Овие се одликуваат со искреност, штедливост, дарежливост, доблесност, побожност, правичност, вистинитост, толеранција и почит кон другите. За да ја поддржат семејната чест, старешините исто така го контролираат однесувањето на нивните деца според истите исламски рецепти. На моменти, дури и конкурентските односи меѓу племенските или етничките групи се изразени во изрази што имаат верска супериорност. На кратко, исламот ги структурира секојдневните интеракции на сите членови на заедницата. [[Податотека:Men_praying_at_Babur_Gardens_in_2010.jpg|лево|мини|226x226пкс| Мажи кои се [[Намаз (ислам)|молат]] во градините на Бабур во Кабул]] Религиозниот естаблишмент има неколку нивоа. Секој муслиман може да води неформални групи во молитва. [[Мула (ислам)|Мулите]] кои служат во џамиите вообичаено се назначени од владата по консултација со нивните заедници и, иако делумно финансирани од владата, мулите се во голема мера зависни за својата егзистенција од придонесите на заедницата. Наводно, упатени во [[Куран]]от, Суната, Хадисот и [[Шеријат]]от, тие мораат да обезбедат нивните заедници да ги познаваат основите на исламскиот ритуал и однесување. Ова ги квалификува да арбитрираат спорови околу религиозното толкување. Честопати тие функционираат како платени наставници одговорни за часовите по веронаука што се одржуваат во џамии каде што децата учат основни морални вредности и коректни обредни практики. Нивната улога има дополнителни социјални аспекти затоа што тие чиноначалствуваат со кризни ритуали поврзани со раѓања, бракови и смртни случаи. Но, руралните мули не се дел од институционализираната хиерархија на свештенството. Повеќето се со скратено работно време мули кои работат и како земјоделци или занаетчии. Некои се едвај писмени или само малку пообразовани од луѓето на кои им служат. Честопати, но во никој случај не секогаш, тие се луѓе со минимално богатство и, бидејќи за својата егзистенција зависат од заедницата што ги назначува, тие имаат мал авторитет дури и во рамките на нивните социјални граници. Тие честопати се третираат со оскудна почит и се цел на огромен број шеги што ја исмеваат нивната ароганција и незнаење. Сепак, нивната улога како религиозни арбитри ги принудува да заземаат позиции за прашања што имаат политички последици и бидејќи мулите често не се согласуваат едни со други, поставувајќи ја едната заедница наспроти другата, тие често се перципираат како нарушувачки елементи во нивните заедници. На почитувањето на светите и светилиштата се спротивставуваат некои исламски групи, особено оние што се припишуваат на салафи или Ахле Хадит . Како и да е, пејзажот на Авганистан е либерално распослан со светилишта во чест на светците од сите описи. Многу од најстарите авганистански села и градови пораснале околу светилиштата. Некои се користат како светилишта за бегалци. Светилиштата варираат во форма од едноставни насипи од земја или камења обележани со знаменца до раскошно украсени комплекси околу централната куполна гробница. Овие големи установи се контролирани од истакнати верски и секуларни водачи. Светилиштата може да го означат последното почивалиште на паднат херој (шахид), почитуван религиозен учител, познат суфиски поет или мошти, како што е влакно на [[Мухамед]] или парче од наметка (хирка). Голем број ги одбележуваат легендите за чудесните подвизи на Али ибн Аби Талиб, четвртиот калиф и првиот имам на шиитскиот ислам, за кој се верува дека е погребан во најелаборираното светилиште на нацијата сместено во срцето на Мазари Шариф, Високиот храм. Али е почитуван низ целиот Авганистан за неговата улога како посредник пред тиранијата. Празничните годишни саеми кои се слават на светилиштата привлекуваат илјадници аџии и ги здружуваат сите делови на заедниците. Аџиите, исто така, посетуваат светилишта за да бараат застапништво на светителот за посебни наклони, било да е тоа лек за болест или раѓање на син. Жените се особено посветени на активности поврзани со светилишта. Овие посети може да бидат кратки или да траат неколку дена и многу аџии носат специјално благословени лековити и заштитни [[Талисман|амајлии]] (обично тавиз ) за да го одвратат злото, да обезбедат љубовни врски меѓу сопрузи и жени и многу други форми на утеха. Како и славата на светите, ваквите практики генерално не се охрабруваат во исламот според класичното разбирање на Светиот Куран и хадисите (пророчки изреки на Раби) == Шиитски ислам во Авганистан == [[Податотека:Blue mosaic mosque, Kabul.jpg|мини| Џамија Абу Фазл во [[Кабул|Кабул за]] време на изградбата во 2008 година, најголемата шиитска џамија во Авганистан <ref>[https://www.flickr.com/photos/51400588@N06/4726044458/in/photostream/]</ref>]] Околу 15% од авганистанското население практикува шиитски ислам .<ref name="Pew"/><ref name="Factbook"/> Повеќето [[шиити]] во Авганистан припаѓаат на гранката „[[Дванаестници]]“. Ова ги вклучува етничката група Хазари и помалата урбанизирана група Кизилбаши , кои се по потекло од источен [[Иран]]. Политички свесни шиитски студенти ја формираале основата на авганистанското маоистичко движење во 1960-тите и раните 1970-ти. По револуцијата во Саур (Априлска револуција) од 1978 година и Иранската револуција од 1979 година, шиитските бунтовнички групи во регионот Хазарајат, иако честопати се спротивставувале едни на други, станале активни во муџахединските активности. Тие биле помогнати од шиитски Иран и се бореле против авганистанската влада, поддржана од [[Советскиот Сојуз]], како и други муџахедински групи. За време на политичкото маневрирање пред воспоставувањето на Исламската држава на Авганистан во 1992 година, шиитските групи безуспешно преговарале за поправедни, последователни политички и социјални улоги. === Исмаилизам === Шиитите Исмаили го прифатиле Исмаил ибн Џафар наместо Муса ел-Кадим за наследник на имамот Џафар ас Садик. Исмаилистичките заедници во Авганистан се помалку населени од [[Дванаестници]]<nowiki/>те кои ги сметаат Исмаилите за еретички. Тие се наоѓаат првенствено во и близу источниот дел на Хазарајат, во областа Баглан северно од [[Хиндукуш]]. Водачот на авганистанските Исмаили потекнува од семејството Сајид од Кајан, сместено во близина на Доши, мало гратче на северното подножје на преминот Саланг, во западната провинција Баглан . За време на советската војна во 1980-тите во Авганистан, ова семејство се здобило со значителна политичка моќ. Хотелот Серена во Кабул е во сопственост и управуван од Исмаилите. {{Религија во Авганистан}} == Ахмадија == [[Ахмадија]] се смета за движење кое започнало кон крајот на 19 век од страна на Мирза Гулам Ахмад во Кадијан, [[Индија]] . Од сите други муслимански групи се смета за отпадништво и, соодветно, само 12 години по тврдењето на Мирза Гулам за махди-хауд, неколку членови на Ахмадија биле каменувани до смрт во [[Кабул]] во периодот од 1901 до 1903 година. Подоцна во дваесеттите години на минатиот век, кралот Аманулах Кан имал неколку членови на Ахмадија кои насилно ги преобратил, а во 1924 година поврзаноста со Ахмадија стана капитален прекршок.<ref>Vincent Littrell. [Islam: Ahmadiyya]. World Association of International Studies, February 17, 2006</ref> == Суфизам == Три суфиски реда се истакнати: Накшбандија основана во [[Бухара]], Кадирија основана во [[Багдад]] и Чештија сместена на Чехт-и-Шариф источно од Херат. Меѓу НакшбандијаНакшбандија, Ахмад ел-Фаруки Кабули, роден северно од Кабул, се стекнал со слава по своите учења во [[Индија|Индија за]] време на владеењето на [[Акбар Велики|Акбар]] во XVI век. Друг познат Кадирија, по име Мавлана Фаизани, се прославил во 60-тите и 70-тите години на минатиот век и бил водечки критичар против притаеното влијание на комунистичката филозофија. Во затвор во средината на 70-тите години на минатиот век, Мавлана Фаизани исчезнал кога халките дошле на власт. Редот Чештија го основал Мавдид ел-Чешти, роден во дванаесеттиот век, а подоцна предавал во [[Индија]]. Редот гглавно е концентриран во долината на реката Хари околу Обе, Карух и Чест-и-Шариф. Редот локално е многу силен и одржува медреси со одлични библиотеки. Традиционално Чештија се држи настрана од политиката, иако неговите верници биле делотворно активни за време на отпорот во рамките на нивните сопствени организации и во нивните области. Херат и неговата околина имаат најголем број и најголема разновидност на суфиски гранки, од кои многу се поврзани со локалните гробници. Други суфи-групи ги има низ целиот север, со важни центри во Мајмана, провинцијата Фарјаб и Кундуз. Братствата во Кабул и околу Мазари Шариф главно се поврзани со Накшбандија. Кадириите се наоѓаат главно меѓу источниот дел на Вардак, Пактија и Нангархар, вклучително и многу номадски групи. Други помали групи се населени во [[Кандахар]]. Чештиите се центрирани во долината на реката Хари. Авганистан е единствен по тоа што има малку непријателство помеѓу [[Улема|уламите]] (религиозни научници) и [[Суфизам|суфиските]] редови. Голем број на суфиски водачи се сметаат за улами, а многу улами тесно се дружат со суфиското братство. Општото население им дава на суфиите почит кон нивното учење и поседување [[карамат]]. == Наводи == {{Наводи}} {{Азија по тема|Исламот во}} [[Категорија:Исламот во Авганистан| ]] 3qluy4wwarfjd7lng7o15umhrxqgubk Демографија на Авганистан 0 1255084 5625774 5503478 2026-09-09T11:42:18Z Bjankuloski06 332 /* Јазици */ Правописна исправка, replaced: елуџиски → елучки 5625774 wikitext text/x-wiki {{Демографија на земја|country=[[Авганистан]]|age_0-14_years=42.3% (мажи 6,464,070/жени 6,149,468)|official=[[дари]] и [[Паштунски јазик|паштунски]] <ref name="Constitution"/>|major_ethnic=[[Таџици]], [[Паштуни]], [[Хазари]], [[Узбеци]], и [[Етнички групи во Авганистан|други]]|nation=''noun'': [[Afghan]](s)|sr_65_years_over=0.87 |sr_15-64_years=1.04 мажи/жени|sr_under_15=1.03 мажи/жени|sr_at_birth=1.05 мажи/жени|age_65_years=2.4% (мажи 349,349/жени 380,051)|age_15-64_years=55.3% (мажи 8,460,486/жени 8,031,968)|fertility=5.33 родени деца/женски (2015)|image=[[File:Afghans at Ghazi Stadium in 2011.jpg|270px]]|infant_mortality=66.3 починати /1,000 живи родени <ref name="uis.unesco.org"/>|life_female=61.9 години|life_male=59.3 години|life=60.5 години (2015)<ref name="WHO"/>|death=13.7 починати/1,000 население (2016)|birth=38.3 раѓања /1,000 население (2016)|growth=2.34% (2016)|size_of_population=38,928,346 (2020)|caption=[[Спорт во Авганистан|Спортски]] навивачи на [[Стадион Гази]] во престолнината [[Кабул]], кој е мултиетничики според населението|spoken=[[дари]], [[Паштунски јазик|паштунски]], [[Узбечки јазик|узбечки]] и [[Јазици во Авганистан|други]]}} '''Населението во [[Авганистан]]''' е околу 38.928.346 според податоци од [[2020]] година, што вклучува околу 3 милиони авганистански граѓани кои живеат како [[Бегалец|бегалци]] во [[Пакистан]] и во [[Иран]].<ref name="PAN-pop">{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2011/11/20/afghanistans-population-reaches-26m|title=Afghanistan's population reaches 26m|date=November 20, 2011|access-date=December 5, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130101074433/http://www.pajhwok.com/en/2011/11/20/afghanistans-population-reaches-26m|archive-date=January 1, 2013|publisher=Pajhwok Afghan News|editor-last=Mohammad Jawad Sharifzada}}</ref> Нацијата е составена од мултиетничко и [[Повеќејазичност|повеќејазично]] општество, што ја рефлектира нејзината местоположба покрај историските патишта за трговија помеѓу [[Средна Азија]], [[Јужна Азија]] и [[Југозападна Азија|Западна Азија]] . Етничките групи се Таџици, Паштуни, Хазари, [[Узбеци]], [[Ајмаци]], [[Туркмени]], Белуџи и уште неколку други.<ref name="Factbook"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nybooks.com/articles/2016/04/21/what-chance-for-afghanistan/|title=What Chance for Afghanistan?|last=Lieven|first=Anatol|date=21 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422124057/http://www.nybooks.com/articles/2016/04/21/what-chance-for-afghanistan/|archive-date=22 April 2016}}</ref> Приближно 46% од населението е под 15-годишна возраст, а 74% од сите [[Авганистанци]] живеат во рурални области.<ref name="uis.unesco.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://uis.unesco.org/country/af|title=Afghanistan|work=uis.unesco.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510121322/http://uis.unesco.org/country/AF|archive-date=2017-05-10}}</ref> Просечна жена раѓа пет деца во текот на целиот свој живот, што е највисока стапка на плодност надвор од [[Африка]]. 6,8% од сите бебиња умираат при породувањето на детето или во зародиш. Очекуваниот животен век е пријавен во [[2015]] година на 60,5 години <ref name="WHO">{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/136852/1/ccsbrief_afg_en.pdf|title=Afghanistan|publisher=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20170722191648/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/136852/1/ccsbrief_afg_en.pdf|archive-date=2017-07-22|accessdate=2017-05-17}}</ref> и само 0,04% од населението има [[ХИВ]].<ref name="Factbook"/> [[Дари]] и [[Паштунски јазик|паштунскиот]] се [[Службен јазик|официјални јазици]] во земјата.<ref name="Constitution">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html#preamble|title=Article Sixteen of the Constitution of Afghanistan|year=2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20131028065437/http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html#preamble|archive-date=October 28, 2013|accessdate=July 25, 2012|quote=From among the languages of Dari, Pshto, Uzbeki, Turkmani, Baluchi, Pashai, Nuristani, Pamiri (alsana), Arab and other languages spoken in the country, '''Dari and Pashto are the official languages of the state.'''}}</ref> Дарискиот, кој е познат како авганистанско-персиски јазик, функционира како [[лингва франка]]. Паштунскиот јазик е широко користен во регионот јужно од планините [[Хиндукуш]] и реката [[Инд]] во соседен [[Пакистан]]. [[Узбечки јазик|Узбечкиот]] и [[Туркменски јазик|туркменскиот]] јазик се помали јазици што се зборуваат во делови на северот.<ref name="Factbook"/> [[Повеќејазичност]]а е вообичаена низ целата земја, особено во поголемите градови. [[Исламот во Авганистан|Исламот]] е религија на повеќе од 99% од граѓаните на [[Авганистан]]. Околу 80% од населението практикуваат [[сунитски ислам]] и припаѓаат на [[Ханифиски мезхеб|ханафистичката]] исламска школа, додека 15-20% се следбеници на [[шиитски ислам]];<ref name="Factbook"/><ref name="Pew">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity|title=Chapter 1: Religious Affiliation|date=August 9, 2012|work=The World's Muslims: Unity and Diversity|publisher=[[Pew Research Center]]'s Religion & Public Life Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226113158/http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity|archive-date=26 December 2016|accessdate=4 September 2013}}</ref> од кои мнозинството припаѓаат на гранката „[[Дванаесетници]]“, со помал број на Исмаили. Останатите 1% или помалку практикуваат други религии како што се [[сикизам]] и [[хиндуизам]]. Со исклучок на урбаното население во главните градови, повеќето луѓе се организирани во племенски и други сродни групи, кои ги следат своите традиционални обичаи. Поголемиот дел од населението на земјата живее во [[Село (средина)|рурални области]] и е вклучено во [[Економија на Авганистан|земјоделски активности]] . == Историја == Првиот попис на Авганистан бил извршен само во [[1979]] година, но пред тоа постоеле неколку обиди за спроведување пописи во одделни градови.<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/census-ii CENSUS ii. In Afghanistan] [[Encyclopædia Iranica]]</ref> Според пописот од 1876 година, [[Кабул]] имал население од 140.700 луѓе.<ref>(Gazetteer of Afghanistan VI, p. 333).</ref> Во [[Кандахар]] во 1891 година бил извршен попис на населението, според кој во градот живееле 31.514 луѓе, од кои 16.064 биле мажи и 15.450 биле жени.<ref>Kandahar Newsletter, 10 August 1891, IOR L/P & S/7/63/1295</ref> == Статистика на население == Од 2020 година, вкупното население во Авганистан е околу 38.928.346 <ref name="Factbook"/> што вклучува 3 милиони авганистански државјани кои живеат и во [[Пакистан]] и во [[Иран]]. [[Авганистанска централна организација за статистика|Авганистанската Централна организација за статистика]] (АЦО) во [[2011]] година изјавила дека вкупниот број на Авганистанци кои живеат во Авганистан е околу 26 милиони и до 2017 година достигнала 29,2 милиони. Од нив, 15 милиони се машки, а 14,2 милиони се жени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pajhwok.com/en/node/483787|title=Afghan Population 29.2 Million - Pajhwok Afghan News|work=www.pajhwok.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011103545/https://www.pajhwok.com/en/node/483787|archive-date=2017-10-11}}</ref> Околу 22% од населението е градско подрачје, а останатите 78% живеат во рурални области.<ref name="PAN-pop"/> Населението е пријавено во 1979 година на околу 15,5 милиони.<ref name="IIOT">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/Afghanistan-Chapter2.pdf|title=Chapter 2. The Society and Its Environment|work=Afghanistan Country Study|publisher=[[Illinois Institute of Technology]]|pages=105–06|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20011103001515/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/Afghanistan-Chapter2.pdf|archive-date=3 November 2001|accessdate=12 October 2010}}</ref> Од 1979 година до крајот на 1983 година, околу 5 милиони луѓе ја напуштиле земјата за да се засолнат во соседниот северозападен [[Пакистан]] и источен [[Иран]]. Овој егзодус во голема мера не бил контролиран од ниту една влада. Авганистанската влада во 1983 година пријавила население од 15,96 милиони жители, што се претпоставува дека вклучува и егзодус.<ref name="U.S. Library of Congress">{{Наведена мрежна страница|url=http://countrystudies.us/afghanistan/36.htm|title=Population|year=2008|publisher=U.S. Library of Congress|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20110719220830/http://countrystudies.us/afghanistan/36.htm|archive-date=2011-07-19|accessdate=2010-10-12}}</ref> Се претпоставува дека приближно 600.000 до 2 милиони Авганистанци би можело да бидат убиени за време на различните војни од [[1979]] до [[2001]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://necrometrics.com/20c1m.htm#Afghanistan|title=Afghanistan (1979–2001)|archive-url=https://web.archive.org/web/20110305175626/http://necrometrics.com/20c1m.htm#Afghanistan|archive-date=2011-03-05|accessdate=2010-10-12}}</ref> Овие бројки се многу сомнителни и никогаш не е направен обид да се проверат.<ref name="U.S. Library of Congress"/> Се очекува населението на земјата да достигне 82 милиони до 2050 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prb.org/Countries/Afghanistan.aspx|title=Afghanistan – Population Reference Bureau|publisher=[[Population Reference Bureau]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224051/http://www.prb.org/Countries/Afghanistan.aspx|archive-date=2013-12-02|accessdate=2009-12-29}}</ref> Урбаните области доживеале брз раст на населението во последната деценија, што се должи на враќањето на над 5 милиони иселеници. Единствениот град во Авганистан со над милион жители е неговиот главен град [[Кабул]]. Другите најголеми градови во земјата се прикажани на табелата подолу. === Возрасна структура === [[Податотека:Bevölkerungspyramide_Afghanistan_2016.png|мини|Пирамида на населението 2016 година]] * ''0–14 години:'' 42,3% (маж 6,464,070 / жена 6,149,468) * ''15–64 години:'' 55,3% (маж 8,460,486 / жена 8,031,968) * ''65 години и повеќе:'' 2,4% (маж 349.349 / жена 380.051) (проценка 2011 година) ) === Стапка на раст на населението === Во 1979 година, бројот на населението се проценува на околу 15,5 милиони. 2,32% (2015 година) <ref name="Factbook">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldometers.info/world-population/afghanistan-population/|title=Afghanistan|work=Worldmeters|publisher=www.worldmeters.info|accessdate=2019-05-30}}</ref>''' * споредба на земјата со светот:''' 39 === Урбанизација === [[Податотека:2011_SCF_Kabul-3.jpg|мини|Млади Авганистанци на музички фестивал во Кабул.]] * ''население во урбани места:'' 24% од вкупното население (2008)<nowiki></br></nowiki> * ''стапка на урбанизација:'' 5,4% годишна стапка на промена (2005–10) === Однос на пол === * ''при раѓање:'' 1,05 мажи/жени<nowiki></br></nowiki> * ''под 15 години:''1,05 мажи/жени жени<nowiki></br></nowiki> * ''15–64 години: ''1,05 мажјаци/жени<nowiki></br></nowiki> * ''65 години и повеќе:'' 0,93 мажи/жени<nowiki></br></nowiki> * ''вкупно население:'' 1,05 мажи / жени (2009) == Статистички податоци== === Проценки на ООН === {| class="wikitable" ! width="80pt" |Период ! width="80pt" |Родени ! width="80pt" |Починати ! width="80pt" |Природни промени ! width="80pt"|ПСН<sup>1</sup> ! width="80pt"|СС<sup>1</sup> ! width="80pt"|ПП<sup>1</sup> ! width="80pt"|ВСП<sup>1</sup> ! width="80pt"|ССН<sup>1</sup> |- |1950–1955 | align="right" |403,000 | align="right" |295,000 | align="right" |108,000 | align="right" |52.9 | align="right" |36.9 | align="right" |16.0 | align="right" |7.45 | align="right" |275.0 |- |1955–1960 | align="right" |440,000 | align="right" |291,000 | align="right" |149,000 | align="right" |52.9 | align="right" |34.8 | align="right" |18.1 | align="right" |7.45 | align="right" |260.6 |- |1960–1965 | align="right" |488,000 | align="right" |295,000 | align="right" |192,000 | align="right" |52.8 | align="right" |32.7 | align="right" |20.2 | align="right" |7.45 | align="right" |245.4 |- |1965–1970 | align="right" |545,000 | align="right" |304,000 | align="right" |242,000 | align="right" |52.6 | align="right" |30.3 | align="right" |22.4 | align="right" |7.45 | align="right" |228.1 |- |1970–1975 | align="right" |610,000 | align="right" |313,000 | align="right" |297,000 | align="right" |52.1 | align="right" |27.9 | align="right" |24.2 | align="right" |7.45 | align="right" |211.4 |- |1975–1980 | align="right" |657,000 | align="right" |307,000 | align="right" |350,000 | align="right" |51.5 | align="right" |25.6 | align="right" |26.0 | align="right" |7.45 | align="right" |194.5 |- |1980–1985 | align="right" |630,000 | align="right" |259,000 | align="right" |371,000 | align="right" |51.8 | align="right" |24.1 | align="right" |27.7 | align="right" |7.45 | align="right" |182.8 |- |1985–1990 | align="right" |597,000 | align="right" |207,000 | align="right" |390,000 | align="right" |52.2 | align="right" |22.7 | align="right" |29.5 | align="right" |7.47 | align="right" |171.9 |- |1990–1995 | align="right" |714,000 | align="right" |210,000 | align="right" |505,000 | align="right" |52.6 | align="right" |21.4 | align="right" |31.2 | align="right" |7.48 | align="right" |161.8 |- |1995–2000 | align="right" |914,000 | align="right" |239,000 | align="right" |675,000 | align="right" |52.4 | align="right" |20.1 | align="right" |32.3 | align="right" |7.65 | align="right" |152.3 |- |2000–2005 | align="right" |1,057,000 | align="right" |248,000 | align="right" |810,000 | align="right" |48.4 | align="right" |18.3 | align="right" |30.1 | align="right" |7.18 | align="right" |143.7 |- |2005–2010 | align="right" |1,142,000 | align="right" |240,000 | align="right" |902,000 | align="right" |45.1 | align="right" |16.8 | align="right" |28.3 | align="right" |6.37 | align="right" |136.0 |- |2010–2015 | align="right" |1,130,000 | align="right" |233,000 | align="right" |897,000 | align="right" |45.1 | align="right" |16.8 | align="right" |28.3 | align="right" |5.26 | align="right" |136.0 |- |2015–2020 | align="right" |1,158,000 | align="right" |234,000 | align="right" |924,000 | align="right" |45.1 | align="right" |16.8 | align="right" |28.3 | align="right" |4.41 | align="right" |136.0 |- |2020–2025 | align="right" |1,167,000 | align="right" |240,000 | align="right" |927,000 | align="right" |45.1 | align="right" |16.8 | align="right" |28.3 | align="right" |3.71 | align="right" |136.0 |- | colspan="9" |<sup>1</sup> <small>ПСН= Природна стапка на наталитет (на 1000); СС = Стапка на смртност (на 1000); ПП= Природни промени (на 1000); ВСП = Вкупна стапка на плодност (број на деца по жена); ССН= Стапка на смртност кај новороденчиња на 1000 раѓања</small> |- | colspan="9" |<'''Извор:'''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/index.htm|title=World Population Prospects: The 2010 Revision|work=un.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20110506065230/http://esa.un.org/unpd/wpp/index.htm|archive-date=2011-05-06}}</ref> |} === Плодност и раѓања === Стапка на вкупна плодност (TFR) (посакувана стапка на фертилитет) и сурова стапка на раѓање (CBR):<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR248/FR248.pdf|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019172926/http://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR248/FR248.pdf|archive-date=2014-10-19|accessdate=2014-06-30}}</ref> {| class="wikitable" ! style="width:50pt;" |Година ! style="width:50pt;" | ПСН (вкупно) ! style="width:50pt;" | ВСП (вкупно) ! style="width:50pt;" | ПСН (урбано) ! style="width:50pt;" | ВСП (урбано) ! style="width:50pt;" | ПСН (рурално) ! style="width:50pt;" | ВСП (рурално) |- | 2010 | style="text-align:right;" | 35,6 | style="text-align:right;" | 5.1 | style="text-align:right;" | 34,7 | style="text-align:right;" | 4,5 | style="text-align:right;" | 35,9 | style="text-align:right;" | 5.2 |- | 2015 | style="text-align:right;" | 36,8 | style="text-align:right;" | 5,3 (4,4) | style="text-align:right;" | 35,8 | style="text-align:right;" | 4,8 (3,7) | style="text-align:right;" | 37.1 | style="text-align:right;" | 5,4 (4,6) |- |} Податоци за плодност според провинција (Програма DHS):<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.statcompiler.com/en/#|title=STATcompiler|work=www.statcompiler.com|accessdate=2020-02-17}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! style="width:100pt;" |Провинција ! Вкупна стапка на плодност<br /> (2015) |- | Кабул | 4.6 |- | Каписа | 4.8 |- | Парван | 5,7 |- | Вардак | 4.2 |- | Логар | 4.2 |- | Нангархар | 6.4 |- | Лагман | 7.3 |- | Паншир | 3.2 |- | Баглан | 4.4 |- | Бамјан | 5.4 |- | Газни | 2.8 |- | Пактика | 5.3 |- | Пактија | 5.2 |- | Хост | 5.6 |- | Кунар | 6.8 |- | Нуристан | 8.9 |- | Бадакшан | 5.3 |- | Такар | 5,7 |- | Кундуз | 4.4 |- | Саманган | 5.1 |- | Балх | 5.5 |- | Сар-е Пол | 4.8 |- | Horор | 5.8 |- | Дајкунди | 5.2 |- | Урозган | 8.8 |- | Забул | 5.1 |- | Кандахар | 6.5 |- | Јавзјан | 3.9 |- | Фаријаб | 6.2 |- | Хелменд | 4.7 |- | Бадгис | 6.6 |- | Херат | 4.8 |- | Фарах | 5.4 |- | Нимруз | 5.4 |} === Структура на населението === Структура на населението (1 јули 2012) (Податоците се однесуваат на населеното население засновано на Пописот на населението во 1979 година и најновиот список на домаќинства. Бегалците од [[Авганистан]] во [[Иран]], [[Пакистан]] и околу 1,5 милиони номади не се вклучени):<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2013.htm|title=United Nations Statistics Division - Demographic and Social Statistics|work=unstats.un.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331074931/http://unstats.un.org/UNSD/Demographic/products/dyb/dyb2013.htm|archive-date=2016-03-31}}</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" ! colspan="9" |Пирамида на населението 2012 година |- ! width="80pt" | Возрасна група ! width="80pt" | Машки ! width="80pt" | Женски ! width="90pt" | Вкупно ! width="80pt" | % |- | align="right" | Вкупно | align="right" | 13 044 400 | align="right" | 12 455 700 | align="right" | 25 500 100 | align="right" | 100 |- | align="right" | 0–4 | align="right" | 2 422 244 | align="right" | 2 556 304 | align="right" | 4 978 548 | align="right" | 19.52 |- | align="right" | 5-9 | align="right" | 1 941 363 | align="right" | 1 880 407 | align="right" | 3 821 770 | align="right" | 14.99 |- | align="right" | 10–14 | align="right" | 1 556 158 | align="right" | 1 401 695 | align="right" | 2 957 853 | align="right" | 11.60 |- | align="right" | 15–19 | align="right" | 1 276 563 | align="right" | 1 140 810 | align="right" | 2 417 373 | align="right" | 9,48 |- | align="right" | 20–24 | align="right" | 1 059 939 | align="right" | 1 009 807 | align="right" | 2 069 746 | align="right" | 8.12 |- | align="right" | 25–29 | align="right" | 843 967 | align="right" | 864 738 | align="right" | 1 708 705 | align="right" | 6,70 |- | align="right" | 30–34 | align="right" | 678 577 | align="right" | 745 534 | align="right" | 1 424 111 | align="right" | 5,58 |- | align="right" | 35–39 | align="right" | 598 045 | align="right" | 652 326 | align="right" | 1 250 371 | align="right" | 4.90 |- | align="right" | 40–44 | align="right" | 546 102 | align="right" | 533 524 | align="right" | 1 079 626 | align="right" | 4.23 |- | align="right" | 45–49 | align="right" | 495 190 | align="right" | 440 789 | align="right" | 935 979 | align="right" | 3,67 |- | align="right" | 50–54 | align="right" | 435 143 | align="right" | 354 633 | align="right" | 789 776 | align="right" | 3.10 |- | align="right" | 55–59 | align="right" | 360 394 | align="right" | 275 468 | align="right" | 635 862 | align="right" | 2.49 |- | align="right" | 60–64 | align="right" | 281 627 | align="right" | 209 152 | align="right" | 490 779 | align="right" | 1,92 |- | align="right" | 65–69 | align="right" | 204 376 | align="right" | 150 137 | align="right" | 354 513 | align="right" | 1,39 |- | align="right" | 70–74 | align="right" | 141 729 | align="right" | 102 048 | align="right" | 243 777 | align="right" | 0,96 |- | align="right" | 75–79 | align="right" | 91 164 | align="right" | 64 658 | align="right" | 155 822 | align="right" | 0,61 |- | align="right" | 80–84 | align="right" | 55 446 | align="right" | 38 699 | align="right" | 94 145 | align="right" | 0,37 |- | align="right" | 85+ | align="right" | 56 373 | align="right" | 34 971 | align="right" | 91 344 | align="right" | 0,36 |- |} {| class="wikitable collapsible collapsed" ! width="50" |Возрасна група ! width="80pt" | Машки ! width="80" | Женски ! width="80" | Вкупно ! width="50" | Процент |- | align="right" | 0-14 | align="right" | 5 919 765 | align="right" | 5 838 406 | align="right" | 11 758 171 | align="right" | 46.11 |- | align="right" | 15–64 | align="right" | 6 575 547 | align="right" | 6 226 781 | align="right" | 12 802 328 | align="right" | 50.21 |- | align="right" | 65+ | align="right" | 549 088 | align="right" | 390 513 | align="right" | 939 601 | align="right" | 3,68 |- |} === Очекуван животен век === * ''вкупно население:'' 60,5 години (2015 година)<ref name="WHO"/><ref name="PAN">{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2011/11/30/life-expectancy-afghanistan-rises-past-60-years|title=Life expectancy in Afghanistan rises past 60 years|date=November 30, 2011|access-date=December 5, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514145913/http://www.pajhwok.com/en/2011/11/30/life-expectancy-afghanistan-rises-past-60-years|archive-date=May 14, 2012|publisher=Pajhwok Afghan News}}</ref> * '''споредба на земјата со светот:''' 214 **''мажи:'' 59,3 години (2013) ** ''жени:'' 61,9 години (2013) {| class="wikitable" style="text-align:center" !Период ! Очекуван животен век ! Период ! Очекуван животен век |- | 1950–1955 | 28,6 | 1985–1990 | 47,7 |- | 1955–1960 | 31.1 | 1990–1995 | 51,7 |- | 1960–1965 | 33.4 | 1995–2000 | 54.2 |- | 1965–1970 | 35,6 | 2000–2005 | 56,9 |- | 1970–1975 | 37,8 | 2005–2010 | 60.0 |- | 1975–1980 | 40,4 | 2010–2015 | 62.3 |- | 1980–1985 | 43,6 | | |} * Извор: ''UN World Population Prospects'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/|title=World Population Prospects – Population Division – United Nations|accessdate=2017-07-15}}</ref> == Индикатори за развој и здравје == [[Податотека:School_reopening,_Nangarhar_Province,_Afghanistan.jpg|мини|Собир на ученици во 2006 година во училиште во провинцијата Нангархар .]] === Писменост === : ''Дефиниција'' : Луѓе над 15 години кои можат да читаат и пишуваат : Вкупно население: 43,2 (2019) <ref name="Factbook"/> : Мажи: 58% : Жени: 29% === Очекуван животен век на училиштето (основно до терцијарно образование) === * ''вкупно:'' 11 години ** ''мажи:'' 13 години ** ''жени:'' 8 години (2014) === ХИВ / СИДА - стапка на преваленца кај возрасните === * 0,04% (2015) <ref name="Factbook"/> === ХИВ / СИДА - луѓе кои живеат со ХИВ / СИДА === До 6.900 (проценка за 2015 година) <ref name="Factbook"/><ref name="50pc-surge-hiv-cases-says-dalil">{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2011/12/03/50pc-surge-hiv-cases-says-dalil|title=50pc surge in HIV cases, says Dalil|date=December 3, 2011|access-date=2011-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523205800/http://www.pajhwok.com/en/2011/12/03/50pc-surge-hiv-cases-says-dalil|archive-date=2013-05-23|publisher=Pajhwok Afghan News}}</ref> Во 2008 година, здравствените власти во Авганистан објавиле 504 случаи на луѓе кои живеат со [[ХИВ]], но до крајот на 2012 година бројките достигнале 1,327. Министерството за здравство на нацијата изјавило дека повеќето од пациентите со ХИВ биле меѓу интравенски корисници на дрога и дека 70% од нив биле мажи, 25% жени, а останатите 5% деца. Тие живееле во Кабул, Кандахар и Херат, провинциите од каде луѓето прават најмногу патувања во соседните и странските земји.<ref name="over-1300-hiv-cases-registered-afghanistan">{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2012/12/01/over-1300-hiv-cases-registered-afghanistan|title=Over 1,300 HIV cases registered in Afghanistan|date=December 1, 2012|access-date=2012-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523205512/http://www.pajhwok.com/en/2012/12/01/over-1300-hiv-cases-registered-afghanistan|archive-date=May 23, 2013|publisher=Pajhwok Afghan News}}</ref> Во врска со Кандахар, биле пријавени 22 случаи во 2012 година. Раководителот на одделот за превенција од СИДА, д-р Хамајун Реман изјавил дека биле прегледани 1.320 примероци од крв, а 21 биле позитивни. Меѓу 21 пациент, 18 биле машки и три биле жени кои се разболеле од смртоносниот вирус од своите сопрузи. Тој изјавил дека четири лица достигнале критична фаза додека три починале. Главниот извор на болеста бил употребата на [[Шприц|шприцеви што ги]] користеле наркоманите <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2012/12/02/aids-patients-have-doubled-kandahar-official|title=AIDS patients have doubled in Kandahar: Official|date=December 2, 2012|access-date=2012-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523194028/http://www.pajhwok.com/en/2012/12/02/aids-patients-have-doubled-kandahar-official|archive-date=May 23, 2013|publisher=Pajhwok Afghan News}}</ref> Во земјата има приближно 23.000 зависници кои инјектираат дрога во нивните тела користејќи шприцеви * '''споредба на земјата со светот:''' 168 === ХИВ / СИДА – смртност=== * До 300 (проценка за 2015 година) <ref name="Factbook"/> === Големи заразни болести === Степен на ризик: висок * Храна или болести на вода: бактериска и протозоална дијареја, хепатит А и тифусна треска * Вектор-сноси болести: маларија * Болести на контакт со животни: беснило * Забелешка: WH5N1 е откриен [[птичјиот грип]] во оваа земја; тоа претставува занемарлив ризик заклучно со 2009 година.  <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2011)">потребно е цитирање</span>]]'' &#x5D;</sup> == Етнички групи == Во август [[2017]] година започнала употребата на е-лични карти на национално ниво (е-Таскирас). Етничката припадност на секој граѓанин е дадена во пријавата. Овој процес ги открива точните бројки за големината и составот на етничките групи во земјата.<ref name="Senators stress caution in ID cards issuance">{{Наведени вести|url=http://www.pajhwok.com/en/2013/03/26/senators-stress-caution-id-cards-issuance|title=Senators stress caution in ID cards issuance|date=May 26, 2013|access-date=2013-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612203459/http://www.pajhwok.com/en/2013/03/26/senators-stress-caution-id-cards-issuance|archive-date=June 12, 2014|publisher=Pajhwok Afghan News|editor-last=Abasin Zaheer}}</ref> Во членот четири од [[Устав на Авганистан|Уставот на Авганистан]] се споменуваат вкупно 14 етнички групи. Приближната распространетост на [[Етнолингвистика|етнолингвистичките]] групи е прикажана на картата надесно и наведени во табелата подолу: {| class="wikitable sortable" style="width:60%; float:center;" |+Етнички групи во Авганистан ! style="background:#ddf; width:10%;" | Етничка група ! style="background:#ddf; width:10%;" | Слика ! style="background:#ddf; width:15%;" | {{Мали|Неодамнешна проценка}}<ref>https://web.archive.org/web/20131014200908/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af</ref> ! style="background:#ddf; width:15%;" | {{Мали|Проценка пред 2004}} <ref name="CIA-1991">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|title=The World Factbok – Afghanistan|date=October 15, 1991|work=The World Factbook/Central Intelligence Agency|publisher=[[University of Missouri]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427053700/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|archive-date=April 27, 2011|accessdate=2011-03-20|quote=''_#_Ethnic divisions: Pashtun 46%, Tajik 27%, Uzbek 9%, Hazara 9%-12%; minor ethnic groups include Chahar Aimaks, Turkmen, Baloch, and other''}}</ref><ref name="LoC">{{Наведена мрежна страница|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0037)|title=Ethnic Groups|year=1997|publisher=Library of Congress Country Studies|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110132651/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+af0037%29|archive-date=2009-01-10|accessdate=2010-10-08}}</ref><ref name="CIA-1992">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact92/wf930006.txt|title=PEOPLE – Ethnic divisions:|date=January 22, 1993|work=The World Factbook/Central Intelligence Agency|publisher=University of Missouri|accessdate=2011-03-20|quote=''Pashtun 62%, Tajik 17%, Uzbek 4%, Hazara 4%-7%; minor ethnic groups include Chahar Aimaks, Turkmen, Baloch, and others''|archive-date=2019-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324130443/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact92/wf930006.txt|url-status=dead}}</ref> |- | [[Таџици]] |[[File:Afghan_children_in_Badakhshan_Province-2012.jpg|150x150пкс|Таџици во областа Ховахан во Бадакшан]] | align="center" | 27% | align="center" | 40% |- | [[Паштуни]] | align="center" |[[Податотека:Khost_children_in_2010.jpg|алт=Children in Khost province|десно|мини|172x172пкс]] | align="center" | 42% | align="center" | 35% |- | [[Хазари]] | | align="center" | 9% | align="center" | 9-10% |- | [[Узбеци]] |[[File:Uzbek_looking_boy_in_northern_Afghanistan.jpg|150x150пкс|Узбечко момче во северен Авганистан]] | align="center" | 9% | align="center" | 5-6% |- | [[Ајмаци]] | | align="center" | 4% | align="center" | 3% |- | [[Туркмени]] | | align="center" | 3% | align="center" | 2,5% |- | [[Белуџи]] |[[File:Men_in_Zaranj-cropped.jpg|150x150пкс|Камера фокусирана на Балоч]] | align="center" | 2% | align="center" | 4% |- | Останати ([[Пашајци]], [[Нуристанци]], [[Арапи]], [[Брагујци]], [[Памирски народи]], [[Гуџари]] итн.) ) |[[File:Young_Pashai_man_with_flowers_in_his_hair.jpg|150x150пкс|Млад човек Пашај]] | align="center" | 4% | align="center" | 7% |} Неодамнешната проценка во горенаведениот графикон е она што е поддржано од подолу националните анкети, кои имале за цел да знаат како се чувствувала група од околу 804 до 8706 мештани во Авганистан за тековната војна, политичката состојба, како и економската и социјални прашања што влијаат на нивниот секојдневен живот. Десет [[Анкета|истражувања]] биле спроведени помеѓу 2004 и 2015 година од Фондацијата Азија (примерок е прикажан на табелата подолу; истражувањето во 2015 година не содржело информации за етничката припадност на учесниците) и едно помеѓу 2004 и 2009 година со заеднички напор на радиодифузијата компаниите NBC News, [[Би-би-си|BBC]] и ARD .<ref name="AsiaFoundation">See: </ref><ref name="ABCBBCARD">{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/images/PollingUnit/1083a1Afghanistan2009.pdf|title=ABC NEWS/BBC/ARD poll - Afghanistan: Where Things Stand|publisher=ABC News|location=Kabul, Afghanistan|pages=38–40|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628130800/https://abcnews.go.com/images/PollingUnit/1083a1Afghanistan2009.pdf|archive-date=2011-06-28|accessdate=2010-10-29}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; float:left;" |+Одговори во врска со етничката припадност дадени од 804 до 13.943 Авганистанци во анкетите за национално мислење ! style="background:#ddf; width:15%;" | Етничка група ! style="background:#ddf; width:10%;" | {{Мали|„Авганистан: Каде стојат работите“ (2004–2009)}} <ref name="ABCBBCARD"/> ! style="background:#ddf; width:10%;" | {{Мали|„Истражување на авганистанскиот народ“ (2006)}} <ref name="AsiaFoundation">See: </ref> ! style="background:#ddf; width:10%;" | {{Мали|„Истражување на авганистанскиот народ“ (2007)}} ! style="background:#ddf; width:10%;" | {{Мали|„Истражување на авганистанскиот народ“ (2012)}} ! style="background:#ddf; width:10%;" | {{Мали|„Истражување на авганистанскиот народ“ (2014)}} ! style="background:#ddf; width:10%;" | {{Мали|„Истражување на авганистанскиот народ“ (2018)}} |- | [[Таџици]] | align="center" | 38-40% | align="center" | 39,1% | align="center" | 35% | align="center" | 36% | align="center" | 38% | align="center" | 37% |- | [[Паштуни]] | align="center" | 37-40% | align="center" | 38,9% | align="center" | 37% | align="center" | 38% | align="center" | 35% | align="center" | 36% |- | [[Хазари]] | align="center" | 15% | align="center" | 17% | align="center" | 16-18% | align="center" | 18% | align="center" | 20% | align="center" | 25% |- | [[Узбеци]] | align="center" | 8% | align="center" | 10% | align="center" | 13% | align="center" | 14% | align="center" | 14% | align="center" | 15% |- | [[Ајмаци]] | align="center" | 0-0% | align="center" | 0,1% | align="center" | 1% | align="center" | 1% | align="center" | 1% | align="center" | 1% |- | [[Туркмени]] | align="center" | 1-2% | align="center" | 1,7% | align="center" | 3% | align="center" | 2% | align="center" | 2% | align="center" | 2% |- | [[Белуџи]] | align="center" | 2% | align="center" | 5% | align="center" | 6% | align="center" | 6% | align="center" | 8% | align="center" | 10% |- | Останати ([[Пашајци]], [[Нуристанци]], [[Арапи]], [[Брагујци]] | align="center" | 0-4% | align="center" | 1,4% | align="center" | 2% | align="center" | 3% | align="center" | 5% | align="center" | 5% |- | Без мислење | align="center" | 0-2% | align="center" | 0% | align="center" | 0% | align="center" | 0% | align="center" | 0% | align="center" | 0% |} == Јазици == {{bar box | titlebar=#ddd |float = right |title = [[Етнички групи во Авганистан|Етнички групи]]<ref name="Factbook"/> |bars = {{Столбен постоток|[[Дари]]|green|85}} {{Столбен постоток|[[Паштунски јазик|Паштунци]]|red|30}} {{Столбен постоток|[[Узбечки јазик|Узбечки]] и [[Туркменски јазик|Туркменски]]|blue|6}} {{Столбен постоток|3 [[Јазици во Авганистан|други]]|pink|1}} }} [[Дари]], кој е признат како авганистански пперсиски, служи како [[лингва франка]] во поголемиот дел од Авганистан. Тој е јазик на кој се прибегнува кога луѓето од различни етнички групи треба да вршат деловни активности или на друг начин да комуницираат, а го зборуваат мајчин јазик од таџикистанците, хазарите и аимаците; вкупно 85% од населението може да зборува дарискп-персиски.<ref>{{Наведено списание|last=Reinman|first=Suzanne L.|date=2010-09-21|title=The World Factbook|journal=Reference Reviews|volume=24|issue=7|pages=7–8|doi=10.1108/09504121011077057|issn=0950-4125}}</ref> Паштунскиот јазик е широко користен во југоисточните и источните области на земјата каде етничките Паштуни се мнозинство, вклучително и со мнозинството Пакистански Паштуни и Авганистанци во Пакистан . Државната химна на Авганистан се чита на паштунски. [[Узбечки]] и [[туркменски]] се зборува во одредени делови на северните провинции, главно меѓу узбекистанските и туркменските племиња. Помал број Авганистанци течно зборуваат и [[урду]], [[Арапски јазик|арапски]] и други јазици. [[Англиски јазик|Англискиот јазик]] се учи во училиштата и постепено станува популарен меѓу помладата генерација. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; float:left;" |+Јазици во Авганистан ! style="background:#ddf; width:30%;" | Јазик ! style="background:#ddf; width:20%;" | {{Мали|Recent estimate}} <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |title=архивски примерок |accessdate=2020-11-26 |archive-date=2017-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |url-status=dead }}</ref> ! style="background:#ddf; width:20%;" | {{Мали|Pre-1992 estimates}} <ref name="CIA-1991"/><ref name="Iranica-Afghanistan-lang">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/afghanistan-v-languages|title=AFGHANISTAN v. Languages|work=Ch. M. Kieffer|publisher=[[Encyclopædia Iranica]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429162829/http://www.iranicaonline.org/articles/afghanistan-v-languages|archive-date=2011-04-29|accessdate=2010-10-10|quote=''A. Official languages. Persian (1) is the language most spoken in Afghanistan. The native tongue of 65-70 % of the population. Pashto (2) is the native tongue of 30-35 % of Afghans. Persian is split into numerous dialects.''}}</ref><ref name="Ethnologue">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ethnologue.com/14/show_country.asp?name=Afghanistan|title=Languages of Afghanistan|work=SIL International|publisher=[[Ethnologue|Ethnologue: Languages of the World]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090130093407/http://www.ethnologue.com/14/show_country.asp?name=Afghanistan|archive-date=2009-01-30|accessdate=2010-09-18}}</ref> |- | [[Дари]] | align="center" | 77% | align="center" | 85-90% |- | [[Паштунски јазик|Паштунски]] | align="center" | 48% | align="center" | 50-55% |- | [[Узбечки јазик|Узбекистански]] | align="center" | 11% | align="center" | 9% |- | [[Туркменски јазик|Туркменски]] | align="center" | 3% | align="center" | 500 000 звучници |- | 30 други ( [[Белучки јазик|белучки]], Нуристани, Пашаји, Брахуи, Хиндко, Памири, [[Киргиски јазик|Киргистан]], Гујари, [[Арапски јазик|Арапски]], итн.) ) | align="center" | 4% | align="center" | 4% |} Врз основа на информации од најновите анкети на националното мислење, до 79% изјавиле дека можат да зборуваат или разбираат дариски, а до 51% изјавиле дека можат да зборуваат или разбираат паштунски. На узбечки јазик се зборувало или разбирало до 11%, а туркменскиот јазик до 7%. Други јазици што можат да се зборуваат се арапски (4%) и балочи (2%).<ref name="AsiaFoundation">See: </ref><ref name="ABCBBCARD"/> == Религија == {{Столбна кутија|title=Религија во Авганистан (2012)|titlebar=#ddd|left1=Религија|right1=Процент|float=right|bars={{Столбен постоток|[[Сунизам]]|DarkGreen|84.7}} {{Столбен постоток|[[Шиизам]]|Green|15}} {{Столбен постоток|Останати|Blue|0.3}}}} Скоро целото авганистанско население е муслиманско, со помалку од 1% немуслиманско население. И покрај обидите за секуларизација на авганистанското општество, исламските практики преовладуваат во сите аспекти на животот. Исто така, исламската религиозна традиција и шифри, заедно со традиционалните практики, ги обезбедуваат главните средства за контрола на личното однесување и решавање на правни спорови. Исламот се користеше како главна основа за изразување противење на модернизацијата на Авганистан од страна на кралот Аманулах во дваесеттите години на минатиот век. Го користеле и муџахедините за време на [[Советска војна во Авганистан|Советско-авганистанската војна]] во 1980 [[Советска војна во Авганистан|-]] тите и денес од [[талибанци]]те . Припадниците на сиките и хинду-заедниците се претежно концентрирани во урбаните области. Тие броеле стотици илјади во 1970-тите, но над 90% оттогаш избегале поради авганистанските војни и прогонства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tolonews.com/afghanistan/nearly-99-hindus-sikhs-left-afghanistan-last-three-decades|title=Nearly 99% Of Hindus, Sikhs Left Afghanistan in Last Three decades|date=20 June 2016|publisher=TOLOnews}}</ref> * '''[[Исламот во Авганистан|Ислам]]''' : 99,7% од вкупното население ** Сунитски муслиман : 84% <ref name="Factbook"/><ref name="Pew"/> ** Шиитски ислам: 16% * '''[[Религија во Авганистан|други]]''' : помалку од 1% ** Бахаизам ** Сикизам : стотици ** Хиндуизам : стотици ** [[Зороастризам]] : непознато / непријавено ** Христијанство : непознато ** Јудаизмот (една позната личност) ** Будизам : непознато {| class="wikitable sortable" style="width:100%; float:left;" |+Анкети за национално мислење (религија) ! style="background:#ddf; width:15%;"|Религија ! style="background:#ddf; width:10%;"|{{small|"A survey of the Afghan people" (2004)}}<ref name="AsiaFoundation" /> ! style="background:#ddf; width:10%;"|{{small|"A survey of the Afghan people" (2006)}}<ref name="AsiaFoundation" /> ! style="background:#ddf; width:10%;"|{{small|"A survey of the Afghan people" (2007)}}<ref name="AsiaFoundation" /> ! style="background:#ddf; width:10%;"|{{small|"A survey of the Afghan people" (2008)}}<ref name="AsiaFoundation" /> ! style="background:#ddf; width:10%;"|{{small|"A survey of the Afghan people" (2009)}}<ref name="AsiaFoundation" /> ! style="background:#ddf; width:10%;"|{{small|"A survey of the Afghan people" (2010)}}<ref name="AsiaFoundation" /> ! style="background:#ddf; width:10%;"|{{small|"A survey of the Afghan people" (2011)}}<ref name="AsiaFoundation" /> ! style="background:#ddf; width:10%;"|{{small|"A survey of the Afghan people" (2012)}}<ref name="AsiaFoundation" /> |- | Сунитски ислам | align="center" | 65% | align="center" | 67,9% | align="center" | 67% | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " |- | Шиитски ислам | align="center" | 27% | align="center" | 30,4% | align="center" | 32% | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " |- | Исмаилизмот | align="center" | 1% | align="center" | 1,2% | align="center" | 0% | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " |- | Хиндуизам | align="center" | 0% | align="center" | 0,1% | align="center" | 0% | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " |- | Будизмот | align="center" | 0% | align="center" | 0,1% | align="center" | 0% | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " |- | Сикизам | align="center" | 0% | align="center" | 0,1% | align="center" | 0% | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " | align="center" | " |} {{Clear}} == Наводи == {{наводи}} == Дополнителна литература == * Бантирање, Ерин. ''[https://books.google.com/books?id=fl8cd15sc7wC&source=gbs_navlinks_s Авганистан народот]'' . Издавачка компанија „Крабтри“, 2003 година.{{ISBN|0-7787-9336-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-7787-9336-2|0-7787-9336-2]] . * Caroe, Olaf (1958). ''[https://books.google.com/books?id=rZ0tAQAAIAAJ&source=gbs_navlinks_s Патаните: 500 п.н.е.-1957]'' г. Оксфорд во Азија историски препечатоци. Оксфорд Универзитет Прес, 1983 година.{{ISBN|0-19-577221-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-19-577221-0|0-19-577221-0]] . * Дупри, Ненси Хеч . ''[https://books.google.com/books?id=T__DHAAACAAJ&source=gbs_navlinks_s Историски водич за Авганистан]'' . 2-то издание. Ревидиран и зголемен. Авганистанска воздушна власт, авганистанска туристичка организација, 1977 година. * Елфинстон, Маунстјуарт . 1819 година. ''[https://books.google.com/books?id=RSEPAAAAYAAJ&source=gbs_navlinks_s Извештај за кралството Каубул и неговите зависности во Персија, Тартарија и Индија: Изразот на нацијата Афгаун и историјата на монархијата Дорауни]'' . Печатено за Лонгман, Хурст, Рис, Орме и Браун и Mur. Мари, 1819 година. * Хабиби, Абдул Хаи . 2003 година „Авганистан: Скратена историја“. Книги Фенестра.{{ISBN|1-58736-169-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-58736-169-8|1-58736-169-8]] . * Хопкинс, БД 2008 година. ''[https://books.google.com/books?id=FOMUAQAAIAAJ&source=gbs_navlinks_s Изработка на модерен Авганистан]'' . Палграјв Мекмилан, 2008 година.{{ISBN|0-230-55421-0}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-230-55421-0|0-230-55421-0]] . * Реди, ЛР ''[https://books.google.com/books?id=NubtDf2T3cAC&source=gbs_navlinks_s Внатре во Авганистан: крај на ерата на талибанците?]'' . Издаваштво АПХ, 2002 година.{{ISBN|81-7648-319-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-7648-319-2|81-7648-319-2]] . * Ејми Романо. ''[https://books.google.com/books?id=TKUxyVCrYn0C&source=gbs_navlinks_s Историски атлас на Авганистан]'' . Издавачката група Росен, 2003 година.{{ISBN|0-8239-3863-8}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8239-3863-8|0-8239-3863-8]] . * Вогелсанг, Вилем. ''[https://books.google.com/books?id=9kfJ6MlMsJQC&source=gbs_navlinks_s Авганистанците]'' . Вајли-Блеквел, 2002 година. Оксфорд, Велика Британија и Масачусет, САД.{{ISBN|0-631-19841-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-631-19841-5|0-631-19841-5]] . == Надворешни врски == * [http://facts.net/wp-content/uploads/2015/02/Map-of-Ethnic-Groups-in-Afghanistan.jpg Мапа на етнички групи во Авганистан] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170823051005/http://facts.net/wp-content/uploads/2015/02/Map-of-Ethnic-Groups-in-Afghanistan.jpg |date=2017-08-23 }} * [https://web.archive.org/web/20111209114931/http://afghanistan.usaid.gov/en/about/country_strategy Стратегија на УСАИД / Авганистан] * [http://www.aims.org.af/ Услуги за управување со информации во Авганистан] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929110117/http://www.aims.org.af/maps/provincial/badghis.pdf |date=2007-09-29 }} * [https://web.archive.org/web/20100128120310/http://www.cso.gov.af/demography/population.html Централна организација за статистика на Авганистан] * [https://web.archive.org/web/20100707012815/http://www.mrrd.gov.af/English/index.htm Министерство за рурална рехабилитација и развој на Авганистан] * [http://www.nps.edu/programs/CCS/ExecSumm.html Авганистан] - поморска постдипломска школа {{Азија по тема|демографија на}} [[Категорија:Демографија на Авганистан| ]] b08tri96ulwf77rbw2iz1wbk8dgraxv Трајче Грујоски 0 1255168 5625540 5558743 2026-09-08T23:28:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625540 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Трајче Грујоски | портрет =Trajce Grujoski.jpg | px = | опис = | роден-дата = 19 август 1921 | роден-место = [[Раково]], [[Кралство Грција]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2016|07|17|1921|08|19}} | починал-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | наставка = |народност=[[Македонец]] |мајка=[[Менка Грујоска]]}} '''Трајче Грујоски''' ({{роден|19|август|1921}} во {{Роден во|Раково}}, [[Леринско]] — {{починат|17|јули|2016}} во {{Починат во|Скопје}}) — [[Македонија|македонски]] општествено-политички деец, еден од организаторите на [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОБ]] во [[Битолско]], [[политичар]], [[судија]] и универзитетски [[професор]].<ref name="ЗЛБ 60" /> Носител на [[Партизанска споменица 1941]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brif.mk/pochina-trajche-grujoski-nositel-na-partizanska-spomenitsa-1941/|title=Почина Трајче Грујоски, носител на „Партизанска споменица 1941|last=.mk|first=brif|date=17/07/2016|work=brif.mk}}</ref> == Животопис == Роден е на 19 август 1921 година во село [[Раково]], [[Леринско]], [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] на [[Македонија|Македонија]]. Основно и средно образование завршил во [[Битола]]. Бил член на [[СКОЈ]] од 1938 година, а од 1940 и на [[КПЈ|Комунистичката партија на Југославија]]. Еден е од организаторите и [[Народноослободителна војска на Македонија|првоборците]] на [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|Народноослободителната и антифашистичка борба]] на Македонија од 1941 до 1945 година (носител е на „[[Партизанска споменица 1941]]“), а во 1942 година бугарскиот фашистички суд го осудил – во отсуство – на 15 години строг затвор.<ref name="ЗЛБ 60" /> Тој бил борец на Битолскиот [[Битолски партизански одред „Јане Сандански“|НОПО „Јане Сандански“]] во 1942, инструктор на леринскиот [[НОПО „Вичо“]], политички комесар на чета во Битолскиот [[НОПО „Гоце Делчев“]] во 1943, член на Вториот областен комитет на КПМ во 1943 и заменик-политички комесар на Втората оперативна зона на НОВ и ПОМ.<ref name="ЗЛБ 60" /><ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=136}}</ref><ref name=":1">{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски и други|first=Јован|publisher=МИ-АН|year=2002|isbn=9989-613-28-1|location=Скопје|pages=79}}</ref> [[Податотека:Trajce_Grujoski_-_Macedonian_partisan.jpg|лево|мини|Трајче Грујоски]] По [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободувањето]], тој дипломирал на Правно-економски факултет во Скопје, а потоа се здобил со титула доктор на науки. Бил редовен професор на [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Кирил и Методиј“]] во Скопје и на битолскиот [[Универзитет „Св. Климент Охридски“|Универзитет „Климент Охридски“]]. Тој бил автор на повеќе дела од општествено-економскиот и политичкиот систем.<ref name="ЗЛБ 60" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mnd-bitola.mk/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%84-%D0%B4-%D1%80-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%98%D1%87%D0%B5-%D0%B3%D1%80%D1%83%D1%98%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8/|title=проф. д-р Трајче Грујоски|date=2012-02-27|work=Македонско Научно Друштво - Битола|language=en-US|accessdate=2025-03-15}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Податотека:Partizanska_spomenica_1941,_eksponat_u_muzeju_u_Beloj_Crkvi.jpg|десно|мини|200x200пкс|Трајче Грујоски е носител на Партизанската споменица од 1941.]] Бил на повеќе високи државни и политички функции: министер во Владата на СФРЈ, потпретседател на Извршниот совет (владата) на СР Македонија, делегат во Собранието на СФРЈ, судија во Уставниот суд на Македонија,<ref name=":1" /> потпретседател на Собранието на СРМ,<ref name=":1" /> член на Централниот комитет на Сојузот на комунистите на Македонија, претседател на првиот Управен одбор на Радио Скопје и на МРТВ, претседател на Издавачкиот совет на НИП „[[Нова Македонија]]“. Починал на 17 јули 2016, во Скопје.<ref name="ЗЛБ 60" /> == Библиографија == * „Битола - дејство на основните фактори врз општествено-економскиот развиток“ (Битола, 1971 г.); * „Делегатскиот систем како облик на социјалистичката демократија“ (1981, Скопје); * „Општествениот, економски и политички систем на СФРЈ“; * „Економика и комуна“; * „Битола на мојата младост“ (Битола, 1987); * „Времиња, луѓе...“ (2004, Скопје,); * „Распадот на поранешна СФРЈ“ (2003, Скопје).<ref name="ЗЛБ 60">{{наведена книга |title= Значајни личности за Битола.|last=Андоновска |first=Ленче |authorlink= |coauthors=Ѓоргиевски, Науме, Николов, Благој, Огненовски, Трајко, Пешевска, Гордана, Стефановска, Анета, Талеска, Светлана |year=2007 |publisher= НУУБ „Св. Климент Охридски“ – Битола |location=Битола |isbn= 978-9989-2783-0-3 |pages= 60 |url= |accessdate= |quote= }}</ref> == Поврзано == * [[Менка Грујоска]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://collections.ushmm.org/search/catalog/irn50893 Усна историја; Интервју со Трајко Грујоски] — Меморијален музеј на холокаустот на САД * [https://novatv.mk/pochina-trajche-grujoski-poraneshen-funktsioner-profesor-i-borets/ Почина Трајче Грујоски,поранешен функционер,професор и борец] * [https://apla.mk/denes/item/5454-na-deneshen-den-pochina-trajche-grujoski-nositel-na-partizanska-spomenica-1941 Биографија на Трајко Грујоски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220408030540/https://apla.mk/denes/item/5454-na-deneshen-den-pochina-trajche-grujoski-nositel-na-partizanska-spomenica-1941 |date=2022-04-08 }} * [https://facesofresistance.org/site/face/grujoski-trajce/mk-MK Животопис на Трајче Грујоски] - видео интервју {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Грујоски, Трајче}} [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Носители на Партизанска споменица од 1941]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Македонски судии]] [[Категорија:Македонски министри]] [[Категорија:Македонски пратеници]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски министри]] [[Категорија:Југословенски пратеници]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Професори на УКИМ]] [[Категорија:Професори на УКЛО]] 19f1lr4alz19hle07ssu90nczvoxjgz Светлана Ходченкова 0 1255318 5625347 5623134 2026-09-08T15:34:37Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-47570-66|~2026-47570-66]]) и ја поврати преработката 5623011 на Gurther 5625347 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ходченкова Светлана Викторовна 2017.jpg|мини|Светлана Ходченкова]] '''Светлана Кодченкова''' (родена на [[21 јануари]] 1983 година, [[Москва]], [[Советски Сојуз|СССР]]) - [[Русија|руска]] глумица која работела во театар, кино, телевизија и синхронизација, и како филмски продуцент. Почесен уметник на Русија од 2018 година.<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201808210048?index=30&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2018 года № 488 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> == Животопис == Родена е во [[Москва]] на 21 јануари 1983 година. Долго време живеела со својата мајка во градот Железнодорожни (сега Балашиха). На 16 години кратко работела во агенција за модели. Дебито на глумицата во кино се случила на 20-годишна возраст - во филмот на Станислав Говорухин „Благослови ја жената“ (2003), каде што Ходченкова ја играла улогата на сопругата Вера на командантот на Црвената армија. За овој филм била номинирана за филмската награда Ника за најдобра глумица. Својата кариера ја продолжила како јасновидец Касандра во историската телевизиска серија „Талисман на љубовта“ (2005). Во 2005 година дипломирала на Театарскиот институт Борис Шчукин, курс на Михаил Борисов. Истата година глумела во друг филм во режија на Станислав Говорухин, „Не само со леб “ во улогата на Надежда Дроздова. Во 2007 година, Кодченкова глумела во филмот „Километар нула“ во режија на Павел Санаев. Во периодот од 2009 до 2013 година соработувала со режисерот Марјус Вајсберг, кој ја ангажирал во трилогијата „Љубов во градот“ со пејачката Вера Брежнева и глумицата Анастасија Задорожнаја. Во 2011 година, глумицата го имала своето деби во Холивуд.<ref>[http://www.sobaka.ru/oldmagazine/portrety/13770#pr Светлана Ходченкова в рубрике «Портреты»] — Журнал «[[Собака.ru (журнал)|Собака.ru]]» — [https://www.webcitation.org/6OBkWmZuC архивировано от 19.03.2013]</ref> - филмот „ Шпион,излези надвор! » <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marieclaire.ru/razgovori/svetlana-hodchenkova-v-rossii-pleyboy-eto-kompliment-a-ne-kompromat-/|title=Светлана Ходченкова: "В России плейбой – это комплимент, а не компромат"|last=|date=18 октября|publisher=marieclaire.ru}}</ref> Светлана е презентирана заедно со странски колеги (Гери Олдман, Колин Фирт и други) на [[Венецијански филмски фестивал|филмскиот фестивал во Венеција]]. Кодченкова глумела во друг американски филм „Волверин: Бесмртниот“, каде што ја играла улогата на злобниот вајпер. Потоа, имала и улоги во такви филмови како „Василиса“, „Шампиони“, „Крвава дама Батори“. На 29 декември 2016 година бил објавен историскиот филм „Викинг“,каде Кодченкова играла една од главните улоги. Во 2019 година и била доделена наградата „Златен орел“ за најдобра споредна женска улога за улогата во филмот „Довлатов“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.ru/kultura/6043270|title=Картина «Война Анны» получила премию «Золотой орёл» и стала лучшим фильмом года|last=|date=2019-01-25|work=|publisher=[[ТАСС]]|language=ru|accessdate=2019-01-26}}</ref> Член е на партијата [[Единствена Русија]],<ref>[http://www.fontanka.ru/2010/02/27/141/ Светлана Ходченкова: «Вторая Юлия Тимошенко из меня не выйдет» // Фонтанка.ру 27.02.2010]</ref> и член е на Сојузот на кинематографери на Русија. === Личен живот === На 13 декември 2005 година се омажила за глумецот Владимир Јаглич, кого го познавала од институтот. После венчавката, таа го сменила презимето, но го користела своето моминско во филмовите и на сцената. Тие се развеле летото во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html|title=Светлана Ходченкова развелась с мужем|date=2010-07-31|publisher=LIVEstory.com.ua|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6E80r3r4s?url=http://www.livestory.com.ua/star/2010/07/31/121630.html|archive-date=2013-02-02|accessdate=2013-01-28|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html|title=Светлана Ходченкова разводится с мужем|last=З. Крутова|date=2010-07-30|publisher=ЕвроСМИ|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/65lEiw30z?url=http://www.eurosmi.ru/svetlana_hodchenkova_razvoditsya_s_mujem.html|archive-date=2012-02-27|accessdate=2011-06-10}}</ref> Од 2011 година, таа почнала врска со московскиот стопанственик Георги Петришин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kp.ru/daily/26020.3/2941078/|title=Светлана Ходченкова: Перестать сниматься ради рождения ребенка? Легко!|last=Александр Нечаев, Мария Ремизова.|date=2013-01-24|publisher=Комсомольская правда|language=ru|accessdate=2013-08-23}}</ref> На 28 мај 2015 година, Петришин ја запросил глумицата на сцената во театарот,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mk.ru/culture/2015/05/29/vozlyublennyy-sdelal-svetlane-khodchenkovoy-predlozhenie-na-scene.html|title=Возлюбленный сделал Светлане Ходченковой предложение на сцене|date=2015-05-29|publisher=[[Московский комсомолец]]|accessdate=2015-06-01}}</ref> но на крајот тие раскинале во февруари 2016 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kp.ru/daily/26484.5/3356777/|title=Светлана Ходченкова и Георгий Петришин разошлись за месяц до свадьбы|last=Елена Лаптева|date=2016-02-01|publisher=[[Комсомольская правда]]|accessdate=2016-02-11}}</ref> == Творештво == === Улоги во театарот === ==== Проекти на независен театар ==== * 2005 — «Болница „Мулен Руж“»<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/gospital-mulen-ruzh/ «Госпиталь „Мулен Руж“»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210805160653/http://theatreatelier.ru/about/archive/gospital-mulen-ruzh/ |date=2021-08-05 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> Дани Лоран — ''Луиза'' * 2006 — «Дедо Мраз — измамник »<ref>[http://theatreatelier.ru/about/archive/ded-moroz-merzavets/ «Дед Мороз — Мерзавец»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210418015054/https://theatreatelier.ru/about/archive/ded-moroz-merzavets/ |date=2021-04-18 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> [[Баласко, Јосијан|Ж. Баласко]], [[Шазел, Мари-Ана|М.-А. Шазел]], [[Клавие, христијанин|К. Клаве]], [[Јужно, eraерард|Ж. Жјуњо]], [[Лермит, Тиери|Т. Лермит]], Б. Мојно — ''Терез'' * 2008 — «Театар по правилам и без» [[Фрејн, Мајкл|М. Фрејн]], режисер [[Петров, Владимир Сергеевич|В. Петров]] — ''Брук-Вики'' * 2014 — «Историја на љубовта»<ref>[https://theatreatelier.ru/about/spektakli/istoriya-lyubvi/ «История любви»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200603132406/https://theatreatelier.ru/about/spektakli/istoriya-lyubvi/ |date=2020-06-03 }} Архив спектаклей «НТП».</ref> по пиеса [[Сиблејарас, eraералд|Ж. Сиблејрас]] — ''Анита'' ==== Театарски центар „На Страсном“ ==== * „Тие слободни пеперутки“ === Филмографија === === Продуцент === * „ Таа има друго име “ <ref>{{Наведени вести|url=https://rg.ru/2018/06/28/svetlana-hodchenkova-mne-interesno-brat-ocherednye-vershiny.html|title=Светлана Ходченкова: Мне интересно брать очередные вершины|date=2018-06-28|work=Российская газета|access-date=2018-07-02|language=ru}}</ref> === Спотови === * „Јас сум веќе 18“ „ Рацете горе “ * „Летото е секогаш! "(Заедно со групата" Диско Краш ", Вера Брежнева и Настја Задорожнаја ) * „Парчиња меморија“ (со Тимур Родригес ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://vanilnoeradio.ru/show_business/4422-timur-rodrigez-snjal-novyjj-klip.html|title=Тимур Родригес снял новый клип|date=2014-05-19|publisher=Радиостанция «Ванильное радио»|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519223143/http://vanilnoeradio.ru/show_business/4422-timur-rodrigez-snjal-novyjj-klip.html|archive-date=2014-05-19|accessdate=2014-05-19}}</ref> * „Екстази“ (заедно со групата „ Ленинград “) * "Заљубена сум" === Работа во реклами === * Елсеве Лореал <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8FMTXK8qIDQ Реклама Elseve «Полное восстановление 5»]</ref> * Еле <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IGl-yNBMtvs ELLE героиня: Светлана Ходченкова - YouTube]</ref> * Авон <ref>{{Наведени вести|url=http://www.tele.ru/news/svetlana-khodchenkova-stala-novym-litsom-marki-avon/|title=Светлана Ходченкова стала новым лицом марки Avon|date=2013-03-05|work=tele.ru|access-date=2020-05-20|language=|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113110832/http://www.tele.ru/news/svetlana-khodchenkova-stala-novym-litsom-marki-avon/|url-status=dead}}</ref> == Награди и номинации == * 2004 година - номинирана за наградата Ника за најдобра глумица ( благослови ја жената ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kinoafisha.info/news/18995/|title=Объявлены номинанты на премию «Ника»|date=2004-03-24|publisher=«Киноафиша Санкт-Петербурга»|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015125201/http://www.kinoafisha.info/news/18995/|archive-date=2014-10-15|accessdate=2013-08-01}}</ref> * 2004 година - Награда за најдобра глумица за нив. Клара Лучко на Филмскиот фестивал за литература и кино во Гачина (филмот Благослови ја жената) * 2008 година - Награда за најдобра глумица на Фестивалот на полски играни филмови во Гдиња (филмот „Мала Москва“) * 2014 година - Награда за најдобра глумица на Меѓународниот филмски фестивал во Пјонгчанг (филм „Василиса“) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://itar-tass.com/kultura/1463889|title=Актриса Светлана Ходченкова получила приз кинофестиваля в Пхеньяне за лучшую женскую роль|last=|date=2014-09-24|work=|publisher=ИТАР-ТАСС|language=|accessdate=2014-09-26}}</ref> * 2018 година - Почесен уметник на Руската Федерација - ''за нејзиниот голем придонес во развојот на националната култура, уметност, масовни медиуми и долгогодишна плодна работа'' <ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201808210048?index=31&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 21 августа 2018 года № 488 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref> * 2019 година - Награда „Златен орел“ за најдобра споредна женска улога (филм на Довлатов) <ref>{{Наведени вести|url=https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/krasnaya-dorozhka/29708-zolotoy-orel-2019-svetlana-khodchenkova-aglaya-tarasova-aleksandr-petrov-i-drugie-triumfatory-premii.html|title="Золотой орел-2019": Светлана Ходченкова, Аглая Тарасова, Александр Петров и другие триумфаторы премии|date=2019-01-25|work=hellomagazine.com|access-date=2020-05-20|language=|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923004630/https://ru.hellomagazine.com/zvezdy/krasnaya-dorozhka/29708-zolotoy-orel-2019-svetlana-khodchenkova-aglaya-tarasova-aleksandr-petrov-i-drugie-triumfatory-premii.html|url-status=dead}}</ref> === Други награди === * 2012 година - Награда „ Жорж “ во категорија „Руска глумица на годината“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.national-movie-awards.ru/ceremony|title=Церемония «Жорж 2012»|publisher=national-movie-awards.ru|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVwyj5C8?url=http://www.national-movie-awards.ru/ceremony|archive-date=2012-10-18|accessdate=2012-09-09|url-status=live}}</ref> * 2013 година - номинирана за наградата „Жорж“ во категоријата „Руска глумица на годината“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.national-movie-awards.ru/winners/2013/|title=Церемония «Жорж 2013»|publisher=national-movie-awards.ru|language=|accessdate=2013-09-03|archive-date=2014-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528050850/http://www.national-movie-awards.ru/winners/2013|url-status=dead}}</ref> * 2017 година - Награда на весникот на годината на магазинот Гламур за глумица на годината <ref name="example">''glamour.ru'' [https://www.glamour.ru/awards/woty/2017/actress Актриса года] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181019001715/https://www.glamour.ru/awards/woty/2017/actress |date=2018-10-19 }}</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ходченкова, Светлана}} [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Заслужни артисти на Русија]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Родени на 21 јануари]] lik6jupuvjfsvds9wnc9gj2ninr8m0o Ултранационализам 0 1255586 5625557 5576397 2026-09-09T03:14:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625557 wikitext text/x-wiki '''Ултранационализмот''' е „екстремен [[национализам]] што промовира интерес на една држава или народ над сите други“, или едноставно „екстремна посветеност на сопствената нација“.<ref>[https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/ultranationalism Ultranationalism] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190512054437/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/ultranationalism |date=2019-05-12 }}. Oxford English Dictionary. Retrieved 29 June 2017.</ref><ref>[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/ultranationalism Ultranationalism]. Collins English Dictionary. Retrieved 29 June 2017.</ref> Кога се комбинира со поимот национално препораѓање, ултранационализмот е клучна основа на [[Фашизам|фашизмот]].<ref>Roger Griffin, "Nationalism" in Cyprian Blamires, ed., ''World Fascism: A Historical Encyclopedia'', vol. 2 (Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2006), pp. 451–53.</ref> Некои ултранационалистички организации се означени како [[Тероризам|терористички]] движења од одредени нации.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2020-04-06/us-designates-russia-based-ultranationalist-group-as-terrorist-organisation-us-official|title=U.S. Designates Russian Ultra-Nationalist Group as Terrorist Organization|last=Pamuk|first=Humeyra|access-date=9 October 2020|publisher=US News}}</ref> Според [[Јануш Бугајски]], „''во неговите најекстремни или развиени форми, ултра-национализмот наликува на фашизам, обележан со [[Ксенофобија|ксенофобично]] непочитување на другите нации, поддршка на [[Авторитаризам|авторитарните]] политички аранжмани што се однесуваат на [[Тоталитаризам|тоталитаризмот]] и митскиот акцент на„ органското единство “помеѓу харизматичен лидер, партиски организациски аморфен тип на движење и нација''“.<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=xeFNV40_EUAC&pg=PA65&dq=ultranationalism+authoritarian&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi20tfP0rnaAhWLOsAKHQhhB7wQ6AEIWDAI#v=onepage&q&f=false ''The Politics of National Minority Participation in Post-communist Europe'']. ''EastWest Institute''. p.65. Section author - Janusz Bugajski. Book edited by Johnathan P.Stein. Published by M.E. Sharpe. Published in New York in 2000. Retrieved via Google Books.</ref> [[Роџер Грифин]] тврдел дека ултранационализмот е суштински [[Ксенофобија|ксенофобичен]] и е познато дека се легитимира „''преку длабоко митизирани наративи за минати културни или политички периоди со историска величина или стари резултати за да се реши против наводните непријатели“''. Може исто така да се потпира на „''вулгаризирани форми на физичка [[антропологија]], [[генетика]] и [[евгеника]] за рационализирање на идеите за национална супериорност и судбина, за дегенерација и потхуманост''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=dDYRAQAAMAAJ&q=%22%22through+deeply+mythicized+narratives+of+past+cultural+or+political+periods%22|title=World fascism: a historical encyclopedia|last=Blamires|first=Cyprian|year=2006|isbn=9781576079409|page=452}}</ref> == Ултранационалистички политички партии == === Во моментов е застапен во националните законодавни тела === Следните политички партии се одликуваат како ултранационалистички.{{Пст|colwidth=30em}} *[[Бугарија]]: [[Атака (политичка партија)]]<ref>{{наведено списание |first=Stefanos |last=Katsikas |title=Negotiating Diplomacy in the New Europe: Foreign Policy in Post-Communist Bulgaria |publisher=I.B. Tauris |year=2011 |page=64}}</ref> *[[Кипар]]: [[ЕЛАМ (Кипар)|ЕЛАМ]]<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=haFyDwAAQBAJ&pg=PA87&lpg=PA87&dq=Ultranationalist+National+Popular+Front+Greece&source=bl&ots=eHeGFZFOLk&sig=ACfU3U1acOKqQ55iR7FewkD8d3a2rniLZA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiP6a3LsfvkAhVvTxUIHZPEAvgQ6AEwB3oECAkQAQ#v=onepage&q=Ultranationalist%20National%20Popular%20Front%20Greece&f=false Cyprus and the roadmap for peace - A critical interrogation of the conflict]. P. 87. Edited by Michalis S. Michael and Yucel Vural. Chapter authors - Yucel Vural, Sertac Sonan, and Michalis S. Michael. Published by Edward Elgar Publishing in Cheltenham, UK. Published in 2018.</ref> *[[Германија]]: [[Алтернатива за Германија]]<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/|title=The 1619 Project and the far-right fear of history|quote=A leader of Germany's ultranationalist AfD party in 2017 bemoaned how the country's focus on atoning ...|work=Washington Post|date=20 August 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/frankenstein-pact-puts-afd-in-coalition-rcs0bp2lw|title=Frankenstein pact puts AfD in coalition|quote=A married couple have run into trouble for forging the first local pact between Angela Merkel’s party and the ultranationalist Alternative for Germany (AfD) in defiance of the chancellor.|work=The Times|date=23 July 2019}}</ref> *[[Грција]]: [[Грчко решение]]<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jul/07/greeks-choose-between-beach-and-ballot-in-first-post-debt-bailout-poll|title=Greek elections: landslide victory for centre-right New Democracy party|quote=Smaller parties, such as the ultra-nationalist Greek Solution and leftist MeRA25, headed by Yanis Varoufakis, the former finance minister, were targeting younger Greeks.|work=The Guardian|date=7 July 2019}}</ref> *[[Индија]]: [[Шив Сена]]<ref>{{cite web |date=8 March 2012 |author=Mark Magnier |work=Los Angeles Times |url=http://articles.latimes.com/2012/mar/08/world/la-fg-india-temple-20120309 |title=In India, battle continues over Hindu temple's riches - latimes |publisher=Articles.latimes.com |accessdate=2015-12-02}}</ref> *[[Италија]]: [[Браќа на Италија]]<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/20190815-salvini-league-can-left-wing-alliance-five-star-stop-far-right-government-italy-populism |title=Can a left-wing alliance stop Salvini from forming a far-right government in Italy? |website=[[France 24]]|date=2019-08-15|accessdate=2020-03-15}}</ref> *[[Јапонија]]: [[Либерална Демократска Партија (Јапонија)|Либерална Демократска Партија]]<ref>{{cite web|url=https://www.eurasiareview.com/16072019-beautiful-harmony-political-project-behind-japans-new-era-name-analysis/|title=Beautiful Harmony: Political Project Behind Japan's New Era Name – Analysis|quote=The shifting dynamics around the new era name (gengō 元号) offers an opportunity to understand how the domestic politics of the LDP’s project of ultranationalism is shaping a new Japan and a new form of nationalism.|date=16 July 2019|work=eurasia review}}</ref> (делумно) *[[Полска]]: [[Национално Движење (Полска)|Национално Движење]]<ref>{{Cite news|work=[[The Algemeiner]]|title=Polish Interior Minister Issues Last-Minute Ban on Neo-Fascist Show of Force Outside Israeli Embassy in Warsaw|date=31 January 2018|url=https://www.algemeiner.com/2018/01/31/polish-interior-minister-issues-last-minute-ban-on-neo-fascist-show-of-force-outside-israeli-embassy-in-warsaw/}}</ref> *[[Русија]]: [[Либерална Демократска Партија на Русија]],<ref>{{cite web|url=http://en.ria.ru/russia/20130221/179612948/Ultranationalists-Move-to-Slap-Fines-on-Use-of-Foreign-Words.html|title=Ultranationalists Move to Slap Fines on Use of Foreign Words|date=21 February 2013}}</ref> [[Родина (политичка партија)|Родина]]<ref>{{наведена книга|last=Van Herpen|first=Marcel H.|publisher=Rowman & Littlefield|title=Putin's Propaganda Machine: Soft Power and Russian Foreign Policy|page=34|year=2015}}</ref> *[[Србија]]: [[Српска Радикална Странка]]<ref>{{cite web|url=https://www.csmonitor.com/2003/1230/p07s01-woeu.html|title=Serbian Radical Party surge may complicate reform|website=Christian Science Monitor|first=Peter|last=Ford|year=2018|accessdate=17 December 2018}}</ref> *[[Словачка]]: [[Народна Партија Наша Словачка]]<ref>{{cite news|work=[[New York Times]]|date=17 December 2016|title=Not Even a Prosperous Slovakia Is Immune to Doubts About the E.U.|url=https://www.nytimes.com/2016/12/17/world/europe/slovakia-european-union-populists-migrants.html}}</ref> *[[Шпанија]]: [[Глас (Шпанија)|Глас]]<ref name=acha20190106>{{наведено списание|first=Beatriz|last=Acha|title=No, no es un partido (neo)fascista|date=6 January 2019|journal=Agenda Pública|url=http://agendapublica.elpais.com/no-no-es-un-partido-neofascista/|access-date=2020-12-04|archive-date=2019-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711235730/http://agendapublica.elpais.com/no-no-es-un-partido-neofascista/|url-status=dead}}</ref><ref name=mellon>{{наведено списание|journal=Agenda Pública|url=http://agendapublica.elpais.com/vox-del-nacional-catolicismo-al-ultranacionalismo-neoliberal/|title=Vox. Del nacional-catolicismo al ultranacionalismo neoliberal|first=Joan|last=Antón-Mellón|date=29 April 2019|access-date=2020-12-04|archive-date=2019-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503115247/http://agendapublica.elpais.com/vox-del-nacional-catolicismo-al-ultranacionalismo-neoliberal/|url-status=dead}}</ref> *[[Швајцарија]]: [[Швајцарска Народна Партија]]<ref>{{cite web|url=https://think.ing.com/articles/danger-on-the-swiss-stock-exchange/|title=Danger on the Swiss Stock Exchange|quote=The ultra-nationalist Swiss People's Party (SVP or UDC) - the most powerful political movement in the country - is campaigning against European agreements.|work=[[ING Group]]|date=5 December 2018}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Турција]]: [[Партија Националистичко Движење]],<ref>{{наведено списание |author=Arman, Murat Necip|title=The Sources Of Banality In Transforming Turkish Nationalism|journal= CEU Political Science Journal| issue=2|date= 2007 |pages= 133–151}}</ref><ref>{{cite conference|author=Eissenstat, Howard. |title=Anatolianism: The History of a Failed Metaphor of Turkish Nationalism|conference=Middle East Studies Association Conference|location=Washington, D.C.|date= November 2002}}</ref> [[Партија Голема Унија]]<ref>{{наведена книга|title=Denial of Violence|year=2014|publisher=Oxford University Press|page=402|first=Fatma Muge|last=Gocek}}</ref> *[[Украина]]: [[Слобода (политичка партија)|Слобода]]<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/magazine-20824693 |title=Svoboda: The rise of Ukraine's ultra-nationalists |work=BBC |date=25 December 2012 |accessdate=1 March 2015}}</ref> {{Пстк}} === Претходно застапена во националните законодавни тела === * Камбоџа: [[Комунистичка партија на Кампучеа]]<ref name="globalsecurity">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/cambodia/political-parties-kprp.htm|title=Khmer People's Revolutionary Party (KPRP)|work=globalsecurity.org|accessdate=28 May 2020}}</ref> * Грција: [[Златна зора]]<ref>{{Наведување|first=Emmanouil|last=Tsatsanis|title=Hellenism under siege: the national-populist logic of antiglobalization rhetoric in Greece|journal=Journal of Political Ideologies|volume=16|number=1|year=2011|pages=11–31|doi=10.1080/13569317.2011.540939|quote=...and far right-wing newspapers such as Alpha Ena, Eleytheros Kosmos, Eleytheri Ora and Stohos (the mouthpiece of ultra-nationalist group ''Chrysi Avgi'').}}</ref><ref>{{Наведување|first=Elisabeth|last=Ivarsflaten|title=Reputational Shields: Why Most Anti-Immigrant Parties Failed in Western Europe, 1980–2005|publisher=Nuffield College, University of Oxford|year=2006|page=15|url=http://www.nuffield.ox.ac.uk/Politics/papers/2006/ivarsflatenapsa2006.pdf}}</ref><ref>[http://world.time.com/2012/10/31/on-the-road-with-golden-dawn-greeces-ultra-nationalist-party/ On the Road with Golden Dawn, Greece’s Ultra-Nationalist Party] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240702054249/http://world.time.com/2012/10/31/on-the-road-with-golden-dawn-greeces-ultra-nationalist-party/ |date=2024-07-02 }}. ''Time''. Published 31 October 2012. Retrieved 11 March 2017.</ref> == Ултранационалистички политички организации == * Јапонија: [[Нипон Каиџи]],<ref>[http://www.abc.net.au/news/2015-12-02/nippon-kaigi-and-the-rise-of-nationalism-in-japan/6994560 Nippon Kaigi: The ultra-nationalistic group trying to restore the might of the Japanese Empire]. ''ABC News Online''. Author - [[Matthew Carney]]. Published 2 December 2015. Retrieved 10 October 2018.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eastasiaforum.org/2019/09/14/abes-cabinet-reshuffle/|title=Abe's cabinet reshuffle|date=14 September 2019|work=East Asia Forum|quote=Abe also rewarded right-wing politicians who are close to him — so-called ‘ideological friends’ who are being increasingly pushed to the forefront of his administration — such as LDP Executive Acting Secretary-General Koichi Hagiuda who was appointed Education Minister. As a member of the ultranationalist Nippon Kaigi (Japan Conference), which seeks to promote patriotic education, he can be considered ‘reliable’ as the government’s policy leader on national education.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/news/asia/east-asia/article/3033382/japanese-minister-becomes-first-two-years-visit-tokyos|title=Japanese minister becomes first in two years to visit Tokyo's controversial Yasukuni Shrine|date=17 October 2019|publisher=[[South China Morning Post]]|accessdate=5 June 2020|quote=Eto is serving in his first cabinet position and is a member of the ultranationalist Nippon Kaigi organisation, whose aims are to revise the “national consciousness” surrounding the prosecution of Japan’s war criminals and to change the nation’s pacifist constitution implemented after the war. The group also promotes “patriotic education”.}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XUNvDwAAQBAJ&q=Nippon+Kaigi+ultranationalism&pg=PT245|title=National Identity and Japanese Revisionism|date=2019|publisher=[[Routledge]]|isbn=9781351334396|editor-last=Michal Kolmas|quote=... and foreign policy are rightwing revisionists organized in groups such as the ultranationalist Nippon Kaigi ...}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZNhgxGsyzwsC&q=Nippon+Kaigi+ultranationalism&pg=PA146|title=Japanese Religions and Globalization|date=2013|publisher=[[Routledge]]|isbn=9780415811705|editor-last=Ugo Dessì|page=146}}</ref> [[Заитокукаи]]<ref>{{Наведени вести|url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/11/30/japan-encounters-rise-in-hate-speech.html|title=Japan combats rise in hate speech|date=30 November 2015|work=[[Al Jazeera]]|access-date=5 June 2020|quote=... and many don’t speak Korean or have ties to Korea. Even so, ultranationalist groups like Zaitokukai have singled them out and used Japan’s very liberal protection of speech to harass, intimidate and silence Zainichi with noisy street protests and attacks online, often anonymously.}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2014/11/12/national/head-of-anti-foreigner-group-zaitokukai-to-step-down/#.XtnM2NUzaUk|title=Head of anti-foreigner group Zaitokukai to step down|date=30 November 2015|work=[[Japan Times]]|access-date=5 June 2020|quote=The longtime chairman of the ultranationalist group Zaitokukai has announced he will step down and even give up his membership in the group, saying the move will eventually bolster the organization’s influence.}}</ref> * Турција: [[Сиви волци (организација)|Сиви волци]]<ref>https://stockholmcf.org/germany-seeks-to-ban-ultranationalist-turkish-grey-wolves-symbols/</ref><ref>https://www.kurdistan24.net/en/news/24c5f251-70e1-482a-a81a-6644a2e9bc75</ref><ref>https://www.duvarenglish.com/human-rights/2020/05/09/far-right-group-attempts-to-attack-grup-yorum-member-gokceks-grave-to-burn-his-body/</ref> * Велика Британија: [[Англиска одбранбена лига|Англиска лига за одбрана]]<ref>{{Наведено списание|last=Alessio|first=Dominic|last2=Meredith|first2=Kristen|year=2014|title=Blackshirts for the Twenty–First Century? Fascism and the English Defence League|journal=Social Identities|volume=20|issue=1|pages=104–118|doi=10.1080/13504630.2013.843058}}</ref> == Поврзано == * [[крајна десница|Крајно десничарска политика]] * [[Интегрален национализам]] * [[Неофашизам]] * [[Палингенетски ултранационализам]] * [[Десен авторитаризам]] * [[десничарски популизам|Десен популизам]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Крајна десница]] [[Категорија:Национализам]] gq69makqep0otwg3cxvrj4o0jxzo079 Тома Здравковиќ 0 1255686 5625509 5367816 2026-09-08T22:01:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625509 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Toma Zdravković.jpg||мини|Тома Здравковиќ]] '''Томислав „Тома“ Здравковиќ''' ([[Алексинац]], [[20 ноември]] [[1938|1938 година]] — [[Белград]], [[30 септември]] [[1991|1991 година]]) — [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|југословенски]] и српски фолк-пејач, [[композитор]] и поет. == Животопис == Неговите родители, мајката Косара и таткото Душан имале пет деца. Томислав е роден трети по ред, на 20 ноември 1938 година. Кога семејството живеело во [[Алексинац]]. Пред почетокот на војната, Душан се вратил со своето семејство во родното село [[Печењевце]], кое се наоѓа во близина на [[Лесковац]]. Како многу млад, се преселил во Лесковац поради невработеност. Тој бил [[Боемство|боем]]. Се женел четири пати, имал ќерка Жаклина и син Александар.<ref>[https://zena.blic.rs/puls-poznatih/proslo-je-29-godina-od-smrti-tome-zdravkovica-ovako-izgledaju-naslednici-legendarnog/r9zb5gd Прошло је 29 година од смрти ТОМЕ ЗДРАВКОВИЋА: Овако изгледају НАСЛЕДНИЦИ легендарног певача (Бли жена, 1. октобар 2020)]</ref> Иако [[алкохол]]от му бил најголемиот непријател на неговото [[здравје]], тој пиел до последниот ден. Долго се борел со [[Рак (болест)|карцином]] на [[простата]], или не постапувал по медицинските совети. Тој имал тројца браќа: Александар, Иван и Новица, кој исто така бил пејач. Тој имал и една сестра, Мирјана. Последниот концерт и јавен настап го имал во Белград, во ресторанот „Амбасадор“, во мај 1991 година.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:512343-Toma-Zdravkovic-68-Neispricanih-prica „Toma Zdravković: 68 Neispričanih priča“ | Scena | Novosti.rs]</ref> Тома Здравковиќ бил човек кој еден ден бил исклучително богат, а другиот ден немал ни за[[леб]] и [[млеко]]. Се верува дека кога умрел, тој немал пари ниту за погребот, бидејќи наводно потрошил сè на пороци. Починал во понеделник на, [[30 септември]] [[1991|1991 година]]. во Белград, во 53 година од животот. Тој бил погребан на Централните гробишта во Белград. На дваесетгодишнината од неговата смрт, бил откриен споменик во природна големина во Градскиот парк во Лесковац,<ref>[https://web.archive.org/web/20111227175516/http://www.kurir-info.rs/srbija/spomenik-tomi-zdravkovicu-u-centru-leskovca-128084.php Споменик Томи Здравковићу у центру Лесковца („Курир“, 22. септембар 2011)]</ref><ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Srbija/Tomu-Zdravkovica-sele-pored-reke.sr.html Тому Здравковића селе поред реке („Политика“, 27. јун 2015)]</ref> и спомен-плоча во селото Печењевце со натпис: „Јас ти ја дадов душата...“.<ref>[http://www.gradleskovac.org/content/view/625/1/lang,serbian/ Лесковац: Сећање на Тому Здравковића] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111210053211/http://www.gradleskovac.org/content/view/625/1/lang,serbian/ |date=2011-12-10 }}, Посетено на 25. 4. 2013.</ref> Во 2014 година, отворен е ресторанот „ Томина приказна “ во Пежењевац. Во Белград на 28.09.2016 година, се одржал голем концерт во негова чест.<ref>[http://www.politika.rs/scc/clanak/364422/Spektar/Ritam/Koncert-u-slavu-Tome-Zdravkovica Концерт у славу Томе Здравковића („Политика”, 28. септембар 2016)]</ref> == Кариера == [[Податотека:Memory_plate_in_Zdravkovic's_inhabitancy.jpg|мини|270x270пкс|<center>Спомен плоча на зградата во која живеел на [[Баново Брдо]]</center>]] Пејачката кариера ја започнал најпрво во Лесковац, а потоа во Белград, во кафани. На почетокот, тој имал многу мал успех,<ref>[http://www.tomazdravkovic.com/bio.php Мрежно место на обожавателите на Тома Здравковиќ: Биографија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100315065256/http://www.tomazdravkovic.com/bio.php |date=2010-03-15 }}, Пристапено 25. 4. 2013.</ref> но како веќе искусен пејач, тој ја дочекал ерата на масовно производство на плочи и касети, а врвот на својата слава го достигнал во 80-тите години на минатиот век. Во повеќето од неговите песни, [[виолина]]та ја дава [[Меланхолија|меланхолична]] атмосфера. Најчесто самиот ги пишувал текстовите за песните и тие скоро секогаш биле [[Автобиографија|автобиографски]]. Тоа се кафански, љубовни песни, на кои им дава дополнителен дух неговиот смирувачки глас, во кои најмногу се опејува за невозвратена љубов и страдање. Зад себе оставил многу песни кои сè уште се одлични хитови: „Дали е можно“, „Еј Бранка, Бранка“, „Данка“, „Го допрев дното на животот“, „Кафана е моја судбина“, „Еве веќе е есен и сè уште не си тука “, „ Проклета недела“, „Тажно лето“, „Ах циганче“, „Свирете вечерва само за неа“, „Останав сам“, „Дожд врнеше“, „За Љиљана“ посветена на глумицата Љиљана Благојевиќ), „Уморен сум од животот“ (го напишал Новица, според сопственото тврдење), „Моите песни“ (напишан од неговиот голем пријател Кемал Монтено). Неговиот помлад брат Новица Здравковиќ е исто така пејач на народна музика. === На филм === Тома Здравковиќ се појавува во улога на пејач во два филма ( Балкан експрес [[1983]] и Подобро од бегство 1990 ), како и во последната сцена на филмот „Како пропадна рокенролот“ (1989) и две ТВ серии ( Доктор во село [[1982]] и Подобар живот [[1987]]). Тој исто така имал краток настап во шпица на ТВ-серијата „Топ листа на надреалисти“ (1990). Во режија на [[Драган Бјелогрлиќ]] за животот на Тома Здравковиќ е снимен филмот ''[[Тома (филм)|Тома]]'' ([[2021]]). Здравковиќ го глуми [[Милан Мариќ]]. == Дискографија == {{Пст|2}} === Синглови === * [[Жена мога друга|Essagerata]] (1964) (Дискос) * [[Дан по дан пролази]] (1965) (Дискос) * Кад зора заруди (дуетска плоча со Милина Стефановиќ) (1967) (Дискос) * Детелина с' четир' листа (дуетска плоча со Милина Стефановиќ) (1967) (Дискос) * [[Циганка (Тома Здравковић)|Циганка]] (1968) (Југотон) * [[Ја немам баш нигде никог на овом свету]] (1968) (Југотон) * [[Рогоња (сингл Томе Здравковића)|Рогоња]] (1968) (Југотон) * Док тебе нисам срео (1969) (Југотон) * Одлази, одлази (1969) (Југотон) * Неџмија (1969) (Југотон) * Кад се воли, што се растаје (1970) (Југотон) * Боли, боли, боли (1970) (Југотон) * Слику твоју љубим (1970) (Југотон) * Дете улице (1970) (Југотон) * Што те вечерас нема (1971) (Југотон) * Последње писмо (1971) (Југотон) * Песма о Kitty Swan (1971) (Југотон) * Живораде (1972) (Југотон) * Ноћас сам тужан, Циганко моја (1972) (Југотон) * Стојане, сине (1973) (Дискотон) * Проклета недеља (1973) (Дискотон) * Сутра се враћам кући (1974) (Југотон) * Југославијо (1978) (Југотон) * О, мајко, врати се (1979) (ПГП РТБ) * Уморан сам од живота (1980) (Југотон) * Збогом, моја младости (1980) (Сарајево-диск) * Мирјана (1980) (Југотон) * Свирајте, цигани (промо сингл) (1988) (Југотон) === Албуми === * Тома Здравковић (1971) (Југотон) * Тома Здравковић (1973) (РТВ Љубљана) * Никад нећу да те заборавим (1976) (Југотон) * Тома Здравковић (1979) (РТВ Љубљана) * Чекај ме... (1981) (Југотон) * Два смо света различита (1983) (Југотон) * Тома Здравковић (1984) (Југотон) * Е, мој брате (1986) (Југодиск) * Да л' је могуће (1987) (Југотон) * Ево ме опет (1988) (Југотон) * Кафана је моја истина (1990) (Југотон) {{Пстк}} == Фестивали == {{Пст|2}} * 1969. [[Београдско пролеће]] - ''Док тебе нисам срео'' * 1969. [[Фестивал народне музике Илиџа|Илиџа]] - ''Одлази, одлази'' (II награда публике) * 1970. [[Београдски сабор]] - ''Слику твоју љубим'' * 1970. [[Фестивал народне музике Илиџа|Илиџа]] - ''Боли, боли, боли'' * 1971. [[Београдски сабор]] - ''Последње писмо'' (III награда) * 1971. Песма лета - ''Што те вечерас нема'' (II награда публике) * 1972. Куп певача (VIII место) * 1979. Хит лета * 1979. Хит парада - ''О, мајко, врати се'' * 1984. МЕСАМ - ''Дотак'о сам дно живота'' * 1986. Вогошћа, Сарајево - ''Фатима'' * 1987. МЕСАМ - ''Ана, не пиши писма'' (Годишња награда најбољем певачу) * 1988. Вогошћа, Сарајево - ''Осмице'' {{Пстк}} == Песни компонирани за колеги пејачи == * Александар Аца Трандафиловиќ : ''Руле, руленце'' * Василија Радојчиќ : ''Зоран, Зоран'' * Мехо Пузиќ : ''Ах мајка, мајка'' * Силвана Арменулиќ : ''Што ќе ми'' ''е'' ''животот,'' ''Дожду, дожду тивко паѓај,'' ''Среќо моја,'' ''немам право никого да сакам,'' ''мила моја'' == Користена литература == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.tomazdravkovic.rs/ Фан клуб] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170711014928/http://www.tomazdravkovic.rs/ |date=2017-07-11 }} * [http://www.tomazdravkovic.com/ Страница за обожаватели] * [https://web.archive.org/web/20101001025210/http://www.narodnamuzika.biz/toma-zdravkovic/toma-zdravkovic-90-tuzno-ljeto-video_0aa034fb0.html Хитови на Томо Здравковиќ] * [http://tekstovi.net/2,41,0.html Текстови на песни наТоме Здравковиќ] * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSsr=161&GSvcid=3150&GRid=12626232& Информации за неговиот гроб] {{En}} * [http://www.vreme.rs/cms/view.php?id=1431400 Тома (Време, 21.09.2000)] * [https://web.archive.org/web/20131029224125/http://doznajemo.com/2012/06/25/zaboravljeni-junaci-jednog-vremena-6-toma-zdravkovic-junak-novokomponovane-tragedije/ Тома Здравковиќ - херој на новокомпонираната трагедија, 25 јуни 2012 година] * [http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=909 Од звездите до дното на животот („Вечерње новости“, фељтон, септември 2016 година)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161114154037/http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=909 |date=2016-11-14 }} * [http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:512343-Toma-Zdravkovic-68-Neispricanih-prica „Тома Здравковиќ: 68 нераскажани приказни“ (Вечерње новости, 29.09.2014)] * {{YouTube|mkP4R_rYa-Y|Квадратура круга: Тома Здравковић (''РТС'', 28 мај 2013)}} {{нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Здравковиќ, Тома}} [[Категорија:Поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Српски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Лесковац]] [[Категорија:Починати во 1991 година]] [[Категорија:Родени во 1938 година]] [[Категорија:Музика во СФРЈ]] knxxd1f77eemo7384vuxqaolj5g5xcl Текла Ресвол 0 1255843 5625420 4608536 2026-09-08T19:24:34Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625420 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Thekla_Resvoll.jpg|мини|десно|250п|Текла Ресвол, 1891 година.]] '''Текла Сузана Рагнхилд Ресвол''' (22 мај 1871 - 14 јуни 1948) била [[Норвежани|норвешка]] [[Ботаника|ботаничарка]] и едукатор. Таа била пионер во норвешкото образование за [[Природонаука|природна историја]] и [[зачувување на природата]] заедно со нејзината сестра [[Хана Ресвол-Холмсен|Хана Решвол-Холмсен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://snl.no/Thekla_Susanne_Ragnhild_Resvoll|title=Thekla Susanne Ragnhild Resvoll|last=Inger Nordal|publisher=Store norske leksikon|accessdate=February 1, 2018}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Axel_Blytt.jpg|мини|330п|лево|Текла Решвол (крајно десно) за време на екскурзија со Аста Лундел, [[Ове Дал]] и [[Аксел Блит]].]] Ресвол е родена во [[Вого]] во [[Оплан]], [[Норвешка]]. Таа била ќерка на Ханс Ресвол (1823–1908) и Џули Мартин Дејхман (1831–1902). Работела како медицинска сестра во дом од повисока класа во [[Стокхолм]] пред да започне студии за [[Природонаука|природна историја]] на [[Универзитет на Осло|Кралскиот универзитет Фредерик]] (сега [[Универзитет во Осло]]) во [[Осло|Кристијанија]] 1894 година. Таа станала многу вешта под професорот по [[ботаника]], [[Аксел Блит]]. По дипломирањето во 1899 година, таа заминала во [[Копенхаген]] каде што работела во ботаничката лабораторија на [[Копенхагенски универзитет|Универзитетот во Копенхаген]] под раководство на професорот [[Еуген затоплување|Евген Верминг]]. Во 1900 година, таа се вратила на Универзитетот во Осло. Таа била направена вонреден професор на [[Универзитетска ботаничка градина (Осло)|Универзитетската ботаничка градина]] во 1902 година.<ref name="bio">{{Наведена мрежна страница|url=https://nbl.snl.no/Thekla_Resvoll|title=Thekla Resvoll|last=Inger Nordal, Bredo Berntsen|publisher=Norsk biografisk leksikon|accessdate=February 1, 2018}}</ref> Докторирала во 1918 година врз основа на тезата под наслов „''За растенија'' ''прилагодени на'' ''студено и кратко лето“'', во која презентирала студии за адаптации на [[Алпска вегетација|алпски растенија]] во суровата околина. Овие студии биле затоплувачки по природа, односно биле засновани врз прецизни набљудувања на растителни поединци &#x2014; нивно [[Клонално размножување|клонално]] и [[полово размножување|сексуално размножување]], повеќегодишно држење итн. Така, тоа била [[екологија на растително население]] пред таа дисциплина да се замисли за прв пат.<ref name="OmPlanter">{{Наведена мрежна страница|url=http://ub-prod01-imgs.uio.no/minuskel/09ns01938/09ns01938.pdf|title=Om planter som passer til kort og kold sommer|last=Resvoll|first=T. R.|date=1917|publisher=[[University of Oslo|Universitet i Oslo]]|language=no|accessdate=2012-10-26|archive-date=2015-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930110039/http://ub-prod01-imgs.uio.no/minuskel/09ns01938/09ns01938.pdf|url-status=dead}}</ref> Текла Ресвол направила посета на [[Јава]] и ботаничката градина во [[Бујтензорг]] во периодот 1923-24 година. Студирала [[Буки|фабрични]] дрвја во флората Јаван. Открила дека имаат пупки во хибернација и го протолкувала како непотребна одлика - рудимент од нивното [[Умерена клима|умерено]] потекло. Таа останака во Ботаничката лабораторија до нејзиното пензионирање во 1936 година. Нејзините часови по ботаника оставиле огромна трага врз норвешките студентски генерациите. Таа исто така напишала учебник за ботаника за ученици од средните училишта.<ref name="bio"/> == Личен живот == Заедно со нејзината академска кариера, Текла Ресвол учествувала во движењето за еднаквост на жените во Норвешка. Таа била шеф на „''Клуб на студентки“'' во Норвешка и служела во одборот на движењето [[право на глас на жените]] (''Kvinnestemmeretsforeningen''). Таа била мажена за рударскиот инженер Андреас Холмсен (1869-1955) чиј брат Гунар Холмсен (1880–1976) бил оженет со нејзината сестра Хана. Таа била третата жена што стана член на [[Норвешка академија на науките|Норвешката академија на науката и писмата]]. Починала во 1948 година во [[Осло]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Thekla_Resvoll|title=Thekla Resvoll|publisher=lokalhistoriewiki.no|accessdate=February 1, 2018|archive-date=2018-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304172639/https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Thekla_Resvoll|url-status=dead}}</ref> == Избрани научни дела == * Ресволл, ТР, 1900 година. „''Nogle arktiske ranunklers morfologi og anatomi''“. Нит Магазин за Натурвиденска Каберна, 38: 343-367. ** Доказ за складирање на енергија во ризомот на „''Ranunculus glacialis''“. * Ресволл, ТР, 1903 година. „''Den nye Vegetation paa Lerfaldet i Værdalen“''. „''Nyt Magazin за Naturvidenskaberne“'', 41 година. ** Опишува основно [[Сукцесија|наследување]]. * Ресволл, ТР, 1906 година. „''Pflanzenbiologische Beobachtungen aus dem Flugsandgebiet bei Röros im inneren Norwegen“''. Нит Магазин за Натурвиденска Каберна, 44. * Ресволл, ТР, 1917 година. „''Om planter som passer til kort og kold sommer''“. Докторска теза, Осло. * Ресволл, ТР, 1925 година. „''Rubus chamaemorus“'' L. Морфолошко - биолошка студија. Нит Магасин за Натурвиденскапене, 67: 55-129. * Ресволл, ТР, 1925 година. „''Rubus chamaemorus“'' L. Die geographische Verbreitung der Pflanze und ihre Verbreitungsmittel. Veröffentlichungen des Geobotanischen Institutes Rübel во Цирих, 3: 224-241. * Ресволл, ТР, 1925 година. „''Beschuppte Laubknospen in den immerfeuchten Tropenwäldern Javas“''. Јена. ** Пупки во хибернација во тропските дрвја. == Наводи == {{Наводи}} == Други извори == * Некролог од Хег, ОА во ''Блитија'' 6: 57-61 (1948). * Екблад, Ф.-Е. (1991) Текла Ресвол и Хана Ресвол-Холмсен, да се блесам? Пионер и норск ботаник. ''Блитија'' 49: 3-10. * Биографија на Ингер Нордал и Бредо Бернтсен во Норск биографски лексикон, Осло: Кунскапсфорлагет (1999-2005) * [https://web.archive.org/web/20070807193331/http://www.almamatersdotre.no/3548/ResvollThekla Норвешка биографија со слики] == Поврзано читање == * Lønnå, Елизабет (1996) [https://www.nb.no/nbsok/nb/7c29b7c1ad3185c17f807b9ac5db0073?lang=no Столтет и квинекамп : Norsk kvinnesaksforenings historie fra 1913] (Осло: Гилдендал){{ISBN|8205244952}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ресвол, Текла}} [[Категорија:Членови на Норвешката академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1948 година]] [[Категорија:Родени во 1871 година]] [[Категорија:Норвешки научници]] 5l3qyoypfsv48lt96waoon6rcusn4j5 Фјодор Николаевич Гребењук 0 1259491 5625771 4750887 2026-09-09T11:41:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625771 wikitext text/x-wiki '''Фјодор Николаевич Гребењук''' (17 февруари 1913 година - 8 јануари 1983 година) - целосен носител на Орденот на славата. Стрелец на пластунска стотина на 193-от пластунски пуковски полк (9-та пластунска стрелачка дивизија, 60 армија, 4 украински фронт), подофицер.<ref name="warheroes.ru">http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=24795</ref> == Биографија == === Раните години === Фјодор Николаевич Гребењук е роден на 17 февруари 1913 година на фармата Балчањски, денес Павловски округ, Краснодарска територија, во козачко семејство. Се стекнал со основно образование, а потоа ги завршил курсевите за возачи на трактори. Работел на машинско-тракторската станица Атамановскаја. === Учество во Големата татковинска војна === Од 13 септември 1943 година, за време на Големата татковинската војна, тој бил во Црвената армија. Во војската бил од 15 април 1944 година, каде се борел на 1 и 4 Украински фронт. Учествувал во одбраната на полуостровот Таман, во офанзивните операции Лавов-Сандомиерз, Висла-Одер, Горна Шлеска, Моравско-Острава и Прага, во ослободувањето на градовите Леосцхутз (Глубцице), Троппау (Опава), Моравска -Острава (Острава).<ref>//www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=24795</ref> === Подвизи === Во текот на офанзивната операција Сандомиерз-Силесиан, за време на одбивањето на непријателскиот противнапад во реонот на селото Петрувка (денешен, Бус, Полска) на 14 јануари 1945 година, Гребениук бил ранет, но не го напуштил бојното поле. Продолжил да пука, усмртувајќи тројца германски војници. Под непријателски оган на 15 јануари 1945 година, извлекол ранет офицер од бојното поле, при што усмртил четворица германски војници. По наредба на командантот на 9-та Пластунска стрелачка дивизија од 7 февруари 1945 година, војникот на [[Црвена армија|Црвената армија,]] Федор Николаевич Гребењук, бил одликуван со Орден на слава од 3 степен (бр. 249929). За време на горношлеската офанзивна операција на подрачјето на населбите Схамхаин и Клаин Елгут ([[Полска]]) на 17 март 1945 година, Фјодор Николаевич, приближувајќи се до куќата од која се водела борбата, фрлил гранати на екипажот на тешкиот митралез. На командантот на полкот му бил врачен Орден на Црвена ѕвезда. По наредба на командантот на 60-та армија од 30 април 1945 година, војникот на Црвената армија, Гребењук Федор Николаевич, бил одликуван со Орден на Славата од 2 степен.<ref name="warheroes.ru"/> Фјодор Николаевич редел подвизи, како за време на моравско-остравската офанзивна операција на подрачјето на Тропау (денешна Опава, [[Чешка]]), на 22 април 1945 година, во ноќна битка, така и во текот на понатамошните офанзиви на подрачјето на Клопин (денешна област Шумперк регија Оломоуц, Чешка) на 6 мај 1945 година кога убил 3 германски војници гради во гради. По наредба на командантот на 60-та армија од 7 јуни 1945 година, војникот на Црвената армија, Гребењук Фјодор Николаевич бил одликуван со втор Орден на слава од 2 степен.<ref name="warheroes.ru"/> === По војната === Во октомври 1945 година бил демобилизиран. Тој се вратил дома на фармата Балчањски, каде што работел како тракторист на фармата. Со указот на Президиумот на Врховниот совет на СССР од 23 септември 1969 година, на Гребењук Фјодор Николаевич бил одликуван со Орден на слава од 1 степен. Како подофицер во пензија (од 1970 година) година починал на 8 јануари 1983 година. == Одликувања == * Орден на Слава од прв степен * Орден на Слава на втор степен <ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://pamyat-naroda.ru/ |title=архивска копија |accessdate=2021-02-08 |archive-date=2021-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427073442/https://pamyat-naroda.ru/ |url-status=dead }}</ref> * Орден на Слава на трет степен <ref>http://skr.rs/5ZT</ref> * Медал „Во знак на сеќавање на 100 годишнината од раѓањето на Владимир Илич Ленин“ * Медал „За победа над Германија во Големата татковинска војна од 1941-1945“ (9 мај 1945 година) * Јубилеен медал Дваесет години од победата во Големата татковинска војна од 1941-1945 (7 мај 1965 година) * Јубилеен медал Триесет години од победата во Големата татковинска војна од 1941-1945 година. == Наводи == {{Наводи|}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гребењук, Фјодор Николаевич}} [[Категорија:Руси]] [[Категорија:Починати во 1983 година]] [[Категорија:Родени во 1913 година]] gmubf6miks9ul455v3boy0dgzj0p2vv Фазу Алиева 0 1259597 5625602 5543827 2026-09-09T06:32:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625602 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Fazu_Alieva.jpg|десно|мини|278x278пкс| Алиева во декември 2002 година]] '''Фазу Алиева''' (5 декември 1932 година - 1 јануари 2016 година) била руски поетеса, романописец и новинар. Таа одиграла значајна улога во развојот на Дагестани во руската литература. Таа исто така била активист за човекови права. Таа била наградена со два ордени „Орден на честа“, два ордени за пријателство на народите и Орден Свети Андреј во 2002 година. Таа била наградена со Златен медал на Советскиот мировен фонд, Јубилеен медал на Светскиот мировен совет, и почесни награди во повеќе странски земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mkala.mk.ru/articles/2015/12/07/narodnaya-poetessa-dagestana-fazu-alieva-otmetila-svoy-den-rozhdeniya.html|title=Народная поэтесса Дагестана Фазу Алиева отметила свой день рождения|publisher=Mkala.mk.ru|accessdate=January 1, 2016}}</ref> Алиева е родена во областа Кунзахски во [[Дагестан]], [[Русија]]. Таа починала во [[Махачкала]], Дагестан, Русија, на 1 јануари 2016 година, од [[срцева слабост]] на 83-годишна возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://163gorod.ru/event/2478428-skonchalas-nacionalnaya-poetessa-dagestana-fazu-alieva|title=Скончалась национальная поэтесса Дагестана Фазу Алиева|publisher=163gorod.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103141702/http://163gorod.ru/event/2478428-skonchalas-nacionalnaya-poetessa-dagestana-fazu-alieva|archive-date=January 3, 2016|accessdate=January 1, 2016}}</ref> == Користена литература == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=2568 Биографија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250913055450/https://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=2568 |date=2025-09-13 }} * [http://stihipoeta.ru/fazu-alieva/ Поезија Фазу Алиева] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211013090454/https://stihipoeta.ru/fazu-alieva/ |date=2021-10-13 }} на [http://stihipoeta.ru/ Stihipoeta.ru] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Алиева, Фазу}} [[Категорија:Советски поети]] [[Категорија:Носители на Орденот на пријателството меѓу народите]] [[Категорија:Починати во 2016 година]] [[Категорија:Родени во 1932 година]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од III степен]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги пред татковината од IV степен]] [[Категорија:Носители на орденот „Знак на Честа“]] ba4jzixyxx61nghjck9g3he917f7fc5 Турско-германски универзитет 0 1262787 5625547 5598099 2026-09-09T02:06:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625547 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Турско-германски универзитет | native_name = Türk-Alman Üniversitesi | native_name_lang = tr | established = 10 април 2010 | rector = Проф. д-р Џемал Јилдиз | city = [[Истанбул]] | coordinates = {{coord|41.144467|N|29.100895|E|display=inline, title}} | website = [http://www.tau.edu.tr/ tau.edu.tr] |motto=Zwei Länder, Zwei Sprachen, Ein Studium|motto_lang=de|mottoeng=Две земји, два јазика, едно студирање|type=Државен универзитет|students=4625 (јануари 2026)|campus=Урбан кампус|country=Турција|location=Бејкоз, Истанбул|logo=[[File:Türk-Alman Üniversitesi Logo.png|thumb|Türk-Alman Üniversitesi Logosu]]|colors=Бела, црна и тиркизна {{Color box|white}}{{Color box|black}}{{Color box|turquoise}}|academic_affiliation=Германска служба за академска размена (DAAD), Конзорциум на Турско-германскиот универзитет}} [[Податотека:Yeni Kampüs Açılış Töreni.jpg|мини|Отварање на универзитетот]] '''Турско-германскиот универзитет''' ({{langx|tr|Türk-Alman Üniversitesi}}, {{langx|de|Türkisch-Deutsche Universität}}) - државен универзитет сместен во [[Истанбул]], [[Турција]]. Универзитетот бил основан во 2010 година со намера да има институт што ги спојува академските традиции и од [[Германија]] и од Турција.<ref name="Ubit 2018">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tau.edu.tr/universite/tau_hakkinda|title=Üniversitemiz Hakkında : Türk-Alman Üniversitesi {{!}} Türkisch-Deutsche Universität|last=Ubit|work=www.tau.edu.tr|accessdate=7 март 2021|archive-date=2019-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227111447/http://www2.tau.edu.tr/universite/tau_hakkinda|url-status=dead}}</ref> Универзитетот нуди насокии на [[Турски јазик|турски]], [[Англиски јазик|англиски]] и [[германски јазик]]. Трошоците за универзитетот ги делат Германија и Турција. Турција се грижи за трошоците за зградите. Од 2009-2020 година, од Сојузното министерство за образование и истражување биле инвестирани околу 28 милиони евра од Германија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.daad.de/de/der-daad/kommunikation-publikationen/presse/pressemitteilungen/neuer-campus-der-tuerkisch-deutschen-universitaet-eroeffnet/|title=Neuer Campus der Türkisch-Deutschen Universität eröffnet|last=|date=|year=|publisher=|pages=|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121011111/https://www.daad.de/de/der-daad/kommunikation-publikationen/presse/pressemitteilungen/neuer-campus-der-tuerkisch-deutschen-universitaet-eroeffnet/|archive-date=2021-01-21|accessdate=|quote=|url-status=dead}}</ref> Во 2016 година, шест академици бил отпуштени,<ref>{{Наведување|surname1=Thomas Vitzthum|title=Erdogan: Sechs Lehrkräfte von türkisch-deutscher Uni entlassen|date=1 ноември 2016|url=https://www.welt.de/politik/deutschland/article159198610/Tuerkisch-deutsche-Uni-geraet-ins-Visier-Erdogans.html|access-date=7 март 2021}}</ref> вклучувајќи двајца неисправни декани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.duz.de/beitrag/!/id/444/ploetzlich-ist-schluss|title=DUZ - Plötzlich ist Schluss|last=|date=|year=|publisher=|pages=|language=|format=|archive-url=|archive-date=|accessdate=|quote=}}</ref> Како реакција на критиката изнесена од академици од Германија, ректорот Халил Аканат изјавил дека академиците од Германија сакаат само да ја деградираат Турција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tagesspiegel.de/wissen/die-tuerkei-und-die-wissenschaftsfreiheit-heikle-partnerschaft/14456730.html|title=Heikle Partnerschaft|last=|date=|year=|publisher=|pages=|format=|archive-url=|archive-date=|accessdate=|quote=}}</ref> Во февруари 2021 година излегло дека академикот Таџетин Кутај, кој имал договор со универзитетот, постојано објавувал расистички и хомофобични твитови. Студентите на универзитетот протестирале против тоа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.evrensel.net/haber/426856/turk-alman-universitesindeki-homofobik-ve-cinsiyetci-akademisyene-tepkiler-buyuyor|title=Türk Alman Üniversitesi'ndeki homofobik ve cinsiyetçi akademisyene tepkiler büyüyor|last=Evrensel Gazetesi|date=|year=|publisher=|pages=|language=tr-TR|format=|archive-url=|archive-date=|accessdate=|quote=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.birgun.net/haber/turk-alman-universitesi-ndeki-homofobik-ve-cinsiyetci-akademisyene-tepkiler-suruyor-335623|title=Türk Alman Üniversitesi'ndeki homofobik ve cinsiyetçi akademisyene tepkiler sürüyor|work=birgun.net|language=tr|accessdate=7 март 2021}}</ref> == Наводи == <references /> [[Категорија:Универзитети и колеџи во Истанбул]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] rmiuze3frbb02woowq2s3ubhlilqv6j Туризам во Кипар 0 1266923 5625545 5299461 2026-09-09T01:39:21Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625545 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Petra_tou_romiou_beach.jpg|десно|мини|Петра ту Ромиу, местото кое според легендата, [[Афродита]], грчката божица на убовта, излегла од морето]] [[Податотека:Avakas_Gorge_(Cyprus).jpg|мини|Клисура Авакас во Акамас]] [[Податотека:Protaras_tropical_famous_beach_at_Paralimni_holiday_destination_in_Republic_of_Cyprus.jpg|десно|мини| Плажа Протарас во лето]] [[Податотека:Golden_beach_at_sunset.jpg|десно|мини| Песочните плажи често се користат како живеалишта за зелени желки]] '''Туризмот на Кипар''' зазема доминантна позиција во [[Економија на Кипар|економијата на земјата]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wttc.org/2006TSA/pdf/Cyprus.pdf|title=Cyprus Travel & Tourism - Climbing to new heights.|year=2006|work=[[Accenture]]|publisher=World Travel and Tourism Council|archive-url=https://web.archive.org/web/20120212124957/http://www.wttc.org/2006TSA/pdf/Cyprus.pdf/|archive-date=February 12, 2012|accessdate=2007-03-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cyprusprofile.com/sectors/tourism|title=Cyprus Profile: Cruising to Growth|work=www.cyprusprofile.com|language=en|accessdate=2020-11-09}}</ref> и значително влијае на [[Кипар|неговата култура]] и мултикултурен развој низ годините.<ref>{{Наведено списание|last=Ayres|first=Ron|date=2000-01-01|title=Tourism as a passport to development in small states: reflections on Cyprus|url=https://doi.org/10.1108/03068290010308992|journal=International Journal of Social Economics|volume=27|issue=2|pages=114–133|doi=10.1108/03068290010308992|issn=0306-8293}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=July 2013|title=Opening the vault of tourism in Cyprus|url=https://www.pwc.com.cy/en/publications/assets/cyprus-tourism-study-pwc-eng.pdf|journal=PwC Cyprus team|access-date=2021-04-22|archive-date=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817222328/https://www.pwc.com.cy/en/publications/assets/cyprus-tourism-study-pwc-eng.pdf|url-status=dead}}</ref> Во 2006 година, туристичката индустрија сочинувала 10,7% од БДП на земјата, а вкупната вработеност во туристичката индустрија се проценува на 113,000 работни места.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://asppenoverseas.com/cyprus-tourism/|title=Cyprus – Tourism – Asppen Overseas|language=en-US|accessdate=2020-11-09|archive-date=2020-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109164827/http://asppenoverseas.com/cyprus-tourism/|url-status=dead}}</ref> Со вообичаен минимум околу 4 милиони туристички пристигнувања годишно,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cyprus-mail.com/2019/01/17/historic-number-of-tourist-arrivals-in-2018-with-3-93m-visitors/|title=Historic number of tourist arrivals in 2018 with 3.93m visitors|date=2019-01-17|accessdate=2021-04-22|archive-date=2019-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190117195624/https://cyprus-mail.com/2019/01/17/historic-number-of-tourist-arrivals-in-2018-with-3-93m-visitors/|url-status=dead}}</ref> тоа е 40-та најпопуларна дестинација во светот <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cna.org.cy/webnews-en.aspx?a=c1b6c8b37faf41c5b1ff84bc8404b7e8|title=Moody's: Cypriot banks benefit from strong tourism in 2016|work=www.cna.org.cy|accessdate=2020-11-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cyprus-mail.com/2016/02/08/cto-eyes-nearly-three-million-tourists-in-2016/|title=CTO eyes nearly three million tourists in 2016 {{!}} Cyprus Mail|last=Christou|first=Jean|work=Cyprus mail|language=en-GB|accessdate=2020-11-09|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304194137/https://cyprus-mail.com/2016/02/08/cto-eyes-nearly-three-million-tourists-in-2016/|url-status=dead}}</ref> и 6-та по популарност по глава на жител на месното население.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_tou_arr_percap-economy-tourist-arrivals-per-capita|title=Economy Statistics - Tourist arrivals (per capita) (most recent) by country|work=Nationmaster|accessdate=2010-01-29}}</ref> Кипар е полноправна членка на [[Светска туристичка организација|Светската туристичка организација]] од 1975 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unwto.org/states/eng.html|title=UNWTO member states|publisher=World Tourism Organization (UNWTO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620051928/http://www.unwto.org/states/eng.html|archive-date=2006-06-20|accessdate=2007-03-02}}</ref> == Историја == [[Вароша]] некогаш била една од најпопуларните дестинации во светот, посетувана од холивудски sвезди како [[Мерилин Монро]], сè до турската инвазија на Кипар во 1974 година. Денеска е напуштен и мнозинството го чуваат вооружени трупи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.soundhealthandlastingwealth.com/covid-19/the-abandoned-town-in-cyprus-where-celebrities-used-to-frolic/|title=The abandoned town in Cyprus where celebrities used to frolic|last=shalw|date=2020-07-31|work=Sound Health and Lasting Wealth|language=en-US|accessdate=2020-11-09}}{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Пристигнувања по земја == [[Податотека:2rocks.jpg|мини|Карпата (во позадина) со Сараценската карпа во преден план]] [[Податотека:AyiaTheklabeach.jpg|мини|Плажа Аја Текла]] Поголемиот дел од пристигнувањата на туристите се од друго место во Европа. Над 80% од посетителите доаѓаат од [[Северна Европа|Северна]], [[Западна Европа|Западна]] и [[Источна Европа]], а британските туристи остануваат најбројни. Неколку фактори придонесуваат за ова, вклучително и широко зборуваниот англиски јазик, како и историјата на британскиот колонијализам и присуството на британските воени бази во [[Акротири и Декелија]]. Падот на британската економија [[Големата рецесија|кон крајот на 2000-тите години]] се рефлектирало со пад на пристигнувањата на туристите, истакнувајќи ја преголемата потпора на кипарската туристичка индустрија на еден пазар. Во 2009 година, во тек биле напори за зголемување на пристигнувањата од други земји.<ref>{{Наведени вести|url=http://english.people.com.cn/90001/90778/90858/90865/6619445.html|title=Cyprus taps new markets amid decline in tourist arrivals|date=March 23, 2009|access-date=2009-03-23|publisher=[[Xinhua]]}}</ref> Во согласност со современиот геополитички развој, руските туристи станале втора по големина група според пристигнувањата; ова започнало кон крајот на 2000-тите и оттогаш рапидно се зголемува.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/en/lifestyle/travel/146066/russian-tourism-cyprus-and-greece-in-top-choices|title=SigmaLive: Russian tourism: Cyprus and Greece in top choices|work=www.sigmalive.com|accessdate=2020-11-09}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldnews.com.cy/en/hotel--tourism--leisure/russian-tourism--increase-in-demand-for-holidays-in-cyprus-and-greece|title=Russian Tourism: Increase in Demand for Holidays in Cyprus and Greece|work=www.goldnews.com.cy|accessdate=2020-11-09|archive-date=2020-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103124023/http://www.goldnews.com.cy/en/hotel--tourism--leisure/russian-tourism--increase-in-demand-for-holidays-in-cyprus-and-greece|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kiprinform.com/en/cyprus_interesting/why-do-russians-choose-cyprus/|title=Why do Russians choose Cyprus? {{!}} Cyprus Inorm {{!}} Cyprus inform|work=www.kiprinform.com|accessdate=2020-11-09}}</ref> Вкупниот број на туристи во Кипар за сезоната 2018 изнесувал 3,93 милиони. Повеќето посетители кои пристигнале на краткорочна основа биле од следниве земји:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/services_71main_en/services_71main_en?OpenForm&sub=1&sel=2|title=Statistical Service - Services - Tourism - Key Figures|work=www.mof.gov.cy|accessdate=2020-11-09}}</ref> {| class="wikitable" |- style="color:white;" ! style="width:5px; background:#00966E;" | Ранг ! style="width:130px; background:#00966E;" | Земја ! style="width:80px; background:#00966E;" | 2016 ! style="width:80px; background:#00966E;" | 2017 ! style="width:80px; background:#00966E;" | 2018 |- | 1 |{{Државнознаме|United Kingdom}} | 1.157.978 |{{increase}} 1.253.839 |{{increase}} 1.327.805 |- | 2 |{{Државнознаме|Russia}} | 781.634 |{{increase}} 824.494 |{{decrease}} 783.631 |- | 3 |{{Државнознаме|Israel}} | 148.739 |{{increase}} 261.966 |{{decrease}} 232.561 |- | 4 |{{Државнознаме|Germany}} | 124.030 |{{increase}} 188.826 |{{increase}}189.200 |- | 5 |{{Државнознаме|Greece}} | 160.254 |{{increase}} 169.712 |{{increase}} 186.370 |- | 6 |{{Државнознаме|Sweden}} | 115.019 |{{increase}} 136.725 |{{increase}} 153.769 |- | 7 |{{Државнознаме|Poland}} | 42.683 |{{increase}} 56.665 |{{increase}} 89.508 |- | 8 |{{Државнознаме|Switzerland}}и{{Државнознаме|Liechtenstein}} | 46.602 |{{increase}} 57.540 |{{increase}} 74.216 |- | 9 |{{Државнознаме|Ukraine}} | 62.292 |{{decrease}}48.190 |{{increase}} 69.619 |- | 10 |{{Државнознаме|Romania}} | 28.741 |{{increase}} 49.304 |{{increase}} 66.969 |} == Конкурентност == Според Извештајот за конкурентност на патувањето и туризмот [[Светски економски форум|на Светскиот економски форум]] за 2013 година, туристичката индустрија на Кипар е на 29-то место во светот според вкупната конкурентност. Во однос на туристичката инфраструктура, во однос на туристичката индустрија Кипар е на 1-то место во светот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.scribd.com/doc/51084876/Cyprus-Travel-Tourism-Competitiveness-Report-2011-Country-Profile|title=Travel and Tourism Competitiveness Index|work=[[World Economic Forum]]|access-date=2011-06-01|year=2011}}</ref> Со некои од најпопуларните <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/revealed-europes-best-beach-getaways-2263127.html|title=Revealed: Europe's best beach getaways|date=2011-04-05|work=The Independent|location=London|access-date=2021-04-22|archive-date=2011-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110808183803/http://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/revealed-europes-best-beach-getaways-2263127.html|url-status=dead}}</ref> и најчисти плажи во Европа,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-22575544|title=EU bathing water continues to improve, says report|date=2013-05-21|work=BBC News}}</ref> голем дел од туристичката индустрија се потпира на „морското сонце и песок“ за да привлече туристи.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.chicagotribune.com/travel/chi-0610worldwatchjun10,0,5446426.story?track=rss|title=World Watch - European Clean Beaches|last=Habegger|first=Larry|date=2007-06-10|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=2007-06-11}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=August 2018}}</ref> Ова се рефлектира во сезонската дистрибуција на пристигнувања на туристи со непропорционален број што пристигнува во текот на летните месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gp-citizenship.com/cyprus-tourism.php|title=Cyprus Tourism GP Citizenship|work=www.gp-citizenship.com|accessdate=2020-11-09|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301004926/http://gp-citizenship.com/cyprus-tourism.php|url-status=dead}}</ref> Додека повеќето источни одморалишта како Протарас и Аја Напа привлекуваат најголем дел од туристичките острови во текот на март до ноември, западот на островот останува отворен за туризам со промовирање на кипарската историја и специјализирани спортови како голф и качување има поширока дистрибуција. === Инвестиции === Извештајот на Светскиот совет за патувања и туризам 2016 на островот истакнува дека вкупната инвестиција во индустријата за патувања и туризам во 2015 година изнесува 273,7 милиони евра, или 14,0% од вкупните инвестиции. Проектира пораст од 5,3% во 2016 година и 2,9% годишно во текот на следните десет години до 384,6 милиони во 2026 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ec.europa.eu/research/participants/documents/downloadPublic?documentIds=080166e5c137a646&appId=PPGMS|title=World Travel and Tourism Council: Travel & Tourism - Economic Impact 2016 Cyprus. Documents download module|work=ec.europa.eu|accessdate=2020-11-09}}</ref> === Сини знамиња === Според последниот [[КПМГ|извештај на КПМГ]], Кипар има најгуста концентрација на [[Сино знаме|плажи со сино знаме,]] од кои најмногу на источниот дел, најмногу плажи со сино знаме по [[Географија на Европската Унија|крајбрежје]] и најмногу сини знамиња по глава на жител во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://home.kpmg/cy/en/home/insights.html|title=Insights - KPMG Cyprus|date=2020-11-04|work=KPMG|language=en-US|accessdate=2020-11-09}}</ref> === Јазик и услуга === Англискиот е универзален јазик бидејќи островот има меѓународен изглед.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tripadvisor.com/Travel-g190372-s604/Cyprus:Important.Phrases.html|title=Cyprus: Important Phrases - Tripadvisor|work=www.tripadvisor.com|language=en|accessdate=2020-11-09}}</ref> Рускиот јазик се зборува и во туристичката индустрија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kiprinform.com/en/cyprus_interesting/the-cypriot-language/|title=The Cypriot language {{!}} Cyprus Inorm {{!}} Cyprus inform|work=www.kiprinform.com|accessdate=2020-11-09}}</ref> Грчки и турски јазик остануваат главните јазици што ги зборуваат грчко-кипарските и турско-кипарските заедници, соодветно.<ref>{{Наведено списание|last=Hadjioannou|first=Xenia|last2=Tsiplakou|first2=Stavroula|last3=Kappler|first3=with a contribution by Matthias|date=2011-11-01|title=Language policy and language planning in Cyprus|url=https://doi.org/10.1080/14664208.2011.629113|journal=Current Issues in Language Planning|volume=12|issue=4|pages=503–569|doi=10.1080/14664208.2011.629113|issn=1466-4208|hdl-access=free}}</ref> === Персонал и образование === Во 2012 година, [[Евростат|Еуростат]] објавил дека Кипар е најобразованата земја во Европа по Ирска, бидејќи 49,9% од жителите на Кипар имаат дипломи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20130412132724421|title=Ireland the most educated country in EU, says Eurostat|work=University World News|accessdate=2020-11-09}}</ref> Во 2013 година, само три други земји-членки на ЕУ инвестирале повеќе јавни средства во образованието отколку Кипар, мерено според учеството на БДП (6,5% во споредба со 5,0% просек во ЕУ).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ec.europa.eu/education/node_en|title=Education and Training|work=Education and Training - European Commission|language=en|accessdate=2020-11-09}}</ref> == Кипарска туристичка организација (CTO) == Кипарската туристичка организација, обично скратено како КТО, и позната како грчкиот КОТ, била полувладина организација задолжена за надгледување на индустриските практики и промовирање на островот како туристичка дестинација во странство. Во 2007 година, CTO потрошил 20 милиони евра за промоција.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.financialmirror.com/more_news.php?id=7967&nt=Business|title=Cyprus to spend a mere EUR 20 mln to promote tourism in 2008|date=2007-08-17|work=[[Financial Mirror]]|access-date=2007-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928090031/http://www.financialmirror.com/more_news.php?id=7967&nt=Business <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2007-09-28}}</ref> Во 2019 година, CTO бил заменет со владино министерство, заменик-министер за туризам, кој ги презел средствата и одговорностите на CTO.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.calcautomacao.com.br/forum/page.php?id=036883-how-many-tourists-visited-cyprus-in-2019|title=how many tourists visited cyprus in 2019|work=www.calcautomacao.com.br|accessdate=2020-11-09}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Dmoz|Regional/Middle_East/Cyprus/Travel_and_Tourism|Cyprus travel and tourism}} {{Европа по тема|Туризам во}} {{Азија по тема|Туризам во}} [[Категорија:Економија на Кипар]] 11e4ssd0hu4b9onjo1s2aqbym82gbm6 Судските процеси во Пиринскиот дел на Македонија 0 1267743 5625328 5601101 2026-09-08T15:00:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625328 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nikola Parapunov.jpg|мини|[[Никола Парапунов]]]] '''Судските процеси во Пиринскиот дел на Македонија''' (1933 година ― ?) ― процеси на бугарските судови против борци за македонските национални права и интереси.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=1457|oclc=499142958}}</ref> ==== 1933 година ==== Во [[1933]] година во [[Разлог]] бил одржан судски процес на кој им се судело на македонските револуционери: [[Никола Парапунов]], [[Крсто Стојчев]], [[Костадин Лагадинов]] и на припадниците на [[ВМРО (Обединета)]]. [[Податотека:Иван Козарев.jpg|мини|[[Иван Козарев]]]] ==== 1936 година ==== Во [[1936]] година, во [[Софија]] и во [[Неврокоп]] на големите судски процеси припадниците на [[ВМРО (Обединета)]] јавно ја искажале својата македонска национална припадност.<ref name=":0" /> ==== 1941-1944 година ==== Во времето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], на неколку судски процеси, во отсуство, на смрт биле осудени [[Никола Парапунов]], [[Иван Козарев]], [[Никола Калапчиев]] и други Македонци антифашисти. Во [[1942]] година во [[Софија]] и во [[Горна Џумаја]] биле осудени на смрт [[Никола Вапцаров]], [[Антон Попов]], [[Атанас Романов]], [[Гроздан Николов]], [[Станке Лисичков]] и [[Владо Чимев]]. ==== 1947 година ==== ''[[Групата на Дукимов]]'', биле уапсени на 13 октомври 1947 г. во Неврокопско. Планот на оваа група бил да водат борба против ОФ Бугарија за откинување на Пиринска и Вардарска Македонија и за издвојување на една независна македонска држава под заштитата на Англија и Америка. Себеси сѐ декларирале за [[Македонци]]. Бугарската власт ги етикетирала како ванчомихајловисти, што вопшто не било реален приказ за групата.<ref>{{Наведена книга|url=https://core.ac.uk/download/pdf/80818622.pdf|title=ГЛАСНИК год.60 бр.1|first=|last2=Стојков|first2=Стојко|publisher=ИНИ|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=241-242}}</ref> Осудени биле:<ref>{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/fullscreen/74677661?access_key=key-3yrai3ld77fim0du41o|title=Една идеја, еден живот|last=Дукимов|first=Георги Сотиров|year=1999|location=Гоце Делчев|pages=22}}</ref> * [[Атанас Ласков|Атанас Ангелов Ласков]] (10 години) * [[Георги Дукимов|Георги Сотиров Дукимов]] (6 години и 8 месеца) * [[Асен Левков|Асен Василев Левков]] (3 години) * [[Спас Писов|Спас Крстев Писов]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Лазар Тотин|Лазар Благоев Тотин]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Марин Варадев|Марин Ангелов Варадев]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Георги Поп Ангелов]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Александар Којков]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Тимнју Запрев|Тимнју Димитров Запрев]] (2 години, 2 месеца и 20 дена) * [[Јусин Кантарџиев|Јусин Мехмедов Кантарџиев]] (2 години) * [[Ангел Каратанев]] (1 година и 6 месеци) * [[Спас Шалев]] (6 месеци) ==== 1949 година ==== На судските процеси по Резолуцијата на [[Информбиро|Информбирото]] ([[1949]] година) бугарските судови им суделе на делегатите на [[Антифашистичко собрание на народното ослободување на Македонија|Првото заседание на АСНОМ]]: [[Васил Василев]] и [[Атанас Великов Атанасов]]. На други судски процеси, во истата година, биле изречени 3 доживотни и повеќегодишни затворски казни. ==== 1958 година ==== Во [[1958]] година на повеќегодишни казни биле осудени [[Стојан Георгиев Томовичин|Стојан Георгиев-Томовичин]], [[Кирил Рушкин]], [[Борис Прегов]], [[Ѓорги Поп-Атанасов]] и др. ==== 1974 година ==== Во 1974 година биле осудени [[Сократ Маркилов]], [[Пандо Илиев]], [[Илија Кочев]], [[Стојан Георгиев Томовичин|Стојан Георгиев-Томовичин]] и др. Во седумдесеттите и осумдесеттите години биле осудени [[Јордан Костадинов]] (бивш претседател на [[ОМО Илинден|ОМО „Илинден“]]) и други Македонци борци за национални права.<ref name=":0" /> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/istorija/5808 ОМО „Илинден“и ОМО „Илинден“ - ПИРИН] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210502121357/http://www.mn.mk/istorija/5808 |date=2021-05-02 }} * [https://www.facebook.com/WMCAustralia/posts/2379393025513557/ ТАЖНА ВЕСТ: ЈОРДАН КОСТАДИНОВ 1932-2019] * [https://www.narodnavolja.com/articles2008/11/txt11.asp БОРБАТА НА МАКЕДОНЦИТЕ ЗА НАЦИОНАЛНИ ПРАВА НИКОГАШ НЕ ЗАПИРАЛА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210303102748/http://www.narodnavolja.com/articles2008/11/txt11.asp |date=2021-03-03 }} * [http://makedonskosonce.com/45850/ Стојко Стојков – чувар и бранител на вистината за Македонците во Пирин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220129175927/http://makedonskosonce.com/45850/ |date=2022-01-29 }} == Литература == * Стефан Коларов, шестимата от дело, Но.585/1942. Ⅱ изд., София, 1985 * [http://www.pollitecon.com/html/ebooks/risto-stefov/Makedonija-nad-se.pdf Стојан Георгиев Томовичин, Македонија над сè, Битола, 1990] sr4wx4ljf7bmv8j8555dkhnvzawpx5k ФК Милан сезона 2021-2022 0 1270809 5625588 5501529 2026-09-09T05:57:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625588 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football club season | клуб = [[ФК Милан|Милан]] | сезона =[[Серија А 2021-2022|2021-2022]] | тренер = [[Стефано Пиоли]] | mgrtitle = Тренер | претседател = [[Паоло Скарони]] | стадион = [[Сан Сиро]] | првенство = [[Серија А]] | првенство резултат = [[Серија А 2021-2022|''1-во'']] | куп1 = [[Куп на Италија во фудбал|Куп на Италија]] | куп1 резултат = [[Куп на Италија во фудбал 2021-2022|'полуфинале'']] | куп2 = [[Лига на шампиони во фудбал|Лига на шампиони]] | куп2 резултат = [[Лига на шампиони во фудбал 2020-2021|''групна фаза'']] | најдобар стрелец во лигата = <br> [[Рафаел Леао]] (11) | најдобар стрелец за сезоната = <br> Рафаел Леао (14) | highest attendance = | lowest attendance = | average attendance = | pattern_la1 = _milan2122h | pattern_b1 = _milan2122h | pattern_ra1 = _milan2122h | pattern_sh1 = _monterrey1213t1 | pattern_so1 = _milan2122hl | leftarm1 = 7D0B1D | body1 = 7D0B1D | rightarm1 = 7D0B1D | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _milan2122a | pattern_b2 = _milan2122a | pattern_ra2 = _milan2122a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _milan2122al | leftarm2 = EAE2CC | body2 = EAE2CC | rightarm2 = EAE2CC | shorts2 = EAE2CC | socks2 = EAE2CC |pattern_la3 = _acmilan2122t1 |pattern_b3 = _acmilan2122t1 |pattern_ra3 = _acmilan2122t1 |pattern_sh3 = _monterrey1213t1 |pattern_so3 = _milan2122hl |leftarm3 = 000000 |body3 = 000000 |rightarm3 = 000000 |shorts3 = 000000 |socks3 = 000000 | претходна сезона = [[ФК Милан сезона 2020-2021|2020-21]] | следна сезона = [[ФК Милан сезона 2022-2023|2022-23]] }} '''Сезоната 2021-2022 година''' — 123-ра сезона во историјата на [[ФК Милан]] и нивната 88-та во најсилното италијанско фудбалско првенство. Милан се натпреварува во [[Серија А]] и во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]]. Милан исто така се квалификувал во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампиони]]. Милан во последното коло од сезоната ја обезбедил 19-та шампионска титула во Италија, со клупски рекорд од 86 бодови. Тоа била нивната прва титула во лигата од [[ФК Милан сезона 2010-2011|сезоната 2010-11]]. ==Играчи== {|class="wikitable sortable" |- !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center"|{{abbr|Број|Број}} !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center"|Име !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center"|{{abbr|Нац.|Националност}} !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center"|Позиција !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center"|Дата на раѓање (години) !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Потпишал<br>во !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Крај на<br>договор !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Потпишал од !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Цена на трансфер !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Забелешка !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Натпревари !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Голови |- ! colspan="12" style="background:#000000; color:white; text-align:center" | Голмани |- |style="text-align:right"|'''1''' |[[Чиприан Татарушану]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ROM}} |[[Голман (фудбал)|GK]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1986|2|9}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{знамеикона|FRA}} [[ФК Олимпик Лион|Лион]] |style="text-align:right"|€500,000 | |14 |0 |- |style="text-align:right"|'''16''' |[[Мајк Мењан]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|FRA}} |[[Голман (фудбал)|GK]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1995|7|3}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2026 |style="text-align:left"|{{знамеикона|FRA}} [[ФК Лил|Лил]] |style="text-align:right"|€13,000,000 | |39 |0 |- |style="text-align:right"|'''77''' |[[Алесандро Плицари]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[Голман (фудбал)|GK]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|2000|03|12}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] |style="text-align:right"|слободно |од [[ФК Милан Примавера|Примавера]] |0 |0 |- ! colspan="12" style="background:#000000; color:white; text-align:center" | Одбрана |- |style="text-align:right"|'''2''' |[[Давиде Калабрија]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[одбрана (фудбал)|RB]] / [[одбрана (фудбал)|LB]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1996|12|6}} |style="text-align:center"|2015 |style="text-align:center"|2025 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] |style="text-align:right"|Слободен |од [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] |169 |7 |- |style="text-align:right"|'''5''' |[[Фоде Бало-Туре]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|SEN}} |[[Left back (association football)|LB]] / [[Left midfielder|LM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1997|1|3}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2025 |style="text-align:left"|{{знамеикона|FRA}} [[AS Monaco FC|Monaco]] |style="text-align:right"|€4,200,000 | |11 |0 |- |style="text-align:right"|'''13''' |[[Алесио Ромањоли]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[одбрана (фудбал)|CB]] / [[одбрана (фудбал)|LB]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1995|1|12}} |style="text-align:center"|2015 |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Рома|Рома]] |style="text-align:right"|€25,000,000 |Капитен |246 |10 |- |style="text-align:right"|'''19''' |[[Тео Ернандес]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|FRA}} |[[одбрана (фудбал)|LB]] / [[среден ред (фудбал)|LM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1997|10|6}} |style="text-align:center"|2019 |style="text-align:center"|2026 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ESP}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |style="text-align:right"|€20,000,000 | |121 |19 |- |style="text-align:right"|'''20''' |[[Пјер Калулу]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|FRA}} |[[одбрана (фудбал)|CB]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|2000|06|05}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2025 |style="text-align:left"|{{знамеикона|FRA}} [[ФК Лион|Лион II]] |style="text-align:right"|€480,000 | |54 |3 |- |style="text-align:right"|'''23''' |[[Фикајо Томори]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ENG}} |[[одбрана (фудбал)|CB]] / [[одбрана (фудбал)|RB]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1997|12|19}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2025 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ENG}} [[ФК Челси|Челси]] |style="text-align:right"|€28,500,000 | |61 |2 |- |style="text-align:right"|'''24''' |[[Симон Кјер]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|DEN}} |[[одбрана (фудбал)|CB]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1989|3|26}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:left"|{{знамеикона|SPA}} [[ФК Севиља|Севиља]] |style="text-align:right"|€2,500,000 | |72 |1 |- |style="text-align:right"|'''25''' |[[Алесандро Флоренци]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[одбрана (фудбал)|RB]] / |[[среден ред (фудбал)|RM]] / |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1991|3|11}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Рома|Рома]] |style="text-align:right"|€1,000,000 |Позајмица |28 |2 |- |style="text-align:right"|'''46''' |[[Матео Габија]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[одбрана (фудбал)|CB]] / [[среден ред (фудбал)|DM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1999|10|21}} |style="text-align:center"|2017 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] |style="text-align:right"|Слободен |од [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] |33 |0 |- ! colspan="12" style="background:#000000; color:white; text-align:center" | Среден ред |- |style="text-align:right"|''' 4 ''' |[[Исмаел Бенасер]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ALG}} |[[Среден ред (фудбал)|DM]] / [[Среден ред (фудбал)|CM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1997|12|1}} |style="text-align:center"|2019 |style="text-align:center"|2024 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Емполи|Емполи]] |style="text-align:right"|€16,000,000 | |104 |3 |- |style="text-align:right"|'''8''' |[[Сандро Тонали]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[Среден ред (фудбал)|CM]] / [[Среден ред (фудбал)|DM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|2000|5|8}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2026 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Бреша|Бреша]] |style="text-align:right"|€20,000,000 | |82 |5 |- |style="text-align:right"|'''10''' |[[Браим Дијас]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|SPA}} |[[Среден ред (фудбал)|AM]] / [[Среден ред (фудбал)|LW]] / [[Среден ред (фудбал)|RW]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1999|08|03}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{знамеикона|SPA}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |style="text-align:right"|€3,000,000 |Позајмица |66 |7 |- |style="text-align:right"|'''27''' |[[Даниел Малдини]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[Среден ред (фудбал)|RW]] / [[Среден ред (фудбал)|AM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|2001|10|11}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2024 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] |style="text-align:right"|Слободен |од [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] |25 |1 |- |style="text-align:right"|'''30''' |[[Жуниор Месијас]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|BRA}} ||[[среден ред (фудбал)|AM]] / [[среден ред (фудбал)|RW]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1991|05|13}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Кротоне|Кротоне]] |style="text-align:right"|€2,600,000 |Позајмица |33 |6 |- |style="text-align:right"|'''33''' |[[Раде Круниќ]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|BIH}} |[[Среден ред (фудбал)|CM]] / [[Среден ред (фудбал)|AM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1993|10|07}} |style="text-align:center"|2019 |style="text-align:center"|2024 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Емполи|Емполи]] |style="text-align:right"|€8,000,000 | |90 |2 |- |style="text-align:right"|'''41''' |[[Тимуе Бакајоко]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|FRA}} |[[среден ред (фудбал)|DM]] / [[среден ред (фудбал)|CM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1994|08|17}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2023 |{{знамеикона|ENG}} [[ФК Челси|Челси]] |style="text-align:right"|Free |Позајмица |49 |1 |- |style="text-align:right"|'''79''' |[[Франк Кесие]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|CIV}} |[[Среден ред (фудбал)|CM]] / [[Среден ред (фудбал)|DM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1996|12|19}} |style="text-align:center"|2017 |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ITA}} [[ФК Аталанта|Аталанта]] |style="text-align:right"|€28,000,000 | |222 |37 |- ! colspan="12" style="background:#000000; color:white; text-align:center" | Напад |- |style="text-align:right"|'''7''' |[[Саму Кастиљехо]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ESP}} |[[Среден ред (фудбал)|RW]] / [[Напад (фудбал)|SS]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1995|1|18}} |style="text-align:center"|2018 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{знамеикона|ESP}} [[ФК Вилареал|Вилареал]] |style="text-align:right"|€25,000,000 | |113 |10 |- |style="text-align:right"|'''9''' |[[Оливје Жиру]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|FRA}} |[[напад (фудбал)|ST]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1986|9|30}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2023 |{{знамеикона|ENG}} [[ФК Челси|Челси]] |style="text-align:right"|€1,000,000 | |37 |14 |- |style="text-align:right"|'''11''' |[[Златан Ибрахимовиќ]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|SWE}} |[[Напад (фудбал)|ST]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1981|10|3}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:left"|{{знамеикона|USA}} [[ЛА Галакси]] |style="text-align:right"|Слободен | |158 |92 |- |style="text-align:right"|'''12''' |[[Анте Ребиќ]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|CRO}} |[[Среден ред (фудбал)|LW]] / [[Напад (фудбал)|ST]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1993|09|21}} |style="text-align:center"|2019 |style="text-align:center"|2025 |style="text-align:left"|{{знамеикона|GER}} [[ФК Ајнтрахт Франкфурт|Ајнтрахт]] |style="text-align:right"|неоткриено | |92 |26 |- |style="text-align:right"|'''17''' |[[Рафаел Леао]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|POR}} |[[Напад (фудбал)|ST]] / [[Среден ред (фудбал)|LW]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1999|06|10}} |style="text-align:center"|2019 |style="text-align:center"|2024 |style="text-align:left"|{{знамеикона|FRA}} [[ФК Лил|Лил]] |style="text-align:right"|€28,000,000 | |115 |28 |- |style="text-align:right"|'''56''' |[[Алексис Салемакерс]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|BEL}} |[[Среден ред (фудбал)|RW]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1999|6|27}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2024 |style="text-align:left"|{{знамеикона|BEL}} [[ФК Андерлехт|Андерлехт]] |style="text-align:right"|€7,000,000 | |100 |6 |- |} ==Трансфери== ===Летен прозорец=== Зделките официјализирани претходно стапиле на сила од 1 јули 2021 година. ====Купени==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Купен од !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2021|5|27}} |style="text-align:center"|[[голман (фудбал)|GK]] |{{знамеикона|FRA}} [[Мајк Мењан]] |style="text-align:center"|{{age|1995|7|3|2021|5|27}} |{{знамеикона|FRA}} [[ФК Лил|Лил]] |style="text-align:center"|€13M |style="text-align:center"| |<ref>https://www.acmilan.com/it/news/articoli/media/2021-05-27/comunicato-ufficiale-mike-maignan</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|6|16}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ENG}} [[Фикајо Томори]] |style="text-align:center"|{{age|1997|12|19|2021|6|30}} |{{знамеикона|ENG}} [[ФК Челзи|Челзи]] |style="text-align:center"| €28,5M |style="text-align:center"| Од заем до конечно купување |<ref>{{Cite web|url=http://www.acmilan.com/it/news/articoli/media/2021-06-17/comunicato-ufficiale-fikayo-tomori|title=Comunicato Ufficiale: Fikayo Tomori|website=AC Milan}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|08}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Сандро Тонали]] |style="text-align:center"|{{age|2000|5|8|2021|07|08}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Бреша|Бреша]] |style="text-align:center"|€10.0M |style="text-align:center"|Од заем до конечно купување |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-07-08/official-statement-sandro-tonali|title=OFFICIAL STATEMENT: SANDRO TONALI|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|17}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|FRA}} [[Оливје Жиру]] |style="text-align:center"|{{age|1986|9|30|2021|7|17}} |{{знамеикона|ENG}} [[ФК Челзи|Челзи]] |style="text-align:center"|€1.0M |style="text-align:center"| |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-07-17/official-statement-olivier-giroud|title=OFFICIAL STATEMENT: OLIVIER GIROUD|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|18}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|SEN}} [[Фоде Бало-Туре]] |style="text-align:center"|{{age|1997|1|3|2021|7|18}} |{{знамеикона|FRA}} [[ФК Монако|Монако]] |style="text-align:center"|€4.2M |style="text-align:center"| |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-07-18/official-statement-fode-ballo-toure|title=OFFICIAL STATEMENT: FODÉ BALLO-TOURÉ|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|8|30}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|CIV}} [[Шака Траоре]] |style="text-align:center"|{{age|2004|12|23|2021|8|30}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Парма|Парма]] |style="text-align:center"|€0.6M |style="text-align:center"|во [[ФК Милан Примавера|Примавера]] |<ref>https://www.milannews.it/calciomercato-milan/mn-fatta-per-chaka-traore-al-milan-domani-la-firma-421176</ref><ref>https://m.milannews.it/news/focus-mn-chi-e-chaka-traore-che-ha-preso-il-milan-fu-il-primo-2004-a-debuttare-in-serie-a-421192/</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|10|13}} |style="text-align:center"|[[голман (фудбал)|GK]] |{{знамеикона|ITA}} [[Антонио Миранте]] |style="text-align:center"|{{age|1983|7|8|2021|10|13}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Рома|Рома]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"| слободен играч |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-10-13/official-statement-antonio-mirante|title=OFFICIAL STATEMENT: ANTONIO MIRANTE|website=acmilan.com}}</ref> |} ====На позајмица==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Купен од !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2021|7|19}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|SPA}} [[Браим Дијас]] |style="text-align:center"|{{age|1999|8|3|2021|7|19}} |{{знамеикона|SPA}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |style="text-align:center"| €3.0M |style="text-align:center"| продолжена позајмица + опција за купување |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-07-19/official-statement-brahim-diaz|title=OFFICIAL STATEMENT: BRAHIM DÍAZ|website=acmilan.com}}</ref> |- | {{dts|format=dmy|2021|8|21}} | align=center| {{sortname||DF|одбрана (фудбал)|c}} | {{знамеикона|ITA}} [[Алесандро Флоренци]] | align=center| {{Age|1991|3|11|2021|8|21}} | {{знамеикона|ITA}} [[ФК Рома|Рома]] | align=center| €1.0M | align=center|позајмица со опција за купување | <ref>{{cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-08-21/official-statement-alessandro-florenzi|title=OFFICIAL STATEMENT: ALESSANDRO FLORENZI|website=acmilan.com}}</ref> |- | {{dts|format=dmy|2021|8|25}} | align=center| {{sortname||FW|напад (фудбал)|c}} | {{знамеикона|ITA}} [[Пјетро Пелегри]] | align=center| {{Age|2001|3|17|2021|8|25}} | {{знамеикона|FRA}} [[ФК Монако|Монако]] | align=center| €1.0M | align=center|позајмица со опција за купување | <ref>{{cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-08-25/official-statement-pietro-pellegri|title=OFFICIAL STATEMENT: PIETRO PELLEGRI|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|8|30}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|FRA}} [[Тимуе Бакајоко]] |style="text-align:center"|{{age|1994|8|17|2021|8|30}} |{{знамеикона|ENG}} [[ФК Челзи|Челзи]] |style="text-align:center"|€2.0M |style="text-align:center"|позајмица со опција за купување |<ref>{{cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-08-30/official-statement-tiemoue-bakayoko|title=OFFICIAL STATEMENT: TIÉMOUÉ BAKAYOKO|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|8|31}} |style="text-align:center"|[[Midfield (association football)|MF]] |{{знамеикона|BRA}} [[Жуниор Месијас]] |style="text-align:center"|{{age|1991|5|13|2021|8|31}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Кротоне|Кротоне]] |style="text-align:center"|€2.6M |style="text-align:center"|позајмица со опција за купување |<ref>{{cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-08-31/official-statement-messias-junior|title=OFFICIAL STATEMENT: MESSIAS JUNIOR|website=acmilan.com}}</ref> |} ====Вратени од позајмица==== <!--In this section should appear ONLY players that will re-join squad. Wherever a player will be sent on loan again or sold definitively, update the "Out" section and remove from this table--> {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Купен од !style="width:140px"|Износ !style="width:340px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2021|6|30}} |style="text-align:center"|[[Голман (фудбал)|GK]] |{{знамеикона|ITA}} [[Алесандро Плицари]] |style="text-align:center"|{{age|2000|3|12|2021|6|30}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Реџина|Реџина]] |style="text-align:center"| |style="text-align:center"| | |- |{{dts|format=dmy|2021|6|30}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|GER}} [[Лени Бордес]] |style="text-align:center"|{{age|2001|4|30|2021|6|30}} |{{знамеикона|GER}} [[Бајерн Минхен II]] |style="text-align:center"| |style="text-align:center"| | |- |{{dts|format=dmy|2021|6|30}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Андреја Конти]] |style="text-align:center"|{{age|1994|3|2|2021|6|30}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Парма|Парма]] |style="text-align:center"| |style="text-align:center"| |- |{{dts|format=dmy|2021|6|30}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|CRO}} {{знамеикона|ITA}} [[Емир Мурати]] |style="text-align:center"|{{age|2000|3|7|2021|6|30}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Вибонезе Калчо|Вибонезе]] |style="text-align:center"| |style="text-align:center"| | |- |} :Вкупно :{{loss}} 74.9M ====Напуштиле==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Трансфер во !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2021|5|24}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|CRO}} [[Марио Манџукиќ]] |style="text-align:center"|{{age|1986|5|21|2021|5|24}} |Unattached |style="text-align:center"|Слободно |style="text-align:center"|крај на договор |<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-mandzukic-saluta-il-milan-auguro-a-questo-club-solo-il-meglio-per-il-futuro-1538718|title=UFFICIALE: Mandzukic saluta il Milan: "Auguro a questo club solo il meglio per il futuro" - TUTTOmercatoWEB.com|website=www.tuttomercatoweb.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|5|25}} |style="text-align:center"|[[голман (фудбал)|GK]] |{{знамеикона|ITA}} [[Антонио Донарума]] |style="text-align:center"|{{age|1990|7|7|2021|6|30}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Падова|Падова]] |style="text-align:center"|Слободно |style="text-align:center"|крај на договор |<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-maldini-annuncia-l-addio-di-donnarumma-le-strade-si-dividono-gli-auguro-il-meglio-1539644|title=UFFICIALE: Maldini annuncia l\'addio di Donnarumma: "Le strade si dividono, gli auguro il meglio"|website=www.tuttomercatoweb.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|5|25}} |style="text-align:center"|[[голман (фудбал)|GK]] |{{знамеикона|ITA}} [[Џанлујџи Донарума]] |style="text-align:center"|{{age|1999|2|25|2021|6|30}} |{{знамеикона|FRA}} [[ФК Париз Сен Жермен|ПСЖ]] |style="text-align:center"|Слободно |style="text-align:center"|крај на договор |<ref name="auto"/> |- |- |{{dts|format=dmy|2021|6|22}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|TUR}} [[Хакан Чалханоглу]] |style="text-align:center"|{{age|1994|2|8|2020|7|22}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Интер|Интер]] |style="text-align:center"|Слободно |style="text-align:center"|крај на договор |<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/en/news/2021/06/22/hakan-calhanoglu-inter-announcement.html|title=Hakan Calhanoglu joins Inter|website=Inter Milan|accessdate=2021-10-03|archive-date=2021-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622173635/https://www.inter.it/en/news/2021/06/22/hakan-calhanoglu-inter-announcement.html|url-status=dead}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|6|22}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|URU}} [[Диего Лаксалт]] |style="text-align:center"|{{age|1993|2|7|2021|6|22}} |{{знамеикона|RUS}} [[ФК Динамо Москва|Динамо Москва]] |style="text-align:center"|€3,5M |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-milan-ceduto-laxalt-alla-dinamo-mosca-a-titolo-definitivo-1550440</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|9}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Џакомо Олзер]] |style="text-align:center"|{{age|2001|4|14|2021|7|9}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Бреша|Бреша]] |style="text-align:center"| €3.0M |style="text-align:center"| со опција за откуп |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-07-09/official-statement-giacomo-olzer|title=OFFICIAL STATEMENT: GIACOMO OLZER|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|28}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Габриеле Галарди]] |style="text-align:center"|{{age|2002|2|5|2021|7|28}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Нова Флорида|Флорида]] |style="text-align:center"|Неоткриено |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttocampo.it/Lazio/News/1430781/team-nuova-florida-dal-milan-arriva-gabriele-galardi|title=TEAM NUOVA FLORIDA, dal Milan arriva Gabriele Galardi|website=tuttocampo.it}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|31}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Алесио Брамбила]] |style="text-align:center"|{{age|2001|6|16|2021|7|31}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Чезена|Чезена]] |style="text-align:center"|неоткриено |style="text-align:center"|од Примавера |<ref>{{Cite web|url=https://www.corriereromagna.it/calcio-c-alessio-brambilla-e-un-giocatore-del-cesena/|title=Calcio C, Alessio Brambilla è un giocatore del Cesena|website=corriereromagna.it}}</ref> |- |} ====Крај на позајмица==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Се префрлил во !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2021|6|30}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|POR}} [[Диогу Далот]] |style="text-align:center"|{{age|1999|3|18|2021|6|30}} |{{знамеикона|ENG}} [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]] |style="text-align:center"| |style="text-align:center"| | |- |{{dts|format=dmy|2021|6|30}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|FRA}} [[Суалио Мејте]] |style="text-align:center"|{{age|1994|3|17|2021|1|15}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Торино|Торино]] |style="text-align:center"| |style="text-align:center"| |} ====Loans out==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Date !style="width:30px"|{{abbr|Pos.|Position}} !style="width:220px"|Player !style="width:20px"|{{abbr|A.|Age on the day of the transfer}} !style="width:180px"|Moving to !style="width:160px"|Fee !style="width:320px" class="unsortable"|Notes !style="width:35px"|Source |- |{{dts|format=dmy|2021|6|10}} |style="text-align:center"|[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Марко Брешанини]] |style="text-align:center"|{{age|2000|1|20|2021|6|10}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Монца|Монца]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-milan-saluta-brescianini-il-centrocampista-va-in-prestito-al-monza-1545505|title=UFFICIALE: Milan, saluta Brescianini. Il centrocampista va in prestito al Monza - TUTTOmercatoWEB.com|website=www.tuttomercatoweb.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|14}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|GRE}} [[Никос Микелис]] |style="text-align:center"|{{age|2001|3|27|2021|7|14}} |{{знамеикона|NED}} [[ФК Вилем II|Вилем II]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|од Примавера |<ref>{{Cite web|url=https://www.pianetamilan.it/calciomercato/news-calciomercato/mercato-milan-ufficiale-michelis-e-un-nuovo-giocatore-del-willem-ii/|title=Mercato Milan – Ufficiale: Michelis è un nuovo giocatore del Willem II|website=pianetamilan.it}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|14}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} {{знамеикона|CMR}} [[Франк Цаџут]] |style="text-align:center"|{{age|1999|7|28|2021|7|14}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Порденоне|Порденоне]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-07-14/official-statement-frank-tsadjout|title=OFFICIAL STATEMENT: FRANK TSADJOUT|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|16}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Алесандро Сала (фудбалер)|Алесандро Сала]] |style="text-align:center"|{{age|2001|5|7|2021|7|16}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Ренате|Ренате]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-milan-alessandro-sala-ceduto-in-prestito-al-renate-1560177|title=Milan, Alessandro Sala ceduto in prestito al Renate|website=tuttomercatoweb.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|21}} |style="text-align:center"|[[Defender (association football)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Рикардо Оти]] |style="text-align:center"|{{age|2002|2|20|2021|7|16}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Тренто 1921|Тренто]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|од Примавера |<ref>{{Cite web|url=https://www.pianetamilan.it/calciomercato/news-calciomercato/ac-trento-ufficiale-larrivo-di-riccardo-oddi-dal-milan-il-comunicato/|title=AC Trento, ufficiale l’arrivo di Riccardo Oddi dal Milan: il comunicato|website=pianetamilan.it}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|26}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} [[Габриеле Капани]] |style="text-align:center"|{{age|2000|12|2|2021|7|26}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Тернана|Тернана]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{Cite web|url=https://ternanacalcio.com/dal-milan-arriva-lesterno-offensivo-gabriele-capanni/|title=Dal Milan arriva l’esterno offensivo Gabriele Capanni|website=ternanacalcio.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|27}} |style="text-align:center"|[[голман (фудбал)|GK]] |{{знамеикона|ITA}} [[Леонардо Молери]] |style="text-align:center"|{{age|2002|1|18|2021|7|27}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Ренате|Ренате]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|од Примавера |<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttoc.com/ufficialita/ufficiale-renate-arriva-il-portiere-moleri-in-prestito-dal-milan-289355|title=UFFICIALE - Renate, arriva il portiere Moleri in prestito dal Milan|website=tuttoc.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|29}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} [[Рикардо Торин]] |style="text-align:center"|{{age|2001|1|30|2021|7|29}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Чезена|Чезена]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|од Примавера |<ref>{{Cite web|url=https://calciocesena.com/it/news/2021/7/29/dal-milan-arriva-riccardo-tonin|title=DAL MILAN ARRIVA RICCARDO TONIN|website=calciocesena.com|accessdate=2021-10-03|archive-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729090544/https://calciocesena.com/it/news/2021/7/29/dal-milan-arriva-riccardo-tonin|url-status=dead}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|30}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|BRA}} [[Луан Капани]] |style="text-align:center"|{{age|2000|5|20|2021|7|30}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Витербесе|Витербесе]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{Cite web|url=http://www.tusciaweb.eu/2021/07/viterbese-dal-milan-arriva-luan-capanni/|title=Viterbese, dal Milan arriva Luan Capanni|website=tusciaweb.eu}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|7|31}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} [[Лоренцо Коломбо]] |style="text-align:center"|{{age|2002|3|8|2021|7|31}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК СПАЛ]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-07-31/official-statement-lorenzo-colombo|title=OFFICIAL STATEMENT: LORENZO COLOMBO|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|8|9}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Матија Калдара]] |style="text-align:center"|{{age|1994|5|5|2021|6|30}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Венеција|Венеција]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-08-09/official-statement-mattia-caldara|title=OFFICIAL STATEMENT: MATTIA CALDARA |website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|8|10}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|NOR}} [[Јенс Петер Хауге]] |style="text-align:center"|{{age|1999|10|12|2021|8|10}} |{{знамеикона|GER}} [[ФК Ајнтрахт Франкфурт|Ајнтрахт]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"| |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-08-10/official-statement-jens-petter-hauge|title=OFFICIAL STATEMENT: JENS PETTER HAUGE |website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|8|12}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Марко Фригерио]] |style="text-align:center"|{{age|2001|7|16|2021|8|12}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Лукезе 1905|Лукезе]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|од Примавера |<ref>https://www.luccaindiretta.it/sport/calcio/serie-c/2021/08/12/lucchese-altri-quattro-innesti-preso-lattaccante-gibilterra-dal-milan-arriva-frigerio/248676/</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|8|20}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} [[Сабино Сигнориле]] |style="text-align:center"|{{age|2002|2|23|2021|8|20}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Серегно|Серегно]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|од Примавера |<ref>https://www.mbnews.it/2021/08/seregno-calcio-signorile-milan/</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|8|27}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Томазо Побега]] |style="text-align:center"|{{age|1999|7|15|2021|8|27}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Торино|Торино]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-08-27/official-statement-tommaso-pobega|title=OFFICIAL STATEMENT: TOMMASO POBEGA|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|8|29}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|CRO}} [[Антонио Миониќ]] |style="text-align:center"|{{age|2001|5|31|2021|8|29}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Монтеварчи|Монтеварчи]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|од Примавера |<ref>https://www.tuttoc.com/ufficialita/ufficiale-montevarchi-arriva-mionic-in-prestito-dal-milan-292585</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|8|31}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|FRA}} {{знамеикона|CMR}} [[Лерој Абанда]] |style="text-align:center"|{{age|2000|6|7|2021|8|31}} |{{знамеикона|FRA}} [[ФК Булоњ|Булоњ]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|од Примавера |<ref>{{cite tweet |author=US Boulogne CO |user=usbco_officiel |number=1432616978250928128 |date=31 August 2021 |title=🚨 𝗥𝗘𝗖𝗥𝗨𝗧𝗘𝗠𝗘𝗡𝗧 ✍🏼 LEROY ABANDA EST BOULONNAIS! Le secteur défensif de l’USBCO se renforce ce jour avec l’arrivée en prêt pour une saison de Leroy Abanda Mfomo (21 ans) ! Pour en savoir plus sur notre nouveau numéro 3 👇 https://t.co/KLWrY42bkL https://t.co/OYoSMAgU75 |language=fr |access-date=1 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831084711/https://twitter.com/usbco_officiel/status/1432616978250928128 |archive-date=31 August 2021 |url-status=live}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|8|31}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|FRA}} [[Јасин Адли]] |style="text-align:center"|{{age|2000|7|29|2021|8|31}} |{{знамеикона|FRA}} [[ФК Бордо|Бордо]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|Позајмен по негов откуп |<ref>{{Cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-08-31/official-statement-yacine-adli|title=OFFICIAL STATEMENT: YACINE ADLI |website=acmilan.com}}</ref> |- |} :Вкупно:{{gain}} €6.5M ===Зимски прозорец=== ====Купени==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Купен од !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2021|11|14}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} {{знамеикона|NGA}} [[Боб Марфи Оморегбе]] |style="text-align:center"|{{age|2003|11|5|2021|11|14}} |{{знамеикона|ITA}} [[Боргосесисија Калчо|Боргосесисија]] |style="text-align:center"|€0.1M |style="text-align:center"|Ќе се приклучи на [[ФК Милан Примавера|Примавера]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/milan-altro-colpo-per-il-futuro-e-fatta-per-il-2003-omoregbe-rin-71926|title=Milan, altro colpo per il futuro: è fatta per il 2003 Omoregbe, rinforzerà la Primavera|website=Calciomercato.com &#124; Tutte le news sul calcio in tempo reale}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|1|26}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|SRB}} [[Марко Лазетиќ]] |style="text-align:center"|{{age|2004|1|22|2022|1|26}} |{{fbaicon|SRB}} [[ФК Црвена ѕвезда]] |style="text-align:center"|€4M |style="text-align:center"| |<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-milan-arriva-dalla-serbia-l-erede-di-pellegri-preso-marko-lazetic-1638320</ref> |} ====Продадени==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Купен од !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2022|1|10}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Андреја Конти]] |style="text-align:center"|{{age|1994|3|2|2022|1|10}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"| |<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-samp-preso-andrea-conti-dal-milan-l-esterno-arriva-a-titolo-definitivo-1631494</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|1|21}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} {{знамеикона|USA}} [[Кевин Брајт (фудбалер)|Кевин Брајт]] |style="text-align:center"|{{age|2003|2|28|2021|1|21}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Кремонезе|Кремонезе]] |style="text-align:center"|неоткриено |style="text-align:center"|од [[ФК Милан Примавера|Примавера]] |<ref>https://www.cuoregrigiorosso.com/cremo-preso-il-giovane-bright-dal-milan/</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|1|22}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Алесандро Сала (фудбалер)|Алесандро Сала]] |style="text-align:center"|{{age|2001|5|7|2021|1|22}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Про Сесто|Про Сесто]] |style="text-align:center"|неоткриено |style="text-align:center"|По враќање од наем |<ref>{{Cite web|url=https://www.milanotoday.it/sport/calcio/serie-c-girone-a-il-pro-sesto-acquista-dal-milan-alessandro-sala.html|title = Serie C Girone A. Il Pro Sesto acquista a titolo definitivo dal Milan Alessandro Sala}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|1|28}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|HUN}} [[Милош Керкез]] |style="text-align:center"|{{age|2003|9|7|2021|1|29}} |{{fbaicon|NED}} [[АЗ Алкмар]] |style="text-align:center"|€2M |style="text-align:center"|од [[ФК Милан Примавера|Примавера]] |<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-milan-il-giovane-kerkez-passa-a-titolo-definitivo-all-az-alkmaar-1639572</ref> |- |{{dts|format=dmy|2021|1|31}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Џордан Аморе]] |style="text-align:center"|{{age|2003|2|14|2021|1|31}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Пескара|Пескара]] |style="text-align:center"|неоткриено |style="text-align:center"|од [[ФК Милан Примавера|Примавера]] |<ref>https://www.pianetamilan.it/calciomercato/news-calciomercato/calciomercato-milan-empoli-jordan-amore-pescara-29-01-2022/</ref> |- |} ====Крај на позајмица==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Купен од !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2022|1|5}} |style="text-align:center"|[[напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} {{знамеикона|CMR}} [[Франк Цаџут]] |style="text-align:center"|{{age|1999|7|28|2022|1|5}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Асколи|Асколи]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|По очекуваното враќање од наем |<ref>https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-ascoli-arriva-l-attaccante-tsadjout-dal-milan-prestito-con-opzione-e-contro-opzione-1629339</ref> |- | {{dts|format=dmy|2022|1|25}} | align=center| {{sortname||FW|напад (фудбал)|c}} | {{знамеикона|ITA}} [[Пјетро Пелегри]] | align=center| {{Age|2001|3|17|2022|1|25}} | {{fbaicon|FRA}} [[ФК Монако|Монако]] | align=center|слободно | align=center|крај на наем | <ref>https://www.pianetamilan.it/calciomercato/news-calciomercato/calciomercato-milan-pellegri-torino-ultime-news-24-01-2022/</ref> |- |} ==Пријателски натпревари== {{Football box collapsible |round =Пријателски натпревар |date = 17 јули 2021 |time = 17:00 [[Средноевропско време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score = 6–0 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/friendly/2021-07-17/a-good-start-at-milanello-6-0-against-pro-sesto |team2 = {{fbaicon|ITA}} [[ФК Про Сесто 2013|Про Сесто]] |goals1 =[[Исмаел Бенасер|Исмаел]] {{goal|19}} *[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|22}} *[[Саму Кастиљехо|Кастиљехо]] {{goal|38}} *[[Франческо Сера|Сера]] {{goal|75|с.г.}} *[[Милош Керкез|Керкез]] {{goal|88||90+1}} |goals2 = |stadium = [[Миланело]] |location = [[Карнаго]], Италија |attendance = 0 |referee = Алесандро Ди Граци |result = W }} {{Football box collapsible |round = Пријателски натпревар |date = 24 јули 2021 |time = 17:00 [[Средноевропско време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score = 5–0 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/friendly/2021-07-24/another-good-test-for-the-rossoneri-ac-milan-5-0-modena |team2 = {{fbaicon|ITA}} [[ФК Модена|Модена]] |goals1 =*[[Браим Дијас|Дијаз]] {{goal|2}} *[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|5}} *[[Фикајо Томори|Томори]] {{goal|9}} *[[Раде Круниќ|Круниќ]] {{goal|19}} *[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{goal|42}} |goals2 = |stadium = [[Миланело]] |location = [[Карнаго]], Италија |attendance = |referee = |result = W }} {{Football box collapsible |round = Пријателски натпревар |date = 31 јули 2021 |time = 21:00 [[Средноевропско време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Ница|Ница]] {{fbaicon|FRA}} |score = 1–1 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/friendly/2021-07-31/a-happy-welcome-for-giroud-1-1-in-nice |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 =*[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{yel|29}} *[[Амине Жири|Жири]] {{goal|59|pen.}} |goals2 = *[[Сандро Тонали|Тонали]] {{yel|21}} *[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{yel|31}} *[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|66}} |stadium = [[Алијанц Ривиера]] |location = [[Ница]], Франција |attendance = |referee = Флорент Бата |result = D }} {{Football box collapsible |round = Пријателски натпревар |date = 4 август 2021 |time = 20:30 [[Средноевропско време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Валенсија|Валенсија]] {{fbaicon|ESP}} |score = 0–0 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/friendly/2021-08-04/ac-milan-defeated-on-penalties-valencia-win-the-trofeo-naranja |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 = |goals2 = |penalties1 = |penaltyscore = 5–3 |penalties2 = |stadium = [[Месталја]] |location = [[Валенсија]], Шпанија |attendance = 3,000 |referee = Марио Малеро Лопес |result = D }} {{Football box collapsible |round = Пријателски натпревар |date = 8 август 2021 |time = 18:30 [[Средноевропско време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] {{fbaicon|ESP}} |score = 0–0 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/friendly/2021-08-08/a-decent-draw-against-real-0-0-in-klagenfurt |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Wörthersee Stadion]] |location = [[Клагенфурт]], Австрија |attendance = |referee = Валтер Алтман |result = D }} {{Football box collapsible |round =Пријателски натпревар |date = 14 август 2021 |time = 20:30 [[Средноевропско време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score = 2–1 |report = https://www.acmilan.com/it/news/articoli/amichevole/2021-08-14/doppio-giroud-milan-in-forma-campionato |team2 = {{fbaicon|GRE}} [[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]] |goals1 =*[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|16||43}} |goals2 =*[[Фотис Јоанидис|Јоанидис]] {{goal|77}} |stadium = [[Стадион Нерео Роко]] |location = [[Трст]], Италија |attendance = |referee = Даниеле Чифи |result = W }} ==Натпреварувања== ===Серија A=== {{main|Серија А 2021-2022}} ====Табела==== {{Табела Серија А 2021-2022|showteam=MIL}} ====Натпревари==== {{Football box collapsible|attendance=5 000|date=23 август 2021|goals1=[[Маноло Габијадини|Габијадини]] {{ЖК|33}}<br>[[Никола Муру|Муру]] {{ЖК|89}}<br>[[Бартош Берешински|Берешински]] {{ЖК|90}}|goals2=[[Браим Дијас|Дијаз]] {{гол|9}}<br>[[Симон Кјер|Кјер]] {{ЖК|86}}|location=[[Џенова]]|referee=Микаел Фабри|report=[https://www.legaseriea.it/en/serie-a/match-report/2021-22/UNICO/UNI/1/SAMMIL отчет]|result=W|round=1 тур|score=0:1|stadium=[[Лујџи Ферари (стадион)|Лујџи Ферари]]|team1=[[ФК Сампдорија|Сампдорија]]|team2=Милан|time=20:45 [[Средно европско време|CEST]] ([[UTC+2:00]])}} {{Football box collapsible|attendance=31 946|date=29 август 2021|goals1=[[Сандро Тонали|Тонали]] {{гол|12}}<br>[[Рафаел Леао|Леао]] {{гол|17}}<br>[[Оливје Жиру|Жиру]] {{гол|24}}, {{гол|43|пен}}<br>[[Браим Дијас|Дијаз]] {{ЖК|73}}|goals2=[[Енрике Далберт|Далберт]] {{ЖК|5}}<br>[[Алесандро Дејола|Дејола]] {{гол|15}}, {{ЖК|38}}<br>[[Кевин Стротман|Стротман]] {{ЖК|40}}<br>[[Диего Годин|Годин]] {{ЖК|62}}<br>[[Најтаб Нандес|Нандес]] {{ЖК|84}}|location=[[Милано]]|referee=Марко Сера|report=[https://www.legaseriea.it/it/serie-a/match-report/2021-22/UNICO/UNI/2/MILCAG отчет]|result=W|round=2 тур|score=4:1|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Каљари Калчо|Каљари]]|time=20:45 [[Средно европско време|CEST]] ([[UTC+2:00]])}} {{Football box collapsible|attendance=36 207|date=12 септември 2021|goals1=[[Рафаел Леао|Леао]] {{гол|45}}<br>[[Тимуе Бакајоко|Бакајоко]] {{ЖК|63}}<br>[[Златан Ибрахимовиќ|Ибрахимовиќ]] {{гол|67}}|goals2=[[Адам Марушиќ|Марушиќ]] {{ЖК|17}}<br>[[Луис Ромеро Алберто|Алберто]] {{ЖК|45}}<br>[[Пепе Реина|Реина]] {{ЖК|45}}<br>[[Елсејд Хусај|Хусај]] {{ЖК|57}}|location=[[Милано]]|referee=Даниеле Кифи|report=[https://www.legaseriea.it/it/serie-a/match-report/2021-22/UNICO/UNI/3/MILLAZ отчет]|result=W|round=3 тур|score=2:0|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Лацио|Лацио]]|time=18:00 [[Средно европско време|CEST]] ([[UTC+2:00]])}} {{Football box collapsible|attendance=|date=19 септември 2021|goals1=[[Алваро Мората|Мората]] {{гол|4}}<br>[[Пауло Дибала|Дибала]] {{ЖК|65}}|goals2=[[Сандро Тонали|Тонали]] {{ЖК|65}}<br>[[Анте Ребиќ|Ребиќ]] {{гол|76}}|location=[[Торино]]|referee=Дениеле Довери|report=[https://www.legaseriea.it/it/serie-a/match-report/2021-22/UNICO/UNI/4/JUVMIL отчет]|result=D|round=4 тур|score=1:1|stadium=[[Стадион Јувентус]]|team1=[[ФК Јувентус|Јувентус]]|team2=Милан|time=20:45 [[Средно европско време|CEST]] ([[UTC+2:00]])}} {{Football box collapsible|attendance=|date=22 септември 2021|goals1=[[Браим Дијас|Дијаз]] {{гол|68}}<br>[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{гол|82}}|goals2=[[Франческо Форте|Форте]] {{ЖК|25}}<br>[[Матија Калдара|Калдара]] {{ЖК|77}}|location=[[Милано]]|referee=Ивано Пецуто|report=[https://www.legaseriea.it/it/serie-a/match-report/2021-22/UNICO/UNI/5/MILVEN отчет]|result=W|round=5 тур|score=2:0|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Венеција|Венеција]]|time=20:45 [[Средно европско време|CEST]] ([[UTC+2:00]])}} {{Football box collapsible|attendance=|date=25 септември 2021|goals1=[[Јакопо Сала|Сала]] {{ЖК|25}}<br>[[Даниеле Верде|Верде]] {{гол|80}}<br>[[Димитриос Николау|Николау]] {{ЖК|89}}|goals2=[[Даниел Малдини|Малдини]] {{гол|48}}, {{ЖК|58}}<br>[[Браим Дијас|Дијаз]] {{гол|86}}<br>[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{ЖК|90}}|location=[[Специја (град)|Специја]]|referee=Џанлука Мангањело|report=[https://www.legaseriea.it/it/serie-a/match-report/2021-22/UNICO/UNI/6/SPEMIL отчет]|result=W|round=6 тур|score=1:2|stadium=[[Алберто Пико (стадион)|Алберто Пико]]|team1=[[ФК Специја|Специја]]|team2=Милан|time=15:00 [[Средно европско време|CEST]] ([[UTC+2:00]])}} {{Football box collapsible|attendance=|date=3 октомври 2021|goals1=[[Мартен де Рон|де Рон]] {{yel|40}}<br>[[Дуван Запата|Запата]] {{goal|86|пен.}}<br>[[Марио Пашалиќ|Пашалиќ]] {{goal|90+4}}|goals2=[[Давиде Калабрија|Калабрија]] {{goal|1}}<br>[[Браим Дијас|Дијаз]] {{yel|42}}<br>[[Сандро Тонали|Тонали]] {{goal|43}}<br>[[Фикајо Томори|Томори]] {{yel|52}}<br>[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|78}}, {{yel|88}}<br>[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{yel|85}}|location=[[Бергамо]]|referee=|report=|result=W|round=7 тур|score=2:3|stadium=[[Стадион Атлети Аѕури д'Италија]]|team1=[[ФК Аталанта|Аталанта]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=17 октомври 2021|goals1=[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|59}} <br>[[Франк Кесие|Кесие]] {{goal|76|пен.}} <br>[[Корај Ѓунтер|Ѓунтер]] {{goal|78|с.г.}} |goals2=[[Џанлука Капрари|Капрари]] {{goal|7}}<br>[[Антонин Барак|Барак]] {{goal|24|пен.}}|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=W|round=8 тур|score=3:2|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Хелас Верона|Верона]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=24 октомври 2021|goals1=[[Златан Ибрахимовиќ|Ибрахимовиќ]] {{goal|49|с.г.}} <br>[[Муса Бароу|Бароу]] {{goal|52}}|goals2=[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|16}}<br>[[Давиде Калабрија|Калабрија]] {{goal|35}}<br>[[Исмаел Бенасер|Бенасер]] {{goal|84}}<br>[[Златан Ибрахимовиќ|Ибрахимовиќ]] {{goal|90}}|location=[[Болоња]]|referee=|report=|result=W|round=9 тур|score=2:4|stadium=[[Стадион Ренато Дал'Ара]]|team1=[[ФК Болоња|Болоња]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=27 октомври 2021|goals1=[[Оливје Жиру|Жиру]] {{гол|14}}|goals2=|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=W|round=10 тур|score=1:0|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[Торино]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=31 октомври 2021|goals1=[[Стефан Ел Шарави|Ел Шарави]] {{гол|90+3}} |goals2=[[Златан Ибрахимовиќ|Ибрахимовиќ]] {{гол|26}}<br>[[Франк Кесие|Кесие]] {{гол|57|пен}}|location=[[Рим]]|referee=|report=|result=W|round=11 тур|score=1:2|stadium=[[Олимписки стадион (Рим)|Стадион Олимпико]]|team1=[[ФК Рома|Рома]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=7 ноември 2021|goals1=[[Стефан де Врај|де Врај]] {{гол|17|с.г.}}|goals2=[[Хакан Чалханоглу|Чалханоглу]] {{гол|11|пен.}}|location=[[Милан]]|referee=|report=|result=D|round=12 тур|score=1:1|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Интер|Интер]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=21 ноември 2021|goals1=[[Алфред Данкан|Данкан]] {{гол|15}}<br>[[Рикардо Сапонара|Сапонара]] {{гол|45+1}}<br>[[Душан Влаховиќ|Влаховиќ]] {{гол|60||85}}|goals2=[[Златан Ибрахимовиќ|Ибрахимовиќ]] {{goal|62||67}}<br>[[Лоренцо Венути|Венути]] {{goal|90+6|с.г.}}|location=[[Фиренца]]|referee=|report=|result=L|round=13 тур|score=4:3|stadium=[[Стадион Артемио Франки|Артемио Франки]]|team1=[[ФК Фјорентина|Фјорентина]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=28 ноември 2021|goals1=[[Алесио Ромањоли|Ромањоли]] {{goal|21}}|goals2=[[Џанлука Скамака|Скамака]] {{goal|24}}<br>[[Симон Кјер|Кјер]] {{goal|33|с.г.}}<br>[[Доменико Берарди|Берарди]] {{goal|66}}|location=[[Милан]]|referee=|report=|result=L|round=14 тур|score=1:3|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=1 декември 2021|goals1=|goals2=[[Златан Ибрахимовиќ|Ибрахимовиќ]] {{goal|10}}<br>[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|45+2||61}}|location=[[Џенова]]|referee=|report=|result=W|round=15 тур|score=0-3|stadium=[[Стадион Лујџи Ферарис|Лујџи Ферарис]]|team1=[[ФК Џенова|Џенова]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=5 декември 2021|goals1=[[Франк Кесие|Кесие]] {{goal|5}}<br>[[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] {{goal|18}}|goals2=|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=W|round=16 тур|score=2:0|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Салернитана|Салернитана]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=12 декември 2021|goals1=[[Бето (фудбалер, роден 1998)|Бето]] {{goal|17}}|goals2=[[Златан Ибрахимовиќ|Ибрахимовиќ]] {{goal|90+2}}|location=[[Удине]]|referee=|report=|result=D|round=17 тур|score=1:1|stadium=[[Арена Дачија]]|team1=[[ФК Удинезе|Удинезе]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=19 декември 2021|goals1=|goals2=[[Елиф Елмас|Елмас]] {{goal|5}}|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=L|round=18 тур|score=0:1|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Наполи|Наполи]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=22 декември 2021|goals1=[[Недим Бајрами|Бајрами]] {{goal|18}}<br>[[Андреја Пинамонти|Пинамонти]] {{goal|84|пен.}}|goals2=[[Франк Кесие|Кесие]] {{goal|12||42}}<br>[[Алесандро Флоренци|Флоренци]] {{goal|63}}<br>[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{goal|69}}|location=[[Емполи]]|referee=|report=|result=W|round=19 тур|score=2:4|stadium=[[Стадион Карло Кастелани|Карло Кастелани]]|team1=[[Емполи]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=6 јануари 2022|goals1=[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|8|пен.}} <br>[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|17}}<br>[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|82}} |goals2=[[Тами Абрахам|Абрахам]] {{goal|40}}|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=W|round=20 тур|score=3:1|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Рома|Рома]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=9 јануари 2022|goals1=|goals2=[[Златан Ибрахимовиќ|Ибрахимовиќ]] {{goal|2}}<br>[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{goal|48||59|пен.}} |location=[[Венеција]]|referee=|report=|result=W|round=21 тур|score=0:3|stadium=[[Стадион Пјерлујџи Пенцо|Пјерлујџи Пенцо]]|team1=[[ФК Венеција|Венеција]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=17 јануари 2022|goals1=[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|45+1}} |goals2=[[Кевин Агудело|Агудело]] {{goal|64}}<br>[[Емануел Гјаси|Гјаси]] {{goal|90+6}} |location=[[Милано]]|referee=|report=|result=L|round=22 тур|score=1:2|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Специја|Специја]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=23 јануари 2022|goals1=|goals2=|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=D|round=23 тур|score=0:0|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Јувентус|Јувентус]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=6 февруари 2022|goals1=[[Иван Перишиќ|Перишиќ]] {{goal|38}} |goals2=[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|75||78}}|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=W|round=24 тур|score=1:2|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=[[ФК Интер|Интер]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=13 февруари 2022|goals1=[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|8}}|goals2=|location=[[Милан]]|referee=|report=|result=W|round=25 тур|score=1:0|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Сампдорија|Сампдорија]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=20 февруари 2022|goals1=[[Федерико Бонацоли|Бонацоли]] {{goal|29}}<br>[[Милан Ѓуриќ|Ѓуриќ]] {{goal|72}}|goals2=[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|5}}<br>[[Анте Ребиќ|Ребиќ]] {{goal|77}}|location=[[Салерно]]|referee=|report=|result=D|round=26 тур|score=2:2|stadium=[[Стадион Ареки]]|team1=[[ФК Салернитана|Салернитана]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=27 февруари 2022|goals1=[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|29}} |goals2=[[Дестини Удоџи|Удоџи]] {{goal|66}}|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=D|round=27 тур|score=1:1|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Удинезе|Удинезе]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=6 март 2022|goals1=|goals2=[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|49}}|location=[[Неапол]]|referee=|report=|result=W|round=28 тур|score=0:1|stadium=[[Стадион Сан Паоло|Сан Паоло]]|team1=[[ФК Наполи|Наполи]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=12 март 2022|goals1=[[Пјер Калулу|Калулу]] {{goal|19}}|goals2=|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=W|round=29 тур|score=1:0|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Емполи|Емполи]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=20 март 2022|goals1=|goals2=[[Исмаел Бенасер|Бенасер]] {{goal|59}}|location=[[Каљари]]|referee=|report=|result=W|round=30 тур|score=0:1|stadium=[[Стадион Сардинија]]|team1=[[ФК Каљари Калчо|Каљари]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=3 април 2022|goals1=|goals2=|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=D|round=31 тур|score=0:0|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Болоња|Болоња]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=10 април 2022|goals1=|goals2=|location=[[Торино]]|referee=|report=|result=D|round=32 тур|score=0:0|stadium=[[Олимписки стадион (Торино)|Гранде-Торино]]|team1=[[ФК Торино|Торино]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=15 април 2022|goals1=[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|11}}<br>[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|87}}|goals2=|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=W|round=33 тур|score=2:0|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Џенова|Џенова]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=24 април 2022|goals1=|goals2=[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|50}}<br>[[Сандро Тонали|Тонали]] {{goal|90+3}}|location=[[Рим]]|referee=|report=|result=W|round=34 тур|score=1:2|stadium=[[Олимписки стадион (Рим)|Стадион Олимпико]]|team1=[[ФК Лацио|Лацио]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=1 мај 2022|goals1=[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|82}}|goals2=|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=W|round=35 тур|score=1:0|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Фјорентина|Фјорентина]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=8 мај 2022|goals1=[[Давиде Фараони|Фараони]] {{goal|38}}|goals2=[[Сандро Тонали|Тонали]] {{goal|45+3}}<br>[[Сандро Тонали|Тонали]] {{goal|50}}<br>[[Алесандро Флоренци|Флоренци]] {{goal|87}}|location=[[Верона]]|referee=|report=|result=W|round=36 тур|score=1:3|stadium=[[Стадион Маркантонио Бентегоди]]|team1=[[ФК Хелас Верона|Верона]]|team2=Милан|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=15 мај 2022|goals1=[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|56}}<br>[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{goal|75}}|goals2=|location=[[Милано]]|referee=|report=|result=W|round=37 тур|score=2:0|stadium=[[Сан Сиро]]|team1=Милан|team2=[[ФК Аталанта|Аталанта]]|time=}} {{Football box collapsible|attendance=|date=22 мај 2022|goals1=|goals2=[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|17}}<br>[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|32}}<br>[[Франк Кесие|Кесие]] {{goal|36}}|location=[[Сасуоло]]|referee=|report=|result=W|round=38 тур|score=0:3|stadium=[[Стадион Мапеи]]|team1=[[УС Сасуоло Калчо|Сассуоло]]|team2=Милан|time=}} ===Куп на Италија=== {{Football box collapsible |round = 8-финале |date = 12–19 јануари 2022 |time = 21:00 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score = 3–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/coppa-italia/match-report/2021-22/OTTAV/UNI/1/MILGEN |team2 = [[ФК Џенова|Џенова]] |goals1 = [[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|74}}<br>[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|102}}<br>[[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] {{goal|112}} |goals2 =[[Leo Eстигор|Eстигор]] |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милано]] |attendance = |referee = |result = W }} {{Football box collapsible |round = 4-финале |date = 9 февруари 2022 |time = 21:00 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score = 4–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/coppa-italia/match-report/2021-22/QUART/UNI/1/MILLAZ |team2 = [[ФК Лацио|Лацио]] |goals1 = [[Рафаел Леао|=Леао]] {{goal|24}}<br>[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|41||45+1}}<br>[[Франк Кесие|Кесие]] {{goal|79}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милано]] |attendance = |referee = |result = W }} {{Football box collapsible |round = Полуфинале (I) |date = 1 мат 2022 |time = 21:00 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score = 0–0 |report = |team2 = [[ФК Интер|Интер]] |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милано]] |attendance = |referee = |result = D }} {{Football box collapsible |round = Полуфинале (II) |date = 20 април 2022 |time = --:-- [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Интер|Интер]] |score = 3–0 |aggregatescore = |report = |team2 = Милан |goals1 =[[Лаутаро Мартинес|Мартинес]] {{goal|4}}<br>[[Лаутаро Мартинес|Мартинес]] {{goal|40}}<br>[[Робин Госенс|Госенс]] {{goal|82}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милано]] |attendance = |referee = |result = L }} ===Лига на шампиони=== ====Табела==== {| |- | {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="175"|Тим !width="20"|{{Tooltip| Нат | Натпревари}} !width="20"|{{Tooltip| П | Победи}} !width="20"|{{Tooltip| Н | Нерешено}} !width="20"|{{Tooltip| З | Загубено}} !width="20"|{{Tooltip| ГД | Дадени голови}} !width="20"|{{Tooltip| ГП | Примено голови}} !width="20"|{{Tooltip| ГР | Гол разлика}} !width="20"|{{Tooltip| Бод | Бодови}} |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{Fb team Liverpool}} |6||6||0||0||17||6||+11||'''18''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left| {{Fb team Atletico Madrid}} |6||2||1||3||7||8||-1||'''7''' |- |align=left|{{Fb team Porto}} |6||1||2||3||4||11||-7||'''5''' |- |align=left|{{Fb team Milan}} |6||1||1||4||6||9||-3||'''4''' |} ====Групна фаза==== {{Football box collapsible |round = 1 |date = 15 септември 2021 |time = 21:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] {{fbaicon|ENG}} |score = 3–2 |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2032683/ |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 =[[Фикајо Томори|Томори]] {{goal|9|с.г.}} *[[Мохамед Салах|Салах]] {{goal|49}} *[[Џордан Хендерсон|Хендерсон]] {{goal|69}} |goals2 =*[[Анте Ребиќ|Ребиќ]] {{goal|42}} *[[Браим Дијас|Дијаз]] {{goal|44}}, {{yel|61}} |stadium = [[Енфилд]] |location = [[Ливерпул]], Англија |attendance = 51,445 |referee = |result = L }} {{Football box collapsible |round = 2 |date = 28 септември 2021 |time = 21:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score = 1–2 |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2032643/ |team2 = {{fbaicon|ESP}} [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]] |goals1 =[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|20}} |goals2 =[[Антоан Гризман|Гризман]] {{goal|84}} *[[Луис Суарез|Суарез]] {{goal|90+7|пен.}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милано]], Италија |attendance = 35,374 |referee = |result = L }} {{Football box collapsible |round = 3 |date = 19 октомври 2021 |time = 21:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Порто|Порто]] {{fbaicon|POR}} |score =1–0 |report = |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 =[[Луиз Дијаз|Дијаз]] {{goal|65}} |goals2 = |stadium = [[Естадио до Драгао]] |location = [[Порто]], Португалија |attendance =32,130 |referee = |result =L }} {{Football box collapsible |round = 4 |date = 3 ноември 2021 |time = 18:45 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score =1-1 |report = |team2 = {{fbaicon|POR}} [[ФК Порто|Порто]] |goals1 =[[Пјер Калулу|Калулу]] {{goal|61}} |goals2 =[[Луиз Дијаз|Дијаз]] {{goal|6}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милано]], Италија |attendance = |referee = |result =D }} {{Football box collapsible |round = 5 |date = 24 ноември 2021 |time = 21:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]] {{fbaicon|ESP}} |score =0-1 |report = |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 = |goals2 =[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|87}} |stadium = [[Ванда Метрополитано]] |location = [[Мадрид]], Шпанија |attendance = |referee = |result =W }} {{Football box collapsible |round = 6 |date = 7 декември 2021 |time = 21:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score =1-2 |report = |team2 = {{fbaicon|ENG}} [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] |goals1 =[[Фикајо Томори|Томори]] {{goal|29}} |goals2 =[[Мохамед Салах|Салах]] {{goal|36}}<br>[[Дивок Ориги|Ориги]] {{goal|55}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милано]], Италија |attendance = |referee = |result =L }} ==Статистики== ===Натпревари и голови=== <!-- Primavera or youth rosters players to be added ONLY IF and WHEN collect caps in official matches--> {{updated|23 мај 2022}} {{Extended football squad start|Серија А|Куп|ЛШ}} |- ! colspan=14 style=background:#dcdcdc; text-align:center| Голмани {{Extended football squad player|no=1 |name=[[Чиприан Татарушану]]|pos=GK|nat=ROM |6 |0 |0 |0 |3 |0 }} {{Extended football squad player|no=16 |name=[[Мајк Мењан]]|pos=GK|nat=FRA |32 |0 |4 |0 |3 |0}} {{Extended football squad player|no=77 |name=[[Антонио Миранте]]|pos=GK|nat=ITA |0 |0 |0 |0 |0 |0 }} |- ! colspan=14 style=background:#dcdcdc; text-align:center| Одбрана {{Extended football squad player|no=2 |name=[[Давиде Калабрија]]|pos=DF|nat=ITA |24+2 |2 |2+1 |0 |4 |0}} {{Extended football squad player|no=5 |name=[[Фоде Бало-Туре]]|pos=DF|nat=SEN |5+5 |0 |0 |0 |2 |0}} {{Extended football squad player|no=13 |name=[[Алесио Ромањоли]]|pos=DF|nat=ITA |16+3 |1 |2 |0 |4+1 |0}} {{Extended football squad player|no=19 |name=[[Тео Ернандес]]|pos=DF|nat=FRA |30+2 |5 |4 |0 |5 |0}} {{Extended football squad player|no=20 |name=[[Пјер Калулу]]|pos=DF|nat=FRA |21+7 |1 |3+1 |0 |2+3 |0}} {{Extended football squad player|no=23 |name=[[Фикајо Томори]]|pos=DF|nat=ENG |30+1 |0 |3+1 |0 |5 |1}} {{Extended football squad player|no=24 |name=[[Симон Кјер]]|pos=DF|nat=DEN |10+1 |0 |0 |0 |3 |0}} {{Extended football squad player|no=25 |name=[[Алесандро Флоренци]]|pos=DF|nat=ITA |12+12|2 |1+1 |0 |0+4 |0 }} {{Extended football squad player|no=46 |name=[[Матео Габија]]|pos=DF|nat=ITA |6+2 |0 |1+1 |0 |0 |0}} {{Extended football squad player|no=91 |name=[[Лука Станга]]|pos=DF|nat=ITA |0+1 |0 |0 |0 |0 |0 }} |- ! colspan=14 style=background:#dcdcdc; text-align:center| Среден ред {{Extended football squad player|no=4 |name=[[Исмаел Бенасер]]|pos=MF|nat=ALG |15+16|2 |2+1 |0 |4+2 |0}} {{Extended football squad player|no=7 |name=[[Саму Кастиљехо]]|pos=MF|nat=ESP |1+4 |0 |0 |0 |0 |0}} {{Extended football squad player|no=8 |name=[[Сандро Тонали]]|pos=MF|nat=ITA |31+5 |5 |3 |0 |5+1 |0}} {{Extended football squad player|no=10 |name=[[Браим Дијас]]|pos=MF|nat=ESP |25+6 |3 |1+3 |0 |5 |1}} {{Extended football squad player|no=27 |name=[[Даниел Малдини]]|pos=MF|nat=ITA |2+6 |1 |1+1 |0 |0+3 |0}} {{Extended football squad player|no=33 |name=[[Раде Круниќ]]|pos=MF|nat=BIH |15+13|0 |2+1 |0 |3+1 |0 }} {{Extended football squad player|no=41 |name=[[Тимуе Бакајоко]]|pos=MF|nat=FRA |5+9 |0 |0+1 |0 |0+3 |0}} {{Extended football squad player|no=56 |name=[[Алексис Салемакерс]]|pos=MF|nat=BEL |22+14|1 |2+2 |1 |5+1 |0}} {{Extended football squad player|no=79 |name=[[Франк Кесие]]|pos=MF|nat=CIV |25+6 |6 |3 |1 |4+1 |0}} |- ! colspan=14 style=background:#dcdcdc; text-align:center| Forwards {{Extended football squad player|no=9 |name=[[Оливје Жиру]]|pos=FW|nat=FRA |22+7 |11 |4 |3 |3+2 |0 }} {{Extended football squad player|no=11 |name=[[Златан Ибрахимовиќ]]|pos=FW|nat=SWE |11+12|8 |0 |0 |1+3 |0}} {{Extended football squad player|no=12 |name=[[Анте Ребиќ]]|pos=FW|nat=CRO |6+18 |2 |1+2 |0 |2 |1}} {{Extended football squad player|no=17 |name=[[Рафаел Леао]]|pos=FW|nat=POR |31+3 |11|3+1 |2 |4 |1 }} {{Extended football squad player|no=22 |name=[[Марко Лазетиќ]]|pos=FW|nat=SER |0 |0 |0+1 |0 |0 |0 }} {{Extended football squad player|no=30 |name=[[Жуниор Месијас]]|pos=FW|nat=BRA |14+12|5 |2+2 |0 |1+1 |1}} {{Extended football squad player|no=91 |name=[[Емил Робак]]|pos=FW|nat=SWE |0 |0 |0+1 |0 |0 |0 }} |- ! colspan=14 style=background:#dcdcdc; text-align:center| Играчи кои потпишале за друг клуб во текот на сезоната {{Extended football squad player|no=14 |name=[[Андреја Конти]]|pos=DF|nat=ITA |0+1 |0 |0 |0 |0 |0 }} {{Extended football squad player|no=26 |name=[[Томазо Побега]]|pos=MF|nat=ITA |0 |0 |0 |0 |0 |0 }} {{Extended football squad player|no=64 |name=[[Пјетро Пелегри ]]|pos=FW|nat=ITA |1+5 |0 |0 |0 |0 |0 }} {{Extended football squad player|no=77 |name=[[Алесандро Плицари ]]|pos=GK|nat=ITA |0 |0 |0 |0 |0 |0 }} {{Fb cs footer|s=[[#Натпреварувања|Натпреварувања]]|date=август2021}} ===Најдобри стрелци=== {{updated|23 May 2022}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=15|{{Tooltip|Место|Место}} !width=15|{{Tooltip|Број|Број}} !width=15|{{Tooltip|Поз|Позиција}} !width=15|{{Tooltip|Нац|Националност}} !width=145|Име !width=80|[[Серија А]] !width=80|[[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Куп]] !width=80|Лига на шампиони !width=80|Вкупно |- |rowspan=2|'''1''' |17 |[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|POR}} |align=left|[[Рафаел Леао]] |11 |2 |1 |'''14''' |- |9 |[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|FRA}} |align=left|[[Оливје Жиру]] |11 |3 |0 |'''14''' |- |'''3''' |11 |[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|SWE}} |align=left|[[Златан Ибрахимовиќ]] |8 |0 |0 |'''8''' |- |'''4''' |79 |[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|CIV}} |align=left|[[Франк Кесие]] |6 |1 |0 |'''7''' |- |'''5''' |30 |[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|BRA}} |align=left|[[Жуниор Месијас]] |5 |0 |1 |'''6''' |- |rowspan=2|'''6''' |8 |[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} |align=left|[[Сандро Тонали]] |5 |0 |0 |'''5''' |- |19 |[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|FRA}} |align=left|[[Тео Ернандес]] |5 |0 |0 |'''5''' |- |rowspan=1|'''8''' |10 |[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|SPA}} |align=left|[[Браим Дијас]] |3 |0 |1 |'''4''' |- |'''9''' |12 |[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|CRO}} |align=left|[[Анте Ребиќ]] |2 |0 |1 |'''3''' |- |rowspan="4"|'''10''' |2 |[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} |align=left|[[Давиде Калабрија]] |2 |0 |0 |'''2''' |- |4 |[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ALG}} |align=left|[[Исмаел Бенасер]] |2 |0 |0 |'''2''' |- |56 |[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|BEL}} |align=left|[[Алексис Салемакерс]] |1 |1 |0 |'''2''' |- |25 |[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} |align=left|[[Алесандро Флоренци]] |2 |0 |0 |'''2''' |- |rowspan="4"|'''14''' |13 |[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} |align=left|[[Алесио Ромањоли]] |1 |0 |0 |'''1''' |- |20 |[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|FRA}} |align=left|[[Пјер Калулу]] |1 |0 |0 |'''1''' |- |23 |[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ENG}} |align=left|[[Фикајо Томори]] |0 |0 |1 |'''1''' |- |27 |[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} |align=left|[[Даниел Малдини]] |1 |0 |0 |'''1''' |- |colspan=5|'''Сопствени голови ''' |3 |0 |1 |'''4''' |- |colspan=5|'''Вкупно''' |'''69''' |'''7''' |'''6''' |'''82''' |} == Наводи == {{наводи}} {{Сезони на ФК Милан}} {{Состав на ФК Милан}} {{Шампионски тимови во Серија А}} [[Категорија:Сезони на ФК Милан|2021-2022]] ov7pd8bkonepylrgqdtpm04bawbi4e1 Сурфање на Летните олимписки игри 2020 0 1272426 5625365 5463848 2026-09-08T15:46:11Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625365 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympic event | event = Сурфање | image = | image_size = | games = 2020 Summer | venue = плажа Цуригасаки, [[Чиба (префектура)|Чиба]] | dates = 26–27 јули 2021 | competitors = 40 | nations = 17 | num_events = 2 | prev = | next = [[Сурфање на Летните олимписки игри 2024|2024]] }} {| style="float:right; clear:right; padding:0.3em; border:1.5px solid #B8C7D9; background:#f5faff; text-align:right; font-size:90%; line-height:1.3em" |- style="background:#cedff2; text-align:center;" !colspan=8|'''Сурфање на Летните<br/> олимписки игри 2020'''<br/>[[Image:Surfing pictogram.svg|65п]] |- style="background:#deeaf6; text-align:center;" |colspan=8| Кратка даска |- |&nbsp; |[[Сурфање на Летните олимписки игри 2020 – мажи|мажи]] |&nbsp; |&nbsp; |[[Сурфање на Летните олимписки игри 2020 – жени|жени]] |&nbsp; |} '''[[Сурфање]]то на Летните олимписки игри''' за прв пат се појавило на [[Летни олимписки игри 2020|Летните олимписки игри 2020]] во [[Токио]], [[Јапонија]].<ref>{{Cite book|last=Holthus|first=Barbara|url=https://www.taylorfrancis.com/books/e/9781003033905|title=Japan Through the Lens of the Tokyo Olympics Open Access|last2=Gagné|first2=Isaac|last3=Manzenreiter|first3=Wolfram|last4=Waldenberger|first4=Franz|date=23 April 2020|publisher=Routledge|isbn=978-1-003-03390-5|pages=61|language=en|doi=10.4324/9781003033905}}</ref> Олимписките игри првично бил планирани да се одржат во 2020 година, но биле преместени за 2021 година како резултат на [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата од КОВИД-19]].<ref>{{cite web|title=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee|url=https://www.olympic.org/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|publisher=International Olympic Committee|access-date=24 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 April 2021|title=2021 Tokyo Olympics Live Stream Reddit Free|url=https://tokyoolympicplay.com/|access-date=18 April 2021|language=en-US|archive-date=2021-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416171523/https://tokyoolympicplay.com/|url-status=dead}}</ref> ==Предлог за вклучување== На 28 септември 2015 година, сурфањето било вклучено на потесен список заедно со [[бејзбол]]от, [[софтбол]]от, [[скејтбординг]]от, [[карате]]то и [[Спортско качување|спортското качување]] за да се вклучи на програмата на [[Летни олимписки игри 2020|Летните олимписки игри 2020]] .<ref>{{cite web |url=http://www.grindtv.com/surf/surfing-skateboarding-make-shortlist-2020-olympics/#o7ywgs7MO0zEB9MH.97 |title=Surfing and skateboarding make shortlist for 2020 Olympics |website=GrindTV.com |date=28 September 2015 |access-date=8 August 2016 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131446/https://www.grindtv.com/surf/surfing-skateboarding-make-shortlist-2020-olympics/#o7ywgs7MO0zEB9MH.97 |url-status=dead }}</ref> на 3 август 2016 година, [[Меѓународниот олимписки комитет]] изгласал за вклучување на сите наведени спортови на игрите во Токио 2020.<ref>{{cite web|author=Pablo Zanocchi |url=http://www.surfline.com/surf-news/international-olympic-committee-formally-votes-to-include-new-sport-in-2020-tokyo-games-its-official-surfing-w_140472/ |title=It's Official: Surfing Will Be in the Olympics |website=Surfline.com |date=3 August 2016 |access-date=13 June 2017}}</ref> ==Поставување== Во 2018 година, [[Меѓународна сурферска асоцијација|меѓународната сурферска асоцијација]] објавила дека сурфањето на [[Летни олимписки игри 2020|Летните олимписки игри 2020]] ќе се одржи на океан на отворено, наместо во вештачки базен со бранови.<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/20180522-surfing-ocean-tokyo-olympics-isa-president|title=Surfing in the ocean at Tokyo Olympics: ISA president|date=22 May 2018|website=France 24|language=en|access-date=20 September 2019}}</ref> Дополнително било одлучено дека натпреварите ќе се одржат на плажата Цуригасаки сместена на 64 километри од Токио во префектурата [[Чиба (префектура)|Чиба]].<ref>{{Cite web|title=Tsurigasaki Surfing Beach|url=https://olympics.com/tokyo-2020/en/venues/tsurigasaki-surfing-beach|url-status=dead|access-date=23 July 2021|website=Tokyo 2020|publisher=The Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games|language=en|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629212017/https://olympics.com/tokyo-2020/en/venues/tsurigasaki-surfing-beach}}</ref> Со цел да се обезбедат квалитетни натпревари во сурфање, натпреварувањето вклучува 16 дневен период на чекање на добри услови. Штом започне, потребни се два дена за да се одредат победниците во двете конкуренции.<ref name="10 things">{{cite web|author=Dashel Pierson |url=http://www.surfline.com/surf-news/the-decision-has-been-made---surfing-will-be-at-tokyo-2020---heres-whats-been-confirmed-so-far-10-things-you-s_140542/ |title=10 Things You Should Know About Surfing in the Olympics |website=Surfline.com |date=5 August 2016 |access-date=13 June 2017}}</ref> ==Број на натпреварувачи== На игрите во Токио ќе учествуваат по 20 натпреварувачи во двете конкуренции.<ref>{{Cite news|url=http://www.surfline.com/surf-news/the-decision-has-been-made---surfing-will-be-at-tokyo-2020---heres-whats-been-confirmed-so-far-10-things-you-s_140542/|title=10 Things You Should Know About Surfing in the Olympics|work=Surfline.com|access-date=22 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://olympicsvenue.com/australian-surfer-julian-wilson-grabs-2020-tokyo-olympic-games-spot.html|title=Australian Surfer Julian Wilson grabs 2020 Tokyo Olympic Games Spot {{!}} Olympics 2020|language=en-US|access-date=3 January 2020|archive-date=2021-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727185204/https://olympicsvenue.com/australian-surfer-julian-wilson-grabs-2020-tokyo-olympic-games-spot.html|url-status=dead}}</ref> Натпреварите се ограничени само на сурфање со кратка даска.<ref>{{Cite news|url=https://www.surfnation.com.au/blogs/news/surfing-in-the-2020-summer-olympics-tokyo-japan|title=Surfing in the 2020 Summer Olympics, Tokyo, Japan|work=Surf Nation|access-date=22 July 2018|language=en}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Доколку сурфањето е вклучено на следните игри во [[Летни олимписки игри 2024|Париз 2024]] или [[Летни олимписки игри 2028|Лос Анџелес 2028]], други категории како сурфање на долга даска, сурфање со тело и стоечко сурфање може да бидат вклучени на програмата.<ref>{{Cite news|url=http://www.espn.com.au/olympics/story/_/id/22617767/mick-fanning-says-surfing-become-regular-olympic-sport|title=Fanning: Surfing can be regular Olympic sport|work=ESPN.com|access-date=22 July 2018}}</ref> === Земји учеснички === {{div col|colwidth=20em}} *{{flagIOC|ARG|2020|1}} *{{flagIOC|AUS|2020|4}} *{{flagIOC|BRA|2020|4}} *{{flagIOC|CHI|2020|1}} *{{flagIOC|CRC|2020|3}} *{{flagIOC|ECU|2020|1}} *{{flagIOC|FRA|2020|4}} *{{flagIOC|GER|2020|1}} *{{flagIOC|INA|2020|1}} *{{flagIOC|ISR|2020|1}} *{{flagIOC|ITA|2020|1}} *{{flagIOC|JPN|2020|4}} *{{flagIOC|MAR|2020|1}} *{{flagIOC|NZL|2020|2}} *{{flagIOC|PER|2020|4}} *{{flagIOC|POR|2020|2}} *{{flagIOC|RSA|2020|1}} *{{flagIOC|USA|2020|4}} {{div col end}} ==Квалификации== {{Main|Сурфање на Летните олимписки игри 2020 – квалификации}} Натпреварувачите можеле да обезбедат учество на игрите преку следните натпреварувања: * Земја домаќин: На Јапонија како земја домаќин и е доделено по едно место во двете конкуренции (машка и женска). Доколку еден јапонски сурфер се квалификувал за игрите преку другите натпреварувања, релевантното место како домаќин се реалоцира на следниот највисоко рангиран на Светските игри во сурфање 2020. * Светска лига во сурфање 2019 – десетте највисоко рангирани мажи и осумте највисоко рангирани жени обезбедиле место на игрите. * Светски игри во сурфање 2019 – најдобро пласираните натпреварувачи од секој контитент со исклучок на Северна и Јужна Америка обезбедиле место на игрите. * Панамерикански игри 2019 – најдобро пласираните натпреварувачи во машка и женска конкуренција обезбедиле место на игрите. * Светски игри во сурфање 2021 – најдобрите 4 натпреварувачи во машка и 6 натпреварувачки во женска конкуренција обезбедиле учество на игрите. Доколку еден [[национален олимписки комитет]] квалификува повеќе од максимално дозволениот број на натпреварувачи, местото се префрлува на следниот највисоко рангиран натпреварувач на Светските игри во сурфање 2021. Дозволено е учество на два натпреварувачи во двете конкуренции од еден ист национален олимписки комитет. <ref>{{cite web|url=http://isasurf.org/downloads/FINAL-2018-03-16-Tokyo-2020-Qualification-System-Surfing-eng.pdf |title=Tokyo 2020 Qualification System – Surfing|website=isasurf.org |date=16 March 2018 |access-date=17 March 2018}}</ref> ==Распоред на натпреварување== {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" |- |bgcolor="#FF00FF" align=center|Г||Групна фаза |bgcolor="#F0E68C" align=center|ЧФ||Четвртфинале |bgcolor="#7FFFD4" align=center|ПФ||Полуфинале |bgcolor="#48D1CC" align=center|Ф||Финале |} {| class="wikitable olympic-schedule Surfing" |+Распоред |- ! Датум || colspan="2"| 25 Јул || 26 Јул || colspan="3"| 27 Јул |- | class="event" | [[Сурфање на Летните олимписки игри 2020 – мажи|Мажи]] || bgcolor="#FF00FF" class="heats" | 1К || bgcolor="#FF00FF" class="heats" | 2К || bgcolor="#FF00FF" align="center" class="heats" | 3К || bgcolor="#F0E68C" class="quarterfinals" | ЧФ || bgcolor="#7FFFD4" class="semifinals" | ПФ || bgcolor="#48D1CC" align="center" class="finals" | Ф |- | class="event" | [[Сурфање на Летните олимписки игри 2020 – жени|Жени]] || bgcolor="#FF00FF" class="heats" | 1К || bgcolor="#FF00FF" class="heats" | 2К || bgcolor="#FF00FF" align="center" class="heats" | 3К || bgcolor="#F0E68C" class="quarterfinals" | ЧФ || bgcolor="#7FFFD4" class="semifinals" | ПФ || bgcolor="#48D1CC" align="center" class="finals" | Ф |} Натпреварите во сурфање се одржале во три дена, од 25 до 27 јули.<ref>{{cite web |title=Schedule – Surfing Tokyo 2020 Olympics |url=http://www.olympiandatabase.com/index.php?id=245397&L=1 |website=Olympian Database |access-date=8 March 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Surfing Competition Schedule |url=https://tokyo2020.org/en/schedule/surfing-schedule |website=Tokyo 2020 |access-date=8 March 2020}}</ref> ==Преглед на медали== ===Табела на медали=== {{Medals table | caption = | host = земја домаќин (Јапонија) | flag_template = flagIOC | event = 2020 Summer | team = | gold_AUS = 0 | silver_AUS = 0 | bronze_AUS = 1 | gold_BRA = 1 | silver_BRA = 0 | bronze_BRA = 0 | gold_JPN = 0 | silver_JPN = 1 | bronze_JPN = 1 | host_JPN = yes | gold_RSA = 0 | silver_RSA = 1 | bronze_RSA = 0 | gold_USA = 1 | silver_USA = 0 | bronze_USA = 0 }} ===Дисциплини=== {| {{MedalistTable|type=Дисциплина| width=200|labelwidth=200}} |- |'''Кратка даска за мажи'''<br />{{DetailsLink|Сурфање на Летните олимписки игри 2020 – мажи}} |{{знамеикона|БРА}} [[Итало Фереира]] |{{знамеикона|ЈАП}} [[Каноа Игараши]] |{{знамеикона|АВС}} [[Овен Рајт (сурфер)|Овен Рајт]] |- |'''Кратка даска за жени'''<br />{{DetailsLink|Сурфање на Летните олимписки игри 2020 – жени}} |{{знамеикона|САД}} [[Клариса Мур]] |{{знамеикона|ЈАР}} [[Бјанка Битендаг]] |{{знамеикона|ЈАП}} [[Амиро Цузуки]] |- |} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [https://olympics.com/tokyo-2020/en/sports/surfing/ Surfing at the Tokyo 2020 Olympics official website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210701152629/https://olympics.com/tokyo-2020/en/sports/surfing/ |date=2021-07-01 }} {{Спортови на Летните олимписки игри 2020}} [[Категорија:Сурфање на Летните олимписки игри 2020| ]] [[Категорија:Сурфање на Летните олимписки ифри|2020]] [[Категорија:Спортови на Летните олимписки игри 2020]] lm1tkgrek8hvvnwynj5qn7d73xtk1rr Таджин 0 1278956 5625386 5624962 2026-09-08T16:11:20Z Gurther 105215 Премногу слики за кратка статија 5625386 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Јадење | име = Таджин | слика = [[File:ZnuTjn2a.jpg|200px|]] | опис = Таджин од зеленчук како што се служи во ресторан во Лондон | изворно име = Tagine | земја = | регион = <nowiki> Магреб </nowiki> | нацонална кујна = {{unbulleted list|[[Алжир]]|[[Либија]]|[[Мароко]]|[[Тунис]]}} | творец = | дел_од_оброкот = главно јадење, мезе | вид = | темература = топло | главни_состојки = [[месо]], [[зеленчук]] | калории = | друго = }} '''Таджин''' или '''тагин''' е [[Бербери|берберско]] јадење, именувано по земјениот сад во кој се готви. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.geo.fr/voyage/maroc-petite-histoire-du-tajine-un-eloge-berbere-de-la-lenteur-193370|title=GEO}}</ref> Се нарекува и ''марак'' или ''марка'' . [[Арапски јазик|арапски]] {{Јаз|ary|طجين}} ''ṭažin'' е изведен од [[Берберски јазици|берберски]] ''ṭajin'' „плиток земјен сад“, од [[Старогрчки јазик|старогрчки]] {{Јаз|grc|{{linktext|τάγηνον}}}} ''тагенон'' „тава, тенџере“. <ref>{{Наведена книга|title=Food Cultures of the World Encyclopedia, Volume 1|last=Albala|first=Ken|date=2011|publisher=Greenwood|isbn=978-0313376269|page=234|quote=The Arabic word ṭažin is derived from the Greek teganon, meaning “frying pan".}}</ref> <ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dta%2Fghnon τάγηνον], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> <ref name="WR">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/hi/arabic/middle_east_news/newsid_7429000/7429173.stm|title=الطاجين المغربي يقاوم التشويه|date=31 May 2008|publisher=[[BBC Arabic]]|accessdate=12 December 2012}}</ref> == Потекло == ==Наводи== {{наводи}}{{Никулец}} [[Категорија:Блискоисточна кујна]] [[Категорија:Средоземна кујна]] [[Категорија:Арапска кујна]] qnaln2ahtu09l6bge1pmo1b38xhpppa Семла ролат 0 1280948 5625464 5305823 2026-09-08T20:54:34Z Amherst99 14303 /* */ 5625464 wikitext text/x-wiki '''Семла''' е традиционален сладок ролат направен во различни форми во Шведска,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.recepten.se/recept/semlor.html|title=Semlor - Recept - Semlebullar|work=recepten.se|language=sv-SE|accessdate=2021-02-04}}</ref> Финска, Естонија, Норвешка, Данска, Фарските Острови и Исланд, поврзан со Великиот пост и особено со Светиот вторник во повеќето земји. Во Шведска најчесто е познат како ''semla'' (множина: ''semlor''), но е познат и како ''fettisdagsbulle'' (свет. „ ''дебел ролат во вторник'' “). Во јужните делови на Шведска, како и во Финска во која се зборува шведски, познат е како ''fastlagsbulle'' (множина: ''fastlagsbullar'' ; semla што значи обичен пченичен ролат со путер, наречена „fralla“). Во Естонија се нарекува ''vastlakukkel'' . Во Норвешка и Данска се нарекува ''fastelavnsbolle''. Во Исланд, тоа е познато како ''бола'' и се служи на Болудагур. На Фарските Острови се нарекува ''føstulávintsbolli'' и се служи на Føstulávintsmánadagur. Семлата што се послужува во САД со врело млеко е ''хетваг''. == Потекло на името == Името ''semla'' (множина, ''semlor'') е позајмен збор од германскиот ''Semmel'', кој првично потекнува од [[Латински јазик|латинскиот]] ''simila'', што значи „ [[брашно]]“. == Шведска/Финска == [[Податотека:Hetvägg.JPG|мини| Семла послужена со топло млеко]] [[Податотека:Fastelavnsboller_4_(ubt).jpeg|десно|мини| Данска верзија]] [[Податотека:Semla.jpg|мини| Шведска семла]] [[Податотека:Laskiaispulla_in_Vantaa.jpg|десно|мини| Финска ласкијаиспула]] Денес, шведско-финската семла се состои од [[Пченица|пченично]] тесто зачинето со кардамон на која и е отсечен горниот дел, а потоа се полни со мешавина од [[млеко]] и паста од бадем, прелиен со [[шлаг]]. Отсечениот врв служи како капак и се посипува со шеќер во прав. Денес често се јаде или самостојно или со кафе и чај. Некои претпочитаат да го јадат и со врело млеко. Во Финска, тестото често се полни со џем од јагоди или малини наместо паста од бадеми, а пекарите во Финска обично ги нудат и двете верзии. Во одреден момент, на Швеѓаните им здодеало строгото почитување на Великиот пост, па во смесата додале крем и паста од бадеми и почнале да јадат семла секој вторник. Секоја година, приближно во исто време кога пекарниците се полнат со семла, шведските весници почнуваат да се полнат со критики и оцени за вкусот на семла. Панели од „експерти“ ги сечат и проверуваат масите полни со семла за да го најдат најдоброто во градот. Некои пекари создадале и алтернативни форми на пециво, како што е „semmelwrap“ користен како прелив, додека други додадале на чоколадо, марципан или ф'стаци во рецептот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sweden.se/culture-traditions/the-semla-more-than-just-a-bun/|title=The semla – more than just a bun|last=Hincks|first=Rob|date=25 February 2019|work=sweden.se|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806102324/https://sweden.se/culture-traditions/the-semla-more-than-just-a-bun/|archive-date=2019-08-06|accessdate=23 February 2019|url-status=dead}}</ref> Во Финска и Естонија традиционалниот десерт претходи на христијанските влијанија. Laskiaissunnuntai и laskiaistiistai, двата дена вклучени во ''laskiainen'', биле фестивали кога децата и младите оделе на санкање или лизгање по удолница, по рид или по падина за да одредат каков ќе биде родот во наредната година. Оние кои се лизнаа најдалеку ќе го добијат најдобриот род. Оттука, фестивалот Ласкеа е именуван по чинот на лизгање или санкање надолу. Денес е интегриран во христијанските обичаи како почеток на постот пред Велигден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hel2.fi/kaumuseo/vuodenkierto/laskiainen/laskiainen.html|title=Helsinki City Museum: Winter - Laskiainen|last=Savolainen|first=Irma|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114060441/http://www.hel2.fi/kaumuseo/vuodenkierto/laskiainen/laskiainen.html|archive-date=January 14, 2012|accessdate=}}</ref>[[Податотека:Fastelavensbolle.jpg|мини| Норвешки fastelavnsbolle со шлаг, џем и шеќер во прав]] == Данска/Исланд/Фарски Острови == Верзијата што се продава во данските пекари во периодот околу Велики понеделник е прилично различна, тогаш таа е направена од лиснато тесто и е исполнета со [[шлаг]], малку џем и често со глазура одозгора. Дома, луѓето можат да испечат и варијанта што е повеќе слична на вообичаеното ролатче од пченица, мешајќи обично тесто од квасец со суво грозје, сукада, а понекогаш и кора од портокал.Во Исланд тоа се прави на сличен начин, но наместо лиснато тесто почеста е верзијата choux тесто. Во Исланд Светиот понеделник се нарекува ''болудагур,'' именуван по ролатот. На [[Фарски Острови|Фарските Острови]] се полни со крем од ванила, шлаг и џем и се прелива со чоколадна глазура. == Историја == Најстарата верзија на ''семлата'' било обично тесто од леб, јаден во сад со топло млеко. Семлата првично се јадела само во Кралскиот вторник, или сите три дена пред Великиот пост, како последна празнична храна пред Великиот пост. Меѓутоа, со доаѓањето на [[Протестантска реформација|протестантската реформација]], Швеѓаните престанале да почитуваат строг пост. Семлата во садот со топло млеко станала традиционален десерт секој вторник помеѓу Светлиот вторник и Велигден. Денес е достапна во продавниците и пекарниците секој ден. Секој Швеѓанец годишно конзумира просечно четири до пет семли произведени во пекари, покрај домашната семла.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aftonbladet.se/vss/nyheter/story/0,2789,599993,00.html|title=Aftonbladet: Svenska folket laddar för fettisdagen|last=|first=|date=9 February 2005|work=|language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20050209004240/https://www.aftonbladet.se/vss/nyheter/story/0,2789,599993,00.html|archive-date=9 February 2005|accessdate=}}</ref> Кралот Адолф Фредерик од Шведска починал од проблеми со варењето на 12 февруари 1771 година откако конзумирал оброк составен од јастог, кавијар, [[Расол|кисела зелка]], чадена харинга и шампањ, кој бил ''надополнет'' со помош на хетваг (семла), омилениот десерт на кралот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thelocal.se/20130212/6470|title=What's this cream bun I've been seeing everywhere in Sweden?|last=|first=|date=12 February 2013|work=www.thelocal.se|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216203516/http://www.thelocal.se/6470/20070220/|archive-date=16 February 2008|accessdate=2021-02-04}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.semlor.nu/hetvagg-1340175|title=Hetvägg|last=Magnus Carlstedt|publisher=semlor.nu|accessdate=January 1, 2019|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803183236/http://www.semlor.nu/hetvagg-1340175|url-status=dead}}</ref> Овој десерт бил избран да ја претставува Финска во иницијативата „Кафе Европа“ на австриското претседателство со [[Европска Унија|Европската унија]], на Денот на Европа во 2006 година. == Поврзано == * [[Адолф Фредерик, крал на Шведска]] * [[Финска кујна]] * [[Шведска кујна]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Шведска кујна]] [[Категорија:Финска кујна]] tkq83yd0cupwnppezr4xdtof5gh60ca Улрика Ломан 0 1285657 5625556 5614434 2026-09-09T03:13:03Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625556 wikitext text/x-wiki [[Податотека:ETH-BIB-Lohmann, Ulrike (1966-)-Portr 19532.jpg|мини|Улрика Ломан]] '''Улрика Ломан''' — климатски истражувач и професор по атмосферска физика на ЕТХ Цирих. Таа е позната по нејзиното истражување за аеросолните честички во облаците. == Биографија == Ломан е родена во Кил како ќерка на учителка и политичар во [[Социјалдемократска партија на Германија|Социјалдемократската партија на Германија]].<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www-derbund-ch.translate.goog/wissen/natur/die-wolkenfrau/story/18808191?_x_tr_sl=de&_x_tr_tl=en&_x_tr_hl=en-US&_x_tr_pto=ajax,se,elem|title=Die Wolkenfrau|last=Martin|first=Läubli|date=August 31, 2019|work=Der Bund|access-date=10 September 2021|language=de}}</ref> Таа направила волонтерска година во СОС Детското село во Нигерија, а потоа студирала етнологија и географија.<ref name=":1" /> Инспирирана од еколошките извештаи за климатските промени, студирала метеорологија на Универзитетот во Мајнц од 1988 до 1993 година <ref name=":1" /><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://usys-ethz-ch.translate.goog/en/people/profile.html?persid=121007&_x_tr_sl=de&_x_tr_tl=en&_x_tr_hl=en-US&_x_tr_pto=ajax,se,elem|title=Lohmann, Ulrike, Prof. Dr. {{!}} ETH Zurich|last=Switzerl|first=Address ETH Zürich Dep of Environmental Systems Science Prof Dr Ulrike Lohmann Institut für Atmosphäre und Klima CHN O. 11 Universitätstrasse 16 8092 Zürich|work=usys.ethz.ch|language=en|accessdate=10 September 2021}}</ref> Докторирала во 1996 година на Институтот за метеорологија Макс Планк. Таа првично работела како доцент и вонреден професор за атмосферски науки на Универзитетот Далхози.<ref name=":0" /> Таа е редовен професор по атмосферска физика на Институтот за атмосфера и клима при ЕТХ Цирих од 2004 година.<ref name=":0" /> == Истражување == Истражувањата на Ломан се фокусираат на интеракциите помеѓу глобалното затоплување, аеросолите и формирањето облаци. Нејзиното рано истражување го моделирало влијанието на [[Цирус|цирусните облаци]] врз климата,<ref>{{Наведено списание|last=Lohmann|first=Ulrike|last2=Roeckner|first2=Erich|date=1995|title=Influence of cirrus cloud radiative forcing on climate and climate sensitivity in a general circulation model|url=http://doi.wiley.com/10.1029/95JD01383|journal=Journal of Geophysical Research|language=en|volume=100|issue=D8|pages=16305|doi=10.1029/95JD01383|issn=0148-0227|hdl-access=free}}</ref> што таа го продолжила во нејзината употреба на моделот ECHAM.<ref>{{Наведено списание|last=Lohmann|first=U.|last2=Stier|first2=P.|last3=Hoose|first3=C.|last4=Ferrachat|first4=S.|last5=Kloster|first5=S.|last6=Roeckner|first6=E.|last7=Zhang|first7=J.|date=2007-07-02|title=Cloud microphysics and aerosol indirect effects in the global climate model ECHAM5-HAM|url=https://acp.copernicus.org/articles/7/3425/2007/|journal=Atmospheric Chemistry and Physics|language=en|volume=7|issue=13|pages=3425–3446|doi=10.5194/acp-7-3425-2007|issn=1680-7324|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Lohmann|first=U.|last2=Roeckner|first2=E.|date=1996-06-01|title=Design and performance of a new cloud microphysics scheme developed for the ECHAM general circulation model|url=https://doi.org/10.1007/BF00207939|journal=Climate Dynamics|language=en|volume=12|issue=8|pages=557–572|doi=10.1007/BF00207939|issn=1432-0894}}</ref> Нејзиното истражување ги разгледува и глобалните индиректни ефекти на аеросолот и поврзаноста со климатските промени.<ref>{{Наведено списание|last=Lohmann|first=U.|last2=Feichter|first2=J.|date=2005-03-03|title=Global indirect aerosol effects: a review|url=https://acp.copernicus.org/articles/5/715/2005/|journal=Atmospheric Chemistry and Physics|language=en|volume=5|issue=3|pages=715–737|doi=10.5194/acp-5-715-2005|issn=1680-7324}}</ref> Таа, исто така, се занимава со можноста за геоинженеринг со разредување на цирусните облаци.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Lohmann|first=Ulrike|last2=Gasparini|first2=Blaž|date=2017-07-21|title=A cirrus cloud climate dial?|url=https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.aan3325|journal=Science|language=EN|doi=10.1126/science.aan3325}}</ref> ''Во написот Науката'' од 2017 година, забележала „засега, разредувањето на цирусниот облак треба да се гледа како мисловен експеримент кој помага да се разберат механизмите за формирање на цирусниот облак“.<ref name=":2" /> Таа е една од водечките автори на поглавјата за облаци и аеросоли во четвртиот и петтиот извештај за проценка на Меѓувладиниот панел за климатски промени (IPCC),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.ipcc.ch/report/authors/authors.php?s=Lohmann|title=IPCC Authors (beta)|work=archive.ipcc.ch|accessdate=2021-09-11|archive-date=2021-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911140032/https://archive.ipcc.ch/report/authors/authors.php?s=Lohmann|url-status=dead}}</ref> и ја споделила Нобеловата награда за мир во 2007 година за нејзиниот придонес во IPCC извештаите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2007/summary/|title=The Nobel Peace Prize 2007|work=NobelPrize.org|language=en-US|accessdate=2021-06-28|quote=the scientific reports it has issued over the past two decades}}</ref> Ломан ги поддржува младите луѓе кои штрајкуваат за да привлечат внимание на климатските промени,<ref name=":1"/> и во 2019 година таа била една од научниците кои потпишале изјава за училишните протести за заштита на климата за да го привлечат вниманието за климатската криза.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://scilogs.spektrum.de/klimalounge/12-000-wissenschaftler-stellen-sich-hinter-die-streikenden-schueler/|title=12 000 Wissenschaftler stellen sich hinter die streikenden Schüler|last=Rahmstorf|first=Stefan|date=2019-03-12|work=KlimaLounge|language=de-DE|accessdate=2021-09-11}}</ref> === Избрани публикации === * {{Наведено списание|last=Lohmann|first=U.|last2=Feichter|first2=J.|date=2005-03-03|title=Global indirect aerosol effects: a review|url=https://acp.copernicus.org/articles/5/715/2005/|journal=Atmospheric Chemistry and Physics|language=en|volume=5|issue=3|pages=715–737|doi=10.5194/acp-5-715-2005|issn=1680-7324}} * {{Наведено списание|last=Lohmann|first=Ulrike|last2=Gasparini|first2=Blaž|last3=Haberland|first3=G.|date=21 July 2017|title=A cirrus cloud climate dial?|url=https://archive.org/details/science_2017-07-21_357_6348/page/248|journal=Science|volume=357|issue=6348|pages=248–249|doi=10.1126/science.aan3325}} * {{Наведено списание|last=Storelvmo|first=T.|last2=Leirvik|first2=T.|last3=Lohmann|first3=U.|last4=Phillips|first4=P. C. B.|last5=Wild|first5=M.|date=April 2016|title=Disentangling greenhouse warming and aerosol cooling to reveal Earth’s climate sensitivity|journal=Nature Geoscience|volume=9|issue=4|pages=286–289|doi=10.1038/ngeo2670}} * {{Наведена книга|title=An Introduction to Clouds : From the Microscale to Climate|last=Lohmann|first=Ulrike|date=2016|isbn=9781139087513|location=Cambridge}} == Награди == * Хенри Г. Хаутон награда, американската метеоролошка општество (2007)<ref name=":0"/> * Соработник, [[Американски геофизички сојуз]] (2008)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://honors.agu.org/honorsfellow/2079-lohmann/|title=Lohmann|work=Honors Program|language=en-US|accessdate=2021-09-10}}</ref> * Златната триколка од ЕТХ Цирих за лидерство погодно за семејството (2013)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ethz.ch/services/en/employment-and-work/working-environment/family/alea-award/das-goldene-dreirad.html|title=The Golden Tricycle Award|work=ethz.ch|language=en|accessdate=2021-09-11}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ethz.ch/en/news-and-events/eth-news/news/2013/12/strong-performance-high-expectations.html|title="Strong performance, high expectations"|last=Langholz|first=Thomas|date=December 17, 2013|work=ethz.ch|language=en|accessdate=2021-09-11}}</ref> * Избран член, Германска национална академија на науките, Леополдина (2014)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/constance-scharff/|title=List of Members|work=Nationale Akademie der Wissenschaften Leopoldina|language=en|accessdate=2021-09-10}}</ref> * Спомен-предавање на Питер Хобс, Универзитетот во Вашингтон (2016)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://atmos.uw.edu/news-and-events/endowed-lectures/hobbs-endowed-lectures/|title=Peter V. Hobbs Memorial Endowed Lecture in Experimental Meteorology|work=Department of Atmospheric Sciences|language=en-US|accessdate=2021-09-11}}</ref> * Почесен докторат на Универзитетот во Стокхолм (2018)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ethz.ch/en/the-eth-zurich/portrait/latest-honours-and-prizes/2018/05/ehrendoktor-titel-fuer-ulrike-lohmann.html|title=Honorary doctorate for Ulrike Lohmann|date=May 8, 2018|work=ethz.ch|language=en|accessdate=2021-09-10}}</ref> == Личен живот == Ломан живее покрај Циришкото езеро, а страст и се спортовите за издржливост и веслањето.<ref name=":1"/> == Наводи  == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ломан, Улрика}} [[Категорија:Родени во 1966 година]] [[Категорија:Климатолози]] [[Категорија:Амотсферски научници]] [[Категорија:Жени климатолози]] bu3i47icc0tz8q1t5qspjqrleiv2cms Трета оперативна зона на НОВ на Македонија 0 1287641 5625542 5397056 2026-09-08T23:58:58Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625542 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit|unit_name=Трета оперативна зона на НОВ на Македонија|image=Оперативни зони на НОВ и ПОМ (1943).jpg|caption=Оперативни зони на НОВ и ПОМ (1943).jpg|nickname=|motto=|colors=|march=|ceremonial_chief=|type=|branch=|dates=[[април]] [[1943]] - [[20 декември]] [[1944]]|country=[[Македонија]]|allegiance=|command_structure=|size=|specialization=|current_commander=|garrison=|garrison_label=|battles=[[НОБ]]<br>}}'''Трета оперативна зона на НОВ на Македонија''' ― Нејзиниот штаб бил формиран во почетокот на април, 1943 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=459}}</ref> [[Податотека:Akcii na partizanski odredi od Treta operativna zona.pdf|мини|Извештај од акциите на одредите од Третата оперативна зона на НОВ и ПОМ]] == Територија == Третата оперативна зона го опфаќала подрачјето источно од железничката линија [[Велес]]-[[Гевгелија]], со градовите [[Велес]], [[Кавадарци]] и [[Гевгелија]]. Со формирањето на [[Втора македонска ударна бригада|Втората македонска бригада]], на [[20 декември]] [[1943]] година, со наредба од [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главниот штаб на НОВ и ПОМ]], бил укинат штабот на зоната. Во почетокот на август [[1944]] година, ова подрачје било припоено кон [[Втора оперативна зона на НОВ на Македонија|Втората оперативна зона]] со наредба на [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главниот штаб на НОВ и ПОМ]]. Со истата наредба, се предвидувало оваа зона да го покрива просторот на поранешната [[Четврта оперативна зона на НОВ на Македонија|Четврта оперативна зона]] ([[источна Македонија]]), каде што должностите на штабот на зоната ги вршел штабот на [[Четврта македонска ударна бригада|Четвртата македонска бригада]], а од крајот на септември Штабот на педесеттата дивизија. Оваа состојба се задржала до крајот на октомври [[1944]] година, кога се формирани корпусните области.<ref name=":0" /> == Состав == Под команда на штабот биле [[Тиквешки НОПО „Добри Даскалов“|НОПО „Добри Даскалов“]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rtk.mk/na-denesen-den/3553-formiran-e-vtoriot-bataljon|title=На денешен ден -Формиран е „Вториот-Тиквешки баталјон“|work=www.rtk.mk|accessdate=2022-01-08}}</ref> и [[Гевгелиски народноослободителен партизански одред „Сава Михајлов“|НОПО „Сава Михајлов“]], а подоцна ѝ [[Народноослободителен баталјон „Страшо Пинџур“|баталјонот „Страшо Пинџур“]], [[Втор баталјон на Третата оперативна зона|Вториот баталјон]] и диверзантски групи.<ref name=":0" /> * [[Тихомир Милошевски]] - командант при нејзиното формирање<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 233</ref> * [[Никола Минчев]] - командант на Третата оперативна зона<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sobranie.mk/prethodni-pretsedateli-ns_article-nikola-mincev.nspx|title=НИКОЛА МИНЧЕВ|work=sobranie.mk|language=en|accessdate=2022-01-08}}</ref> * [[Лазар Калајџиски]] - заменик командант<ref>Македонска енциклопедија, МАНУ, Скопје, 2009, том I, стр. 660.</ref> * [[Коле Канински]] - политички комесар на [[Втор баталјон на Третата оперативна зона|Вториот баталјон на Третата оперативна зона]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apla.mk/denes/item/5490-na-deneshen-den-zagina-kole-kaninski|title=На денешен ден загина Коле Канински - АПЛА.мк - Без пардон за Битола|work=apla.mk|language=mk-mk|accessdate=2022-01-08|archive-date=2022-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108195306/https://apla.mk/denes/item/5490-na-deneshen-den-zagina-kole-kaninski|url-status=dead}}</ref> * [[Цветко Узуновски]] - политички комесар<ref name=":12">{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=Универзитет "Кирил и Методиј"|year=1981|location=Скопје|pages=490}}</ref> * [[Мито Хаџивасилев - Јасмин]] - заменик политички комесар<ref>''[http://www.sobranie.mk/default.asp?ItemID=1859EFC6DC34AF49B1794F076E9C059C Биографија на страницата на Собранието на Република Македонија]''</ref> == Поврзано == * [[Прва оперативна зона на НОВ на Македонија]] * [[Втора оперативна зона на НОВ на Македонија]] * [[Четврта оперативна зона на НОВ на Македонија]] * [[Петта оперативна зона на НОВ на Македонија]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:НОБ]] bedpv154r7qadh0a8vb8nli1q1vfxid Ткаење 0 1287765 5625481 5369056 2026-09-08T21:37:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625481 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kette_und_Schuß.jpg|мини|Основен принцип на ткаење — нишки на основата (вертикални) и на јатокот (хоризонтални)]] '''Ткаење''' — технолошки процес на изработка на ткаенини со преплетување на два жичени системи. Едниот систем на жици се протега по должината на ткаенината и се нарекува [[Основа (ткаење)|основа]], а другиот по ширината на ткаенината се нарекува [[јаток]]. Со различно вкрстување на овие два системи, се создаваат ткаенини со различни својства, изглед и структура.<ref>Миланка Николић, Стручна књига Београд ИД – 743621244160 pp. 19.</ref> ==Археологија== [[Податотека: Women weaving in Beni Hassan tomb (Вертикальный ткацкий станок Египет).jpg |мини| |Ткаење во Стар Египет]] Постојат некои показатели дека ткаењето било познато веќе во [[палеолит]]от, уште пред 27.000 години. Нејасен платнен отпечаток е пронајден во наоѓалиштето [[Долни Вештонице (археологија)|Долни Вештонице]].<ref>>{{cite web |url=http://www.donsmaps.com/dolnivi.html |title=Dolni Vestonice and Pavlov sites |publisher=Donsmaps.com |access-date=26 April 2016}}</ref> Според наодот, ткајачите од доцниот палеолит произведувале различни видови врвки, произведувале плетени кошници и софистицирани ткаенини. [[Артефакт]]ите вклучуваат отпечатоци во [[глина]] и изгорени остатоци од ткаенини.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/790569.stm |title=BBC News - SCI/TECH - Woven cloth dates back 27,000 years}}</ref> Најстарата позната ткаенина пронајдена во Америка се остатоци од шест ситно ткаенини и врвки пронајдени во [[Пештера Гигареро|Пештерата Гитареро]], [[Перу]]. Ткаенините, изработени од растителни влакна, се датирани помеѓу 10.100 и 9080 година пр. н. е.<ref>Stacey, Kevin (13 April 2011). [http://www.eurekalert.org/pub_releases/2011-04/uocp-cdi041311.php "Carbon dating identifies South America's oldest textiles"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210410182737/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2011-04/uocp-cdi041311.php |date=2021-04-10 }}. ''University of Chicago Press Journals''. Retrieved 6 October 2016.</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.1086/659336 |title=Cordage, Textiles, and the Late Pleistocene Peopling of the Andes |year=2011 |last1=Jolie |first1=Edward A. |last2=Lynch |first2=Thomas F. |last3=Geib |first3=Phil R. |last4=Adovasio |first4=J. M. |journal=Current Anthropology |volume=52 |issue=2 |pages=285–296 |s2cid=43570348 |url=https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1138&context=anthropologyfacpub}}</ref> Во 2013 година, парче ткаенина исткаено од [[коноп]] било пронајдено во гробот F. 7121 во наоѓалиштето [[Чаталхојук]],<ref name="2013 Season Review">{{cite web |last=Hodder |first=Ian |title=2013 Season Review |url=http://www.catalhoyuk.com/downloads/Catal_News_2013.pdf |access-date=7 февруари 2014 |страници=1–2 |година=2013 |work=Çatal Newsletter |archive-url=https://web.archive.org/web/20150413171706/http://www.catalhoyuk.com/downloads/Catal_News_2013.pdf |archive-date=13 април 2015}}</ref> за кое се проценува дека е од околу 7000 г. пр. н. е.<ref>{{cite journal |url=https://www.academia.edu/875886 |title=Pavlov VI: an Upper Palaeolithic living unit &#124; Miriam Nývltová Fišáková |journal=Antiquity |via=Academia.edu |date=1 January 1970 |volume=83 |issue=320 |pages=282–295 |access-date=26 April 2016 |last1=Svoboda |first1=Jiří |last2=Králík |first2=Miroslav |last3=Čulíková |first3=Věra |last4=Hladilová |first4=Šárka |last5=Novák |first5=Martin |last6=Fišáková |first6=Miriam Nývltová |last7=Nývlt |first7=Daniel |last8=Zelinková |first8=Michaela |doi=10.1017/S0003598X00098434 |s2cid=56326310 }}</ref><ref>{{cite news |title=Centuries-old fabric found in Çatalhöyük |url=http://www.hurriyetdailynews.com/centuries-old-fabric-found-in-catalhoyuk.aspx?pageID=238&nID=61883&NewsCatID=375 |access-date=7 February 2014 |newspaper=hurriyet daily news |date=3 February 2014}}</ref> Други наоди од [[неолит]]ската цивилизација се пронајдени во [[Праисториски наколни живеалишта околу Алпите|наколни живеалишта]] во Швајцарија.<ref>{{cite book |last1=Barber |first1=E. J. W. |title=Prehistoric Textiles: The Development of Cloth in the Neolithic and Bronze Ages with Special Reference to the Aegean |date=1991 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-00224-8 |pages=97, 134 |url=https://books.google.com/books?id=HnSlynSfeEIC&pg=PA97 |access-date=30 August 2019 |language=en}}</ref> Друг зачуван фрагмент од неолитот е пронајден во [[Фајум]], на место датирано околу 5000 година пр. н. е.<ref>{{cite web |url=http://www.ucl.ac.uk/museums-static/digitalegypt/textil/wovenlinen.htm |title=Woven linen |publisher=University College London |date=2003 |access-date=19 March 2015}}</ref> Овој фрагмент е исткаен со околу 12 со 9 нишки по сантиметар во обичен ткаење. [[Лен]]от бил доминантното влакно во Египет во тоа време (3600 пр. н. е.) и имаше постојана популарност во [[Нил|Долината на Нил]], иако [[волна]]та станала примарното влакно што се користело во другите култури околу 2000 година пр. н. е.<ref>Catherine Breniquet,Cécile Michel. Wool Economy in the Ancient Near East and the Aegean. Wool Economy in the Ancient Near East and the Aegean: From the Beginnings of Sheep Husbandry to Institutional Textile Industry, 17, Oxbow Books, pp.1-11, 2014, Ancient Textiles Series, 9781782976318. https://shs.hal.science/halshs-01226052/document</ref> Најстарите познати ткаенини во [[Северна Америка]] потекнуваат од [[Археолошко наоѓалиште Виндовер |Археолошкото наоѓалиште Виндовер]] во [[Флорида]]. Овие ткаенини датираат од 4900 до 6500 г. пр. н. е., направени од растителни влакна, говорат дека виндоверскиот [[ловец-собирач]] произведувал „фино изработено“ испреплетено и обично ткаено платно.<ref>Spike, Tamara (July 2003). [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=7863 "Review of Doran, Glen H., ed. ''Windover: Multidisciplinary Investigations of an Early Archaic Florida Cemetery''"]. ''H-Net Reviews''. H. Florida. Retrieved 7 October 2016.</ref><ref>Tyson, Peter (6 February 2006). [http://pbs.org/wgbh/nova/ancient/americas-bog-people.html "America's Bog People"]. NOVA. Retrieved 7 October 2016.</ref> Биле пронајдени осумдесет и седум парчиња ткаенина што се однесувале на 37 погребувања. Истражувачите идентификувале седум различни ткаења во ткаенините.<ref>{{Cite journal |last1=Adovasio |first1=J. M. |last2=Andrews |first2=R. L. |last3=Hyland |first3=D. C. |last4=Illingworth |first4=J. S. |date=2001 |title=Perishable Industries from the Windover Bog: An Unexpected Window into the Florida Archaic |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.2190/BX11-VDQY-LG5N-P94F |journal=North American Archaeologist |language=en |volume=22 |issue=1 |pages=1–90 |doi=10.2190/BX11-VDQY-LG5N-P94F |s2cid=163978636 |issn=0197-6931}}</ref> Еден вид ткаенина имал 10 нишки на сантиметар. Била пронајдена тркалезна торба направена од [[канап]], како и [[матирање]]. [[Јаток]]от веројатно бил правен од палмини лисја кои се вообичаени во областа денес, а биле и пред 8.000 години.<ref>{{cite book |last=Brown |first=Robin C. |title=Florida's First People: 12,000 Years of Human History |url=https://archive.org/details/floridasfirstpeo0000brow |year=1994 |publisher=Pineapple Press |location=Sarasota, Florida |isbn=1-56164-032-8 |page=[https://archive.org/details/floridasfirstpeo0000brow/page/n36 23]}}</ref><ref>{{cite book |last=Milanich |first=Jerald T. |title=Archaeology of Precolumbian Florida |year=1994 |publisher=University Press of Florida |location=Gainesville, Florida |isbn=0-8130-1273-2 |pages=74–75}}</ref> Доказ за ткаењето како комерцијална индустрија за домаќинство во историската област [[Македонија (регион)|Македонија]] се пронајдени во наоѓалиштето [[Олинтус]]. Кога градот бил уништен од [[Филип II Македонски|Филип II]] во 348 пр. н. е., во куќите биле зачувани артефакти. Разбојни тегови биле пронајдени во многу куќи, доволно за да се произведе ткаенина за да се задоволат потребите на домаќинството, но во некои од куќите имало повеќе разбојни тегови, доволно за комерцијално производство, а една од куќите била во непосредна близина на ''[[агора]]'' и содржела три продавници каде биле пронајдени многу [[монета|монети]]. Веројатно е дека таквите домови се занимавале со комерцијално производство на ткаенини.<ref>>{{cite book |last1=Ault |first1=Bradley A. |title=Ancient Greek Houses and Households: Chronological, Regional, and Social Diversity |date=2011 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0443-8 |url=https://books.google.com/books?id=L5ZwvxYuBAkC}}</ref> == Историја == Постојат различни претпоставки за тоа кога човекот почнал да ткае. Повеќето народни преданија ширум светот го поврзуваат потеклото на ткаењето со човечкото набљудување на природата и воочување на можноста за преплетување на гранки од дрвја или лисја од бамбус. Покрај тоа, легендите на многу култури го поврзуваат изумот на техниката на ткаење со почетокот на нивната сопствена историја. [[Асирци]]те таа чест ѝ ја укажале на кралицата [[Семирамида]], Египќаните на божицата Изида, која е претставена со [[совалка]] во раката или на главата, античките Грци на [[Атена (митологија)|божицата Атина]], а Римјаните на Минерва.<ref name="automatski generisano6">Миланка Николић, Стручна књига Београд ИД – 743621244160 pp. 11, 12</ref> [[Податотека:Women_weaving_in_Beni_Hassan_tomb_(Вертикальный_ткацкий_станок_Египет).jpg|мини| Ткаење во [[Стар Египет]]]] Создавањето ткаенини било возможно благодарение на два факти: пронаоѓање соодветни влакна и упредувањето на кратките влакна во нишки со помош на [[Вретено (предење)|вретена]].<ref name="knjizara">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.knjizara.com/pdf/135146.pdf |title=архивска копија |accessdate=2022-01-10 |archive-date=2016-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129230923/http://www.knjizara.com/pdf/135146.pdf |url-status=dead }}</ref> Фрагменти од најрано изработени ткаенини, археолозите ги процениле како стари повеќе од 10000 години, т.е. дека датираат од [[Младо камено време|неолитот]] и се пронајдени во Езерската област во Швајцарија.<ref name="britishmuseum">https://www.britishmuseum.org/pdf/BMTRB_5_Higgitt_et_al.pdf</ref> Со векови, [[Основа (ткаење)|жиците на основата]] се подигале со прсти, кревајќи ја секоја жица поединечно. Со воведувањето на еден вид штичка што овозможувала веднаш да се подигне група на жици од основата и на тој начин да се формира [[зев]], процесот на ткаење бил значително подобрен, но сепак постојано се користела едната рака на ткајачот. За да може ткајачот да ги ослободи двете раце и да може да го користи [[совалка]]та со навитканиот [[јаток]], неопходно било да се откријат и применат [[тркало]]то и [[лост]]от<ref name="veljkomilkovic">http://www.veljkomilkovic.com/Docs/Veljko_Milkovic_Moguc_izum_veci_od_tocka.pdf</ref>, со што довело се овозможила изградба на современ разбој. [[Разбој|Разбоите]] што ги користиме денес се во суштина слични на оние од пред илјада години, а многу од денешните ткаенини се направени во структури стари илјадници години. Првите и најстарите [[Разбој|разбои]] биле вертикални. Ткајачите ги врзувале [[Основа (ткаење)|нишките од основата]] за греда или гранка, а на долните краеви на нишките врзувале [[Камен|камења]] (тегови) за да постигнат затегнатост на основата. [[Податотека:1266_-_Keramikos_Museum,_Athens_-_Weaving_weights_-_Photo_by_Giovanni_Dall'Orto,_Nov_12_2009.jpg|мини|Тегови за ткаење (Музеј на керамиката во Атина)]] [[Податотека:1782_-_Milano_-_Museo_preistorico_-_Ricostruzione_di_telaio_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto,_14-Feb-2009.jpg|мини| Реконструкција на првобитниот разбој (Музеј на [[праисторија]]та во Милано)]] Овој тип на разбој е присутен кај повеќето антички народи. Се среќава во [[Скандинавија]], [[Стара Грција]], [[Индија]], [[Северна Америка]] ([[Американски староседелци|Индијанци]]), Пуебло Индијанци, [[Египет]], [[Перу]], итн. Софистицираните вертикални разбои сега се користат за изработка на [[Таписерија|таписерии]], [[килим]]и, [[Тепих|теписи]] и [[Простирка|простирки]].<ref name="automatski generisano3">Миланка Николић, Стручна књига Београд ИД – 743621244160 pp. 26.</ref> Подобрувањето на хоризонталниот рачен разбој било постепено. Најпрво бил дополнет со кросно за основата, кросно за ткаенината и [[Брдо (ткаење)|брдо]] (Кина, 1500 - 1000 пр.н.е.), а потоа со [[ништи (ткаење)|ништи]] во кои основата била воведувана за да се формира [[зев]]. [[Разбој|Разбојот со ништи]] претставувал голем чекор во развојот на ткаењето, бидејќи го овозможил првиот покомплексен модел на ткаенини во однос на релјефот, фигурацијата и бојата. Најстариот [[Разбој|разбој со ништи]] датира од 400 година пр.н.е. (Кина).<ref name="automatski generisano1">Миланка Николић, Стручна књига Београд ИД – 743621244160 pp. 27.</ref>. [[Податотека:Razboj_za_tkanje,_muzej_Vojvodine.jpg|мини|Експонат во Музејот на Војводина во Нови Сад]] == Подготовка за ткаење == Подготовка за ткаење вклучува подготовка на [[Основа (ткаење)|основата]] (сновење и воведување во разбојот) и подготовка на [[јаток]]от. Подготовката на [[Основа (ткаење)|основата]] вклучува избор на предиво, техничка пресметка која го одредува бројот на [[Основа (ткаење)|жици на основата]] потребни за да се добие ткаенина со одредена ширина и должина. Точниот број на [[Основа (ткаење)|жици на основата]] се добива кога ширината на ткаенината изразена во cm се множи со бројот на [[Основа (ткаење)|жици]] на 1&nbsp;cm, што зависи од густината (финост, нумерација) на [[Брдо (ткаење)|брдото]]. Пресметувањето на должината на основата го подразбира збирот на саканата должина на ткаенината, процентот на вткаеност и потрошена основа за врзување на кросното за навивање на ткаенината. Дополнително, се одредува редоследот на боите на основните нишки, по што следи постапката на [[Сновење (ткаење)|сновење.]] Подготовка на [[јаток]]от вклучува избор на предиво и премотување на јатокот на [[совалка]].<ref name="automatski generisano10">Миланка Николић, Стручна књига Београд ИД – 743621244160 pp. 53.</ref> Најчесто за [[Основа (ткаење)|основа]] се користи кончено [[предено]], заради јачината и способноста да издржи големо триење и напрегнатост на жиците, а за [[јаток]] може да се користат најразлични материјали во согласност со саканите одлики на ткаенината. За ткаење се користи [[предено]] од влакна од растително потекло ( [[лен]], [[коноп]], [[сисал]], рафија, памук); од животинско потекло ([[свила]], [[волна]], разни животински влакна); вештачки произведени влакна (органско потекло [[Целулоза|- целулоза]] и неорганско потекло - најлон, дралон, перлон, акрил). == Основни принципи на ткаење == [[Податотека:Loom_(50966852447).jpg|лево|мини|267x267пкс| Основа и јаток]] Најважно за процесот на ткаење е жиците на [[Основа (ткаење)|основата]] да се држат оптегнати, така што да лежат во линија во една рамнина. Основните аспекти на рачното ткаење останаа непроменети до ден-денес. Со зголемената употреба на [[свила]] и [[Памук|памучно]] [[предено]], постепено во употреба влегуваат две кросна (вратила) преку кои е намотана [[Основа (ткаење)|основата]], која сега се поставува хоризонтално. На краевите на секое кросно е врзана врвца во облик на јамка. Едната јамка се врзана околу дрво, а другата околу половината на ткајачот. Со потпирањето назад на јамката или појасот, ткајачот ја затегнувал основата и ја менувал затегнатоста на жиците според негова желба. [[Податотека:NSRW_Story_of_Wool_-_weaving_the_serape_in_Mexico.jpg|мини| Ткаење [[пончо]] во Мексико (околу 1914 година)]] Пред ткаење на [[разбој]] со хоризонтално поставена [[Основа (ткаење)|основа]], жиците на основата се поставуваат на [[Основен и стоковен валјак|основиното кросно]] (основна осовина), поминуваат преку основиниот мост (мост на основата) и помеѓу две шипки за вкрстување, па се воведуваат во [[Ништи (ткаење)|ништите]], [[Брдо (ткаење)|брдото]], и се врзуваат на [[Кросно|ткаенинското кросно]].<ref name="automatski generisano8">Миланка Николић, Стручна књига Београд ИД – 743621244160 pp. 31.</ref> Процесот на создавање ткаенина на [[разбој]]от вклучува низа континуирани дејства како што се: формирање [[зев]] (подигање и спуштање на [[Ништи (ткаење)|ништите]]), провирање на [[јаток]]от низ отворениот зев, постепено затворање на зевот, набивање на јатокот со брдото до линијата на создадената ткаенина, намотување на новосоздадено парче ткаенина ткаенинското кросно и одмотување на основата од основиното кросно за онолку колку што е потрошено за време на процесот на ткаење.<ref name="automatski generisano5">Миланка Николић, Стручна књига Београд ИД – 743621244160 pp. 20.</ref> == Преплетување на ткаенините == [[Податотека:Hand_loom_Maker.jpg|лево|мини|250x250пкс| Различни геометриски [[Саид (ткаење)|дезени од Горен Египет]], ткаени со техника и на рачни разбои кои не се променети од времето на Стариот Египет]] Преплетите ја сочинуваат конструкцијата на ткаенината, т.е. тие го претставуваат начинот на вкрстување на [[Основа (ткаење)|основата]] и [[јаток]]от (нивната меѓусебна положба во ткаенината) и ја одредуваат конструкцијата на ткаениот материјал.<ref>[https://collection.cooperhewitt.org/objects/18482983/images/ Samples, Figuratione, 1973 | Images | Objects | Collection of Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum{{Ботовски наслов}}]</ref> Освен тоа, покрај [[предено]]то што се користи за [[Основа (ткаење)|основа]] и [[јаток]]от, и преплетите, исто така, влијаат на изгледот и особините на ткаенината. Преплетувањето се определува според големината на односот (R) на основата или јатокот, што претставува најмал број на различно поврзување на жици на [[Основа (ткаење)|основата]] на површината (лицето на ткаенината), може да се види кој систем е повеќе застапен, што го дефинира ткаењето како основино (доминантна основа), јаточно (доминантен јатокот) и еднакво (и двата системи се подеднакво застапени).<ref name="automatski generisano9">Миланка Николић, Стручна књига Београд ИД – 743621244160 pp. 61.</ref> [[Податотека:LA2-Blitz-0043_Bindungen.JPG|мини|Различни шеми на преплетување]] Покрај оваа поделба, преплетите може да се поделат во пет различни групи, и тоа: основни (платно, кепер и атлас), изведени (рипс, панама, појачан, повеќекратен, скршен, одземен, мрежест, засенчен кепер), комбиниран, жаккар и сложени преплети. Сите наведени преплетувања се графички прикажани на посебен тн. [[ткајачка хартија]] која се одликува со квадратна поделба, каде што вертикалните колони ја претставуваат основата, а хоризонталните колони - јатокот. Цртањето на преплетите во [[Ткаење хартија|ткајачката хартија]] се врши на одреден начин, така што местото каде што основата е на лицето на ткаенината се означува со полно поле или некој знак, додека местото на јатокот, на лицето на ткаенината, останува празна на цртежот.<ref name="automatski generisano2">Миланка Николић, Стручна књига Београд ИД – 743621244160 pp. 62.</ref><center> '''Различни дезени на ткаенини'''<gallery> Houndstooth check weave.png|[[Пепито дезен]] Vichykaro Patrone.png|[[Гингам (ткаенина)|Гингам дезен]] Glen Plaid aka Prince of Wales check pattern.JPG|[[Пренс де гал (дезен)|Пренс де гал]] PinkArgyle.svg|[[Аргил (дезен)|Аргил дезен]] Herringbone.jpg|[[Рибја коска (дезен)|Рибја коска]] Weeftechniek.jpg|Сложена шема на ткаење на [[дамаст]] (жакар) </gallery></center> == Поврзано == * [[Килим]] * [[Дамаст]] * [[Мутавџија]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Уметност и техника ручног ткања Миланка Николић, Стручна књига Београд 1999 ИД – 743621244160 * Living with Decorative Textiles, Nicholas Barnard, James Merrell, THAMES & HUDSON. 1995.  978-0-500-27821-5. * Weaving & spinning / Ručno tkanje (prevod i obrada Margareta Legaš) - Mladost Zagreb 1977. Weaving & spinning / [edited by Yvonne Deutch]. London [etc.] Marshall Cavendish. 1977.  978-0-525-70070-8. == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=hw8X3f-V6Eo Вредната Гордана ја продолжува традицијата за ткаење на разбој] на Јутјуб * [https://www.youtube.com/watch?v=zmXPXitlEoo Razotkrivanje zaborava: Razboj] на Јутјуб * http://www.vibilia.rs/srpski/izvestaj/0505/rucno-tkanje_review09-03_110305.pdf{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.veljkomilkovic.com/Docs/Veljko_Milkovic_Moguc_izum_veci_od_tocka.pdf * https://www.britishmuseum.org/pdf/BMTRB_5_Higgitt_et_al.pdf * https://archive.org/stream/historyprinciple00barluoft#page/n17/mode/2up * https://collection.cooperhewitt.org/objects/18482983/images/ [[Категорија:Ткаење]] bne896e127aadrne2yxygocjm1jmfn0 Стерјо Дачов 0 1289618 5625289 5335420 2026-09-08T12:18:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625289 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Стерјо Дачов|image_name=Steriodachov1951.jpg|роден-дата=[[1917]] година|роден-место=[[Старичани]], [[Кралство Грција]]|народност=[[Македонци|Македонец]]|lbl2=}} '''Стерјо Дачов''' ({{роден|||1917}} во {{роден во|Старичани}}, [[Костурско]] — ?) — [[Македонци|македонски]] национален деец, учесник во НОБ од Егејскиот дел на Македонија и учесник во Граѓанската војна во Грција.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=143}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|first=Јован Павловски и други|publisher=МИ-АН|year=2002|isbn=9989-613-28-1|location=Скопје|pages=84}}</ref> == Животопис == Се вклучил во комунистичкото движење во периодот помеѓу двете светски војни. За време [[НОБ]] бил политички комесар на резервен баталјон на [[Грчка народноослободителна армија|ЕЛАС]] (1943-1944), секретар на Окружниот комитет на [[Комунистичка организација на Егејска Македонија|КОЕМ]] за [[Костурско]] (1945-1946), а во [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна]] бил политички комесар на баталјон на [[Демократска армија на Грција|ДАГ]] (1947-1949).<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=2009|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=432|oclc=499142958}}</ref> На [[20 јуни]] [[1949]] година, по барање на [[Никос Захаријадис]], бил одржан вонреден состанок на раководството на [[Народноослободителен фронт|НОФ]]-[[Комунистичка организација на Егејска Македонија|КОЕМ]], односно актив на [[Комунистичка организација на Егејска Македонија|КОЕМ]] во една пештера надвор од селото [[Вињани]], мeѓу селата [[Орово]] и [[Нивици]], Преспанско. НА овој состанок покрај кадрите на КОЕМ, учествувале и лица од редовите на ДАГ, меѓу кои бил и Срејо Дачов.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.pollitecon.com/Assets/Ebooks/Paskal-Mitrevski-i-Negovoto-Vreme-1912-1978.pdf|title=Паскал Митревски и неговото Време (1912-1978)|last=Мамуровски|first=Ташко|publisher=Risto Stefov Publications|year=5 март, 2016|location=Канада (e-book edition)|pages=135}}</ref> Од април [[1952]] до јуни [[1956]] година, бил член на Претседателството на организацијата ''„Илинден“'' на [[Македонци|Македонците]] од [[Егејска Македонија|егејскиот дел на Македонија]] во [[Источна Европа|источноевропските земји]].<ref name=":0" /> Бил дел од Редакцијата на списанието „''Илинден“'' (1952-1956), печатено на [[македонски јазик]], печатено во [[Романија]]. Претставувало орган на Централниот совет на организацијата „Илинден“. Бил печатен на [[македонски јазик]] со [[кирилица]], употребувајќи и [[Руска азбука|руски букви]], на формат 16,5 х 25,5 см. Списанието од август [[1952]] година излегувло на четиринаесетина страници и тоа како периодично гласило. Покрај Стерјо Дачов во Редакцијата биле ѝ д-р [[Ѓорѓи Неделков]], [[Ставре Кочов]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mn.mk/iselenici-region/14449|title=Информативни гласила со името „Илинден“ во Европа (30)|work=Македонска нација|language=mk-mk|accessdate=2022-01-31|archive-date=2022-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220131194914/http://www.mn.mk/iselenici-region/14449|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{DEFAULTSORT:Дачов, Стерјо}} [[Категорија:Македонски борци]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Македонци во Грчката граѓанска војна]] j5rexz0i0xnxkjs1bqdkg22vd61qcca Стефан Дедов 0 1289806 5625291 5611972 2026-09-08T12:31:19Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625291 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност|име=Стефан Јакимов Дедов|image_name=Stefan Dedov.jpg|роден-дата=[[28 октомври]] [[1869]]|роден-место=[[Охрид]], [[Македонија]]|починал-дата=[[19 септември]], [[1914]] година|починал-место=[[Софија]], [[Бугарија]]|националност=[[Македонец]]|починал-причина=Убиен од [[ВМРО (Автономистичка)]] на [[Тодор Александров]], по нарачка на [[Бугарија|Бугарската влада]].}} '''Стефан Јакимов Дедов''' ({{роден|28|октомври|1869}} во {{роден во|Охрид|}} — {{починат|19|септември|1914}} во {{Починат во|Софија|Бугарија}}) — [[Македонија|македонски]] национален деец, организатор на македонскиот клуб со читалиште во [[Белград]]<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|first=Јован Павловски и други|publisher=МИ-АН|year=2002|isbn=9989-613-28-1|location=Скопје|pages=85}}</ref> и сопственик на неговиот орган ''„[[Балкански гласник|Балкански гласник“]]'' (1902 година), којшто прв јавно го прокламирал [[Македонски јазик|македонскиот литературен јазик]] со фонетскиот правопис.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=145}}</ref> == Животопис == Се школувал во [[Охрид]] и учителствувал во [[Етничка Македонија|Македонија]]. Работел како телеграфско-поштенски чиновник во Берковица и [[Русе]]. Одржувал постојано врски со сепаратистичките македонски кружоци во [[Битола]], [[Ресен]] и [[Охрид]]. Во [[1898]] година се преселил со своето семејство во [[Белград]], каде почнал да студира на Правниот факултет ([[1898]]-[[1902]])<ref name=":1" /> и ги организирал [[Македонци|македонските]] емигранти и печалбари во посебни македонски асоцијации.<ref name=":0" /> [[Податотека:Balkanski Glasnik 1, 7 July 1902.jpg|left|thumb|Првиот број на весникот ''Балкански гласник'', 7 јули 1902.]] Откако го издал ''„[[Балкански гласник|Балкански гласник“]],'' во којшто прв пат биле изложени програмските основи на ''новото македонско национално движење'': Македонците како посебна совенска нација, македонскиот како одделен литературен јазик со фонетски правопис, Охридската архиепископија како македонска национална црква и Македонија како автономна или самостојна балканска држава или пак како рамноправна единица на балканска федерација или конфедерација. Кога Македонскиот клув подготвил меморандум за Македонија до големите сили, организаторите биле жестоко нападнати од печатот и изгонети од Србија.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=2009|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=440|oclc=499142958}}</ref> По забраната на клубот, заедно со [[Дијамандија Мишајков]] заминал во [[Санкт Петербург]] и станал член-основач на [[Македонско научно-литературно другарство во Санкт Петербург|Македонското научно литературно другарство]] ([[28 октомври]], [[1902]] година) и соавтор на првата македонска комплетна национално-ослободителна програма во вид на ''[[Меморандум до Владата на Русија]]'' ([[12 ноември]], [[1902]] година).<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Откако го формирал [[Македонско научно-литературно другарство во Санкт Петербург|Македонското научно литературно другарство]] и по средбите со високите кругови на Русија, заминал во [[Софија]], а паралелно со него [[Дијамандија Мишајков|Мишајков]] заминал за [[Битола]], за да го подготвува теренот за отворање македонски училишта за престојното [[Илинденско востание]].<ref name=":2" /> Таму ги издава неофицијалните органи на другарството: „[[Балкан (весник)|Балкан“]] (1903) и [[Куриер (весник)|„Куриер“]] ([[1904]]).<ref name=":0" /> Бил соработник на весникот [[Автономна Македонија (белградски весник)|„Автономна Македонија“]],<ref name=":1" /> истовремено го помогнал и печатењето на книгата „''[[За македонцките работи|За македонцките работи]]''“ на [[Крсте Петков Мисирков]] (1903) и соработувал во софискиот печат (весниците „Ден“ и „Балкански куриер“), најчесто под псевдонимот ''Ридски'' или ''Р''.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Убиен е од страна на соработникот (четник) на [[Тодор Александров]], [[Славе Иванов]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tvnova12.mk/2021/09/na-19-ti/|title=НА 19 СЕПТЕМВРИ 1914 ВО СОФИЈА Е УБИЕН СТЕФАН ЈАКИМОВ ДЕДОВ, ПРВ ГО ПРОКЛАМИРА МАКЕДОНСКИОТИТЕРАТУРЕН ЈАЗИК СО ФОНЕТСКИ ПРАВОПИС|date=2021-09-19|work=ТВ НОВА 12|language=mk-MK|accessdate=2022-02-02|archive-date=2022-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202221734/https://tvnova12.mk/2021/09/na-19-ti/|url-status=dead}}</ref> а по наредба на бугарската влада.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Една улица во [[Скопје]] е именувана по него.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wikimapia.org/street/18729838/mk/%D0%A1%D1%82%D0%B5%D1%84%D0%B0%D0%BD-%D0%88%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2-%D0%94%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2|title=Стефан Јакимов-Дедов - Скопје|work=wikimapia.org|accessdate=2022-02-02}}</ref> == Поврзано == * [[Македонско научно-литературно другарство во Санкт Петербург|Македонско научно литературно другарство]] * [[Крсте Петков Мисирков]] * [[Дијамандија Мишајков]] == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Д-р Блаже Ристовски, ''Крсте Петков Мисирков (1874-1926). Прилог кон проучувањето на развитокот на македонската национална мисла''. Скопје, 1966, стр. 61-811 * Д-р Блаже Ристовски, ''Димитрија Чуповски (1878-1940) и Македонското научно литературно другарство во Петроград'', I, 1978. стр.172-177 == Надворешни врски == * [http://www.mn.mk/makedonski-legendi/3425 Стефан Јакимов Дедов]{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.ohridnews.com/95-godini-od-smrtta-na-ohriganetsot-stefan-jakimov-dedov/ 95 години од смртта на охриѓанецот Стефан Јакимов Дедов] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дедов, Стефан}} [[Категорија:Македонски дејци]] [[Категорија:Убиени по наредба на Тодор Александров]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] symma97ps6guvi0t1o7arwqaxgasrj6 Стефани Брукс 0 1295261 5625294 5537051 2026-09-08T12:51:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625294 wikitext text/x-wiki '''Стефани Брукс''' (родена [[1970]] година) е [[Соединети Американски Држави|американска]] уметничка позната по нејзините концептуални и текстуални уметнички дела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2000/09/29/arts/art-in-review-stephanie-brooks.html|title=ART IN REVIEW; Stephanie Brooks|last=Johnson|first=Ken|date=29 September 2000|publisher=}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Br43AQAAIAAJ|title=New Art Examiner|publisher=Chicago, Pennsylvania, and Washington, D.C. New Art Associations|year=1998}}</ref> Нејзината работа е вклучена во колекцијата на Музејот на американската уметност Витни<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whitney.org/artists/11291|title=Stephanie Brooks|work=www.whitney.org}}</ref> и Музејот на современа уметност, Чикаго.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mcachicago.org/Collection/Items/1999/Stephanie-Brooks-Directory-3-1999|title=Stephanie Brooks, Directory (3), 1999|work=MCA|accessdate=2022-03-14|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413074840/https://mcachicago.org/Collection/Items/1999/Stephanie-Brooks-Directory-3-1999|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://stephaniebrooks.com/home.html Официјална веб страна] {{Биографија-никулец}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Американски жени уметници од 21 век]] [[Категорија:Жени-уметници]] hvsesu5m2g9a8t1lzhjisfmapyjtxzv Хенриета Лакс 0 1298109 5625438 5034385 2026-09-08T20:09:26Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: канцер → рак (2) 5625438 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Henrietta Lacks statue, Bristol, RHS.jpg|мини|Бронзена статуа од Хенриета Лакс откриена во 2021 година на Универзитетот во Бристол (Велика Британија)]] '''Хенриета Лакс''' (1 август 1920 – 4 октомври 1951) била [[Афроамериканци|Афроамериканка]]<ref>{{cite web |last1=Butanis |first1=Benjamin |title=The Legacy of Henrietta Lacks |url=https://www.hopkinsmedicine.org/henriettalacks/index.html |website=Johns Hopkins Medicine|access-date=August 2, 2018}}</ref> од чии [[рак-клетки]] е добиена клеточната линија [[HeLa]], првата [[бесмртна клеточна линија|бесмртна хумана клеточна линија]] и една од најзначајните клеточни линии во медицинските истражувања. Бесмртана клеточна линија се размножува неограничено под одредени услови, а HeLa клеточната линија продолжува да биде извор на непроценливи податоци до ден денешен.<ref>{{cite magazine |last1=Zielinski|first1=Sarah|title=Cracking the Code of the Human Genome. Henrietta Lacks' 'Immortal' Cells|url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/henrietta-lacks-immortal-cells-6421299/|magazine=Smithsonian |date=January 2, 2010 |access-date=December 31, 2016}}</ref> Лакс не била <!-- Please DO NOT change the following word to "unwilling". Unwillingness requires awareness of what is happening; unwittingness means lack of that awareness-->свесна дека се искористени клетките добиени со [[биопсија]] за време на нејзиниот третман на [[цервикален рак]] во болницата [[Џонс Хопкинс]] во [[Балтимор|Балтимор, Мериленд]], САД, во 1951. Овие клетки потоа биле [[микробиолошка култура|култивирани]] од страна на [[Џорџ Ото Геј]], кој ја создал клеточната линија позната како HeLa, која сè уште се користи во [[медицинските истажувања]].<ref>{{cite news |first=Denise | last=Grady|title=A Lasting Gift to Medicine That Wasn't Really a Gift |url=https://www.nytimes.com/2010/02/02/health/02seco.html |newspaper=[[The New York Times]] |date=February 1, 2010 |access-date=August 19, 2012}}</ref> Како што била тогашната пракса, не била noтребна согласност за култивирање на клетките добиени од третманот на Лакс. Во согласност со денешните стандарди, ниту таа ниту нејзиното семејство не добиле компензација за нивното извлекување и или употреба. И покрај тоа што некои информации за потеклото на HeLa клеточната линија биле познати на истажувачите после 1970, семејството на Лакс дознало за тоа во 1975. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американци]] [[Категорија:Родени во 1920 година]] [[Категорија:Починати во 1951 година]] bliycnjf2jjfehw1lticab1c61v51wk Семјуел Фредерик Греј 0 1299230 5625659 5612284 2026-09-09T07:45:31Z Виолетова 1975 /* Поврзано */ 5625659 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Samuel_Frederick_Gray_-_Royal_Botanic_Gardens,_Kew.jpg|мини|Семјуел Ф. Греј]] '''Семјуел Фредерик Греј''' ({{роден на|10|декември|1766}} - {{починат на|12|април|1828}}) — британски [[Ботаника|ботаничар]], [[Микологија|миколог]] и [[Фармакологија|фармаколог]]. Тој бил татко на зоолозите [[Џон Едвард Греј]] и [[Џорџ Роберт Греј]]. == Заднина == Тој бил син на Семјуел Греј, лондонски семкар. Тој не добил никакво наследство, и откако не успеал да се квалификува во полето на медицината, тој се префрлил на медицинско и ботаничко пишување. Се оженил со Елизабет Форфејт во 1794 година и се преселил во [[Волсoл]], [[Стафордшир]], каде што основал канцеларија за анализа пред да се пресели назад во Лондон во 1800 година. Тој основал и свој аптекарски бизнис во [[Вапинг]], кој за жал пропаднал по неколку години. Потоа, се сметало дека се одржувал финансиски со пишување и предавање.<ref name="auto">{{cite ODNB|id=11353|title=Gray, Samuel Frederick|first=Janet|last=Browne}}</ref> == Медицински записи == Греј ја напишал книгата ''Додаток на фармакопеја,'' објавена во 1818 година, со неколку последователни изданија.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/supplementtophar00grayuoft|title=A supplement to the Pharmacopia, and treatise on pharmacology in general : including not only the drugs and preparations used by practitioners of medicine, but also most of those employed in the chemical arts : together with a collection of the most useful medical formulæ ...|last=Gray|first=Samuel Frederick|date=1836|publisher=London : Longman, Rees, Orme, Brown, Green, and Longman|others=Gerstein – University of Toronto}}</ref> Во 1819 година, тој станал ко-уредник на ''Медицинскиот репозиториум во Лондон'', на кој придонел многу статии поврзани со медицината, ботаниката и многу други теми. Во 1823, тој ја објавил ''Елементите на фармацијата,'' и, во 1828 година, ''Оперативниот хемичар'', двете практични референтни дела. == ''Природното уредување на британските растенија'' == Негово најпознато дело е ''Природното уредување на британските растенија'', објавено во два тома во 1821.<ref>Samuel Frederick Gray {{Google books|grKEzaOJis0C|A natural arrangement of British Plants, according to their relations to each other, Volume 2 (1821)}}</ref><ref>Samuel Frederick Gray {{google books|grKEzaOJis0C|A natural arrangement of British Plants, according to their relations to each other, Volume 2 (1821)}}</ref> Авторството е спорно, а неговиот син, Џон Едвард Греј, подоцна тврдел дека тој го завршил најголемиот дел од работата, но тоа не било поддржано од неговиот внук. Самата книга е иновативна, бидејќи е првата британска флора што го употребила природниот систем на класификација на растенијата на [[Антоан Лоран де Жисје]], што е всушност подобрување на вештачката класификација на [[Карл Линеј|Линеј.]] Веројатно поради тоа тој бил слабо прифатен од конзервативните [[Ботаничар|ботаничари]] од тоа време. ''Природното уредување на британските растенија'', исто така, вклучува и значителни делови за [[Габа|габи]], потоа класифицирани како [[Криптогам|криптогамични]] растенија, воведувајќи многу нови [[Род (биологија)|родови]], вклучувајќи ''[[Auriscalpium]]'', ''[[Coltricia]]'', ''[[Leccinum]]'' и ''[[Steccherinum]]'', кои и денес се употребуваат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indexfungorum.org/Names/Names.asp|title=Index Fungorum - Search Page|work=www.indexfungorum.org}}</ref> И покрај признатата [[Ботаничка номенклатура|номенклатурна]] важност на книгата денес, таа била запоставена од страна на британските ботаничари по нејзиното објавување, поради „нејзиниот идиосинкразии, антилинески карактер, неортодоксната номенклатура, тесните концепти и современото непријателство кон наводниот автор Р. А. Солсбери“.<ref name="Stearn 1821">{{Наведено списание|last=Stearn, William T.|year=1989|title=S. F. Gray's "Natural Arrangement of British Plants" (1821)|url=https://archive.org/details/plant-systematics-and-evolution_1989_167_1-2/page/22|journal=Plant Systematics and Evolution|volume=167|issue=1|pages=22–34|doi=10.1007/BF00936544}}</ref> {{botanist|Gray|Gray, Samuel Frederick}} == Наводи == {{Наводи}} == Литература == {{refbegin}} * {{cite book|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &c. 2 vols.|last=Греј|first=Семјуел Фредерик|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy|year=1821|location=London}} {{refend}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Греј, Семјуел Фредерик}} [[Категорија:Починати во 1828 година]] [[Категорија:Родени во 1766 година]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] [[Категорија:Англиски миколози]] pzfinjuy7sbeibnc6b5yxfnwrz1v70y ХЕК Париз 0 1303809 5625780 5353212 2026-09-09T11:48:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625780 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Chateau, HEC Paris, Jouy-en-Josas, South view 20160501 1.jpg|thumb|right|250px]] '''ХЕЦ Париз''' или едноставно '''ХЕЦ''' e универзитет во [[Париз]], [[Франција]]. Претставува еден од најпрестижните и најелитните Универзитети и е член на таканаречената Paris Tech, основан во 1881 година.<ref>[https://poetsandquants.com/2022/06/13/french-schools-dominate-new-financial-times-ranking/ French Schools Dominate New Financial Times Ranking]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.hec.edu HEC Paris] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190201015854/http://www.hec.edu/ |date=2019-02-01 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Универзитети во Париз]] repaa5eqpm5e88l7ojifaseop57czaj ФК Милан сезона 2022-2023 0 1305218 5625589 5543805 2026-09-09T06:00:09Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625589 wikitext text/x-wiki {{Infobox Football club season | клуб = [[ФК Милан|Милан]] | сезона =[[Серија А 2022-2023|2022-2023]] | тренер = [[Стефано Пиоли]] | mgrtitle = Тренер | претседател = [[Паоло Скарони]] | стадион = [[Сан Сиро]] | првенство = [[Серија А]] | првенство резултат = [[Серија А 2022-2023|''4-то'']] | куп1 = [[Куп на Италија во фудбал|Куп на Италија]] | куп1 резултат = [[Куп на Италија во фудбал 2022-2023|16-финале]] | куп2 = [[Лига на шампиони во фудбал|Лига на шампиони]] | куп2 резултат = [[Лига на шампиони во фудбал 2022-2023|''Полуфинале'']] | најдобар стрелец во лигата = <br> [[Рафаел Леао]] (15) | најдобар стрелец за сезоната = <br> Оливје Жиру (18) | highest attendance = 75,530 против [[ФК Јувентус|Јувентус]], 8 октомври 2022, Серија A | lowest attendance = 61,341 против [[ФК Динамо Загреб|Динамо Загреб]], 14 септември 2022, Лига на шампиони | average attendance = |pattern_la1 = _milan2223h |pattern_b1 = _milan2223h |pattern_ra1 = _milan2223h |pattern_sh1 = _milan2223h |pattern_so1 = _milan2223h |leftarm1 = 000000 |body1 = 000000 |rightarm1 = 000000 |shorts1 = 000000 |socks1 = 000000 |pattern_la2 = _milan2223a |pattern_b2 = _milan2223a |pattern_ra2 = _milan2223a |pattern_sh2 = _milan2223a |pattern_so2 = _milan2223a |leftarm2 = FFFFFF |body2 = FFFFFF |rightarm2 = FFFFFF |shorts2 = FFFFFF |socks2 = FFFFFF | претходна сезона = [[ФК Милан сезона 2021-2022|2021-22]] | следна сезона = [[ФК Милан сезона 2023-2024|2023-24]] }} '''Сезоната 2022-2023 година''' — 124-ра сезона во историјата на [[ФК Милан]] и нивната 89-та во најсилното италијанско фудбалско првенство. Милан се натпреварувал во [[Серија А]], [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]] и во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]]. Милан исто така се квалификувал во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампиони]], каде стигнал до полуфиналето. == Играчи == {{updated|4 јуни 2023}}.<ref>{{cite web |title=First Team 2022/23 |url=https://www.acmilan.com/en/teams/men-first-team/all |publisher=A.C. Milan |access-date=13 August 2022}}</ref> {|class="wikitable sortable" |- !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center"|{{abbr|Број|Број}} !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center"|Име !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center"|{{abbr|Нац.|Националност}} !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center"|Позиција !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center"|Дата на раѓање (години) !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Потпишал<br>во !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Крај на<br>договор !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Потпишал од !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Цена <br>на трансфер !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| {{abbr|Заб.|Забелешка}} !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| {{abbr|Натп.|Натпревари}} !style="background:#c90c0f; color:white; text-align:center;"| Голови |- ! colspan="12" style="background:#000; color:white; text-align:center;"| Голмани |- |style="text-align:right"|'''1''' |[[Чиприан Татарушану]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ROM}} |[[Голман (фудбал)|GK]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1986|2|9}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{fbaicon|FRA}} [[ФК Лион|Лион]] |style="text-align:right"|€500,000 | |39 |0 |- |style="text-align:right"|'''16''' |[[Мајк Мењан]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|FRA}} |[[Голман (фудбал)|GK]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1995|7|3}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2026 |style="text-align:left"|{{fbaicon|FRA}} [[ФК Лил|Лил]] |style="text-align:right"|€13,000,000 | |69 |0 |- |style="text-align:right"|'''83''' |[[Антонио Миранте]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[Голман (фудбал)|GK]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1983|07|8}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ITA}} [[ФК Рома|Рома]] |style="text-align:right"|слободно | |0 |- ! colspan="12" style="background:#000; color:white; text-align:center;"| Одбрана |- |style="text-align:right"|'''2''' |[[Давиде Калабрија]] (C.) |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[одбрана (фудбал)|RB]] / [[одбрана (фудбал)(фудбал)|LB]] / [[среден ред (фудбал)|CM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1996|12|6}} |style="text-align:center"|2015 |style="text-align:center"|2025 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ITA}} [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] |style="text-align:right"|слободно |Од [[ФК Милан Примавера|Примавера]] |218 |8 |- |style="text-align:right"|'''5''' |[[Фоде Бало-Туре]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|SEN}} |[[одбрана (фудбал)(фудбал)|LB]] / [[среден ред (фудбал)|LM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1997|1|3}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2025 |style="text-align:left"|{{fbaicon|FRA}} [[ФК Монако|Монако]] |style="text-align:right"|€4,200,000 | |25 |1 |- |style="text-align:right"|'''19''' |[[Тео Ернандес]] (V.C.) |style="text-align:center"|{{знамеикона|FRA}} |[[одбрана (фудбал)(фудбал)|LB]] / [[среден ред (фудбал)|LM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1997|10|6}} |style="text-align:center"|2019 |style="text-align:center"|2026 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ESP}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |style="text-align:right"|€20,000,000 | |167 |23 |- |style="text-align:right"|'''20''' |[[Пјер Калулу]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|FRA}} |[[одбрана (фудбал)|RB]] / [[одбрана (фудбал)|CB]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|2000|06|05}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2025 |style="text-align:left"|{{fbaicon|FRA}} [[ФК Лион|Лион II]] |style="text-align:right"|€480,000 | |101 |4 |- |style="text-align:right"|'''21''' |[[Сержињо Дест]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|USA}} |[[одбрана (фудбал)|RB]] / [[одбрана (фудбал)|LB]] / [[одбрана (фудбал)|RW]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|2000|11|03}} |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{fbaicon|SPA}} [[ФК Барселона|Барселона]] |style="text-align:right"|Free |позајмица |14 |0 |- |style="text-align:right"|'''23''' |[[Фикајо Томори]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ENG}} |[[одбрана (фудбал)|CB]] / [[одбрана (фудбал)|RB]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1997|12|19}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2027 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ENG}} [[ФК Челси|Челси]] |style="text-align:right"|€28,500,000 | |107 |3 |- |style="text-align:right"|'''24''' |[[Симон Кјер]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|DEN}} |[[одбрана (фудбал)|CB]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1989|3|26}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2024 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ESP}} [[ФК Севиља|Севиља]] |style="text-align:right"|€2,500,000 | |96 |1 |- |style="text-align:right"|'''25''' |[[Алесандро Флоренци]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[одбрана (фудбал)|RB]] / [[среден ред (фудбал)|RM]] / [[одбрана (фудбал)|RW]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1991|3|11}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2025 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ITA}} [[ФК Рома|Рома]] |style="text-align:right"|€3,700,000 | |35 |2 |- |style="text-align:right"|'''28''' |[[Малик Тао]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|GER}} |[[одбрана (фудбал)|CB]] / [[одбрана (фудбал)|RB]] / [[одбрана (фудбал)|DM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|2001|08|08}} |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:center"|2027 |style="text-align:left"|{{fbaicon|GER}} [[ФК Шалке 04|Шалке 04]] |style="text-align:right"|€7,000,000 | |24 |0 |- |style="text-align:right"|'''46''' |[[Матео Габија]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[одбрана (фудбал)|CB]] / [[одбрана (фудбал)|RB]] / [[среден ред (фудбал)|DM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1999|10|21}} |style="text-align:center"|2017 |style="text-align:center"|2026 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ITA}} [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] |style="text-align:right"|слободно |Од [[ФК Милан Примавера|Примавера]] |50 |1 |- ! colspan="12" style="background:#000; color:white; text-align:center;"| Среден ред |- |style="text-align:right"|''' 4 ''' |[[Исмаел Бенасер]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ALG}} |[[среден ред (фудбал)|DM]] / [[среден ред (фудбал)|CM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1997|12|1}} |style="text-align:center"|2019 |style="text-align:center"|2024 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ITA}} [[ФК Емполи|Емполи]] |style="text-align:right"|€16,000,000 | |145 |6 |- |style="text-align:right"|'''7''' |[[Јасин Адли]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|FRA}} |[[среден ред (фудбал)|AM]] / [[среден ред (фудбал)|CM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|2000|07|29}} |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:center"|2026 |style="text-align:left"|{{fbaicon|FRA}} [[ФК Бордо|Бордо]] |style="text-align:right"|€8,000,000 | |6 |0 |- |style="text-align:right"|'''8''' |[[Сандро Тонали]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[среден ред (фудбал)|CM]] / [[среден ред (фудбал)|DM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|2000|5|8}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2026 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ITA}} [[ФК Бреша|Бреша]] |style="text-align:right"|€20,000,000 | |131 |7 |- |style="text-align:right"|'''10''' |[[Браим Дијас]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ESP}} |[[среден ред (фудбал)|AM]] / [[одбрана (фудбал)|RW]] / [[одбрана (фудбал)|LW]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1999|08|03}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ESP}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |style="text-align:right"|€3,000,000 |позајмица |112 |14 |- |style="text-align:right"|'''14''' |[[Тимуе Бакајоко]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|FRA}} |[[среден ред (фудбал)|DM]] / [[среден ред (фудбал)|CM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1994|08|17}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ENG}} [[ФК Челси|Челси]] |style="text-align:right"|слободно |позајмица |52 |1 |- |style="text-align:right"|'''32''' |[[Томазо Побега]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|ITA}} |[[среден ред (фудбал)|CM]] / [[среден ред (фудбал)|DM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1999|07|15}} |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:center"|2027 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ITA}} [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] |style="text-align:right"|слободно |Од [[ФК Милан Примавера|Примавера]] |28 |3 |- |style="text-align:right"|'''33''' |[[Раде Круниќ]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|BIH}} |[[среден ред (фудбал)|AM]] / [[среден ред (фудбал)|CM]] / [[среден ред (фудбал)|LM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1993|10|07}} |style="text-align:center"|2019 |style="text-align:center"|2024 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ITA}} [[ФК Емполи|Емполи]] |style="text-align:right"|€8,000,000 | |125 |3 |- |style="text-align:right"|'''40''' |[[Астер Вранкс]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|BEL}} |[[среден ред (фудбал)|CM]] / [[среден ред (фудбал)|DM]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|2002|10|4}} |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{fbaicon|GER}} [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]] |style="text-align:right"|€2,000,000 |позајмица |10 |0 |- |style="text-align:right"|'''90''' |[[Шарл де Кателаре]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|BEL}} |[[среден ред (фудбал)|AM]] / [[напад (фудбал)|ST]] / [[одбрана (фудбал)|RW]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|2001|03|10}} |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:center"|2027 |style="text-align:left"|{{fbaicon|BEL}} [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]] |style="text-align:right"|€32,000,000 | |40 |0 |- ! colspan="12" style="background:#000; color:white; text-align:center;"| Напад |- |style="text-align:right"|'''9''' |[[Оливје Жиру]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|FRA}} |[[напад (фудбал)|ST]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1986|9|30}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ENG}} [[ФК Челси|Челси]] |style="text-align:right"|€1,000,000 | |85 |34 |- |style="text-align:right"|'''11''' |[[Златан Ибрахимовиќ]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|SWE}} |[[напад (фудбал)|ST]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1981|10|3}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2023 |style="text-align:left"|{{fbaicon|USA}} [[Ла Галакси]] |style="text-align:right"|слободно | |163 |93 |- |style="text-align:right"|'''12''' |[[Анте Ребиќ]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|CRO}} |[[одбрана (фудбал)|LW]] / [[напад (фудбал)|ST]] / [[напад (фудбал)|SS]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1993|09|21}} |style="text-align:center"|2019 |style="text-align:center"|2025 |style="text-align:left"|{{fbaicon|GER}} [[ФК Ајнтрахт Франкфурт|Ајнтрахт]] |style="text-align:right"|неоткриено | |113 |29 |- |style="text-align:right"|'''17''' |[[Рафаел Леао]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|POR}} |[[одбрана (фудбал)|LW]] / [[напад (фудбал)|ST]] / [[одбрана (фудбал)|RW]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1999|06|10}} |style="text-align:center"|2019 |style="text-align:center"|2024 |style="text-align:left"|{{fbaicon|FRA}} [[ФК Лил|Лил]] |style="text-align:right"|€28,000,000 | |164 |44 |- |style="text-align:right"|'''27''' |[[Дивок Ориги]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|BEL}} |[[напад (фудбал)|ST]] / [[одбрана (фудбал)|LW]] / [[одбрана (фудбал)|RW]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1995|04|18}} |style="text-align:center"|2022 |style="text-align:center"|2026 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ENG}} [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] |style="text-align:right"|слободно | |36 |2 |- |style="text-align:right"|'''30''' |[[Жуниор Месијас]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|BRA}} ||[[среден ред (фудбал)|AM]] / [[одбрана (фудбал)|RW]] / [[напад (фудбал)|SS]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1991|05|13}} |style="text-align:center"|2021 |style="text-align:center"|2024 |style="text-align:left"|{{fbaicon|ITA}} [[ФК Кротоне|Кротоне]] |style="text-align:right"|€7,100,000 | |69 |12 |- |style="text-align:right"|'''56''' |[[Алексис Салемакерс]] |style="text-align:center"|{{знамеикона|BEL}} |[[одбрана (фудбал)|RW]] / [[одбрана (фудбал)|LW]] / [[одбрана (фудбал)|RB]] |style="text-align:right"|{{birth date and age|df=yes|1999|6|27}} |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2026 |style="text-align:left"|{{fbaicon|BEL}} [[ФК Андерлехт|Андерлехт]] |style="text-align:right"|€7,200,000 | |140 |10 |} ==Трансфери== ===Летен прозорец=== ====Купени==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Трансфер од !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- | {{dts|format=dmy|2022|7|1}} | align=center| {{sortname||DF|Одбрана (фудбал)|c}} | {{знамеикона|ITA}} [[Алесандро Флоренци]] | align=center| {{Age|1991|3|11|2022|6|30}} | {{fbaicon|ITA}} [[ФК Рома|Рома]] | align=center|€2.7M | align=center|Од позајмица до дефинитивно купување |<ref>{{cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2022-07-01/official-statement-alessandro-florenzi|title=OFFICIAL STATEMENT: ALESSANDRO FLORENZI|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|5}} |style="text-align:center"|[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|BEL}} [[Дивок Ориги]] |style="text-align:center"|{{age|1995|4|18|2022|7|5}} |{{fbaicon|ENG}} [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] |style="text-align:center"| слободно |style="text-align:center"| |<ref>{{cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2022-07-05/official-statement-divock-origi|title=OFFICIAL STATEMENT: DIVOCK ORIGI|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|7}} |style="text-align:center"|[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|BRA}} [[Жуниор Месијас]] |style="text-align:center"|{{age|1991|5|13|2022|7|7}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Кротоне|Кротоне]] |style="text-align:center"|€4.5M |style="text-align:center"|Од позајмица до дефинитивно купување |<ref>{{cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2022-07-07/official-statement-messias-junior|title=OFFICIAL STATEMENT: MESSIAS JUNIOR|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|8|2}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|BEL}} [[Шарл де Кателаре]] |style="text-align:center"|{{age|2001|3|10|2022|8|2}} |{{fbaicon|BEL}} [[ФК Клуб Бриж|Клуб Бриж]] |style="text-align:center"|€32M |style="text-align:center"|+ 3M бонуси |<ref>{{cite web|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2022-08-02/official-statement-charles-de-ketelaere|title=OFFICIAL STATEMENT: CHARLES DE KETELAERE|website=acmilan.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/de-ketelaere-al-milan-in-tarda-serata-al-bruges-32-milioni-3-record-per-maldini-massara-1712362|title=де Кателаре al Милан in tarda serata. Al Bruges 32 milioni + 3: record per Малдини-Massara|website=tuttomercatoweb.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|8|29}} |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|GER}} [[Малик Тао]] |style="text-align:center"|{{age|2001|8|8|2022|8|29}} |{{fbaicon|GER}} [[ФК Шалке 04|Шалке 04]] |style="text-align:center"|€5M |style="text-align:center"| |<ref>{{cite web | url=https://www.acmilan.com/it/news/articoli/media/2022-08-29/comunicato-ufficiale-malick-thiaw | title=Malick Thiaw, nuovo acquisto del calciomercato AC Milan: Il comunicato ufficiale|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|9|1}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|POL}} [[Дариуш Сталмак]] |style="text-align:center"|{{age|2005|12|8|2022|9|1}} |{{fbaicon|POL}} [[Горник Забрзе]] |style="text-align:center"|€0.7M |style="text-align:center"|Ќе се приклучат на Примавера |<ref>{{cite web | url=https://www.calciomercato.com/news/milan-ufficiale-preso-stalmach-38706 | title=Milan: Ufficiale, preso Stalmach | website=calciomercato.com | accessdate=2022-09-03 | archive-date=2022-09-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220902174902/https://www.calciomercato.com/news/milan-ufficiale-preso-stalmach-38706 | url-status=dead }}</ref> |} ====Позајмени==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Трансфер од !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2021|7|19}} |style="text-align:center"|[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ESP}} [[Браим Дијас]] |style="text-align:center"|{{age|1999|8|3|2021|7|19}} |{{fbaicon|ESP}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] |style="text-align:center"| €3.0M |style="text-align:center"| обнова на договорот + опција за купување |<ref>{{cite news|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2021-07-19/official-statement-brahim-diaz|title=Official Statement: Браим Дијас|publisher=A.C. Милан|date=19 јули 2021}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|9|1}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|BEL}} [[Астер Вранкс]] |style="text-align:center"|{{age|2002|10|4|2022|9|1}} |{{fbaicon|GER}} [[ФК Волфсбург|Волфсбург]] |style="text-align:center"|€2M |style="text-align:center"| |<ref>{{cite web | url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2022-09-01/official-statement-aster-vranckx| title=OFFICIAL STATEMENT: ASTER VRANCKX|website=acmilan.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|9|1}} |style="text-align:center"|[[одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|USA}} [[Сержињо Дест]] |style="text-align:center"|{{age|2000|11|3|2022|9|1}} |{{fbaicon|SPA}} [[ФК Барселона|Барселона]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"| |<ref>{{cite web | url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2022-09-01/official-statement-sergino-dest| title=OFFICIAL STATEMENT: SERGIÑO DEST|website=acmilan.com}}</ref> |} ====Вратени од позајмица==== <!--In this section should appear ONLY players that will re-join squad. Wherever a player will be sent on loan again or sold definitively, update the "Out" section and remove from this table--> {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Трансфер во !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2022|7|1}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|FRA}} [[Јасин Адли]] |style="text-align:center"|{{age|2000|7|29|2022|7|1}} |{{fbaicon|FRA}} [[ФК Бордо|Бордо]] |style="text-align:center"| |style="text-align:center"| | |- |{{dts|format=dmy|2022|7|1}} |style="text-align:center"|[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|CRO}} [[Антонио Миониќ]] |style="text-align:center"|{{age|2001|5|31|2022|7|1}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Монтеварчи|Монтеварчи]] |style="text-align:center"| |style="text-align:center"| | |- |{{dts|format=dmy|2022|7|1}} |style="text-align:center"|[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Томазо Побега]] |style="text-align:center"|{{age|1999|7|15|2022|7|1}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Торино|Торино]] |style="text-align:center"| |style="text-align:center"| | |} :Вкупен трошок: {{loss}} 39.2M ====Напуштиле==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|{{abbr|Воз.|Возраст}} !style="width:180px"|Трансфер во !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2022|3|29}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|CIV}} [[Франк Кесие]] |style="text-align:center"|{{age|1996|12|19|2022|3|29}} |{{знамеикона|SPA}} [[ФК Барселона|Барселона]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|крај на договор |<ref>{{cite web|url=https://www.milannews24.com/kessie-ufficiale-barcellona-laporta-annuncio-calciomercato/|title=Kessie "ufficializzato" dal Barcellona: l'Annuncio di Laporta|website=МиланNews24|date=29 март 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-barcellona-ecco-franck-kessie-dopo-l-addio-al-milan-contratto-fino-al-2026-1701770 |title=UFFICIALE: Barcellona, ecco Franck Kessie dopo l'addio al Милан. Contratto fino al 2026 |publisher=TUTTOmercatoWEB.com |date=2022-07-04 |accessdate=2022-07-10}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|5|28}} |style="text-align:center"|[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|NOR}} [[Јенс Петер Хауге]] |style="text-align:center"|{{age|1999|10|12|2022|5|28}} |{{fbaicon|GER}} [[ФК Ајнтрахт Франкфурт]] |style="text-align:center"|€10.0M |style="text-align:center"|Од позајмица до дефинитивно купување |<ref>{{cite news|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2022-05-28/official-statement-jens-petter-hauge|title=Official Statement: Jens Petter Hauge|publisher=A.C. Милан|date=28 мај 2022}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|6|30}} |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Габриеле Галарди]] |style="text-align:center"|{{age|2002|2|5|2022|6|30}} |Unattached |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица | |- |{{dts|format=dmy|2022|6|30}} |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Алесио Ромањоли]] |style="text-align:center"|{{age|1995|1|12|2022|6|30}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Лацио|Лацио]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|крај на договор |<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-lazio-arriva-romagnoli-ha-firmato-un-contratto-di-cinque-anni-1705101 |title=UFFICIALE: Lazio, arriva Romagnoli. Ha firmato un contratto di cinque anni |publisher=TUTTOmercatoWEB.com |date=2022-07-12 |accessdate=2022-07-19}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|6|30}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|CRO}} {{знамеикона|ITA}} [[Емир Мурати]] |style="text-align:center"|{{age|2000|3|7|2022|6|30}} |Unattached |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|крај на договор | |- |{{dts|format=dmy|2022|7|2}} |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Марко Босисио]] |style="text-align:center"|{{age|2002|4|18|2022|7|2}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Бари|Бари]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|Од [[ФК Милан Примавера|Примавера]] |<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-bari-dal-milan-ecco-bosisio-arriva-a-titolo-definitivo-e-firma-fino-al-2025-1701111 |title=UFFICIALE: Bari, dal Милан ecco Bosisio: arriva a titolo definitivo e firma fino al 2025 |publisher=TUTTOmercatoWEB.com |date= |accessdate=2022-07-10}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|8}} |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|BRA}} [[Лео Дуарте]] |style="text-align:center"|{{age|1996|7|17|2022|7|8}} |{{знамеикона|TUR}} [[ФК Истанбул Башакшехир|Истанбул Башакшехир]] |style="text-align:center"|€2.0M |style="text-align:center"|Од позајмица до дефинитивно купување |<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-milan-ceduto-leo-duarte-al-basaksehir-a-titolo-definitivo-il-comunicato-1703412 |title=UFFICIALE: Милан, ceduto Leo Duarte al Basaksehir a titolo definitivo. Il comunicato |publisher=TUTTOmercatoWEB.com |date= |accessdate=2022-07-10}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|12}} |style="text-align:center"|[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|SPA}} [[Саму Кастиљехо]] |style="text-align:center"|{{age|1995|1|18|2022|7|1}} |{{знамеикона|SPA}} [[ФК Валенсија|Валенсија]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"| |<ref>{{cite news|url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/media/2022-07-12/official-statement-samuel-castillejo|title=OFFICIAL STATEMENT: SAMUEL CASTILLEJO|publisher=A.C. Милан|date=12 јули 2022}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|15}} |style="text-align:center"|[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} {{знамеикона|CMR}} [[Франк Цаџут]] |style="text-align:center"|{{age|1999|7|28|2022|7|1}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Кремонезе|Кремонезе]] |style="text-align:center"|€0.85M |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-cremonese-dal-milan-arriva-tsadjout-a-titolo-definitivo-1706108 |title=UFFICIALE: Cremonese, dal Милан arriva Tsadjout a titolo definitivo |publisher=TUTTOmercatoWEB.com |date= |accessdate=2022-07-19}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|17}} |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Рикардо Оди]] |style="text-align:center"|{{age|2002|2|20|2022|7|17}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Фјоренцола|Фјоренцола]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web | url=https://www.sportpiacenza.it/calcio/serie-c/calciomercato-fiorenzuola-ufficiale-gli-arrivi-di-oddi-e-sorzi-domenica-test-contro-la-cremonese.html | title=Calciomercato - Fiorenzuola: Ufficiale gli arrivi di Oddi e Sorzi. Domenica test contro la Cremonese }}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|19}} |style="text-align:center"|[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} [[Рикардо Тонин]] |style="text-align:center"|{{age|2001|1|30|2022|7|19}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Фоџа 1920|Фоџа]] |style="text-align:center"|неоткриено |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web | url=https://www.foggiatoday.it/sport/calcio/calciomercato-foggia-ingaggio-riccardo-tonin-milan.html | title=Dal rossonero del Милан a quello del Foggia, ecco Tonin: Arriva a titolo definitivo }}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|22}} |style="text-align:center"|[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Марко Фрегерио]] |style="text-align:center"|{{age|2001|7|16|2022|7|22}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Фоџа 1920|Фоџа]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web | url=https://www.calciofoggia1920.net/marco-frigerio-e-del-foggia/ | title=Marco Frigerio È del Foggia | date=22 јули 2022 }}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|25}} |style="text-align:center"|[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} [[Сабино Сигнориле]] |style="text-align:center"|{{age|2002|2|23|2021|7|25}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Аудаче Керигнола|Аудаче Керигнола]] |style="text-align:center"|неоткриено |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web | url=https://www.milannews24.com/mercato-milan-ceduto-signorile-al-cerignola-e-ufficiale/ | title=Mercato Милан, ceduto Signorile al Cerignola: è ufficiale | date=22 јули 2022 }}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|26}} |style="text-align:center"|[[Голман (фудбал)|GK]] |{{знамеикона|ITA}} [[Алесандро Плицари]] |style="text-align:center"|{{age|2000|3|12|2022|7|26}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Пескара 1936|Пескара]] |style="text-align:center"|€0.2M |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-c/ufficiale-pescara-colpo-fra-i-pali-dal-milan-arriva-plizzari-a-titolo-definitivo-1710045 |title=UFFICIALE: Pescara, colpo fra i pali: dal Милан arriva Plizzari a titolo definitivo |publisher=TUTTOmercatoWEB.com |date=2022-07-26 |accessdate=2022-08-02}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|26}} |style="text-align:center"|[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} [[Габриеле Капани]] |style="text-align:center"|{{age|2000|12|2|2022|7|26}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Тернана|Тернана]] |style="text-align:center"|неоткриено |style="text-align:center"|Од позајмица до дефинитивно купување |<ref>{{cite web | url=https://www.ternananews.it/in-primo-piano/mercato-ternana-sorpresa-all-alleИмеnto-c-e-capanni-64707 | title=MERCATO - Ternana, sorpresa all'alleИмеnto: C'è Capanni }}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|28}} |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|FRA}} {{знамеикона|CMR}} [[Лерој Абанда]] |style="text-align:center"|{{age|2000|6|7|2022|7|28}} |{{fbaicon|BEL}} [[ФК Сераинг (1922)|Сераинг]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web | url=https://www.pianetamilan.it/news-milan/ultime-notizie/milan-leroy-abanda-rescinde-seraing-22-07-2022/ | title=Милан, Leroy Abanda rescinde il contratto: Giocherà per il Seraing }}</ref> |- |30 јули 2022 |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|GRE}} [[Никос Микелис]] |style="text-align:center"|{{age|2001|3|27|2022|7|30}} |{{fbaicon|SPA}} [[ФК Мирандес|Мирандес]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web|author=Redazione DDD |url=https://www.derbyderbyderby.it/calcio-estero/michelis-liberato-dal-milan-il-difensore-greco-al-mirandes-fino-al-2025/ |title=Michelis liberato dal Милан: il difensore greco al Mirandes fino al 2025 - DerbyDerbyDerby |publisher=Derbyderbyderby.it |date=2020-01-05 |accessdate=2022-08-02}}</ref> |- |1 август 2022 |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Лука Станга]] |style="text-align:center"|{{age|2002|1|23|2022|8|1}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Леко 1912|Леко]] |style="text-align:center"|неоткриено |style="text-align:center"|Од [[ФК Милан Примавера|Примавера]] |<ref>{{cite web|url=http://www.calciolecco1912.com/ufficiale-luca-stanga-e-un-nuovo-giocatore-bluceleste// |title=Calcio Lecco 1912 Ufficiale: Luca Stanga è un nuovo giocatore bluceleste |publisher=Calciolecco1912.com |date= |accessdate=2022-08-02}}</ref> |- |9 август 2022 |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|GER}} [[Лени Боргес|Боргес]] |style="text-align:center"|{{age|2001|4|30|2022|8|9}} |Unattached |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|Од [[ФК Милан Примавера|Примавера]] | |} ====Крај на позајмица==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|Години !style="width:180px"|Трансфер во !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |} ====Позајмени==== {|class="wikitable sortable" |- !style="width:110px"|Дата !style="width:30px"|{{abbr|Поз.|Позиција}} !style="width:220px"|Играч !style="width:20px"|Години !style="width:180px"|Трансфер во !style="width:160px"|Износ !style="width:320px" class="unsortable"|Забелешка !style="width:35px"|Извор |- |{{dts|format=dmy|2022|7|7}} |style="text-align:center"|[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} [[Лоренцо Коломбо]] |style="text-align:center"|{{age|2002|3|8|2022|7|7}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Лече|Лече]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-milan-colombo-al-lecce-in-prestito-con-diritto-presente-opzione-di-controriscatto-1703141|title=Ufficiale: Милан, Colombo al lecce in prestito|website=tuttomercatoweb.com}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|16}} |style="text-align:center"|[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|ITA}} [[Марко Насти]] |style="text-align:center"|{{age|2003|9|17|2022|7|16}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Косенца|Козенца]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|Од [[ФК Милан Примавера|Примавера]] squad |<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-cosenza-arriva-marco-nasti-in-prestito-annuale-dal-milan-1706497 |title=UFFICIALE: Cosenza, arriva Marco Nasti in prestito annuale dal Милан |publisher=TUTTOmercatoWEB.com |date= |accessdate=2022-07-19}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|17}} |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Габриела Белоди]] |style="text-align:center"|{{age|2000|9|2|2022|7|17}} |{{знамеикона|ITA}} [[ФК Олбија|Олбија]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web | url=http://www.olbiacalcio.com/news/comunicati/2537/bentornato-gabriele | title=Bentornato Gabriele | date=16 јули 2022 | accessdate=2022-08-17 | archive-date=2022-07-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220717161622/http://www.olbiacalcio.com/news/comunicati/2537/bentornato-gabriele | url-status=dead }}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|17}} |style="text-align:center"|[[Одбрана (фудбал)|DF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Матија Калдара]] |style="text-align:center"|{{age|1994|5|5|2022|7|17}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Специја|Специја]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web|url=https://www.acspezia.com/it/news/ufficiale-mattia-caldara-un-nuovo-giocatore-dello-spezia.23774.html |title=Ufficiale &#124; Матија Калдара è un nuovo giocatore dello Spezia &#124; Spezia Calcio - Sito ufficiale |publisher=Acspezia.com |date= |accessdate=2022-07-19}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|20}} |style="text-align:center"|[[Напад (фудбал)|FW]] |{{знамеикона|BRA}} [[Луан Капани]] |style="text-align:center"|{{age|2000|5|20|2022|7|20}} |{{fbaicon|POR}} [[ФК Естрела да Амадора|Амадора]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web | url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/2--liga/e--amadora/detalhe/estrela-da-amadora-anuncia-luan-capanni-como-13-reforco-para-202223 | title=Estrela da Amadora anuncia Luan Capanni como 13.º reforço para 2022/23 | accessdate=2022-08-17 | archive-date=2022-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220722044506/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/2--liga/e--amadora/detalhe/estrela-da-amadora-anuncia-luan-capanni-como-13-reforco-para-202223 | url-status=dead }}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|7|29}} |style="text-align:center"|[[среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Даниел Малдини]] |style="text-align:center"|{{age|2001|10|11|2022|7|29}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Специја|Специја]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"| |<ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-spezia-ecco-daniel-maldini-arriva-dal-milan-in-prestito-per-una-stagione-1711395 |title=UFFICIALE: Spezia, ecco Даниел Малдини. Arriva dal Милан in prestito per una stagione |publisher=TUTTOmercatoWEB.com |date= |accessdate=2022-08-02}}</ref> |- |{{dts|format=dmy|2022|8|7}} |style="text-align:center"|[[Среден ред (фудбал)|MF]] |{{знамеикона|ITA}} [[Марко Брешанини]] |style="text-align:center"|{{age|2000|1|20|2022|8|7}} |{{fbaicon|ITA}} [[ФК Косенца|Косенца]] |style="text-align:center"|слободно |style="text-align:center"|по враќање од позајмица |<ref>{{cite web |url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-cosenza-depositato-il-contratto-di-brescianini-arriva-in-prestito-dal-milan-1714608 |title= Ufficiale Cosenza: depositato il contratto di Brescianini, arriva in prestito |date= 7 август 2022 |website= tuttomercatoweb.com |language=it |trans-title= Official Cosenza: Brescianini's contract stored, he arrives on loan}}</ref> |} :Вкупно income:{{gain}} €13.05M ===Зимски прозорец=== ==Пријателски натпревари== {{legend2|#CCFFCC|Победа|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#FFFFCC|Нерешено|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#FFCCCC|Пораз|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#FFFFFF|Fixtures|border=1px solid #AAAAAA}} {{Football box collapsible |round = [[Пријателски натпревар]] |date = 13 јули 2022 |time = 17:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score = 3–0 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/training/2022-07-13/three-goals-against-lemine-almenno-in-the-first-run-out-of-the-season |team2 = {{fbaicon|ITA}} [[ФК Лемине Алмено|Лемине Алмено]] |goals1 =[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|8}}<br>[[Анте Ребиќ|Ребиќ]] {{goal|10}}<br>[[Матео Габија|Габија]] {{goal|21}} |goals2 = |stadium = [[Миланело]] |location = [[Карнаго]], Италија |attendance = |referee = |result = W |note = Натпреварот се одиграл во три периоди од по дваесет минути. }} {{Football box collapsible |round = [[Телеком Куп]] |date = 16 јули 2022 |time = 19:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Келн|Келн]] {{fbaicon|GER}} |score = 1–2 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/friendly/2022-07-16/giroud-steers-ac-milan-over-the-line-2-1-in-koln |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 = [[Флоријан Диец|Диец]] {{goal|86}} |goals2 = [[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|16||36}}<br>[[Даниел Малдини|Малдини]] {{yel|90}} |stadium = [[Стадион РајнЕнерџи]] |location = [[Келн]], Германија |attendance = 48,200 |referee = |result = W }} {{Football box collapsible |round = [[Пријателски натпревар]] |date = 23 јули 2022 |time = 18:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Залаегерсег|Залаегерсег]] {{fbaicon|HUN}} |score = 3–2 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/friendly/2022-07-23/ac-milan-lose-3-2-in-hungary |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 = |goals2 =[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|30|пен.}}<br>[[Раде Круниќ|Круниќ]] {{goal|86}} |stadium = [[Арена ЗТЕ]] |location = [[Залаегерсег]], Унгарија |attendance = |referee = |result = L }} {{Football box collapsible |round = [[Пријателски натпревар]] |date = 27 јули 2022 |time = 19:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Волфсбергер|Волфсбергер]] {{fbaicon|AUT}} |score = 0–5 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/friendly/2022-07-27/ac-milan-beat-wolfsberger-in-convincing-fashion |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 = |goals2 =[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|39}} <br>[[Анте Ребиќ|Ребиќ]] {{goal|41}} <br>[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|57}} <br>[[Јасин Адли|Адли]] {{goal|60}} <br>[[Матео Габија|Габија]] {{goal|65}} |stadium = [[Стадион Вертерзе]] |location = [[Клагенфурт]], Австрија |attendance = |referee = |result = W }} {{Football box collapsible |round = [[Пријателски натпревар]] |date = 31 јули 2022 |time = 18:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]] {{fbaicon|FRA}} |score = 0–2 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/friendly/2022-07-31/ac-milan-looking-in-good-form-2-0-in-marseille |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 =[[Матео Гендузи|Гендузи]] {{yel|40}} *[[Исак Туре|Туре]] {{sent off|2|77|78}} |goals2 =[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|11}} <br>[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|28}} <br>[[Анте Ребиќ|Ребиќ]] {{yel|40}} <br>[[Сандро Тонали|Тонали]] {{yel|53}} |stadium = [[Стадион Велодром]] |location = [[Марсеј]], Франција |attendance = |referee = |result = W }} {{Football box collapsible |round = [[Пријателски натпревар]] |date = 6 август 2022 |time = 19:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Виченца|Виченца]] {{fbaicon|ITA}} |score = 1–6 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/friendly/2022-08-06/ac-milan-victorious-in-veneto |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 =[[Алекс Ролфини|Ролфини]] {{goal|1}} *[[Рикардо Каталди|Каталди]] {{yel|17}} *[[Калеб Химинез|Химинез]] {{yel|71}} *[[Марик Џибрил|Џибрил]] {{yel|90}} |goals2 =[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|11}} <br>[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|21}} <br>[[Анте Ребиќ|Ребиќ]] {{goal|30||64}} <br>[[Никола Далмонте|Далмонте]] {{goal|31|с.г.}} <br>[[Фикајо Томори|Томори]] {{goal|50}} |stadium = [[Стадион Римо Менти]] |location = [[Виченца]], Италија |attendance = |referee = Марко Моналди |result = W }} {{Football box collapsible |round = [[Пријателски натпревар]] |date = 7 август 2022 |time = 10:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score = 7–1 |report = https://www.acmilan.com/en/news/articles/training/2022-08-07/the-rossoneri-beat-pergolettese-at-milanello |team2 = {{fbaicon|ITA}} [[ФК Перголетезе]] |goals1 =[[Шарл де Кателаре|де Кателаре]] {{goal|4|пен.|19||25}} <br>[[Марко Лазетиќ|Лазетиќ]] {{goal|27||55}} <br>[[Томазо Побега|Побега]] {{goal|45}} <br>[[Јасин Адли|Адли]] {{goal|73}} |goals2 =[[Федерико Бевилаква|Бевилаква]] {{goal|84}} |stadium = [[Миланело]] |location = [[Карнаџо]], Италија |attendance = |referee = Енрико Маџо |result = W }} ==Натпреварувања== {{Fb overview2 |c=2 |c1=[[Серија А 2022-2023|Серија А]] |fm1=13 август 2022 |lm1=4 јуни 2023 |sr1= 1 |fp1= |w1=1 |d1=0 |l1=0 |f1=4 |a1=2 |c2=[[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Куп на Италија]] |fm2=10–12 јануари 2023 |lm2=TBD |sr2=8-финале |fp2= |w2=0 |d2=0 |l2=0 |f2=0 |a2=0 |c3=[[Суперкуп на Италија 2022|Суперкуп на Италија]] |dm3=18 јануари 2023 |sr3= Финале|fp3= |w3=0 |d3=0 |l3=0 |f3=0 |a3=0 |c4=[[УЕФА Лига на шампиони 2022/23|Лига на шампиони]] |fm4=6–7 септември 2022 |lm4=TBD |sr4=Групна фаза |fp4= |w4=0 |d4=0 |l4=0 |f4=0 |a4=0 |u=13 август 2022 |s=[https://int.soccerway.com/teams/italy/ac-milan/1240/ Soccerway] }} ===Серија А=== {{main|Серија А 2022-2023}} ==== Табела==== {{Табела Серија А 2022-2023|showteam=MIL}} ====Натпревари==== {{Football box collapsible |round = 1 |date = 13 август 2022 |time = 18:30 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 4–2 |report = https://www.legaseriea.it/en/serie-a/match-report/2022-23/UNICO/UNI/1/MILUDI |team2 = [[ФК Удинезe|Удинезe]] |goals1 =[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{goal|12|пен.}}<br>[[Анте Ребиќ|Ребиќ]] {{goal|15||68}}<br>[[Браим Дијас|Брахим]] {{goal|46}} |goals2 = *[[Родриго Бекао|Бекао]] {{goal|2}} *[[Адам Масина|Масина]] {{goal|45+4}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 70,197 |referee = Ливио Маринели |result = W }} {{Football box collapsible |round = 2 |date = 21 август 2022 |time = 20:45 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Аталанта|Аталанта]] |score = 1-1 |report = https://www.legaseriea.it/en/serie-a/match-report/2022-23/UNICO/UNI/2/ATAMIL |team2 = Милан |goals1 =[[Руслан Малиновски|Малиновски]] {{goal|29}} |goals2 =[[Исмаел Бенасер|Бенасер]] {{goal|68}} |stadium = [[Стадион Атлети Аѕури д'Италија|Атлети Аѕури д'Италија]] |location = [[Бергамо]] |attendance = 19,216 |referee = Фабио Мареска |result = D }} {{Football box collapsible |round = 3 |date = 27 август 2022 |time = 20:45 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 2–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/serie-a/match-report/2022-23/UNICO/UNI/3/MILBOL |team2 = [[ФК Болоња|Болоња]] |goals1 =[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|21}} <br>[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|58}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = |referee = |result = W }} {{Football box collapsible |round = 4 |date = 30 август 2022 |time = 18:30 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] |score = 0–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/serie-a/match-report/2022-23/UNICO/UNI/4/SASMIL |team2 = Милан |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Стадион Мапеи]] |location = [[Реџо Емилија]] |attendance = 18,053 |referee = Џовани Ајролди |result = D }} {{Football box collapsible |round = 5 |date = 3 септември 2022 |time = 18:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 3-2 |report = https://www.legaseriea.it/en/serie-a/match-report/2022-23/UNICO/UNI/5/MILINT |team2 = [[ФК Интер|Интер]] |goals1 =[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|28||60}}<br>[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|54}} |goals2 =[[Марсело Брозовиќ|Брозовиќ]] {{goal|21}}<br>[[Един Џеко|Џеко]] {{goal|67}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 75,475 |referee = Даниеле Чифи |result = W }} {{Football box collapsible |round = 6 |date = 11 септември 2022 |time = 20:45 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] |score = 1–2 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/sampdoria-milan-166965 |team2 = Милан |goals1 =[[Филип Ѓуручиќ|Ѓуручиќ]] {{goal|57}} |goals2 =[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|6}}<br>[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|67|пен.}} |stadium = [[Лујџи Ферари (стадион)|Лујџи Ферари]] |location = [[Џенова]] |attendance = 23,049 |referee = Михаел Фабри |result = W }} {{Football box collapsible |round = 7 |date = 18 септември 2022 |time = 20:45 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 1–2 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-napoli-166970 |team2 = [[ФК Наполи|Наполи]] |goals1 =[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|69}} |goals2 =[[Матео Политано|Политано]] {{goal|55|пен.}}<br>[[Џовани Симеоне|Симеоне]] {{goal|78}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 72,573 |referee = Маурицио Маријани |result = L }} {{Football box collapsible |round = 8 |date = 1 октомври 2022 |time = 20:45 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Емполи|Емполи]] |score = 1–3 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/empoli-milan-166978 |team2 = Милан |goals1 =[[Недим Бајрами|Бајрами]] {{goal|90+2}} |goals2 =[[Анте Ребиќ|Ребиќ]] {{goal|79}}<br>[[Фоде Бало-Туре|Бало-Туре]] {{goal|90+3}}<br>[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|90+6}} |stadium = [[Стадион Карло Кастелани|Карло Кастелани]] |location = [[Емполи]] |attendance = 15,497 |referee = Џанлука Аурелијано |result = W }} {{Football box collapsible |round = 9 |date = 8 октомври 2022 |time = 18:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 2–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-juventus-166990 |team2 = [[ФК Јувентус|Јувентус]] |goals1 =[[Фикајо Томори|Томори]] {{goal|45+1}}<br> [[Браим Дијас|Дијаз]] {{goal|54}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 75,530 |referee = [[Даниеле Орсато]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 10 |date = 16 октомври 2022 |time = 20:45 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Хелас Верона|Верона]] |score = 1–2 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/hellas-verona-milan-167006 |team2 = Милан |goals1 =[[Корај Ѓунтер|Ѓунтер]] {{goal|19}} |goals2 =[[Мигуел Велосо|Велосо]] {{goal|9|с.г.}}<br>[[Сандро Тонали|Тонали]] {{goal|81}} |stadium = [[Стадион Маркантонио Бентегоди]] |location = [[Верона]] |attendance = 22,904 |referee = [[Давиде Маса]] |result = W }} {{Football box collapsible |round = 11 |date = 22 октомври 2022 |time = 18:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 4–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-monza-167012 |report = |team2 = [[ФК Монца|Монца]] |goals1 =[[Браим Дијас|Брахим]] {{goal|16||41}}<br>[[Дивок Ориги|Ориги]] {{goal|65}}<br>[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|84}} |goals2 =[[Филипо Ранокија|Ранокија]] {{goal|70}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 72,938 |referee = Ливио Маринели |result = W }} {{Football box collapsible |round = 12 |date = 30 октомври 2022 |time = 20:45 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = [[ФК Торино|Торино]] |score = 2–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/torino-milan-167025 |team2 = Милан |goals1 =[[Кофи Џиџи|Џиџи]] {{goal|35}}<br>[[Алексеј Миранчук|Миранчук]] {{goal|37}} |goals2 =[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|67}} |stadium = [[Олимписки стадион (Торино)|Стадион Гранде Торино]] |location = [[Торино]] |attendance = 26,133 |referee = Росарио Абисо |result = L }} {{Football box collapsible |round = 13 |date = 5 ноември 2022 |time = 20:45 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score = 2-1 |report = |team2 = [[ФК Специја|Специја]] |goals1 =[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{goal|21}}<br>[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|89}} |goals2 =[[Даниел Малдини|Малдини]] {{goal|59}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 71,099 |referee = Михаел Фабри |result = W }} {{Football box collapsible |round = 14 |date = 8 ноември 2022 |time = 20:45[[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = [[ФК Кремонезе|Кремонезе]] |score = 0-0 |report = |team2 = Милан |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Стадион Џовани Зини]] |location = [[Кремона]] |attendance = 14,758 |referee = Антониоп Рапано |result = D }} {{Football box collapsible |round = 15 |date = 13 ноември 2022 |time = 18:00 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score =2-1 |report = |team2 = [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] |goals1 =[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|2}} <br>[[Никола Миленковиќ|Миленковиќ]] {{goal|90+2|с.г.}} |goals2 =[[Антонин Барак|Барак]] {{goal|28}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 73,007 |referee = Симоне Соза |result = W }} {{Football box collapsible |round = 16 |date = 4 јануари 2023 |time = 12:30 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = [[ФК Салернитана|Салернитана]] |score = 1–2 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/salernitana-milan-167062 |team2 = Милан |goals1 = |goals2 =*[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|10}} *[[Сандро Тонали|Тонали]] {{goal|15}} |stadium = [[Стадион Аречи]] |location = [[Салерно]] |attendance = 29,541 |referee = Франческо Форнау |result = W }} {{Football box collapsible |round = 17 |date = 8 јануари 2023 |time = 20:45 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score = 2–2 |report = |team2 = [[ФК Рома|Рома]] |goals1 =[[Пјер Калулу|Калулу]] {{goal|30}}<br>[[Томазо Побега|Побега]] {{goal|77}} |goals2 =[[Рожер Ибањес|Ибањес]] {{goal|87}}<br>[[Тами Абрахам|Абрахам]] {{goal|90+3}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 74,103 |referee = [[Давиде Маса]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 18 |date = 15 јануари 2023 |time = 18:00 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = [[ФК Лече|Лече]] |score = 2–2 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/lecce-milan-167081 |team2 = Милан |goals1 =[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{goal|3|с.г.}}<br>[[Федерико Баширито|Баширито]] {{goal|23}} |goals2 =[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|58}}<br>[[Давиде Калабрија|Калабрија]] {{goal|70}} |stadium = [[Стадион Виа дел маре]] |location = [[Лече]] |attendance = 25,942 |referee = [[Даниеле Орсато]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 19 |date = 22 јануари 2023 |time = 20:45 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = [[ФК Лацио|Лацио]] |score = 4–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/lazio-milan-167091 |team2 = Милан |goals1 = [[Сергеј Милинковиќ-Савиќ|Милинковиќ-Савиќ]] {{goal|4}}<br>[[Матија Ѕакањи|Ѕакањи]] {{goal|38}}<br>[[Луис Алберто (фудбалер 1992)|Луис Алберто]] {{goal|67|пен.}}<br>[[Фелипе Андерсон]] {{goal|75}} |goals2 = |stadium = [[Олимписки стадион (Рим)|Стадион Олимпико]] |location = [[Рим]] |attendance = 45,000 |referee = [[Марко Ди Бело]] |result = L }} {{Football box collapsible |round = 20 |date = 29 јануари 2023 |time = 12:30 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score = 2–5 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-sassuolo-167104 |team2 = [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] |goals1 =[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|24}}<br>[[Дивок Ориги|Ориги]] {{goal|81}} |goals2 =<br>[[Грегуар Дефрел|Дефрел]] {{goal|19}}<br>[[Давиде Фратеси|Фратеси]] {{goal|22}}<br>[[Доменико Берарди|Берарди]] {{goal|30}}<br>[[Арманд Лауренте|Лауренте]] {{goal|47|пен.}}<br>[[Матеус Енрике]] {{goal|79}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 70,428 |referee = Антонио Giua |result = L }} {{Football box collapsible |round = 21 |date = 5 февруари 2023 |time = 20:45 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = [[ФК Интер|Интер]] |score = 1–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/inter-milan-167109 |team2 = Милан |goals1 =[[Лаутаро Мартинес|Мартинес]] {{goal|34}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 75,584 |referee = [[Давиде Маса]] |result = L }} {{Football box collapsible |round = 22 |date = 12 февруари 2023 |time = 20:45 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score = 1–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-torino-167122 |team2 = [[ФК Торино|Торино]] |goals1 =[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|62}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 68,268 |referee = Џовани Ајролди |result = W }} {{Football box collapsible |round = 23 |date = 19 февруари 2023 |time = 18:00 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = [[ФК Монца|Монца]] |score = 0–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/monza-milan-167130 |team2 = Милан |goals1 = |goals2 =[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|31}} |stadium = [[Стадион Бријантео]] |location = [[Монца]] |attendance = 14,012 |referee = Антонио Рапано |result = W }} {{Football box collapsible |round = 24 |date = 26 февруари 2023 |time = 20:45 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score = 2–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-atalanta-167143 |team2 = [[ФК Аталанта|Аталанта]] |goals1 =[[Хуан Мусо|Мусо]] {{goal|25|с.г.}} <br>[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|86}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 72,202 |referee = Маурицио Маријани |result = W }} {{Football box collapsible |round = 25 |date = 5 март 2023 |time = 20:45 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = [[ФК Фјорентина|Фјорентина]] |score = 2–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/fiorentina-milan-167148 |team2 = Милан |goals1 =[[Николас Гонсалес (фудбалер 1998)|Гонсалес]] {{goal|49|пен.}}<br>[[Лука Јовиќ|Јовиќ]] {{goal|87}} |goals2 =[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{goal|90+5}} |stadium = [[Стадион Артемио Франки|Артемио Франки]] |location = [[Фиренца]] |attendance = 40,410 |referee = [[Марко Ди Бело]] |result = L }} {{Football box collapsible |round = 26 |date = 12 март 2023 |time = 20:45 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score = 1–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-salernitana-167162 |team2 = [[ФК Салернитана|Салернитана]] |goals1 =[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|45+1}} |goals2 =[[Булаје Дија|Дија]] {{goal|61}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 71,870 |referee = Федерико Ла Пења |result = D }} {{Football box collapsible |round = 27 |date = 19 март 2023 |time = 20:45 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = [[ФК Удинезe|Удинезe]] |score = 3–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/udinese-milan-167176 |team2 = Милан |goals1 =[[Роберто Переира|Переира]] {{goal|9}}<br>[[Бето (фудбалер 1998)|Бето]] {{goal|45+1}}<br>[[Кингсли Ехизибу|Ехизибу]] {{goal|70}} |goals2 =[[Златан Ибрахимовиќ|Ибрахимовиќ]] {{goal|45+4|pen.}} |stadium = [[Арена Дачија]] |location = [[Удине]] |attendance = 24,992 |referee = Даниеле Довери |result = L }} {{Football box collapsible |round = 28 |date = 2 април 2023 |time = 20:45 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Наполи|Наполи]] |score = 0–4 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/napoli-milan-167183 |team2 = Милан |goals1 = |goals2 =[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|17||59}}<br>[[Браим Дијас|Дијаз]] {{goal|25}}<br>[[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] {{goal|67}} |stadium = [[Стадион Сан Паоло|Стадион Диего Марадона]] |location = [[Неапол]] |attendance = 50,000 |referee = Антонио Рапано |result = W }} {{Football box collapsible |round = 29 |date = 8 април 2023 |time = 21:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 0–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-empoli-167191 |team2 = [[ФК Емполи|Емполи]] |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 70,286 |referee = Матео Маценаро |result = D }} {{Football box collapsible |round = 30 |date = 16 април 2023 |time = 15:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Болоња|Болоња]] |score = 1–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/bologna-milan-167197 |team2 = Милан |goals1 =[[Никола Сансоне|Сансоне]] {{goal|1}} |goals2 =[[Томазо Побега|Побега]] {{goal|40}} |stadium = [[Стадион Ренато Дал’Ара]] |location = [[Болоња]] |attendance = 29,024 |referee = [[Давиде Маса]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 31 |date = 23 април 2023 |time = 18:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 2–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-lecce-167211 |team2 = [[ФК Лече|Лече]] |goals1 =[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|40||75}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 72,614 |referee = Даниеле Кифи |result = W }} {{Football box collapsible |round = 32 |date = 30 април 2023 |time = 18:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Рома|Рома]] |score = 1–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/roma-milan-167223 |team2 = Милан |goals1 =[[Тами Абрахам|Абрахам]] {{goal|90+4}} |goals2 =[[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] {{goal|90+7}} |stadium = [[Олимписки стадион (Рим)|Стадион Олимпико]] |location = [[Рим]] |attendance = 64,191 |referee = [[Даниеле Орсато]] |result = D }} {{Football box collapsible |round = 33 |date = 3 мај 2023 |time = 21:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 1–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-cremonese-167231 |team2 = [[ФК Кремонезе|Кремонезе]] |goals1 =[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|90+3}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 68,136 |referee = Лука Пирето |result = D }} {{Football box collapsible |round = 34 |date = 7 мај 2023 |time = 15:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 2–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-lazio-167241 |team2 = [[ФК Лацио|Лацио]] |goals1 =[[Исмаел Бенасер|Бенасер]] {{goal|17}}<br>[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{goal|29}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 72,365 |referee = Антонио Рапано |result = W }} {{Football box collapsible |round = 35 |date = 13 мај 2023 |time = 18:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Специја|Специја]] |score = 2–0 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/spezia-milan-167255 |team2 = Милан |goals1 =[[Пшемислав Вишневски|Вишневски]] {{goal|75}} <br>[[Салваторе Еспосито|Еспосито]] {{goal|85}} |goals2 = |stadium = [[Стадион Алберто Пико]] |location = [[Ла Специја]] |attendance = 11,336 |referee = Даниеле Довери |result = L }} {{Football box collapsible |round = 36 |date = 21 мај 2023 |time = 20:45 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 5–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-sampdoria-167261 |team2 = [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] |goals1 = [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|9}} <br> [[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|23||29|pen.|68}}<br>[[Браим Дијас|Дијаз]] {{goal|63}} <br>[[Тео Ернандес|Ернандес]] {{yel|75}} |goals2 =*[[Фабио Кваљарела|Кваљарела]] {{goal|20}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = 72,105 |referee = |result = W }} }} {{Football box collapsible |round = 37 |date = 28 мај 2023 |time = 20:45 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = [[ФК Јувентус|Јувентус]] |score = 0–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/juventus-milan-167270 |team2 = Милан |goals1 = |goals2 =[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|40}} |stadium = [[Стадион Јувентус]] |location = [[Торино]] |attendance = 40,231 |referee = |result = W }} {{Football box collapsible |round = 38 |date = 4 јуни 2023 |time = 21:00 [[Средноевропско летно време|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1 = Милан |score = 3–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-hellas-verona-167281 |team2 = [[ФК Хелас Верона|Верона]] |goals1 =[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|45+2|пен.}}<br>[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|85||90+2}} |goals2 =[[Давиде Фараони|Фараони]] {{goal|71}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = |referee = |result = W }} ===Куп на Италија=== {{main|Фудбалски куп на Италија 2022-2023}} {{Football box collapsible |round = [[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|8-финале]] |date = 11 јануари 2023 |time = 21:00 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score =0–1 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/2022-23cpitaottavuni1miltor |team2 = [[ФК Торино|Торино]] |goals1 = |goals2 =[[Ндари Адопо|Адопо]] {{goal|114}} |stadium = [[Сан Сиро]] |location = [[Милан]] |attendance = |referee = |result = }} ===Суперкуп на Италија=== {{main|Суперкуп на Италија}} {{football box collapsible |round = Финале |date = 18 јануари 2023 |time = 18:00 [[Средноевропско време|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1 = Милан |score = 0–3 |report = https://www.legaseriea.it/en/match/milan-inter-167291 |team2 = [[ФК Интер|Интер]] |goals1 = |goals2 = [[Федерико Димарко|Димарко]] {{goal|10}}<br>[[Един Џеко|Џеко]] {{goal|21}}<br>[[Лаутаро Мартинес|Мартинес]] {{goal|77}}, {{yel|79}} |stadium = |location = [[Ријад]], [[Саудиска Арабија]] |attendance = 51,357 |referee = Фабио Мареска |result = L }} ===УЕФА Лига на шампиони=== {{main|УЕФА Лига на шампиони 2022/23}} ==== Групна фаза ==== {{main|УЕФА Лига на шампиони 2022/23 групна фаза}} {| |- | {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width="175"|Тим !width="20"|{{Tooltip| Нат | Натпревари}} !width="20"|{{Tooltip| П | Победи}} !width="20"|{{Tooltip| Н | Нерешено}} !width="20"|{{Tooltip| З | Загубено}} !width="20"|{{Tooltip| ГД | Дадени голови}} !width="20"|{{Tooltip| ГП | Примено голови}} !width="20"|{{Tooltip| ГР | Гол разлика}} !width="20"|{{Tooltip| Бод | Бодови}} |- bgcolor=#ccffcc |align=left|{{Fb team Chelsea}} |6||4||1||1||10||4||+6||'''13''' |- bgcolor=#ccffcc |align=left| {{Fb team Milan}} |6||3||1||2||12||7||+5||'''10''' |- |align=left|{{Fb team Salzburg}} |6||1||3||2||5||9||-4||'''6''' |- |align=left|{{Fb team Dinamo Zagreb}} |6||1||1||4||4||11||-7||'''4''' |} {{Football box |id = Ред Бул Салцбург v Милан |date = {{Start date|2022|9|6|df=y}} |time = 21:00 |team1 = [[ФК Ред Бул Салцбург|Ред Бул Салцбург]] {{fbaicon|AUT}} |score =1–1 |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 =[[Ноа Окафор|Окафор]] {{goal|28}} |goals2 =[[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] {{goal|40}} |stadium = [[Арена Ред Бул (Салцбург)|Арена Ред Бул]], [[Салцбург]] |attendance =29,520 |referee =[[Срѓан Јовановиќ (фудбалски судија)|Срѓан Јовановиќ]] |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2035650/ }} {{Football box |id = Милан v Динамо Загреб |date = {{Start date|2022|9|14|df=y}} |time = 18:45 |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score =3–1 |team2 = {{fbaicon|CRO}} [[ФК Динамо Загреб|Динамо Загреб]] |goals1 =[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|45|пен.}}<br>[[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] {{goal|47}}<br>[[Томазо Побега|Побега]] {{goal|77}} |goals2 =[[Мислав Оршиќ|Оршиќ]] {{goal|56}} |stadium = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |attendance =61,341 |referee = |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2035665/ }} {{Football box |id = Челси v Милан |date = {{Start date|2022|10|5|df=y}} |time = 21:00 {{small|(20:00 [[British Summer Time|BST]])}} |team1 = [[ФК Челси|Челси]] {{fbaicon|ENG}} |score =3-0 |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 =[[Весли Фофана (фудбалер)|Фофана]] {{goal|24}}<br>[[Пјер-Емерик Обамејанг|Обамејанг]] {{goal|56}}<br>[[Рис Џејмс]] {{goal|61}} |goals2 = |stadium = [[Стемфорд Бриџ]], [[Лондон]] |attendance =39,537 |referee = |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2035682/ }} {{Football box |id = Милан v Челси |date = {{Start date|2022|10|11|df=y}} |time = 21:00 |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score =0–2 |team2 = {{fbaicon|ENG}} [[ФК Челси|Челси]] |goals1 = |goals2 =[[Жоржињо (фудбалер 1991)|Жоржињо]] {{goal|21|pen.}}<br>[[Пјер-Емерик Обамејанг|Обамејанг]] {{goal|34}} |stadium = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |attendance =75,051 |referee = |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2035698/ }} {{Football box |id = Динамо Загреб v Милан |date = {{Start date|2022|10|25|df=y}} |time = 21:00 |team1 = [[ФК Динамо Загреб|Динамо Загреб]] {{fbaicon|CRO}} |score =0–4 |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 = |goals2 =[[Матео Габија|Габија]] {{goal|39}}<br>[[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|49}}<br>[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|59|пен.}}<br>[[Роберт Љубичиќ|Љубичиќ]] {{goal|69|o.g.}} |stadium = [[Стадион Максимир]], [[Загреб]] |attendance =20,572 |referee = |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2035714/ }} {{Football box |id = Милан v Ред Бул Салцбург |date = {{Start date|2022|11|2|df=y}} |time = 21:00 |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score =4-0 |team2 = {{fbaicon|AUT}} [[ФК Ред Бул Салцбург|Ред Бул Салцбург]] |goals1 =[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|14||57}}<br>[[Раде Круниќ|Круниќ]] {{goal|46}}<br>[[Жуниор Месијас|Месијас]] {{goal|90+1}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |attendance =74,292 |referee = |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2035730/ }} =====Осминафинале===== {{Football box collapsible |id = Милан v Тотенхем |date = {{Start date|2023|2|14|df=y}} |time = 21:00 |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score = 1–0 |team2 = {{fbaicon|ENG}} [[ФК Тотенхем|Тотенхем]] |goals1 =[[Браим Дијас|Дијаз]] {{goal|7}} |goals2 = |stadium = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |attendance = 74,320<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2023/2036582_fr.pdf |title=Full Time Summary Round of 16 1st Leg – Milan v Tottenham Hotspur |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=14 February 2023 |access-date=14 February 2023}}</ref> |referee = [[Сандро Шарер]] |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2036582/ }} {{Football box collapsible |id = Тотенхем v Милан |date = {{Start date|2023|3|8|df=y}} |time = 21:10 {{small|(20:10 [[Средно време по Гринич|СВГ]])}}{{refn|group=note|The Tottenham Hotspur v Milan match, originally scheduled to kick-off at 21:00 (20:00 [[Greenwich Mean Time|GMT]]), was delayed by ten minutes due to the late arrival of the bus to the stadium carrying Milan's team.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/breaking-tottenham-acmilan-kickoff-delayed-29408681|title=Tottenham vs AC Milan delayed after problems ahead of Champions League clash|website=Mirror.co.uk|date=8 March 2023|access-date=8 March 2023}}</ref>}} |team1 = {{fbaicon|ENG}} [[ФК Тотенхем|Тотенхем]] |score = 0–0 |team2 = Милан {{fbaicon|ITA}} |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Стадион Тотенхем]], [[Лондон]] |attendance = 61,602<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2023/2036592_fr.pdf |title=Full Time Summary Round of 16 2nd Leg – Tottenham Hotspur v Milan |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=8 March 2023 |access-date=8 March 2023}}</ref> |referee = [[Клемент Турпин]] |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2036592/ }} =====Четвртфинале===== {{Football box collapsible |id = Милан v Наполи |date = {{Start date|2023|4|12|df=y}} |time = 21:00 |team1 = Милан {{fbaicon|ITA}} |score = 1–0 |team2 = {{fbaicon|ITA}} [[ФК Наполи|Наполи]] |goals1 =[[Исмаел Бенасер|Бенасер]] {{goal|40}} |goals2 = |stadium = [[San Siro]], [[Milan]] |attendance = 74,742<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2023/2037771_fr.pdf |title=Full Time Summary Quarter-finals 1st Leg – Milan v Napoli |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=12 April 2023 |access-date=12 April 2023}}</ref> |referee = |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2037771/ }} {{Football box collapsible |id = Наполи v Милан |date = {{Start date|2023|4|18|df=y}} |time = 21:00 |team1 = [[ФК Наполи|Наполи]] {{fbaicon|ITA}} |score = 1–1 |team2 = {{fbaicon|ITA}} Милан |goals1 = *[[Виктор Осимен|Осимен]] {{goal|90+3}} |goals2 = *[[Оливје Жиру|Жиру]] {{goal|43}} |stadium = [[Стадион „Диего Армандо Марадона“]], [[Неапол]] |attendance = 52,728<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2023/2037773_fr.pdf |title=Full Time Summary Quarter-finals 2nd Leg – Napoli v Milan |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=18 April 2023 |access-date=18 April 2023}}</ref> |referee = |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2037773/ }} =====Полуфинале===== {{Football box |id = Милан v Интер |date = {{Start date|2023|5|10|df=y}} |time = 21:00 |team1 =Милан {{fbaicon|ITA}} |score = 0–2 |team2 = {{fbaicon|ITA}} [[ФК Интер|Интер]] |goals1 = |goals2 =[[Един Џеко|Џеко]] {{goal|8}} <br>[[Хенрих Мхитарјан|Мхитарјан]] {{goal|11}} |stadium = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |attendance = 75,532<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2023/2037798_fr.pdf |title=Full Time Summary Semi-finals 1st Leg – Milan v Internazionale |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=10 May 2023 |access-date=10 May 2023}}</ref> |referee = |report = https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2037798/ }} {{Football box |id = Интер v Милан |date = {{Start date|2023|5|16|df=y}} |time = 21:00 |team1 ={{fbaicon|ITA}} [[ФК Интер|Интер]] |score = 1–0 |team2 = Милан {{fbaicon|ITA}} |goals1 = |goals2 =[[Лаутаро Мартинес|Мартинес]] {{goal|74}} |stadium = [[Сан Сиро]], [[Милано]] |attendance = 75,567 |referee = |report = }} ==Статистика== ===Најдобри стрелци=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=15|{{Tooltip|Место|Место}} !width=15|{{Tooltip|Број|Број}} !width=15|{{Tooltip|Поз|Позиција}} !width=15|{{Tooltip|Нац|Националност}} !width=145|Име !width=80|[[Серија А]] !width=80|[[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|Куп]] !width=80|Лига на шампиони !width=80|Суперкуп !width=80|Вкупно |- |'''1''' |9 |[[Forward (association football)|FW]] |{{flagicon|FRA}} |align=left|[[Оливје Жиру]] |13 |0 |5 |0 |'''18''' |- |'''2''' |17 |[[Forward (association football)|FW]] |{{flagicon|POR}} |align=left|[[Рафаел Леао]] |15 |0 |1 |0 |'''16''' |- |'''3''' |10 |[[Midfielder|MF]] |{{flagicon|ESP}} |align=left|[[Браим Дијас]] |6 |0 |1 |0 |'''7''' |- |'''4''' |30 |[[Forward (association football)|FW]] |{{flagicon|BRA}} |align=left|[[Жуниор Месијас]] |5 |0 |1 |0 |'''6''' |- |rowspan=2|'''5''' |19 |[[Defender (association football)|DF]] |{{flagicon|FRA}} |align=left|[[Тео Ернандес]] |4 |0 |0 |0 |'''4''' |- |56 |[[Midfielder|MF]] |{{flagicon|BEL}} |align=left|[[Алексис Салемакерс]] |2 |0 |2 |0 |'''4''' |- |rowspan=3|'''7''' |4 |[[Midfielder|MF]] |{{flagicon|ALG}} |align=left|[[Исмаел Бенасер]] |2 |0 |1 |0 |'''3''' |- |12 |[[Forward (association football)|FW]] |{{flagicon|CRO}} |align=left|[[Анте Ребиќ]] |3 |0 |0 |0 |'''3''' |- |32 |[[Midfielder|MF]] |{{flagicon|ITA}} |align=left|[[Томазо Побега]] |2 |0 |1 |0 |'''3''' |- |rowspan=2|'''10''' |8 |[[Midfielder (association football)|MF]] |{{flagicon|ITA}} |align=left|[[Сандро Тонали]] |2 |0 |0 |0 |'''2''' |- |27 |[[Forward (association football)|FW]] |{{flagicon|BEL}} |align=left|[[Дивок Ориги]] |2 |0 |0 |0 |'''2''' |- |rowspan=7|'''12''' |2 |[[Defender (association football)|DF]] |{{flagicon|ITA}} |align=left|[[Давиде Калабрија]] |1 |0 |0 |0 |'''1''' |- |5 |[[Defender (association football)|DF]] |{{flagicon|SEN}} |align=left|[[Фоде Бало-Туре]] |1 |0 |0 |0 |'''1''' |- |11 |[[Forward (association football)|FW]] |{{flagicon|SWE}} |align=left|[[Златан Ибрахимовиќ]] |1 |0 |0 |0 |'''1''' |- |20 |[[Midfielder|DF]] |{{flagicon|FRA}} |align=left|[[Пјер Калулу]] |1 |0 |0 |0 |'''1''' |- |23 |[[Defender (association football)|DF]] |{{flagicon|ENG}} |align=left|[[Фикајо Томори]] |1 |0 |0 |0 |'''1''' |- |33 |[[Midfielder|MF]] |{{flagicon|BIH}} |align=left|[[Раде Круниќ]] |0 |0 |1 |0 |'''1''' |- |46 |[[Defender (association football)|DF]] |{{flagicon|ITA}} |align=left|[[Матео Габија]] |0 |0 |1 |0 |'''1''' |- |colspan=5|'''Сопствени голови''' |3 |0 |1 |0 |'''4''' |- |colspan=5|'''Вкупно''' |'''64''' |'''0''' |'''15''' |'''0''' |'''79''' |} ===Асистенции=== {{updated|2 ноември 2022}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=15|{{Tooltip|Место|Место}} !width=15|{{Tooltip|Број|Број}} !width=15|{{Tooltip|Поз|Позиција}} !width=15|{{Tooltip|Нац|Националност}} !width=145|Име !width=80|[[Серија А 2022-2023|Серија А]] !width=80|[[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Куп на Италија]] !width=80|[[2022–23 Лига на шампиони|Лига на шампиони]] !width=80|Суперкуп !width=80|Вкупно |- |'''1''' |17 |Forward (association football)|FW |{{flagicon|POR}} |align=left|[[Рафаел Леао]] |4 |0 |2 |0 |'''6''' |- |rowspan=10|'''2''' |2 |Defender (association football)|DF |{{flagicon|ITA}} |align=left|[[Давиде Калабрија]] |1 |0 |0 |0 |'''1''' |- |8 |Midfielder (association football)|MF |{{flagicon|ITA}} |align=left|[[Сандро Тонали]] |1 |0 |2 |0 |'''3''' |- |9 |Forward (association football)|FW |{{flagicon|FRA}} |align=left|[[Оливје Жиру]] |2 |0 |2 |0 |'''4''' |- |10 |Midfielder (association football)|MF |{{flagicon|ESP}} |align=left|[[Браим Дијас]] |1 |0 |0 |0 |'''1''' |- |56 |Midfielder (association football)|MF |{{flagicon|BEL}} |align=left|[[Алексис Салемакерс]] |1 |0 |0 |0 |'''1''' |- |90 |Forward (association football)|FW |{{flagicon|BEL}} |align=left|[[Шарл де Кателаре]] |1 |0 |0 |0 |'''1''' |- |19 |Defender(association football)|DF |{{flagicon|FRA}} |align=left|[[Тео Ернандес]] |1 |0 |2 |0 |'''3''' |- |12 |Forward(association football)|FW |{{flagicon|CRO}} |align=left|[[Анте Ребиќ]] |2 |0 |0 |0 |'''2''' |- |33 |Midfielder(association football)|MF |{{flagicon|BIH}} |align=left|[[Раде Круниќ]] |1 |0 |0 |0 |'''1''' |- |1 |MGoalkeeper(association football)|GK |{{flagicon|ROU}} |align=left|[[Чиприан Татарушану]] |1 |0 |0 |0 |'''1''' |- |colspan=5|'''Вкупно''' |'''16''' |'''0''' |'''8''' |'''0''' |'''24''' |} ===„Чиста мрежа“=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=15|{{Tooltip|Место|Место}} !width=15|{{Tooltip|Број|Број}} !width=15|{{Tooltip|Поз|Позиција}} !width=15|{{Tooltip|Нац|Националност}} !width=145|Име !width=80|[[Серија А 2022-2023|Серија А]] !width=80|[[Фудбалски куп на Италија 2022-2023|Куп на Италија]] !width=80|[[УЕФА Лига на шампиони 2022/23|Лига на шампиони]] !width=80|Суперкуп !width=80|Вкупно |- |rowspan=2|'''1''' |1 |[[Goalkeeper (association football)|GK]] |{{flagicon|ROU}} |align=left|[[Чиприан Татарушану]] |4 |0 |3 |0 |'''7''' |- |16 |[[Goalkeeper (association football)|GK]] |{{flagicon|FRA}} |align=left|[[Мајк Мењан]] |7 |0 |2 |0 |'''9''' |- |colspan=5|'''Вкупно''' |'''11''' |'''0''' |'''5''' |'''0''' |'''16''' |} == Наводи == {{наводи}} {{Серија А 2022-2023}} {{Сезони на ФК Милан}} {{Состав на ФК Милан}} [[Категорија:Сезони на ФК Милан|2022-2023]] [[Категорија:Сезони на италијанските фудбалски клубови 2022-2023|Милан]] 10nhz14etbqau69srxrrxiattgqhm23 Урологија 0 1305348 5625579 5611648 2026-09-09T04:29:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625579 wikitext text/x-wiki {{Infobox occupation | name = Уролог | image = [[Податотека:Urologist performing a TURP.png|250px]] | caption = Уролог врши трансуретрална ресекција | official_names = <!------------Details-------------------> | type = [[Специјалност (медицина)|Специјалност]] | activity_sector = [[Медицина]], [[хирургија]] | competencies = | formation = *[[Доктор по медицина]] | employment_field = [[Болница|болници]], [[клиника|клиники]] | related_occupation = }} [[Податотека:ThermoCath.jpg|мини|250п|Трансутерален микробранов катетер ''[[in situ]]'']] '''Урологија''' (од [[Старогрчки јазик|грчки]] οὖρον - „урина“ и {{Јаз|grc|-λογία}} - „студија“), позната и како генитоуринарна хирургија — клиничка гранка која се занимава со болести на уринарните органи ([[Бубрег|бубрези]], уретери, [[мочен меур]] и уретра) како и со машките генитални органи ([[пенис]], [[тестис]]и, епидидими, [[простата]]). Уринарниот и репродуктивниот тракт се тесно поврзани, а нарушувањата најчесто ги погодуваат и двете. Затоа, главниот опсег на нарушувања со кои се занимава урологијата се јавува во доменот на [[Урогенитален систем|урогениталниот систем]].<ref name="urlUC Davis Department of Radiology - Genitourinary Radiology">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucdmc.ucdavis.edu/radiology/specialties/genitourinary.html|title=UC Davis Department of Radiology - Genitourinary Radiology|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928095329/http://www.ucdmc.ucdavis.edu/radiology/specialties/genitourinary.html|archive-date=28 септември 2018|accessdate=16 март 2010}}</ref> Урологијата го комбинира управувањето со медицински (т.е. нехируршки) состојби, како што се [[Инфекција на мочните патишта|инфекции на мочните патишта]] и [[Доброќудна хиперплазија на простатата|доброќудни проширувања на простата]], со управување на хируршки состојби како што се [[рак на мочниот меур]] или [[Рак на простата|простата]], [[Бубрежен камен|камења во бубрезите]], вродени абнормалности, трауматски повреди и [[стресна инконтиненција]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.andromedicacademy.com/zahvat/muskarci/urinarna-inkontinencija|title=Urinarna inkontinencija ili stresna inkontinencija|last=|first=|date=|work=Andromedic Academija|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=29 април 2020}}</ref>. Уролошките техники вклучуваат минимално инвазивна [[Операција со помош на робот|роботска]] и [[Лапароскопска хирургија|лапароскопска]], ласерска хирургија и други водени процедури. Уролозите се обучени да користат отворени и минимално инвазивни хируршки техники, користејќи ултразвучно водење во реално време, светловодна ендоскопска опрема и разновидни ласери во третманот на повеќе доброќудни и злоќудни состојби.<ref>{{Наведено списание|last=AJ|first=Marks|last2=Teichman JM|year=2007|title=Lasers in clinical urology: State of the art and new horizons|journal=World Journal of Urology|volume=25|issue=3|pages=227-233|doi=10.1007/s00345-007-0163-x|pmid=17393172}}</ref> Урологијата е тесно поврзана со (и уролозите често соработуваат со лекари од други области) [[онкологија]], [[нефрологија]], [[гинекологија]], [[андрологија]], [[детска хирургија]], [[колоректална хирургија]], [[гастроентерологија]] и [[ендокринологија]]. Урологијата е една од најконкурентните и најбараните хируршки специјалности за [[Доктор по медицина|лекарите]], при што новите уролози сочинуваат помалку од 1,5% од дипломираните студенти на медицинските факултети во САД.<ref name="pmid20567253">{{Наведено списание|last=K|first=Ahmed|last2=Jawad M|last3=Dasgupta P|last4=Darzi A|last5=Athanasiou T|last6=Khan MS|displayauthors=4|year=2010|title=Assessment and maintenance of competence in urology|journal=Nat Rev Urol|volume=7|issue=7|pages=403-13|doi=10.1038/nrurol.2010.81|pmid=20567253}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aamc.org/data/facts/|title=Facts: Applicants, Matriculants, Enrollment, Graduates, MD/PhD, and Residency Applicants Data - Data and Analysis|publisher=AAMC|accessdate=1 септември 2013}}</ref> == Симптоми во урологија == Најчести причини поради кои пациентите одат на уролог се инфекции на мочните патишта, камења во [[Бубрег|бубрезите]] и мочните патишта и болести на [[простата]]та. За жал, честа причина за посета на уролог се поплаките кои се кријат зад едно од злоќудните заболувања на урогениталниот тракт. Навремената и точна [[Дијагностика|дијагноза]] ќе го олесни оздравувањето и ќе ги спречи несаканите последици и компликации и на доброќудните заболувања (инфекции, камен, доброќудно зголемување на простатата и сл.) и на злоќудните заболувања, кои, доколку се откријат во раните фази на развој, најчесто се излечиви. Иако урологијата како независна наука е релативно млада, нејзините корени датираат од античката историја. == Урологијата во античката медицина == Веќе во Стар Египет околу 1000 г.[[пр.н.е.]] се знаело за уринарен [[катетер]]. Овој првичен катетер бил направен од [[бронза]]. Исто така се вршеле и операции за отстранување на камења од [[мочниот меур]]. Дури и во Стара Грција, лекарите се занимавале со уролошки заболувања. [[Хипократ]] бил првиот што ги класифицирал нарушувањата на мокрењето и ги разликувал нарушувањата на мокрењето од [[дисурија]] (болно мокрење), инконтиненција (неспособност да се задржи урината) и ноктурија. Понатаму, тој го опишува формирањето на камења во мочниот меур, не советувајќи ги другите лекари хируршки да ги отстрануваат камењата (познатата [[Хипократова заклетва]] вели дека [[лекар]]ите не смеат да ги отстрануваат камењата). Хипократ ги проучувал и болестите на бубрезите, а бидејќи не му било дозволено да прави анатомски студии на [[Човек|човечки]] трупови од религиозни причини, сите негови студии се засновале на набљудување на пациентите. Првите анатомски описи на [[простата]]та доаѓаат од [[Херифилос]] од [[Халкедон]] во 300 г.пр.н.е. Овие описи се засноваат на [[обдукција]]. Подоцна, [[Амониј Александриски]] околу 250 г.пр.н.е. ја подобрува техниката на вадење камен со дробење и вадење со клешти, па оттука и неговиот прекар Литотом (грчки lithos - камен). Римскиот лекар Целзиус повторно го открил учењето на Хипократ и во своите дела опишува техники за отстранување на камења од мочниот меур и поставување метални катетери. Аретаиос од [[Кападокија]] класифицирал различни видови на бубрежно воспаление и препорачал терапија со катетеризација. Во подоцнежната антика, Орибазиос од [[Пергам]] го опишува спојувањето на уретерот со катетери направени од [[цинк]] и [[олово]], а Паулос од [[Егина]] во 5 век дополнително ја подобрил операцијата на екстракција на камен така што го допирал каменот преку [[анус]]от и го отстранувал преку засек на бочната страна на телото. Овој метод се одржувал сè до 17-18 век. == Урологијата во арапската медицина == Ибн Сина (980 - 1037) во своето дело Canon medicinae опишал, врз основа на учењата на [[Гален]], нарушувања во функционирањето на бубрезите и последиците што произлегуваат од тоа. За интервенција, тој користи фини кожни цевки појачани со олово како катетери. Абулказис од [[Шпанија]], во 11 век, се занимавал со операции на камења во мочниот меур (иако тој самиот не правел такви операции) врз основа на делото на Паулус од Егина. Своите наоди ги објавил во медицинска енциклопедија од 30 тома, која со векови е хируршко ремек-дело. == Урологијата во средниот век == Важни уролошки и анатомски наоди биле откриени од [[Леонардо да Винчи]], потоа бриселскиот анатом [[Андреас Везалиус]] (1514 - 1564) и неговиот наследник [[Евстахиј]] (1500 - 1574). Во областа на [[анатомија]]та на урогениталниот тракт, описите на тестисите биле презентирани од францускиот лекар [[Етјен Ла Ривелие]], додека Марселус Малпиги (1628-1694) дал свој придонес за науката со неговото откритие за функционирањето на бубрезите (пирамидите на Малпиги). [[Лоренцо Белини]] (1643-1704) за време на неговото истражување ги открил [[нефрон]]ите (бубрежни канали). Италијанскиот анатом [[Џовани Батиста Моргањи]] (1682–1771) се смета за основач на урологијата во обликот што ја знаеме денес. Со своето дело „За причините за болеста“ во пет тома во 1761 година, тој ги поставил темелите на научните истражувања. Истражувал и анализирал различни видови на стеснување на мочните патишта и класифицирани [[Рак (болест)|тумори]] на мочниот меур. Притоа, тој открил [[хиперплазија]] на простата, истражувал компензаторно зголемување на едниот бубрег поради губење или нефункционирање на другиот. Со самиот развој на урологијата, на почетокот на 19 век се јавува уролошката [[ендоскопија]] како метод за дијагностицирање на уролошки заболувања. Најголем развој на урологијата и уролошката ендоскопија направил лекарот од [[Франкфурт]], [[Филип Божини]]. Во 1806 година го направил првиот ендоскоп кој користел светлина од свеќа. Дури во 1826 година Сегалас се обидел да го искористи ова откритие во лекувањето на пациентите. Тој користел огледала за да го испита [[мочниот меур]], а светлината ја обезбедувале две свеќи. Подоцна, францускиот хирург [[Антонeн Дезормo]] (1815-1882), кој работел во Париз на Медицинската академија во 1853 година, претставил ендоскоп кој користел мешавина [[Етанол|од етанол]] и терпентин масло за осветлување. Тој, исто така, ги истражувал уретерите и мочниот меур, а своите истражувања ги објавил во книга во 1865 година. Откривањето на првиот [[цистоскоп]] со електрично осветлување му се припишува на лекарот од [[Дрезден]] [[Максимилијан Ницe]] (1848—1907), кој го претставил во [[Виена]] во 1879 година. Подоцна, тој го напишал Прирачникот за цистоскопија во 1889 година и Цистографскиот атлас во 1894 година. Попрецизното истражување и класификација на болестите на мочните патишта практично започнува со цистоскопијата. Во исто време се развива и уретер-катетерот со кој се испитува мочните патишта. Бидејќи било многу тешко да се работи со првичниот цистоскоп, [[Хоакин Албаран]] (1860-1912) од [[Париз]] развил специјален цистоскоп со механички подвижен врв. По откривањето на [[Х-зраци]]те во 1895 година и почетокот на [[радиологија]]та, рендгенското снимање во урологијата започнало во 1927 година кога [[Александер фон Лихтенберг|Фон Лихтенберг]], инјектирајќи специјален агенс во [[крвотокот]] за да го подобри контрастот и видливоста на мочните патишта, развил т.н. - [[пиелографија]], со што уште повеќе се подобрила дијагностиката во урологијата. == Поддисциплини == Како медицинска дисциплина која вклучува грижа за многу органи и физиолошки системи, урологијата може да се подели на неколку поддисциплини. Во многу големи академски центри и универзитетски болници, кои се одликуваат со врвна грижа за пациентите и клинички истражувања, уролозите често се специјализирани за одредена поддисциплина. === Ендоурологија === Ендоурологијата е гранка на урологијата која се занимава со затворена манипулација на мочните патишта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.endourology.org/|title=Website of the Endourologic Society|publisher=Endourology.org|accessdate=1 септември 2013}}</ref> Во последно време, се развила за да ги опфаќа сите минимално инвазивни уролошки хируршки процедури. За разлика од отворената хирургија, ендоурологијата се изведува со помош на мали камери и инструменти вметнати во мочните патишта. Трансуретралната хирургија е камен-темелник на ендурологијата. До поголемиот дел од мочните патишта може да се достигне преку [[Мочен канал|мочниот канал]], што овозможува операција на простата, операција на тумор на уротелиум, хирургија на камења и едноставни уретрални процедури. Неодамнешното додавање на лапароскопија и роботика дополнително ја поделило оваа гранка на урологијата. === Лапароскопија === [[Лапароскопија]]та е гранка на урологија која брзо се развива и заменила некои отворени хируршки процедури. Роботски потпомогната операција на простата, бубрези и мочен канал го проширила ова поле. Денес, многу простатектомии во САД се вршат со таканаречена роботска помош. Сепак, ова создало контроверзии, бидејќи роботиката во голема мера ги зголемува трошоците за операцијата, а користа за пациентот може или не може да биде пропорционална со дополнителните трошоци. Покрај тоа, сегашната (2011) ситуација на пазарот за роботска опрема е де факто монопол на една корпорација во јавна сопственост,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.intuitivesurgical.com/|title=Intuitive Surgical, Inc.|publisher=Intuitivesurgical.com|accessdate=1 септември 2013}}</ref> што дополнително ја поттикнува дебатата за економичност. === Уролошка онкологија === Уролошката онкологија се однесува на хируршки третман на злоќудни генитоуринарни заболувања како што се [[Рак на простата|ракот на простатата]], надбубрежната жлезда, мочниот меур, бубрезите, уретерот, тестисите и пенисот, како и кожата и поткожното ткиво и мускулите и фасцијата на тие подрачја (овој одреден подвид се преклопува со дерматолошката онкологија и сродните области на онкологијата). Третманот на генитоуринарниот карцином го раководи уролог или онколог, во зависност од видот на третманот (хируршки или медицински). Повеќето уролошки онколози во западните земји користат минимално инвазивни техники (лапароскопија или ендоурологија, роботки потпомогната хирургија) за справување со уролошки карциноми кои се подложни на хируршки третман. === Невроурологија === Неврурологијата се однесува на контрола на [[Нервен систем|нервниот систем на]] генитоуринарниот систем и состојбите кои предизвикуваат абнормално [[Уринирање|мокрење]]. Невролошките болести и нарушувања како што се [[мозочен удар]], [[Мултипла склероза|мултиплекс склероза]], [[Паркинсонова болест]] и [[Акутна повреда на ’рбетниот мозок|повреда на ’рбетниот мозок]] може да го нарушат долниот уринарен тракт и да доведат до состојби како што се уринарна инконтиненција, прекумерна активност на детрузор, уринарна ретенција и дисинергија на детрузорниот сфинктер. Уродинамичките студии играат важна дијагностичка улога во невроурологијата. Терапијата за нарушувања на нервниот систем вклучува чиста повремена самокатетеризација на мочниот меур, антихолинергични лекови, инјектирање на ботулински токсин во ѕидот на мочниот меур и напредни, иако поретко користени, терапии како што е сакрална невромодулација. Помалку изразените невролошки абнормалности, исто така, може да предизвикаат уролошки нарушувања - на пример, многу истражувачи веруваат дека абнормалностите на сетилниот нервен систем играат улога во нарушувањата со болно или често мокрење (на пример, синдром на болен мочен меур, исто така познат како интерстицијален циститис). == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Thomas Gasser i Georg Rutishauser: ''Basiswissen Urologie'', Springer-Verlag. {{page|year=|isbn=978-3-540-25637-3|pages=}} * {{наведено списание |pmc=3058515|year=2010|author1=Kutikov|first1=A|title=The Gatekeeper Disparity: Why Do Some Medical Schools Send More Medical Students into Urology?|journal=The Journal of Urology|volume=185|issue=2|pages=647–652|last2=Bonslaver|first2=J|last3=Casey|first3=J. T.|last4=Degrado|first4=J|last5=Dusseault|first5=B. N.|last6=Fox|first6=J. A.|last7=Lashley-Rogers|first7=D|last8=Richardson|first8=I|last9=Smaldone|first9=M. C.|last10=Steinberg|first10=P. L.|last11=Trivedi|first11=D. B.|last12=Routh|first12=J. C.|doi=10.1016/j.juro.2010.09.113|pmid=21168862}}  == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.urologymatch.com/node/85|title=Urology - An Overview - Urology Match|work=www.urologymatch.com|accessdate=2022-08-20|archive-date=2022-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819122228/http://www.urologymatch.com/node/85|url-status=dead}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.surgeons.org/surgical-specialties/urology/|title=Urology|last=(RACS)|first=Royal Australasian College of Surgeons|work=www.surgeons.org|language=en|accessdate=24 јануари 2018}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.usanz.org.au/overview/|title=Overview - Urological Society of Australia and New Zealand|work=www.usanz.org.au|accessdate=24 јануари 2018|archive-date=2017-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407071532/https://www.usanz.org.au/overview/|url-status=dead}} * {{Наведени вести|url=https://ama.com.au/careers/pathways/urology|title=Urology|date=17 февруари 2016|work=Australian Medical Association|access-date=24 јануари 2018|language=en|archive-date=2020-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623022138/https://ama.com.au/careers/pathways/urology|url-status=dead}} * {{Наведени вести|url=https://www.clinicalomics.com/articles/clinical-urologists-group-supports-genomic-testing-for-prostate-cancer/1521|title=Clinical Urologists Group Supports Genomic Testing for Prostate Cancer|last=<!--no byline-->|date=6 март 2018|work=ClinicalOMICs|access-date=9 март 2018|quote=The Association, which represents nearly 4,000 member urologists nationwide, said in the one-page statement.... The AACU’s statement has won support from the Large Urology Group Practice Association (LUGPA), which represents more than 2,300 physicians who make up more than 25% of the nation’s practicing urologists.}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хируршки специјалности]] [[Категорија:Урологија]] 2rl352eum3w79l0yetpsvh18hb2t97o Франко Барези 0 1310394 5625721 5605430 2026-09-09T10:07:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625721 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Франко Барези | image = [[Податотека:Franco Baresi 2012.jpg|300п]] | caption = Франко Барези во 2012 година | fullname = Франчино Барези<ref>{{cite web |url=https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/208909 |title=Baresi Sig. Franchino |trans-title=Baresi Mr. Franchino |website=Quirinale |publisher=Presidenza della Repubblica Italiana |access-date=11 December 2020 |language=it}}</ref> | birth_date = [[8 мај]] [[1960]] | birth_place = [[Траваглијато]], Италија | height = 1.76 м | position = [[одбрана (фудбал)|одбрана]] | currentclub = | youthyears1 = 1972–1977 | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 1977–1997 | clubs1 = {{Fb team Milan}} | caps1 = 532 | goals1 = 16 | nationalyears1 = 1982–1994 | nationalteam1 = {{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | nationalcaps1 = 81 | nationalgoals1 = 1 | manageryears1 = 2002–2006 | managerclubs1 = [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] | manageryears2 = 2006–2008 | managerclubs2 = Милан Примавера | medaltemplates = {{Medal|Country|{{fb|Italy}}}} {{Medal|Comp|[[Светско првенство во фудбал ]]}} {{Medal|W|[[Светско првенство во фудбал 1982|Шпанија 1982]]|}} {{Medal|3rd|[[Светско првенство во фудбал 1990|Италија 1990]]|}} {{Medal|RU|[[Светско првенство во фудбал 1994|САД 1994]]|}} |death_date=[[31 јули]] [[2026]] {{Мали|(возр. 66)}}|death_place=[[Милано]], [[Италија]]}} '''Франко Барези''' ({{роден на|8|мај|1960}}– [[31 јули]] [[2026]]) — италијански тренер на младинската [[фудбал]]ска репрезентација на Италија и поранешен играч и менаџер. Тој главно играл како [[Одбрана (фудбал)|стопер]] или како [[Одбрана (фудбал)|централен дефанзивец]], а целата своја 20-годишна кариера ја поминал со клубот од [[Серија А]], [[ФК Милан|Милан]], и бил капитен на клубот 15 сезони. Тој се смета за еден од најголемите дефанзивци на сите времиња и бил рангиран на 19-тото место на списокот на 100-те најдобри играчи на [[20 век]] на списанието ''World Soccer''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.englandfootballonline.com/TeamHons/HonsWldSocPlyrsCent.html|title=World Soccer 100 Players of the Century|accessdate=25 July 2014}}</ref> Со Милан освоил три титули во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите]], шест титули во [[Серија А]], четири титули во [[Суперкуп на Италија|Суперкупот на Италија]], два Суперкупа на [[Суперкуп на УЕФА|Европа]] и два Интерконтинентални купа. Со [[Фудбалска репрезентација на Италија|репрезентацијата на Италија]], тој бил член на италијанската екипа која го освоила [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство]] во фудбал во 1982 година. Тој, исто така, играл на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство во 1990 година]], каде што бил именуван во Ол-стар тимот на Светскиот куп на ФИФА, завршувајќи трет во натпреварувањето. На [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство во 1994 година]], тој бил именуван за капитен на Италија и бил дел од тимот што стигнал до финалето, иако во самата пенал-серија тој го промашил изведениот пенал а [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] го подигнал трофејот. Барези, исто така, ја претставувал Италија на две Европски првенства на УЕФА, во 1980 и 1988 година, и на Олимписките игри во [[Фудбал на Летните олимписки игри 1984|1984 година]], стигнувајќи до полуфиналето во секоја прилика. Како помал брат на поранешниот фудбалер [[Џузепе Барези]], Франко откако се приклучил на сениорскиот тим на Милан, првично го добил прекарот „Писцинин“, односно „малиот“. Поради неговата вештина и успех, подоцна бил познат како „Кајзер Франц“, повикувајќи се на колегата [[Франц Бекенбауер]] .<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/franco-baresi.html|title=Storie di Calcio: FRANCO BARESI – Calcio, tackle e fantasia|work=Storie di Calcio|language=it|accessdate=9 April 2015|archive-date=2014-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215120618/http://www.storiedicalcio.altervista.org/franco-baresi.html|url-status=dead}}</ref> Во 1999 година, тој бил избран за играч на векот на Милан. По неговата последна сезона во Милан во 1997 година, клубот го повлекол дресот со број 6 на Барези.<ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Baresi.html|title=Franchino (detto Franco) BARESI (II)|work=magliarossonera.it|publisher=Maglia Rossonera|language=it|accessdate=9 April 2015|archive-date=2019-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512161807/http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Baresi.html|url-status=dead}}</ref> Тој бил прогласен од [[Пеле]] за еден од 125-те најголеми живи фудбалери на церемонијата на доделување на стогодишнината од [[ФИФА]] во 2004 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|date=4 March 2004|work=BBC Sport|access-date=22 November 2013}}</ref> Барези бил примен во [[Куќа на славните на италијанскиот фудбал|Куќата на славните на италијанскиот фудбал]] во 2013 година. == Клупска кариера == Првично како младински производ на [[ФК Милан|Милан]], Барези ја поминал целата своја 20-годишна професионална кариера во Милан, правејќи го своето деби во [[Серија А]] на 17-годишна возраст за време на сезоната 1977-78 на [[23 април]] [[1978]] година.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/en/franco-baresi|title=A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi|work=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|accessdate=31 March 2015}}</ref><ref name="cinquantamila">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cinquantamila.it/storyTellerThread.php?threadId=BARESI%20Franco|title=Biografia di Franco Baresi|last=Giorgio Dell'Arti|date=2 October 2013|work=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=12 May 2017|archive-date=2017-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014133003/http://www.cinquantamila.it/storyTellerThread.php?threadId=BARESI%20Franco|url-status=dead}}</ref> Тој првично бил одбиен од младинскиот тим на [[ФК Интер|Интер]], кој наместо него го избрал неговиот брат Џузепе, па оттука младинскиот тим на Милан потпишал со Франко Барези. Двајцата браќа набргу потоа завршиле како капитени на своите тимови, а нивниот имиџ додека си разменувале знаменца станал заштитен знак на миланското ''дерби Дела Мадонина'' во текот на 80-тите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://it.blastingnews.com/calcio/2018/10/inter-milan-quando-era-un-affare-di-famiglia-tutti-i-derby-dei-fratelli-baresi-002746305.html|title=FC Inter-AC Milan when it used to be a family affair|last=Michele Caltagirone|date=15 October 2018|work=it.blastingnews.com|language=it|accessdate=10 May 2020}}</ref> Следната сезона, тој станал член на стартните 11, играјќи како [[Одбрана (фудбал)|чистач]] или како центар, освојувајќи ја титулата во Серија А во периодот 1978–79, вкупно десетта за Милан, играјќи заедно со [[Фабио Капело]] и [[Џани Ривера]].<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> [[Податотека:Franco_baresi_panini_card_1979.jpg|мини|Барези со Милан во 1979 година]] Овој успех набрзо бил проследен со мрачен период во историјата на клубот, кога Милан двапати испаднал во [[Серија Б]] во текот на раните 1980-ти. Милан бил исфрлен во [[1980]] година поради учество во скандалот со местење натпревари во 1980 година, и уште еднаш откако завршил на третото место во [[ФК Милан сезона 1981-1982|сезоната 1981-82]], откако штотуку се вратил во Серија А претходната сезона, откако ја освоил Серија Б во [[ФК Милан сезона 1980-1981|сезоната 1980-81]]. И покрај тоа што бил член на репрезентацијата на Италија од Евро 1980, која завршила на четвртото место, и на тимот кој го освоил Светското првенство во 1982 година, Барези избрал да остане во Милан, освојувајќи ја титулата во Серија Б по втор пат во текот на сезоната 1982-1983 и го вратил Милан до Серија А. Откако Алдо Малдера и Фулвио Коловати го напуштиле клубот во 1982 година, Барези бил назначен за капитен на Милан, на 22-годишна возраст, и ја држел оваа позиција поголем дел од своето време во клубот, станувајќи симбол и лидер за тимот. За време на овој мрачен период за Милан, Барези успеал да го освои Митропа Купот во 1982 година и стигнал до финалето на [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]] во текот на сезоната 1984-85, иако тимот не успеал да доминира во Серија А.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Во текот на крајот на 1980-тите и првата половина на 1990-тите, Барези бил во срцето на значајната целосно италијанска одбрана заедно со [[Паоло Малдини]], [[Алесандро Костакурта]], [[Мауро Тасоти]] и подоцна [[Кристијан Панучи]], под раководството на менаџерите [[Ариго Саки]] и [[Фабио Капело]]. кој многумина го сметаат за еден од најголемите на сите времиња.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/club/juventus/111/blog/post/2834534/gianluigi-buffon-record-cements-his-legacy-greatest-keeper|title=Gianluigi Buffon record cements his legacy as greatest keeper of all-time|publisher=ESPN FC|author1=James Horncastle|access-date=21 March 2016|date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/mar/21/gianluigi-buffon-clean-sheet-record-juventus-torino-sebastiano-rossi|title=Gianluigi Buffon humble as clean sheet record tumbles, but delight not universal|work=The Guardian|author1=Paolo Bandini|date=21 March 2016|access-date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/may/08/joy-of-six-great-defences|title=The Joy of Six: Great defences|work=The Guardian|author1=Rob Smyth|date=8 May 2009|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/nazionale/2013/11/19/news/rivoluzione_filosofica_prandelli-71352856/?refresh_ce|title=Nazionale: 2013, addio al catenaccio. Balotelli-Rossi coppia mondiale|work=La Repubblica|language=it|date=19 November 2013|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=Foot|first1=John|title=Winning at All Costs: A Scandalous History of Italian Soccer|url=https://archive.org/details/winningatallcost0000foot|date=2006|publisher=Nation Books|location=New York|page=[https://archive.org/details/winningatallcost0000foot/page/228 228]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.com/calcio/la-storia-della-tattica-da-sacchi-a-guardiola_sto4735853/story.shtml|title=La storia della tattica: da Sacchi a Guardiola|publisher=Eurosport|language=it|author1=Mattia Fontana|date=19 August 2014|access-date=10 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html|title=MILAN 1988–1994: 6 ANNI DA CAMPIONI|work=Storie di Calcio|language=it|author1=Corrado Sannucci|date=28 November 2015|access-date=10 March 2016|archive-date=2016-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006053937/http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|title=Speciale squadre nella leggenda, Milan '93–'94 vs Inter '09–'10|publisher=Calciomercato.it|language=it|author1=Jonathan Terreni|date=19 June 2012|access-date=10 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310140544/http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|archive-date=10 March 2016|url-status=dead}}</ref> Кога напаѓачката холандска тројка [[Марко ван Бастен]], [[Руд Гулит]] и [[Франк Рајкард]] пристигнале во клубот кон крајот на 1980-тите, Милан започнал период на домашни и меѓународни триумфи, а помеѓу 1987 и 1996 година, во екот на успехот на клубот, тимот на Милан содржел многу италијански и меѓународни ѕвезди, како Роберто Донадони, [[Карло Анчелоти]], [[Марко ван Бастен]], [[Руд Гулит]], [[Франк Рајкард]] и подоцна [[Деметрио Албертини]], [[Дејан Савичевиќ|Дејан Савиќевиќ]], [[Звонимир Бобан]], [[Марсел Десаи]]ли, Жорж Веа, [[Жан-Пјер Папен|Жан]] [[Жан-Пјер Папен|Пјер Папен]], [[Бријан Лаудруп|Брајан Лаудруп]] и Роберто Баџо. Под водство на Саки, Милан ја освоил титулата во Серија А во 1987-88 година, при што Барези му помогнал на Милан да прими само 14 гола. Оваа титула била веднаш проследена со [[Суперкуп на Италија]] во 1988 година следната сезона, и едноподруго [[Лига на шампиони во фудбал|европски купови]] во [[Куп на шампиони 1988/89|1988–89]] и [[Куп на шампиони 1989/90|1989–90]];<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> Во финалето на Европскиот куп во 1990 година, Барези имал доминантен настап како капитен на тимот, помагајќи му на Милан да ја одбрани титулата во Европскиот куп и да ја зачува мрежата во победата од 1–0 над [[ФК Бенфика|Бенфика]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fourfourtwo.com/features/milan-88-inside-story-sacchis-all-conquering-kings-told-them|title=Milan '88: The inside story of Sacchi's all-conquering kings, as told by them|last=Barker|first=Matt|date=28 October 2016|publisher=FourFourTwo|accessdate=3 November 2019}}</ref> Барези, исто така, бил вицешампион од соиграчот Ван Бастен за [[Златна топка|Златната топка]] во 1989 година, завршувајќи пред неговиот друг соиграч [[Франк Рајкард]], и бил прогласен за фудбалер на годината во Серија А во 1989-90. Милан, исто така, стигнал до финалето на Купот на Италија за време на сезоната 1989-1990.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Барези освоил уште четири титули во [[Серија А]] со Милан под водство на [[Фабио Капело]], вклучувајќи три последователни титули во [[ФК Милан сезона 1991-1992|1991-92]], [[ФК Милан сезона 1992-1993|1992-93]]и сезоните [[ФК Милан сезона 1993-1994|1993-94]]. Барези му помогнак на Милан да ја освои титулата во сезоната 1991-92 без пораз, помагајќи му на Милан да остане непоразен за италијански рекорд од 58 натпревари. Милан исто така постигнак рекордни 74 гола таа сезона. Во текот на сезоната [[ФК Милан сезона 1993-1994|1993-94]], Барези му помогнал на Милан да прими само 15 гола во Серија А, помагајќи му на клубот да ја заврши сезоната со најдобра одбрана. Барези, исто така, освоил три последователни Суперкупа на Италија под водство на Капело, во [[Суперкуп на Италија 1992|1992]], [[Суперкуп на Италија 1993|1993]] и [[Суперкуп на Италија 1994|1994]] година. Милан, исто така, стигнал до три последователни финалиња на УЕФА Лигата на шампионите за време на сезоните [[УЕФА Лига на шампиони 1992/93|1992-93]], [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993-94]] и [[УЕФА Лига на шампиони 1994/95|1994-95]], губејќи од [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]] во 1992-93 и [[ФК Ајакс|Ајакс]] во 1994-95. Барези го освоил третиот Европски куп/Лига на шампиони на УЕФА во неговата кариера во 1993–94 година кога Милан ја победил [[ФК Барселона|Барселона]] на [[Јохан Кројф]] со 4–0 во финалето. Барези, исто така, успеал да го освои Суперкупот на Европа во 1994 година, иако Милан бил поразен во Интерконтиненталниот куп во 1994 година, во Суперкупот на Европа во 1993 година и во Интерконтиненталниот куп во 1993 година. Под водство на Капело, Милан и Барези можеле да освојат уште една титула во Серија А во текот на сезоната 1995-1996, шеста за Барези.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Барези се пензионирал на крајот на сезоната [[ФК Милан сезона 1996-1997|1996-97]] во Серија А, на 37-годишна возраст. Во неговите 20 сезони со Милан, тој освоил шест титули во Серија А, три титули во Европскиот куп/УЕФА Лигата на шампионите (стигнувајќи вкупно пет финалиња), два Интерконтинентални купа (вкупно четири финалиња), четири европски суперкупа (вкупно пет финалиња), четири Суперкуп на Италија (вкупно пет финалиња), две титули во Серија Б и еден Митропа куп.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> Тој постигнал 31 голови за Милан, од кои 21 на пенали, и покрај тоа што бил дефанзивец, тој бил и најдобар стрелец на Купот на Италија во сезоната 1989-1990, единствениот трофеј што не успеал да го освои со Милан, стигнувајќи двапати до финалето во текот на кариерата. Неговиот последен гол за Милан бил постигнат во победата од 2-1 против Падова на 27 август 1995 година. Во негова чест, Милан го повлекол дресот со број 6, кој го носел во текот на неговата кариера.<ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi" /> Капитенската лента, која ја носел 15 сезони, му била предадена на [[Паоло Малдини]]. Милан организирал славенички натпревар во негова чест, кој се одиграл на 28 октомври 1997 година на [[Сан Сиро]], на кој настапиле многу фудбалски ѕвезди.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> == Меѓународна кариера == На 20-годишна возраст, додека сè уште настапувал во [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|репрезентацијата на Италија до 21]] година, Барези бил именуван во тимот од 22 играчи на [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] за Европското првенство 1980 година (заедно со неговиот постар брат Џузепе) од менаџерот [[Енцо Беарцот]]. Турнирот се одржал на домашен терен, а Италија завршила на четвртото место. Сепак, за разлика од неговиот брат, Франко Барези не одиграл ниту еден натпревар на турнирот. [[Европско првенство во фудбал 1980|Евро 1980]] година ќе биде единствениот пат кога двајцата браќа биле заедно во тимот на Италија на голем турнир. На 22-годишна возраст, Барези бил именуван во тимот на Италија за [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство во фудбал во 1982 година]].<ref name="imperial">{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|title=Milan and Italy's imperial sweeper|work=FIFA|access-date=17 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110162108/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|archive-date=10 January 2014}}</ref> „ ''Аѕурите'' “ го освоиле својот трет [[Светско првенство во фудбал|Светски куп]], победувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] во финалето, но Барези, уште еднаш, не беил избран да игра натпревар во текот на турнирот.<ref name="baresi">{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=174375/|title=Franco BARESI|work=FIFA|access-date=17 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317105752/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=174375/|archive-date=17 March 2014}}</ref> Барези исто така бил член на репрезентацијата на Италија која учествувала на Олимпијадата во 1984 година. Италија завршила на четвртото место по поразот во полуфиналето од Бразил, и поразот на мечот за бронзениот медал од [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]]. Барези постигнал гол против [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] за време на групната фаза. Барези го освоил својот прв репрезентативен натпревар во квалификацискиот натпревар за УЕФА првенството во 1984 година против Романија во [[Фиренца]], на 14 декември 1982 година, кој завршил нерешено 0-0.<ref name="imperial"/> Италија, сепак, на крајот не успеала да се квалификува на завршниот турнир.<ref name="Storie di Calcio: Franco Baresi"/><ref name="Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=19&squadra=1|title=Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi|work=figc.it|publisher=FIGC|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410014649/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=19&squadra=1|archive-date=10 April 2009|accessdate=10 April 2015}}</ref> Барези не бил вклучен во тимот на Италија за [[Светско првенство во фудбал 1986|Светското првенство во 1986]] година од страна на селекторот Енцо Беарцот, кој сметал дека тој е повеќе играч од средниот ред отколку дефанзивец (иако неговиот брат Џузепе бил избран за дефанзивец за Светското првенство, како и Роберто Тричела). Тој се вратил во тимот за [[Европско првенство во фудбал 1988|Европското првенство 1988]] година, играјќи одбрана, каде Италија стигнала до полуфиналето под водство на Азељо Вичини, станувајќи неприкосновен првотимец и играјќи на секој натпревар. Тој го имал својот прв настап во финалето на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство]] на турнирот во 1990 година, кој се одржал на домашен терен, и на секој натпревар играл како еден од почетните централни бекови, а Италија завршила на третото место, откако била елиминирана од бранителот на титулата Аргентина во пенали во полуфиналето. Барези ѝ помогнал на италијанската одбрана да ги задржи петте последователни чисти голови, примила само два гола и останала непоразена на Светското првенство од 518 минути, додека не биле поразени со израмнување на Аргентина во полуфиналето. Неговите настапи му донеле место на идеалниор тим на турнирот од Светското првенство во 1990 година. Откако го заменил Џузепе Бергоми како капитен на [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство во 1994 година]] под неговиот поранешен менаџер во Милан, [[Ариго Саки]], Барези заработил повреда на менискусот во вториот натпревар од групата на Италија, победата со 1-0 против [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]], и го пропуштил поголемиот дел од турнирот.<ref name="baresi"/> Тој се вратил во тимот 25 дена подоцна, на време за финалето, со доминантна дефанзивна изведба, помагајќи ѝ на Италија да ја зачува мрежата против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]], и покрај клучните дефанзивни отсуства на неговите соиграчи од Милан, [[Алесандро Костакурта]] и [[Мауро Тасоти]]. По ќор-сокакот 0-0 по продолженијата, мечот отидел во пенали, а Барези потоа го промашил пеналот, страдајќи од сериозни грчеви и замор. По промашувањата на [[Даниеле Масаро]] и [[Роберто Баџо]], Италија била поразена од Бразил во [[Изведување пенали (фудбал)|пенал-рулетот]].<ref name="imperial"/> По поразот на Светското првенство, Барези имал уште еден настап за Италија, во квалификацискиот натпревар за УЕФА Еуро 1996 на гости против [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]] на 7 септември 1994 година, кој завршил нерешено 1-1. Барези потоа се повлекол од државната репрезентација на 34-годишна возраст, предавајќи му ја капитенската лента на неговиот соиграч од Милан, [[Паоло Малдини]]. Барези има 81 натпревари за Италија, постигнувајќи еден гол во пријателската победа против [[Фудбалска репрезентација на Советскиот Сојуз|Советскиот Сојуз]], и тој е еден од седумте играчи кои го постигнале реткиот подвиг со освојување златни, сребрени и бронзени медали на Светскиот куп на ФИФА за време на неговата меѓународна кариера.<ref name="imperial"/><ref name="Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Franco Baresi"/> == Стил на игра == Барези се смета за еден од најголемите бранители на сите времиња.<ref name="telegraph.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/8481543/Worlds-greatest-XI-the-best-ever-football-team-in-pictures.html?image=4|title=World's greatest XI: the best ever football team in pictures|work=The Telegraph|accessdate=21 July 2014}}</ref> Целата 20-годишна кариера ја одиграл во Милан, станувајќи легенда на клубот.<ref name="fifa.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|title=Franco Baresi: Milan and Italy's imperial sweeper|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110162108/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174375/|archive-date=10 January 2014|accessdate=21 July 2014}}</ref> Во Милан, тој формирал една од најзастрашувачките одбранбени единици на сите времиња, заедно со [[Паоло Малдини]], [[Алесандро Костакурта]], [[Мауро Тасоти]], [[Филипо Гали]] и подоцна [[Кристијан Панучи]].<ref name="telegraph.co.uk" /><ref name="fifa.com" /> Тој бил комплетен и конзистентен дефанзивец кој комбинирал моќ со елеганција и бил надарен со извонредни физички и ментални атрибути, како што се темпото, силата, истрајноста, концентрацијата и издржливоста, што го направил ефикасен во воздухот, и покрај недостатокот на забележителна висина за централен бек.<ref name="ricerca.repubblica.it">{{Наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1992/01/03/il-furore-sportivo-sovietico-ci-manchera.html|title=IL FURORE SPORTIVO SOVIETICO CI MANCHERA'|last=Gianni Brera|date=3 January 1992|work=La Repubblica|access-date=27 January 2010|language=it}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/2016-2017/cards/volo-bonucci-classifica-8-migliori-difensori-italiani-sempre/quinto-baresi.shtml|title=Il volo di Bonucci e la classifica degli 8 migliori difensori italiani di sempre|last=Mario Sconcerti|date=23 November 2016|work=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=27 December 2016}}</ref><ref name="One-on-One">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fourfourtwo.com/features/franco-baresi-one-one|title=Franco Baresi: One-on-One|last=James Richardson|date=1 November 2009|work=FourFourTwo|accessdate=28 September 2017}}</ref> [[Податотека:Jerseys_of_Franco_Baresi_&_Paolo_Maldini.jpg|десно|мини| Дресот на Италија на Барези (6) до дресот на [[Паоло Малдини]] во музејот [[Сан Сиро]], септември 2018 година]] Иако Барези бил способен да игра насекаде по должината на задната линија, тој првенствено бил одличен како централен бек, каде што ги комбинирал неговите одбранбени атрибути и неговата способност да ја чита играта, со неговата одлична визија, техника, дистрибуција и вештини со топка.<ref name="BARESI, Franco">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/franco-baresi_(Enciclopedia-dello-Sport)/|title=BARESI, Franco|last=Alberto Costa|date=2002|work=Enciclopedia dello Sport|location=Treccani|language=it|accessdate=12 December 2015}}</ref> Овие квалитети, исто така, му овозможиле да се истакне во зоналниот систем за обележување, да одржува висока одбранбена линија и да игра на офсајд замката, особено за време на неговиот престој во Милан под водство на Саки;<ref>{{Наведени вести|url=https://www.vice.com/en_ca/article/wnm84n/game-changers-arrigo-sacchi-ac-milan|title=Game Changers: Arrigo Sacchi & AC Milan|last=Storey|first=Daniel|date=2 March 2016|work=Vice|access-date=17 October 2019}}</ref> , Барези станал познат по тоа што често ја кревал раката кон линискиот играч секогаш кога неговиот тим се обидувал да игра стапица за офсајд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcio/il-fuorigioco-fa-90-anni-oggi-e-piu-difficile-ma-per-farlo-serve-mentalita-offensiva-_1055921-201502a.shtml|title=Il fuorigioco fa 90 anni: "Oggi è più difficile, ma per farlo serve mentalità offensiva"|last=Cristina|first=Max|date=15 January 2015|publisher=www.sportmediaset.mediaset.it|language=it|accessdate=17 October 2019}}</ref> Досегот на додавања, техничката способност и контролата на топката на Барези му овозможиле да напредува напред во средниот ред за да започне со напади од задната страна, овозможувајќи му да функционира како секундарен плејмејкер за неговиот тим, а исто така да игра како [[Среден ред (фудбал)|дефанзивен]] или [[Среден ред (фудбал)|централен играч]] за врска кога е потребно.<ref name="fifa.com"/><ref name="ricerca.repubblica.it"/> И покрај тоа што бил дефанзивец, тој бил и прецизен изведувач на [[Пенал (фудбал)|пенали]]. Барези е познат по тоа што бил силен и прецизен таклер, многу добар во враќањето на поседот и во предвидувањето и пресретнувањето на игрите, поради неговата акутна тактичка интелигенција, брзина на размислување, способност за обележување и позиционирање.<ref name="fifa.com" /><ref name="One-on-One"/><ref name="BARESI, Franco" /> Препознаен како талент во младоста,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,25/articleid,1412_02_1982_0122_0025_20131431/|title=F. Baresi: Esordienti al "Pozzo"|date=21 May 1982|work=La Stampa|access-date=17 December 2018|page=25|language=it}}</ref> во текот на неговата кариера, тој се истакнал и по својата професионалност, атлетизам, долговечност и дисциплина на тренинзите, како и неговото извонредно лидерство, командувачко присуство на теренот и неговите организациски вештини, па бил капитен и на Милан и на репрезентацијата на Италија.<ref name="fifa.com" /><ref name="corriere2">{{Наведени вести|url=http://archiviostorico.corriere.it/1995/giugno/05/Vialli_Rambo_Tarzan_Pagliuca_ecco_co_0_95060511464.shtml|title=Vialli Rambo, Tarzan Pagliuca: ecco la nazionale della Forza|last=Giorgio Rondelli|date=5 June 1995|work=Corriere della Sera|access-date=7 September 2015|language=it}}</ref> Барези го дели и рекордот на најмногу постигнати автоголови во историјата на Серија А (осум, заедно со Рикардо Фери).<ref>{{Наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2004/gennaio/10/chi_detiene_record_autoreti_nella_sw_0_040110585.shtml|title=chi detiene il record di autoreti nella storia della serie a ?|date=10 January 2004|work=La Gazzetta dello Sport|access-date=2 September 2019|language=it}}</ref> == Тренерска кариера == На 1 јуни 2002 година, Барези бил официјално назначен за директор на[[ФК Фулам|Фулам]], но тензиите меѓу Барези и тогашниот менаџер на Фулам, [[Жан Тигана]], довеле до оставка од клубот во август.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/f/fulham/2206573.stm|title=Baresi quits Fulham|date=21 August 2002|work=BBC News}}</ref> Тој бил назначен за главен тренер на тимот на Милано, ''Примавера'' до 20 години. Во 2006 година, тој бил преместен од клубот станувајќи тренер на тимот на ''Берети'' до 19 години, а неговиот поранешен соиграч Филипо Гали го заменил на кормилото на тимот на Примавера. Тој се повлекол од тренерската работа, а на негово место дошол Роберто Бертуцо. == Личен живот == Франко Барези е помладиот брат на легендарниот дефанзивец на [[ФК Интер|Интер]], [[Џузепе Барези]]. Како млади, двајцата играчи имале обиди во Интер, но Франко бил одбиен и купен од локалниот ривал Милан. Бидејќи бил помлад играч, Франко првично бил познат како „Барези 2“.<ref name="Franchino (detto Franco) BARESI (II)"/> Сепак, поради евентуалниот голем успех и популарност на Франко во текот на неговата кариера, која ја надминала дури и онаа на неговиот постар брат, Џузепе подоцна станал познат како „''другиот Барези''“, и покрај тоа што исто така постигнал забележителен успех.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pianeta-calcio.it/?page=vedi_incontri_vip&id=228|title=L'ALTRO BARESI|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022756/http://www.pianeta-calcio.it/?page=vedi_incontri_vip&id=228|archive-date=29 November 2014|accessdate=1 January 2015}}</ref> == Медиуми == Барези е прикажан во серијата EA Sports на фудбалската видео игри ''FIFA 14'' 's Classic XI во мултинационален тим со ѕвезди, заедно со сонародниците Бруно Конти, Џани Ривера и Џакинто Факети.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fifa-almanac.com/team/fifa13w/111205|title=FIFA 14 Classic XI|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930102150/http://www.assocalciatori.it/Aicstruttura/Lastoria/tabid/64/language/it-IT/Default.aspx|archive-date=30 September 2011|accessdate=17 March 2015}}</ref> Тој исто така бил именуван во легендите на Ultimate Team во ''ФИФА 15''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.easports.com/fifa/news/2014/fifa-15-player-ratings-fut-legends|title=FIFA 15 Player Ratings – FIFA Ultimate Team Legends|date=10 September 2015|work=easports.com|publisher=EA Sports|accessdate=17 March 2015}}</ref> == Статистика == === Клупска === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по клуб, сезона и натпреварување !rowspan="2"|Клуб !rowspan="2"|Сезона !colspan="3"|Лига !colspan="2"|Куп !colspan="2"|Европа !colspan="2"|Останато !colspan="2"|Вкупно |- !Лига!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол!!Нат!!Гол |- | rowspan="20" |[[ФК Милан|Милан]] |[[ФК Милан сезона 1977-1978|1977–78]] |[[Серија А]] |1 |0 |2 |0 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |3 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1979-1970|1979–70]] |Серија А |30 |0 |4 |0 |6 |0 | colspan="2" |– |40 |0 |- ||[[ФК Милан сезона 1979-1980|1979–80]] |Серија А |28 |0 |6 |0 |1 |0 | colspan="2" |– |35 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1980-1981|1980–81]] |[[Серија Б]] |31 |0 |4 |1 |0 |0 | colspan="2" |– |35 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1981-1982|1981–82]] |Серија А |18 |2 |4 |0 | colspan="2" |– |3 |2 |25 |4 |- |[[ФК Милан сезона 1982-1983|1982–83]] |Серија Б |30 |4 |9 |2 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |39 |6 |- |[[ФК Милан сезона 1983-1984|1983–84]] |Серија А |21 |3 |9 |2 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |30 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1984-1985|1984–85]] |Серија А |26 |0 |10 |0 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |36 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1985-1986|1985–86]] |Серија А |20 |0 |4 |0 |3 |0 |3 |0 |30 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1986-1987|1986–87]] |Серија А |29 |2 |6 |3 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |35 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1987-1988|1987–88]] |Серија А |27 |1 |6 |0 |3 |0 | colspan="2" |– |36 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1988-1989|1988–89]] |Серија А |33 |2 |8 |2 |8 |0 |1 |0 |50 |4 |- |[[ФК Милан сезона 1989-1990|1989–90]] |Серија А |30 |1 |7 |4 |8 |0 |1 |0 |46 |5 |- |[[ФК Милан сезона 1990-1991|1990–91]] |Серија А |31 |0 |1 |0 |5 |0 |1 |0 |38 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1991-1992|1991–92]] |Серија А |33 |0 |6 |1 | colspan="2" |– | colspan="2" |– |39 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1992-1993|1992–93]] |Серија А |29 |0 |7 |0 |8 |0 |1 |0 |45 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1993-1994|1993–94]] |Серија А |31 |0 |0 |0 |11 |0 |2 |0 |44 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1994-1995|1994–95]] |Серија А |28 |0 |0 |0 |13 |0 |2 |0 |43 |0 |- |[[ФК Милан сезона 1995-1996|1995–96]] |Серија А |30 |1 |3 |0 |7 |0 | colspan="2" |– |40 |1 |- |[[ФК Милан сезона 1996-1997|1996–97]] |Серија А |26 |0 |1 |0 |2 |0 |1 |0 |30 |1 |- ! colspan="3" |Вкупно !532 !16 !97 !15 !75 !0 !15 !2 !719 !33 |} === Меѓународна === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по репрезентација и година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/fbaresi-intl.html|title=Franco Baresi – International Appearances|work=www.rsssf.com}}</ref> !Репрезентација ! Година ! Натпревари ! Голови |- | rowspan="13" | [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] | 1982 | 1 | 0 |- | 1983 | 3 | 0 |- | 1984 | 5 | 0 |- | 1985 | 0 | 0 |- | 1986 | 3 | 0 |- | 1987 | 5 | 0 |- | 1988 | 11 | 1 |- | 1989 | 10 | 0 |- | 1990 | 11 | 0 |- | 1991 | 9 | 0 |- | 1992 | 7 | 0 |- | 1993 | 7 | 0 |- | 1994 | 9 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 81 ! 1 |} {| class="wikitable sortable" |+Список на меѓународни голови постигнати од Франко Барези ! scope="col" | бр. ! scope="col" | Датум ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Противник ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Конкуренција |- | align="center" | 1 | 20 февруари 1988 година | Стадио дела Виторија, [[Бари]], Италија |{{Fb|Soviet Union}} | align="center" | 1–0 | align="center" | 4–1 | [[Пријателски натпревар|Пријателски]] |} == Почести == * [[Серија А]] : 1978–79, 1987–88, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1995–96 * [[Серија Б]] : 1980–81, 1982–83 * [[Суперкуп на Италија]] : 1988, 1992, 1993, 1994 година * [[Лига на шампиони во фудбал|Европски куп/Лига на шампиони на УЕФА]] : [[Куп на шампиони 1988/89|1988–89]], [[Куп на шампиони 1989/90|1989–90]], [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993–94]] * [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]] : 1990, 1994 година * Интерконтинентален куп : 1989, 1990 година ; Италија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur10187.html|title=Franco Baresi|work=L'Èquipe|language=fr|accessdate=10 December 2015}}</ref> * [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство на ФИФА]] : [[Светско првенство во фудбал 1982|1982 година]] ; второ место: [[Светско првенство во фудбал 1994|1994 година]] ; трето место: [[Светско првенство во фудбал 1990|1990 година]] '''Индивидуален''' * [[Златна топка]] : вицешампион 1989 година <ref name="BARESI, Franco"/> * Најдобар стрелец во Копа Италија: 1989–90 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html|title=Italy – Coppa Italia Top Scorers|work=rsssf.com|publisher=RSSSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029033413/http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html|archive-date=29 October 2015|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Guerin d'Oro : 1989–90 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|title=Italy – Footballer of the Year|work=rsssf.com|publisher=RSSSF|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121013030/http://www.rsssf.com/miscellaneous/italpoy.html|archive-date=21 January 2015|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Ол-стар тим на Светското првенство на ФИФА : 1990 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html|title=FIFA World Cup Awards: All-Star Team|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630203237/http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html|archive-date=30 June 2016|accessdate=22 March 2015}}</ref> * [[Награда „Гаетано Ширеја“|Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea"]] : 1994 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|title=Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea": Alba d'Oro|accessdate=21 January 2015}}</ref> * Светски фудбал Најголемите играчи на 20 век #19 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.topendsports.com/world/lists/greatest-all-time/soccer-worldsoccer100.htm|title=World Soccer 100 Players of the Century|work=topendsports.com|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Играч на векот: 1999 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenfoot.com/legend-details.php?l=en&WinnerID=10&Title=franco-baresi|title=Golden Foot Legend Franco Baresi|publisher=Golden Foot|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926152419/http://www.goldenfoot.com/legend-details.php?l=en&WinnerID=10&Title=franco-baresi|archive-date=26 September 2015|accessdate=5 October 2015}}</ref> * АИЦ Серија А играч на векот : 2000 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=totti-named-player-of-year-baresi-the-player-of-century-2000-10-05|title=Totti named Player of Year, Baresi the Player of Century|date=10 May 2000|work=Hurriyet Daily News|accessdate=5 October 2015}}</ref> * ФИФА 100: 2004 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|title=Pele open to ridicule over top hundred|last=Christopher Davies|date=5 March 2004|work=The Telegraph|url-access=subscription|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/2374252/Pele-open-to-ridicule-over-top-hundred.html|archive-date=12 January 2022|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Анкета за Златен јубилеј на УЕФА : #17-ти <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/newsfiles/171606.pdf|title=Zinedine Zidane voted top player by fans|work=uefa.com|publisher=UEFA|accessdate=24 July 2014}}</ref> * Куќата на славните на Милан <ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Franco Baresi"/> * FICTS Куќа на славните и Guirlande d'Honneur * Златно стапало: 2012 година (под категоријата „ Фудбалска легенда “) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|title=Golden Foot Legends|work=goldenfoot.com|publisher=Golden Foot|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416024500/http://www.goldenfoot.com/en/legends.html|archive-date=16 April 2015|accessdate=27 March 2015}}</ref> * [[Куќа на славните на италијанскиот фудбал|Куќа на славните во италијанскиот фудбал]]: 2013 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.football-italia.net/41221/baresi-and-batistuta-hall-fame|title=Baresi and Batistuta in Hall of Fame|date=31 October 2013|work=Football Italia|accessdate=10 April 2015}}</ref> * Дрим тим за Златна топка (сребрена): 2020 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/12/14/5fd7bc8522601d53598b45b2.html|title=The other two Ballon d'Or Dream Team XIs: Zidane, Cruyff, Iniesta, Di Stefano... but no Casillas|date=15 December 2020|work=[[MARCA]]|accessdate=15 December 2020}}</ref> * IFFHS за сите времиња машки сон тим : 2021 година <ref name="IFFHS Dream Team">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iffhs.com/posts/1110|title=IFFHS ALL TIME WORLD MEN'S DREAM TEAM|date=22 May 2021|work=IFFHS|accessdate=2022-11-27|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213838/https://www.iffhs.com/posts/1110|url-status=dead}}</ref> :* [[Податотека:Ufficiale_OMRI_BAR.svg|лево|50x50пкс]] 4-ти класа / офицер: ''Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana'' : 1991 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=208909|title=Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana Sig. Franchino Baresi|publisher=Quirinale.it|language=it|accessdate=12 December 2015}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1980}} {{Состав на Италија на ЕП фудбал 1988}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1990}} {{Состав на Италија на СП фудбал 1994}} {{Premio Scirea}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Барези, Франко}} [[Категорија:Родени во 1960 година]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери освојувачи на Светско првенство]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1994]] [[Категорија:ФИФА 100]] [[Категорија:Фудбалери во Серија Б]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] mpf4ek94inqbf77zle1ogya27kf24xk Филипо Гали 0 1310403 5625697 5587685 2026-09-09T08:21:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625697 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Филипо Гали | image = [[Податотека:Filippo Galli.jpg|300п]] | caption = Филипо Гали во 2012 година | height = {{height|m=1.81}} | birth_date = {{Birth date and age|1963|5|19|df=yes}} | birth_place = [[Монца]], Италија | currentclub = | position =[[одбрана (фудбал)|одбрана]] | youthyears1 = 1981–1982 | youthclubs1 ={{Fb team Milan}} | years1 = 1982–1996 | caps1 = 217 | goals1 = 3 | clubs1 = {{Fb team Milan}} | years2 = 1982–1983 | caps2 = 28 | goals2 = 2 | clubs2 = → {{Fb team Pescara}} | years3 = 1996–1998 | caps3 = 54 | goals3 = 2 | clubs3 = {{Fb team Reggiana}} | years4 = 1998–2001 | caps4 = 93 | goals4 = 2 | clubs4 = {{Fb team Brescia}} | years5 = 2001–2002 | caps5 = 28 | goals5 = 1 | clubs5 = {{Fb team Watford}} | years6 = 2002–2004 | caps6 = 38 | goals6 = 1 | clubs6 = {{Fb team Pro Sesto}} | totalcaps = 458 | totalgoals = 11 | nationalyears1 = 1984–1987 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 ={{flagsport|ITA}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија 21]] | manageryears1 = 2006–2008 | managerclubs1 = [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] (технички асистент) | manageryears2 = 2009–2018 | managerclubs2 = [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] }} '''Филипо Гали''' (роден на {{роден на|19|мај|1963}} година во {{роден во|Монца}}) — италијански [[Фудбал|фудбалски]] менаџер и поранешен играч, кој играл како [[Одбрана (фудбал)|дефанзивец]]. Најмногу е запаметен по неговата долга и успешна игра со [[ФК Милан|Милан]], каде настапувал заедно со [[Франко Барези|Барези]], [[Паоло Малдини|Малдини]], [[Алесандро Костакурта|Костакурта]] и [[Мауро Тасоти|Тасоти]], формирајќи силен одбранбен состав под раководството на менаџерите [[Ариго Саки]] и [[Фабио Капело]], во тимовите кои биле соодветно познати како ''Бесмртните'' и ''Непобедливите''; за време на неговите 15 сезони со клубот, тој освоил пет титули во [[Серија А]] и три титули во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите на УЕФА]], меѓу другите трофеи. == Клупска кариера == Роден во [[Монца]], Гали играл за [[ФК Милан|Милан]] од 1983 до ноември 1996 година, откако првично бил член на младинскиот сектор на клубот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.raisport.rai.it/mcalcio/1999_2000/b/c000811.html|title=Mondo CALCIO – Serie B 1999/2000: GALLI<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20090505183103/http://www2.raisport.rai.it/mcalcio/1999_2000/b/c000811.html|archive-date=2009-05-05|accessdate=2007-05-15}}</ref> Тој го направил своето деби за Милан во [[Серија А]] на 18 септември 1983 година, во победата со 4–2 на домашен терен над [[ФК Хелас Верона|Верона]]. Во текот на неговите 13 сезони со клубот, тој уживал во многу домашни и меѓународни успеси под раководството на менаџерите Ариго Саки и [[Фабио Капело]], освојувајќи пет титули во [[Серија А]], три [[Лига на шампиони во фудбал|европски купови]], два Интерконтинентални купа, три [[Суперкуп на УЕФА|европски суперкупа]] и четири [[Суперкуп на Италија|италијански суперкупа]]; тој, исто така, постигнал 4 гола за клубот на 325 натпревари: 3 во Серија А, на 217 натпревари и 1 во [[Фудбалски куп на Италија|Купот на Италија]], а неговиот последен гол бил против [[Бреша Калчо|Бреша]] на 4 септември 1991 година. Тој првично бил важен член на стартната постава заедно со соиграчите [[Франко Барези]], [[Мауро Тасоти]] и [[Паоло Малдини]], настапувајќи во она што се смета за една од најголемите одбрани на сите времиња. {{Efn|Видете наводите<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/club/juventus/111/blog/post/2834534/gianluigi-buffon-record-cements-his-legacy-greatest-keeper|title=Gianluigi Buffon record cements his legacy as greatest keeper of all-time|publisher=ESPN FC|author1=James Horncastle|access-date=21 March 2016|date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/mar/21/gianluigi-buffon-clean-sheet-record-juventus-torino-sebastiano-rossi|title=Gianluigi Buffon humble as clean sheet record tumbles, but delight not universal|work=The Guardian|author1=Paolo Bandini|date=21 March 2016|access-date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/may/08/joy-of-six-great-defences|title=The Joy of Six: Great defences|work=The Guardian|author1=Rob Smyth|date=8 May 2009|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/nazionale/2013/11/19/news/rivoluzione_filosofica_prandelli-71352856/?refresh_ce|title=Nazionale: 2013, addio al catenaccio. Balotelli-Rossi coppia mondiale|publisher=La Repubblica|language=it|date=19 November 2013|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spaziomilan.it/2015/06/costacurta-contro-lo-steaua-la-finale-piu-bella-sacchi-era-un-genio/|title=Costacurta: "Contro lo Steaua la finale più bella, Sacchi era un genio"|publisher=spaziomilan.it|language=it|author1=Lorenzo Turati|date=15 June 2015|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=Foot|first1=John|title=Winning at All Costs: A Scandalous History of Italian Soccer|url=https://archive.org/details/winningatallcost0000foot|date=2006|publisher=Nation Books|location=New York|page=[https://archive.org/details/winningatallcost0000foot/page/228 228]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.com/calcio/la-storia-della-tattica-da-sacchi-a-guardiola_sto4735853/story.shtml|title=La storia della tattica: da Sacchi a Guardiola|publisher=Eurosport|language=it|author1=Mattia Fontana|date=19 August 2014|access-date=10 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html|title=MILAN 1988-1994: 6 ANNI DA CAMPIONI|publisher=Storie di Calcio|language=it|author1=Corrado Sannucci|access-date=10 March 2016|archive-date=2016-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006053937/http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|title=Speciale squadre nella leggenda, Milan '93-'94 vs Inter '09-'10|publisher=Calciomercato.it|language=it|author1=Jonathan Terreni|date=19 June 2012|access-date=10 March 2016}}</ref>}} Тој одиграл клучна улога за време на триумфот на Милан во Серија А 1987–88, бидејќи Милан примил само 12 гола во 30 лигашки натпревари, завршувајќи со најдобрата одбрана во Италија. Сепак, поради повредите, и појавата на [[Алесандро Костакурта]] на неговата позиција, тој почнал да наоѓа помалку простор во стартната постава, и обично бил користен како замена во подоцнежните години, иако сепак можел да придонесе за важни победи со клубот, особено помагајќи му на Милан да ја зачува мрежата со доминантна дефанзивна изведба, бидејќи ја поразил [[ФК Барселона|Барселона]] со 4-0 во финалето на Лигата на шампионите на УЕФА во 1994 година. <ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Filippo Galli">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acmilan.com/en/filippo-galli|title=A.C. Milan Hall of Fame: Filippo Galli|work=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|accessdate=31 March 2015}}</ref> <ref name="magliarossonera">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Gallif.html|title=Maglia Rossonera: Filippo Giovanni Galli ("Lo Squalo Bianco di Villasanta")|work=magliarossonera.it|publisher=Maglia Rossonera|language=it|accessdate=1 April 2015}}</ref> Пред да се приклучи на сениорскиот тим на Милан, Гали првично го направил своето професионално деби додека бил позајмен во [[Делфино Пескара 1936|Пескара]] во сезоната 1982-1983. По неговото време со Милан, тој бил продаден на Реџана во 1996 година, друг тим [[Серија А|од Серија А.]] По две сезони со Реџиана, тој се преселил во [[Бреша Калчо|Бреша]] на две сезони, помагајќи му на клубот да се промовира во Серија А, за време на сезоната 1999-2000 во Серија Б, и последователно помагајќи му на тимот да избегне испаѓање и да се квалификува за Купот на УЕФА Интертото во 2001 година следната сезона, играјќи заедно со Роберто Баџо, под менаџерот Карло Мацоне. На 38-годишна возраст, тој последователно поминал една сезона во [[ФК Вотфорд|Ватфорд]] додека [[Џанлука Вијали]] бил менаџер на тимот, постигнувајќи еден гол против Волсал. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.watfordfc.com/page/MatchReport/0,,10400~15303,00.html|title=Watford 2-1 Walsall|date=27 August 2001|publisher=WatfordFC.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100623182925/http://www.watfordfc.com/page/MatchReport/0%2C%2C10400~15303%2C00.html|archive-date=23 June 2010|accessdate=26 June 2010}}</ref> == Меѓународна кариера == Гали никогаш не играл за [[Фудбалска репрезентација на Италија|сениорскиот тим на Италија]], <ref name="dieci">{{Наведена мрежна страница|url=http://carotenuto.blogautore.repubblica.it/2015/10/13/dieci-italiani-piu-uno-che-avrebbero-meritato-la-nazionale/|title=Dieci italiani più uno che avrebbero meritato la nazionale|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=26 February 2017}}</ref> иако имал натпревари за репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Италија под 21 година|Италија до 21]] година во 7 наврати помеѓу 1984 и 1987 година, а учествувал со Италија на Европското првенство за играчи до 21 година на УЕФА 1984 година, каде што стигнале до полуфиналето. Тој исто така бил член на тимот на Италија на [[Фудбал на Летните олимписки игри 1984|Летните олимписки игри 1984 година]], каде што тие успеале да го освојат четвртото место. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=490&squadra=1|title=Convocazioni e presenze in campo: Galli, Filippo|work=figc.it|publisher=FIGC|language=it|accessdate=1 April 2015|archive-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801051724/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=490&squadra=1|url-status=dead}}</ref> == Стил на игра == Составен, доследен, интелигентен, жилав и тактички разноврсен играч, со одлична техника, дистрибуција, Гали бил познат по неговата способност за обележување човек и одбранбена свест; како внимателен играч, тој одлично ја читал играта и обично се користел како [[Одбрана (фудбал)|централен бек]], иако честопати бил повикуван да пополни на која било одбрамбена позиција, а исто така играл и како [[Одбрана (фудбал)|десен бек]]. <ref name="magliarossonera"/> <ref name="dieci"/> И покрај неговата способност, тој често се борел со повреди во текот на неговата кариера, и претежно служел како резервна копија во неговата подоцнежна кариера, по појавата на помлади играчи. <ref name="dieci"/> <ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Filippo Galli"/> == По пензионирањето == Гали се пензионирал во 2004 година, на 41 години, по две сезони со помалиот клуб од Серија Ц 2, Про Сесто. По неговото пензионирање, тој започнал тренерска кариера и долги години бил одговорен за младинскиот систем на [[ФК Милан|Милан]]. Во август 2008 година, тој почнал да работи за првиот тим и станал помошник-тренер [[Карло Анчелоти|на Карло Анчелоти]], заедно со неговиот поранешен соиграч Тасоти. По заминувањето на Анчелоти во 2009 година, тој станал технички асистент на тогашниот нов тренер Леонардо. Гали, исто така, работел како експерт по таленти. Во септември 2012 година го започнал тренерскиот курс во Коверчиано. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.acmilan.com/it/news/show/86402|title=A.C. MILAN COMUNICATO UFFICIALE|date=10 June 2009|work=acmilan.com|language=it|accessdate=1 April 2015}}</ref> == Почести == === Клупски === * Победник во [[Серија А|Серија А]] (5): 1987–88, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1995–96 ; Вицешампион (2): 1989–90, 1990–91 . * Вицешампион на [[Фудбалски куп на Италија|Копа Италија]] (2): 1984–85, 1989–90 . * Победник на [[Суперкуп на Италија]] (4): 1988, 1992, 1993, 1994 ; Вицешампион (1): 1996 година . * [[Лига на шампиони во фудбал|Победник на УЕФА Лигата на шампионите]] (3): [[Куп на шампиони 1988/89|1988–89]], [[Куп на шампиони 1989/90|1989–90]], [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993–94]] ; Вицешампион (2): [[УЕФА Лига на шампиони 1992/93|1992–93]], [[УЕФА Лига на шампиони 1994/95|1994–95]] . * [[Суперкуп на УЕФА|Победник на Суперкупот на УЕФА]] (3): 1989, 1990, 1994 година ; Вицешампион (1): 1993 година . * Победник на Интерконтинентален Куп (2): 1989, 1990 ; Вицешампион (2): 1993, 1994 година . === Индивидуален === * Куќата на славните на Милан <ref name="A.C. Milan Hall of Fame: Filippo Galli"/> == Белешки == {{белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * Filippo Galli at Soccerbase * {{In lang|it}} [http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=490 FIGC] * [https://web.archive.org/web/20070927020221/http://www.footballplus.com/players/15218/Filippo-Galli.html Player career at FootballPlus] * [http://www.acmilan.com/en/archive/show_player/Filippo-Galli A.C. Milan Roll of Honour] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гали, Филипо}} [[Категорија:Фудбалери во Серија Ц]] [[Категорија:Фудбалери во Серија Б]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вотфорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бреша]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реџина]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалски дефанзивци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1963 година]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] 8gvg25r21ffwr4orpeznm3phheg6hir Фирентинска катедрала 0 1310504 5625699 5594841 2026-09-09T08:54:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625699 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква |denomination=[[Католичка црква]] |name=Катедрала во Фиренца |fullname=Катедрала Богородица Цветна |other name= |native_name={{unbulleted list|{{native name|it|Cattedrale di Santa Maria del Fiore|paren=omit}}<br/>{{native name|it|Duomo di Firenze}} |{{native name|la|Cathedral Sanctae Mariae Floris}}}} |image=Cattedrale di Santa Maria del Fiore – Il Duomo di Firenze.jpg |caption=Куполата на Брунелески, камбанаријата на Џото на катедралата Санта Марија дел Фјоре гледани од ридот Микеланџело |imagealt= |pushpin map= |map caption=Location in Фиренца, Италија |coordinates= |country=Италија |location=[[Фиренца]], [[Тоскана]] |tradition=[[Римокатоличка црква]] |website={{URL|http://www.duomofirenze.it/|Duomo Firenze}} |consecration year=1436 |status=[[Катедрала]], [[мала базилика]] |architect={{unbulleted list| [[Арнолфо ди Камбио]] | [[Филипо Брунелески]] | [[Емилио Де Фабрис]]}} |architectural type=[[Црква]]|style=[[Готски стил]], [[Романтизам]],<br />[[Ренесанса]] |groundbreaking=9 Септември 1296 |year completed=1436 |length={{cvt|153|m|ft}} |width={{cvt|90|m|ft}} |width nave={{cvt|38|m|ft}} |height max={{cvt|114.5|m|ft}} |floor area={{cvt|8,300|m2|sqft}} |materials=[[мермер]], [[цигла]] |archdiocese=[[Архиепископија на Фиренца]] |archbishop=[[Џузепе Ветори]]|embedded=}} '''Фирентинска катедрала''' наречена '''„Богородица Цветна“''' ({{langx|it|Cattedrale di Santa Maria del Fiore}} или ''Duomo di Firenze'') — катедралата во градот [[Фиренца]], Италија. Започната е со изградба во 1296 година во [[Готска архитектура|готски]] стил дизајнирана од архитектот Арнолфо ди Камбио. Катедралата структурно била завршена во 1436 година, заедно со куполата која била дизајнирана од страна на [[Филипо Брунелески]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aviewoncities.com/florence/duomo.htm|title=Duomo di Firenze, Florence|last=Ermengem|first=Kristiaan Van|work=A View On Cities|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019100255/http://www.aviewoncities.com/florence/duomo.htm|archive-date=19 October 2019|accessdate=5 February 2016}}</ref> Надворешноста на [[базилика]]та била обложена со полихромни мермерни панели, во различни нијанси, пред сѐ од зелена и розова боја, ограничени и врамени со бела боја. Во 19 век врз катедралата била изведена доградба со [[Неоготика|готска преродба]] од страна на архитектот Емилио Де Фабрис. Катедралниот комплекс, на Пјаца дел Дуомо, ги вклучува Крстилницата и Камбанаријата на Џото. Овие три згради се дел од [[Светско наследство на УНЕСКО|светското наследство на УНЕСКО]] кое го покрива историскиот центар на Фиренца и се главна туристичка атракција на провинцијата (покраина) [[Тоскана]]. Базиликата претставува една од најголемите цркви во Италија, а до развојот на новите структурни градежни материјали на модерното време, куполата на базиликата била најголема во светот. Куполата на Пјаца дел Дуомо, останува сѐ уште најголема во светот која била изградена од тули. Катедралата претставува мајка црква на надбискупијата во Фиренца, чиј архиепископ моментално е отецот Џузепе Бетори. == Историја == [[Податотека:View_of_Santa_Maria_del_Fiore_in_Florence.jpg|мини|Дуомо гледана од височините на Пјацале Микеланџело]] Санта Марија дел Фјоре била изградена на местото на втората катедрала во Фиренца посветена на Свети Репарата.<ref name="bartlett 36 37">Bartlett, pp. 36–37; according to Bartlett, the people of Florence continued to call the cathedral by its former name for some time after reconstruction.</ref> Првата катедрала била познатата базилика Сан Лоренцо ди Фиренца, чиј прв објект бил осветен како црква во 393 година од страна на свети [[Амвросиј Медиолански]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haber46.com.tr/guncel/michelangelo-ronesans-doneminde-floransanin-onde-gelen-medici-ailesinin-h343075.html|title=Michelangelo Rönesans döneminde Floransanın önde gelen Medici Ailesinin özel bir isteği üzerine hangisini yapmıştır|last=Tarihi|first=Güncelleme|date=23 May 2018|work=Haber46|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705121439/https://www.haber46.com.tr/guncel/michelangelo-ronesans-doneminde-floransanin-onde-gelen-medici-ailesinin-h343075.html|archive-date=5 July 2018|accessdate=5 July 2018}}</ref> Првичната античка структура, изградена на почетокот на V век претрпела доста поправки, бидејќи се распаѓала од староста и дотраеноста. Според посланието во ''Nuova Cronica'' од страна на Џовани Вилани од XIV век,<ref name="bartlett 36">Barlett, 36.</ref> стоело дека таа црква не била доволно голема за да му служи на постојаното нараснување на населението во градот.<ref name="bartlett 36" /> Другите големи тоскански градови, преземале амбициозни потфати за реконструкција на нивните катедрали и тоа за времето на доцниот средновековен период. Таков пример биле градот Пиза и особено градот Сиена каде што огромните планирачки потфати за доградби никогаш не биле реализирани. Градскиот совет на Фиренца во 1294 година го одобрил дизајнот на архитектот Арнолфо ди Камбио за новата црква.<ref>{{Наведено списание|last=Haines|first=Margaret|year=1989|title=Brunelleschi and Bureaucracy: The Tradition of Public Patronage at the Florentine Cathedral|url=https://books.google.com/books?id=2S0rnQEACAAJ|journal=I Tatti Studies in the Italian Renaissance|volume=3|pages=89–115|doi=10.2307/4603662|jstor=4603662|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226103927/https://books.google.com/books?id=2S0rnQEACAAJ|archive-date=26 December 2019|access-date=20 August 2019}}</ref> Ди Камбио бил и архитект на црквата Санта Кроче и Палацо Векио.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wga.hu/html_m/a/arnolfo/7/croce2.html|title=View of the nave and choir by ARNOLFO DI CAMBIO|last=Krén|first=Emil|last2=Marx|first2=Daniel|work=[[Web Gallery of Art]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226103930/https://www.wga.hu/html_m/a/arnolfo/7/croce2.html|archive-date=26 December 2019|accessdate=5 July 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.italoamericano.org/story/2017-1-11/medici-palazzo-vecchio|title=Inside the House of Medici (Part II): Palazzo Vecchio|last=Sannio|first=Simone|date=12 January 2017|work=L'Italo-Americano|access-date=5 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200207005430/https://italoamericano.org/story/2017-1-11/medici-palazzo-vecchio|archive-date=7 February 2020}}</ref> Тој дизајнирал три широки кораби кои завршуваат под октогоналната купола, а средниот кораб ја покривал областа на делот наречен Санта Репарата. Првиот камен бил поставен на 9 септември 1296 година, од страна на кардиналот Валеријана, првиот папски легат кој некогаш бил испратен во градот Фиренца. Изградбата на овој огромен проект требало да трае 140 години. Планот на Арнолфо за источниот дел бил да го задржи основниот концепт, но на крајот сепак дошло до значително проширување во големината. Откако во 1302 година архитектот Арнолфо починал, работата на катедралата забавила речиси скоро цели 50 години. Кога во 1330 година биле откриени моштите на Свети Зенобиј во црквата Санта Репарата, проектот добил нов поттик за понатамошна изградба. Во 1331 година господинот Арте дела Лана, еснаф на трговците со волна, го преземал покровителството за изградбата на катедралата и во 1334 година го назначил архитектот Џото ди Бондоне да ја надгледува работата. Со помош на пријателот Андреа Писано, Џото продолжил со работите околу дизајнот на делот наречен ди Камбио. Неговото главно достигнување било изградбата на [[камбанарија]]та. Кога на 8 септември 1337 година починал Џото, Андреа Писано ја продолжил изградбата на објектот сѐ додека работата не била прекината поради [[Црна смрт|Црната смрт]] која владеела во 1348 година. [[Податотека:Andrea_di_bonaiuto,_dettaglio_dal_cappoellone_degli_spagnoli.jpg|мини|Дуомо, откако е завршена фреската од страна Андреа ди Бонаиуто, насликана во 1360-тите, пред почетокот на изградбата на куполата]] Во 1349 година работата на катедралата продолжила под надзор на неколку архитекти, почнувајќи од Франческо Таленти, кој успеал да ја заврши камбанаријата и да го зголеми целовкупниот проект каде биле вклучени [[апсида]]та и страничните капели. Во 1359 година, архитектот Таленти бил наследен од Џовани ди Лапо Гини (1360–1369) кој го поделил централниот кораб на катедралата на четири квадратни заливи. Дополнителни архитекти биле Алберто Арнолди, Џовани д'Амброџо, Нери ди Фиораванти и Андреа Оркања. До 1375 година, старата црква Санта Репарата била срушена. Делот познат како [[Брод (архитектура)|Наосот]] бил завршен до крајот на 1380 година. По изградбата на тој дел единствено куполата останала за доизградба сѐ до 1418 година. На 19 август 1418 година,<ref>{{Наведена книга|title=Brunelleschi's Dome: How a Renaissance Genius Reinvented Architecture|last=King|first=Ross|publisher=Bloomsbury|year=2000|isbn=978-0-8027-1366-7|location=New York|pages=1}}</ref> Арте дела Лана објавил конкурс за архитектонски дизајн за подигнување на Нерисовата куполата. Се јавиле двајца главни конкуренти и двајцата биле мајстори - златари. Тоа биле Лоренцо Гиберти и [[Филипо Брунелески]]. Вториот од нив бил директно поддржан од моќниот [[Козимо де Медичи]]. Гиберти пак бил победник на натпреварот за изработка на пар бронзени врати за Крстилницата во далечната 1401 година. Нивната конкуренција околу добивањето на градежните и занаетчиските работи останала остра целиот нивен живот. Сепак за куполата победник бил Брунелески кој и ја добил предвидената провизија.<ref name="arch">{{Наведена книга|title=Florence: An Architectural Guide|url=https://archive.org/details/florencearchitec0000zucc|last=Zucconi|first=Guido|publisher=Arsenale Editrice srl|year=1995|isbn=978-88-7743-147-9|location=San Giovanni Lupatoto, Vr, Italy}}</ref> Лоренцо Гиберти, кој бил назначен за помошник и соработник на Брунелески, земал плата еднаква на онаа на Брунелески. Ниту еден од нив не бил награден со претходно најавената награда со висина од 200 флорини. На Гиберти му било ветена еднаква исплата, иако поголемиот дел од своето време тој го потрошил на други проекти низ Фиренца. Кога арахитектот Филипо Брунелески се разболел, или пак сепак можеби глумел дека е болен, проектот накратко бил предаден во рацете на Гиберти. Но, Гиберти набрзо морал да признае дека тој малку бил оддалечен од целиот проект. Во 1423 година, Брунелески повторно бил на чело на изградбата и ја преземал целовкупната одговорност.<ref>King, pp. 76–79.</ref> Работата на куполата започнала во некаде во 1420, а завршила во 1436 година. Катедралата била осветена на 25 мај 1436 година (првиот ден од годината според фирентинскиот календар) од страна на [[Папа Евгениј IV|папата Евгениј IV]]. Катедралата била првата дотогаш изградена со „октагонална“ купола без привремена дрвена потпорна рамка. Тоа бил еден од највпечатливите проекти за периодот на [[ренесанса]]та. За време на осветувањето во 1436 година, бил изведен мотетот на Гијом Дуфеј наречен ''Nuper rosarum flores (Розите кои цветаат доцна)''. Декорацијата на надворешноста на катедралата, започната во текот на 14 век, а била завршена дури во 1887 година, кога била завршена полихромната мермерна фасада од страна на дизајнерот Емилио Де Фабрис. Подот на црквата бил обложен во мермерни плочки во периодот на 16 век. Надворешните ѕидови на катедралата се свртени во наизменични вертикални и хоризонтални ленти и се изработени од полихроматски мермер донесени од местата Карара (во бела боја), Прато (во зелена боја), Сиена (во црвена боја), Лавенца и уште од неколку места ширум Тоскана. Овие мермерни слоеви требало да ги покријат веќе постоечките слоеви на ѕидовите од претходното поставување. Тоа биле делот на крстилница на Батистеро ди Сан Џовани и Камбанаријата на Џото. На катедралата постојат две странични врати и тоа: ''Вратите на Канониците'' (од јужната страна) и ''Вратата на Мандорла'' (од северната страна). Овие врати биле украсени со скулптури од вајарите Нани ди Банко, [[Донатело]] и Јакопо дела Кверсија. Шесте странични прозорци, забележливи по нивната нежна трага и орнаменти, биле одделени со неколку пиластри. Само четирите прозорци најблиску до [[трансепт]]от даваат светлина, додека другите двa се само украсни. Прозорците на свештенството се со тркалезна форма, вообичаена одлика на италијанската готика. == Надворешен изглед == === План и структура === [[Податотека:SMDFplan36.gif|мини|План на црквата со различни фази на доградба]] Катедралата во Фиренца била изградена како базилика, со широк централен кораб од четири квадратни заливи, со патека од двете страни. Просторот наречен анцелар и трансептите биле со идентичен полигонален план, разделени со две помали полигонални капели. Целиот план формира оригинален изглед на латински крст. Наносот и патеките биле одделени со широки зашилени готски сводови што се потпираат на неколку композитни столбови. Димензиите на објектот се огромни. Градежната површина изнесува 8,300 m², должината изнесува 153 m², ширината 38 m , а ширината на преминот (најголемата ширина) 90 m. Висината на сводовите кај патеките изнесува 23 m. Висината на куполата е 114,5 m.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.firenze-online.com/visit/informations-florence.php?id=2|title=Santa Maria Del Fiore Church (Dome) Firenze Italy|publisher=En.firenze-online.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025001234/http://en.firenze-online.com/visit/informations-florence.php?id=2|archive-date=25 October 2019|accessdate=26 March 2013}}</ref> Оваа катедрала ја има петтата највисока купола во светот. === Планирана скулптура за надворешноста === Контролорите задолжени за уредување со внатрешни дела за катедралата во Фиренца Арте дела Лана, имале планови да нарачаат серија од вкупно дванаесет големи [[Стар завет|старозаветни]] скулптури кои би се вградиле во потпорите - столбовите на базиликата.<ref>Charles Seymour, Jr. "''Homo Magnus et Albus:'' the Quattrocento Background for Michelangelo's ''David'' of 1501–04," ''Stil und Überlieferung in der Kunst des Abendlandes'', Berlin, 1967, II, 96–105.</ref> Големиот мајстор - скулpтор [[Донатело]], во раните дваесетти години, добил задача да изработи статуа на Давид. Тој тоа го сторил во 1408 година. Давид требало да биде поставен на врвот на една од потпорите на катедралата во Фиренца. Давидовата скулптура никогаш не била поставена на тоа место. Мајсторот Нани ди Банко, истата година добил задача да издлаби мермерна статуа на Исаија, со истиот обем како и Давидовата скултура. Една од статуите била подигната на своето место во 1409 година, но по проверката било заклучено дека е премногу мала за да биде добро видлива од земјата и сепак била симната. Двете скулптури - статуи подоцна биле сместени во работилницата на ''операта.'' Таму останале неколку години.<ref>[[Florence Cathedral#Janson|Janson]], pp. 3–7</ref><ref>Pope-Hennessey, John (1958) ''Italian Renaissance Sculpture,'' London, pp. 6–7</ref><ref>[[Florence Cathedral#Poeschke|Poeschke]], p. 27.</ref> Во 1410 година, [[Донатело]] ја изработил првата од статуите, односно фигурата на Џошуа во [[теракота]]. Во 1409-1411 година, Донатело изработил уште една статуа, овојпат поветена на ''Свети Јован Евангелист,'' која сѐ до 1588 година стоела во нишата на фасадата на старата катедрала. Помеѓу 1415 и 1426 година, големиот Донатело создал уште пет нови статуи за делот на кампот на базиликата Санта Марија дел Фјоре во Фиренца или попозната како базилика Дуомо. Петте дела биле: ''Пророкот без брада''; ''Брадестиот пророк'' (и двете изработени во 1415 година); ''Жртвата на Исак'' (1421); ''Хабакук'' (1423–25) и ''Еремија'' (1423–26). Сите пет дела ги следеле класичните модели на оратори и се одликувале со силни портретни детали. Фигурата на Херакле пак, исто така изработена во теракота, била нарачана во 1463 година да ја изработува фирентинскиот скулптор Агостино ди Дучио. Се смета дека била изработена под надзор на големиот Донатело.<ref>Seymour, 100–101.</ref> Статуата на Давид била изработена од страна на Микеланџело во периодот од 1501-1504 година. Таа скулптура не можела да се постави на потпорните столбови поради нејзината огромна тежина од околу шест тони. Во 2010 година иста таква скулптура на „Давид“, но реплика била изработена од материјалот фиберглас и поставена за само еден ден во внатрешноста на катедралата во Фиренца.<gallery> Податотека:Donatello, david (marmo) 01.JPG|Донатело првата верзија на ''Давид'' (1408–1409). Националниот музеј Барџело, Фиренца. Висина 191 сантиметар. Податотека:Smf, statua in nicchione 04 isaia by nanni di banco.jpg|Можна статуа на „Исаија“ од Нани ди Банко Податотека:Sangiovannievangelista.jpg|Колосалната седечка фигура на ''Свети Јован Евангелист'' на Донатело 1409-1411 година. Податотека:David sullo sperone del duomo di firenze 04.JPG|Реплика од фиберглас на статуата на ''Давид'' на Михаелангело (гледано од север). Ова беше првичното поставување планирано за статуата. </gallery> === Куполата на катедралата во Фиренца === По цели сто години од изградбата, а некаде до почетокот на XV век, на целокупната структура на базиликата сè уште и недостасувала [[купола]]та. Основните одлики на куполата биле дизајнирани од страна на Арнолфо ди Камбио во далечната 1296 година. Неговиот модел со намалени димензии изработен од тули, 4,6 m по висина, 9,2 m по ширина, стоел во страничниот ходник на недовршената зграда и долго време кон моделот се гледало како на свето место.<ref>King, p. 10</ref> Според барањето на октогонална купола таа требала да биде многу повисока и поширока од која било друга до тој момент изградена. Таа не требало да има надворешни потпори, но и да биде доволно стабилна и да ја издржи сопствената тежина.<ref name="smarth">{{Наведена мрежна страница|url=http://smarthistory.khanacademy.org/brunelleschis-dome.html|title=Brunelleschi's Dome|publisher=Smarthistory at Khan Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116124256/http://smarthistory.khanacademy.org/brunelleschis-dome.html|archive-date=16 January 2013|accessdate=19 December 2012}}</ref> Обврската за да се отфрлат традиционалните готски потпори била испланирана и спроведена според моделот на Нери ди Фјораванти. Неговиот план бил избран во конкуренција со планот на Џовани ди Лапо Гини.<ref>King, p. 9.</ref> Тој архитектонски избор, во 1367 година, претствувал еден од првите настани на италијанската [[ренесанса]], означувајќи го преминот од стилот на [[Готска архитектура|средновековниот готика]] и враќање на назад на класичната медитеранска купола. Италијанските архитекти ги сметале готските летечки потпори како грди тешки импровизации. Подоцна, употребата на потпорни делови била забранета во цела Фиренца, бидејќи стилот бил веќе фаворизиран од традиционалните градителски непријатели на регионот Тоскана од централна и северна Италија.<ref>King, p. 7.</ref> Моделот на Нери прикажувал масивна внатрешна купола, отворена на врвот за да се дозволи големо количество на светлина, многу слично на Римскиот [[Пантеон (Рим)|Пантеон]]. Внатрешната купола била затворена во потенка надворешна обвивка за да може да се заштити од надворешните временските услови. Куполата требало да се потпира на ненадграден октагонален барабан. На проектот од куполата на архитектот Нери секако ќе и било потребно внатрешна одбранбена заштита од ширење (напрегање на обрачот). Но таков сѐ уште не бил дизајниран. Изградбата на ваква купола која е ѕидана со тули поставила многу технички проблеми. Архитектот Брунелески барал излезни решенија кај големата купола на [[Пантеон (Рим)|Пантеонот]] во градот Рим. Куполата на Пантеонот била единствена обвивка, но изработена од бетон, изведбата која одамна била напуштена во тогашната архитектура. Пантеонот во Рим користел структурно центрирање за да ја поддржи бетонската купола додека таа била во фаза на стврднување.<ref>Lancaster, Lynne (2005) Concrete Vaulted Construction in Imperial Rome: Innovations in Context, Cambridge University Press, p. 44</ref> Тоа решение од Пантеонот не можело да биде решение во случајот со куполата во Фиренца бидејќи била со поголеми димензии и така би била доведена црквата надвор од секаква употреба поради безбедносни причини. За проектираната висина и ширина на куполата дизајнирана од страна на Нери, почнувајќи од 52 m над подот и 44 m по дијаметар, во тој момент низ цела Тоскана немало доволно градежни дрва за изработка на скелињата, но и за самата форма.<ref>For a fictional impression see PBS' ''The Medici: Godfathers of the Renaissance, Birth of a Dynasty'' (on https://www.youtube.com/watch?v=9FFDJK8jmms {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170123032955/https://www.youtube.com/watch?v=9FFDJK8jmms|date=23 January 2017}} at the 20:15 mark)</ref> Брунелески избрал да го следи дизајнот и употребил форма на двојна школка, изработена од песочник и мермер. Брунелески морал да ја изгради куполата од тула, поради малата тежина во споредба со каменот и секако полесниот начин на формирањето. Под самата купола за време на изграбата не биле поставени заштити. За да го илустрира својот предложен структурен план, тој конструирал модел од дрво и тули со голема помош на големиот [[Донатело]] и Нани ди Банко. Тој нов модел сѐ уште се наоѓа изложен во Музејот на Операта дел Дуомо. Моделот служел како пример за занаетчиите, но намерно бил оставен нецелосен, за да се обезбедела контрола и целовремен увид за споредба од страна на архитектот Брунелески врз конструкцијата при изработката на куполата. [[Податотека:Interior_of_the_dome,_Cathedral,_Florence_(Cattedrale_di_Santa_Maria_del_Fiore).jpg|мини|Внатрешноста на куполата]] Решенијата на Брунелески биле генијални. Проблемот со ширењето на куполата бил решен со сет од четири внатрешни хоризонтални камени и железни синџири, кои служеле како нешто слично како обрачите за бурињата. Четирите вградени обрачи во внатрешноста на куполата биле распоредени: еден на врвот, еден на дното, а останатите два рамномерно распоредени помеѓу пвите два. Постоел и петти синџир, направен од дрво, кој бил поставен помеѓу првиот и вториот изработени од камен. Бидејќи куполата била октагонална, а не тркалезна, едноставен синџир би ја притискал куполата како обрач за буре, ќе го притискала со целиот свој притисок врз осумте агли на октагонот, односно на куполата. Поставените синџири всушност требало да бидат цврсти осумаголници, доволно цврсти за да ја задржат својата форма и да не дозволат деформирање на куполата додека ја држат во стабилна и единствена состојба.<ref name="smarth"/> Секој од камените синџири на Брунелески бил изграден во вид на октагонална железничка пруга со паралелни шини и вкрстени врски, сите изработени од греди од материјал песочник со ширина од 43 m во дијаметар и не повеќе од 2,3 m по должина. Шините биле поврзани од едниот крај до другиот со железни споеви обложени со олово. Крстовите кои претставувале врски и носечките шини биле засечени заедно, а потоа покриени со тули и малтер од внатрешната страна на куполата. Вкрстените врски на долниот синџир можеле да се видат како испакнатини од основниот барабан во основата на куполата. Другите биле вградени и скриени. Секој каменит синџир требало да биде зајакнат со стандарден железен синџир направен од испреплетени врски, но магнетното истражување спроведено во 1970-тите не успеало да открие никакви докази за евентуално постоење на железни синџири. Доколку тие постојат тогаш се длабоко вградени во набиените изѕидани ѕидови. Архитектот Брунелески вметнал и вертикални таканаречени „ребра“ поставени на осумте агли од октагонот, благо закривени кон централната точка. Ребрата имале димензии од 4 метри во длабочина. Овие ребра биле подржани од 16 други скриени ребра што зрачеле кон центарот од куполата.<ref>Stevenson, Niel (2007) ''Architecture Explained''. {{ISBN|0756628687}}. pp. 36–37.</ref> Ребрата во себе имале процепи за преземање на гредите кои ги поддржувале платформите, со што се овозможило работата при изградбата да напредува во височина без потреба од скелиња.<ref>King, pp. 70–73.</ref> Кружната изѕидана купола можела да се изгради без никакви потпори. Тој начин бил наречен центрирање, бидејќи секој ред од тули претставувал хоризонтален лак кој се спротивставувал на можната компресија. Во катедралата во Фиренца, октогоналната внатрешна купола била доволно дебела за да можела во неа да се вгради имагинарен круг на секое од нивоата. Таа одлика ја одржувала куполата, но не можела да ги држи тулите на поставеното место, додека малтерот бил сè уште влажен. Брунелески користел шаблон од тули од шевронен за да ја пренесе тежината на свежо поставените парчиња до најблиските вертикални ребра на не-кружната купола (октогонална).<ref>King, p. 97.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/02/140210-duomo-florence-brunelleschi-cathedral-architecture/|title=Mystery of Florence's Cathedral Dome May Be Solved|last=Mueller|first=Tom|date=10 February 2014|publisher=[[National Geographic Society]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630022212/https://news.nationalgeographic.com/news/2014/02/140210-duomo-florence-brunelleschi-cathedral-architecture/|archive-date=30 June 2019|accessdate=31 December 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/mueller-text|title=NationalGeographic.com 2014-02 Il Duomo Tom Mueller|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525032445/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/mueller-text|archive-date=25 May 2016|accessdate=28 December 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/design-video|title=NationalGeographic.com 2014-02 Il Doumo Design Video|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327213855/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/design-video|archive-date=27 March 2018|accessdate=12 April 2015}}</ref> [[Податотека:Florence_duomo_fc02.jpg|лево|мини| Крстилницата Свети Јован сместена веднаш до катедралата]] Надворешната купола не била со доволна дебелина за да содржи вградени хоризонтални кругови. Таа била со дебелина од само 60&nbsp;cm во основата и 30&nbsp;cm на врвот. За да создаде такви кругови, Брунелески ја задебелил надворешната купола од страна на внатрешноста во делот на нејзините агли на вкупно девет различни височини, создавајќи девет изѕидани прстени, кои и денес можат да се забележат во просторот помеѓу двете куполи. За да се спротивстави на оптуварувањето на обрачот, надворешната купола целосно се потпирала на нејзиното прицврстување врз внатрешната купола и таму воопшто немало вградени синџири.<ref>King, pp. 105–107.</ref> Современото разбирање на законите од физиката и математичките алатки за пресметување на оптоварувањето биле преесметани неколку векови во иднината. Брунелески, како и сите градители на катедрали, морал да се потпре на својата интуиција и секако врз големите модели што ги изградил дотогаш. За да подигне 37.000 [[Тона|тони]] материјал, вклучително и над 4 милиони тули, тој конструирал машини за кревање и таканречени левисони за дигање на големи камења. Овие специјално дизајнирани машини и неговите структурни иновации претставувале главен и голем придонес на архитектот Брунелески во областа на архитектурата. Иако тој ги извршувал естетските делови изработени половина век порано, неговото име, а не она на Нори, најчесто се поврзува со создавањето и градењето на куполата. Способноста на Брунелески да ја круниса куполата со осветлување и таканаречен фенер (светилник) била доведена во прашање и тој морал самиот да се предложи на друг конкурс, иако имало докази дека Брунелески сепак работел на дизајнот за таканаречениот фенер за горниот дел од куполата. Доказите биле видливи во заобленоста на куполата, која била направена со поостри завршни делови од првичниот оригиналниот модел.<ref>Gartner, Peter, ''Filippo Brunelleschi 1377–1446'', p 95.</ref> Тој бил прогласен за победник на новиот конкурс пред неговите конкуренти Лоренцо Гиберти и Антонио Циачери. Неговиот тогашен нацрт и дизајн (денес изложен во Музејот опера дел Дуомо) бил за октагоналниот фенер со осум зрачни потпори и осум високи заоблени прозорци. Изградбата на фенерот била започната неколку месеци пред неговата смрт во 1446 година. Подоцна, односно по 15 години, можно е да имало мал напредок, поради дополнителните измени на страна неколку архитекти. Фенерот (светилникот) конечно бил завршен во 1461 година од страна на пријателот на Брунелески, господинот [[Микелоцо]]. Конусниот покрив бил крунисан со позлатена бакарна топка и крст, осветен со свети мошти, од страна на Андреја Верокио во 1469 година. Со тоа вкупната висина на куполата заедно со фенерот изнесува 114,5 m. Оваа бакарна топка на 17 јули 1600 година била погодена од гром и срушена. Две години подоцна топката била заменетa со уште поголeма по димензии. [[Податотека:Florence_duomo_fc10.jpg|мини|Малата купола врз големата купола]] Паричната награда за оваа позлатена бакарна топка (постaвена на врвот на фенерот - светилник) заминала кај скулпторот Андреа дел Верокио во чија работилница во тоа време бил ангажиран млад помошник по име [[Леонардо да Винчи]]. Андреа бил фасциниран од машините конструирани од страна на Филипо Брунелески. Овие машини Верокио ги користел за да ја подигне топката на врвот од куполата. Во тој период Леонардо да Винчи направил серија на скици од машините и како резултат на тоа често добивал признанија за новите изуми.<ref>King, p. 69.</ref> [[Леонардо да Винчи]] можеби учествувал и во изработката на дизајнот на бронзената топка, бидејќи така било наведено во парискиот ракопис именуван како Г во кои стоело: „Запомни како ја залемивме топката на врвот на базиликата Санта Марија дел Фјоре“.<ref>Paolo Galluzzi, "Leonard de Vinci, engineer and architect", p. 50</ref> Декорациите на галеријата од Бачо д'Агноло никогаш не биле довршени докрај, затоа што не биле одобрени, од никој друг туку од големиот [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]]. Огромна статуа на Брунелески денес се наоѓа недалеку од Палацо деи Каноничи, поточно на Пјаца дел Дуомо, гледајќи замислено кон неговото најголемо достигнување, куполата што засекогаш ќе доминира на панорамската фотографија на градот Фиренца. Куполата е сѐ уште најголемата соѕидана купола во светот. Изградбата на катедралата започнала во 1296 година со дизајн на Арнолфо ди Камбио, а била завршена во 1469 година со поставување на бакарната топка од страна на архитектот Верокио на врвот на фенерот - светилник. Но, во тој период фасадата сè уште не била завршена сѐ до XIX век. === Фасада === [[Податотека:Franco_gizdulich,_modello_della_facciata_medievale_del_duomo_di_firenze,_1999-2000.JPG|мини|Модел на оригиналната средновековна фасада која се наоѓа во музејот на катедралата]] [[Податотека:Façade_cathédrale_Florence.jpg|мини|Модерната фасада на катедралата изградена во XIX век.]] [[Податотека:Florence_Cathedral,_front_view.jpg|лево|мини| Фасадата на катедралата од спротивната страна]] Оригиналната фасада, дизајнирана од страна на Арнолфо ди Камбио, дизајнот обично му се припишувал на архитектот Џото, всушност била започната дваесет години по смртта на Џото. Цртежот со пенкало и мастило од средината на XV век на таа таканаречена фасада на Џото бил видлив во Кодексот Рустичи и на цртежот на Бернардино Покети уште во 1587 година. И двата нацрти биле изложени во Музејот на операта дел Дуомо. Оваа фасада била колективно дело на неколку уметници, меѓу кои Андреа Оркања и Тадео Гади. Оваа оригинална фасада била завршена само во нејзиниот долен дел, а подоцна оставена како недовршена. Фасадата била демонтирана во 1587-1588 година од страна на дворскиот архитект на семејството Медичи, извесен Бернардо Буонталенти. Демонтирањето на фасадата била побарана директно од големиот војвода Франческо I де Медичи, бидејќи изгледала доста застарена според строгите побарувања на ренесансата. Некои од оригиналните скулптури биле изложени во Музејот опера дел Дуомо, веднаш зад катедралата. Останатите скулпури се наоѓаат во Берлинскиот музеј, но и во музејот во [[Лувр]] во Париз. Конкурсот за нова фасада на катедралата се претворил во огромен корупциски скандал. Дрвената макета за фасадата изработена од Буонталенти била изложена во Музејот опера дел Дуомо. Неколку нови дизајни за изглед на фасада биле предложени во подоцнежните години, но моделите (на Џовани Антонио Досио, Џовани де Медичи заедно со Алесандро Пиерони и Џамболоња) не биле прифатени. Фасадата подоцна била оставена гола (незавршена сѐ до XIX век). [[Податотека:Brogi,_Carlo_(1850-1925)_-_n._9537_-_Firenze_-_Porta_maggiore_della_Cattedrale,_prof._Augusto_Passaglia.jpg|мини|Главната порта дело на Аугусто Пасаља]] [[Податотека:Santa_Reparata_Florence.jpg|мини|Статуа на Свети Репарата, на која била посветена претходната катедрала. Статуата се наоѓа во близина на главната порта.]] Во 1864 година, на натпреварот одржан за дизајнирање за нова фасада победил дизајнерот Емилио Де Фабрис (1808–1883). Оваа верзија била од 1871 година. Работата за изработка на нова фасада на катедралата започнала во 1876 година, а комплетно била завршена во 1887 година. Таа претставувала неоготска фасада со вграден бел, зелен и црвен мермер. Така се добило еден хармоничен ентитет на самата катедрала со дополнителните делови на камбанаријата на Џото и крстилницата. Некои критичари мислеле дека базиликата била претерано украсена. Целата фасада била посветена на Мајката (Божја) Христова. == Главна порта (влез) == Трите огромни бронзени врати датирале од периодот од 1899 до 1903 година. Ги краселе сцени од животот на мајката Божја. Мозаиците во лунетите над вратите биле дизајнирани од страна на Николо Барабино. Тие претставувале: (од лево кон десно): ''Добротворност меѓу основачите на филантропските институции''; ''Христос се устоличил заедно so Марија и Јован Крстител'' како и голем број на ''фирентински занаетчии, трговци и хуманисти.'' [[Фронтон|Педиментот]] над централната порта содржел полурелјеф, изработен од страна на дизајнерот Тито Сароки, на мајката на Христос, ''Марија, устоличена со доплнителен цветен скиптар.'' Вајарот Џузепе Касиоли ја извајал десната страна од вратата. На врвот на фасадата имало серија ниши со ликот на дванаесетте апостоли, а на предната страна во средината, мајката со детето. Помеѓу [[Розетен прозорец|прозорецот од рози]] и барабанот, постои галерија со бисти од големи фирентински уметници. == Внатрешноста на катедралата == [[Податотека:Duomo_Firenze_Apr_2008.jpg|лево|мини| Внатрешноста на катедралата]] [[Податотека:Santa_maria_del_fiore,_navata_2.JPG|мини|Внатрешноста на катедралата]] [[Податотека:Florence-Duomo-Clock.jpg|лево|мини| Огромен часовник украсен од страна на уметникот Паоло Учело]] [[Податотека:Dante_Domenico_di_Michelino_Duomo_Florence.jpg|десно|мини| Претставени Данте и ''[[Божествена комедија|Божествената комедија]]'']] [[Податотека:Andrea_del_Castagno_Fresco_Niccolo_da_Tolentino_Dom_Florenz-01.jpg|десно|мини| ''Trompe-l'œil'' од Николо да Толентино.]] [[Податотека:Dome_of_Cattedrale_di_Santa_Maria_del_Fiore_(Florence).jpg|лево|мини| ''Последниот суд'' од Вазари и Зукари (поглед од долу од основата вертикално нагоре)]] [[Податотека:03_2015_Giudizio_Universale-Cristo-Giorgio_Vasari-Federico_Zuccari-Cupola-Santa_Maria_del_Fiore_(Firenze)_Photo_Paolo_Villa_FOTO9275bis.JPG|лево|мини| ''Последниот суд'' изработен од уметниците Вазари и Зукари]] [[Податотека:Firenze.Duomo.dome04.JPG|лево|мини| Детали од ''Последниот суд'' изработен од страна на Вазари и Зукари]] [[Податотека:Firenze.Duomo.monument.JPG|десно|мини|150x150пкс| Гробот на Антонио д'Орсо изработено од уметникот Тино да Камаино]] [[Готска архитектура|Готскиот]] ентериер-внатрешноста бил огромен и остава впечаток на празнина. Релативната празнина на црквата соодејствува со строгоста на религиозниот живот, како што и проповедал големиот отец Џироламо Савонарола. Многу украси во црквата биле изгубени со текот на времето или биле префрлени во Музејот на Oперата дел Дуомо, како што биле величествените канториски говорници (галериите за пеење за хористите) на Лука дела Робија и Донатело. Бидејќи оваа катедрала била изградена со средства од донирани од народот, некои од поважните уметнички дела поставени во оваа црква им оддаваат чест на славните личности и воените водачи на градот Фиренца.<ref name="King2001"/> Лоренцо Гиберти имал големо уметничко влијание врз катедралата. Тој работел на катедралата заедно со [[Филипо Брунелески]] цели осумнаесет години и имал голем број на свои проекти поставени особено по целиот источен дел на базиликата. Некои од неговите дела се дизајните преставени во техниката витраж, потоа бронзениот храм на Свети Зенобиј и мермерните оклопи на надворешноста на катедралата. Други дела поставени во катедралата: * ''[[Данте Алигиери|Данте]] пред градот Фиренца'' изработена од Доменико ди Мишелино (во 1465 година). Оваа слика била особено интересна затоа што ни илустрира, не само сцени од Божествената комедија, туку поглед на градот Фиренца од 1465 година каква што самиот Данте не можел да ја види во своето време. * ''Погребен споменик на Сер Џон Хоквуд'' изработена од Паоло Учело (во 1436 година). Оваа речиси монохроматска [[Фрескопис|фреска]], која била пренесена на платно во XIX век, е насликана во нијанса на ''верде'', боја која била најблиска до патината од бронза. * ''Коњаничка статуа на Николо да Толентино'' изработена од Андреа дел Кастањо (во 1456 година). Оваа фреска, пренесена на платно во 19 век, во ист стил како и претходната. Била насликана во боја слична на мермер. Сепак, таа фреска била побогато украсена и давала впечаток на поголемо движење. Двете фрески ги прикажувале кондотиерите како херојски фигури кои на триумфален начин јавале на кољ. И двајцата сликари имале проблеми при примената во сликањето особено во воведувањето на новите правила на перспективата за скратување. Тие користеле техника две обединувачки точки, едната точка била за коњот, а една за пиедесталот (постаментот), наместо да бидат со единствена обединувачка точка. * Бисти на архитектот Џото (изработени од страна на Бенедето да Мајано), потоа на Брунелески (изработени од страна на Буџано – 1447 година) и бистите на уметникот Марсилио Фичино и Антонио Скварциалупи (најпознатиот оргулар во Фиренца). Сите овие бисти датираат од периодот на XV и XVI век. Над главната врата на катедралата се наоѓа големиот часовник украсен со фреско-портрети на четворица пророци - евангелисти од уметникот Паоло Учело (од 1443 година). Овој литургиски часовник ги прикажува 24-те часа на таканареченото ''hora italica'' (италијанско време), временски период кој завршува со зајдисонце во 24 часот. Овој распоред за времето се користело некаде до XVIII век. Тој бил еден од ретките часовници од тоа време кои сè уште постојат и се во одлична работна состојба.<ref name="King2001"/> Црквата била особено забележлива по своите 44 витражни прозорци, најголемиот витражен потфат од тој вид во цела Италија во периодот на XIV и XV век. Прозорците кои се наоѓаат по должина на патеките и во делот наречен трансепт прикажувале светци од Стариот и Новиот завет, додека кружните прозорци во барабанскиот дел од куполата и над влезот ги прикажуваат синот Божји Христос и мајка му Марија. Последниве биле дело на најголемите фирентински уметници на нивното време, како што биле: Донатело, Лоренцо Гиберти, Паоло Учело и Андреа дел Кастањо.<ref name="King2001">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/brunelleschisdom00king_1|title=Brunelleschi's Dome: The Story of the great Cathedral of Florence|last=King|first=Ross|publisher=Penguin|year=2001|isbn=0-8027-1366-1|location=New York|url-access=registration}}</ref> Над главната врата приказот бил како: ''Христос ја крунисал Марија за кралица.'' Обоениот кружен прозорец над часовникот, со богата палета од бои, бил дизајниран од уметникот Гадо Гади некаде на почетокот на XIV век. Донатело го дизајнирал витражниот прозорец (''Крунисување на Богородица'' ) во делот на барабанот на куполата (единствениот што може да се види од просторот на наосот). Прекрасниот погребен споменик на големиот Антонио д'Орсо (од 1323 година), бискуп од Фиренца, го изработил Тино да Камаино, најголемиот погребен скулптор во тоа време. Монументалното распетие, сместено зад Епископското столче на високиот олтар, било дело на Бенедето да Мајано (во периодот од1495–1497). Хорскиот заград пак било дело на познатиот Бартоломео Бандинели. Бронзените врати на делот наречен сакристија со вкупно десет облоги ги изработил Лука дела Робија, кој имал и две застаклени дела од [[теракота]] во внатрешноста на сакристијата: Тоа биле делата ''Ангел со свеќник'' и ''Воскресение Христово.''<ref name="King2001"/> Во позадинскиот дел на средината од трите апсиди се наоѓа олтарот на Свети Занобиј, првиот епископ на градот Фиренца. Нејзиното сребрено светилиште, инаку ремек-дело на големиот Гиберти, ја содржел урната со неговите мошти. Централната преграда ни покажува едно од неговите чуда - оживување на мртво дете. Над ова светилиште била сликата посветена на ''Последната вечера'' (Тајната вечера) на помалку познатиот во тоа време уметник Џовани Балдучи. Постоел и мозаичен панел изработен од стаклена паста наречена ''Бистата на Свети Занобиус'' од уметникот и минијатурист Монте ди Џовани во период од XVI век. Ова дело денес е изложено во Музејот Опера дел Дуомо.<ref name="King2001"/> Многу украси во катедралата потекнувале од покровителството на големите војводи од XVI век, како што бил на пример тротоарот во обоен мермер, донација на Бачо д'Агноло и Франческо да Сангало (од 1520 до 1526 година). Некои парчиња мермер кои биле првично вградени во фасадата подоцна биле употребени, на подот и тоа од горните кон подолните слоеви (како што покажала реставрацијата на подот по поплавите во 1966 година).<ref name="King2001"/> Таванот на куполата бил украсен со претстава од ''Последниот суд.'' Првобитно бил оставен варосано по неговото завршување, а подоцна големиот војвода од Фиренца Козимо I де Медичи одлучил и наредил да го обои таванот на куполата. Ова огромно дело, околу 3.600 m² на бојадисана површина, започнато било во 1572 година од страна на [[Џорџо Вазари]] и било завршено до 1579 година.<ref name="Shulman"/> Горниот дел, во близина на фенерот (светилникот), кој ги претставувало ''24-те старешини на апокалипсата'', бил завршен од страна на Вазари пред неговата смрт некаде во 1574 година. Федерико Зукари со помош на Бартоломео Кардучи, Доменико Пасињано и Стефано Пиери ги завршил останатите делови: (од врвот до основата) наречени ''Хоровите на ангелите''; ''Христос, Марија и Светиите''; ''Доблести, Дарови на Светиот Дух и Блаженства. На'' дното од куполата се наоѓало делото наречено ''Капиталните гревови и пеколот.'' Овие фрески се сметале за најголемото дело на Зукари. Квалитетот на работата бил нерамномерен поради придонесот на најразлични уметници и примена на различни техники. Вазари користел таканаречена ''[[Фрескопис|вистинска фреска]]'', додека Зукари сликал во техника ''фреско-сек (во секунда)''. За време на реставраторската работа, која завршила во 1995 година, целиот сликовен циклус на ''Последниот суд'' бил фотографиран со специјално дизајнирана опрема и сите информации биле собрани и документирани во каталог. Сите информации за реставрацијата заедно со реконструираните слики од фреските биле складирани во еден компјутерскиот систем под име: Thesaurus Florentinus. == Астрономски набљудувања == [[Податотека:Osservazione_del_solstizio_21.06.12,_fi,_26.JPG|мини|181x181пкс| Набљудување на солстициумот (централен дел) од 21 јуни 2012 година]] Во 1475 година италијанскиот астроном Паоло дал Поцо Тосканели (кој бил учител на Брунелески по математика) пробил дупка во куполата на 91,05 метри над тротоарот за да би се создала меридијанска линија.<ref>{{Наведена книга|url=|title=The Sun in the Church. Cathedrals as Solar Observatories|last=Heilbron|first=John Lewis|date=1990|publisher=Harvard University Press|isbn=0674005368|location=|page=70|author-link=}}</ref> Висината го оневозможила поставувањето на целосна меридијанска линија на подот на катедралата, но било овозможено еден краток дел од приближно 10 метри да се протега помеѓу главниот олтар и северниот ѕид на делот наречен трансепт. Тој зафат овозможил набљудување на околу 35 дена од двете страни на летната рамноденица. Поради населувањето во блиската зграда, поради честите движењата, како и поради надворешните температурни промени, меридијанската линија имала ограничена астрономска вредност и била надвор од употреба сѐ додека не била обновена во 1755 година од страна на Леонардо Ксименес.<ref>{{Наведена книга|url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=12799091|title=Del vecchio e nuovo gnomone fiorentino e delle osservazioni astronomiche fisiche ed architettoniche fatte nel verificarne la costruzione|publisher=Stamperia Imperiale|year=1757|volume=|location=Firenze|language=it}}</ref> Меридијанската линија била покриена од страна на ''Фабрициери'' во 1894 година а и повторно откриена во 1997 година. Годишно воспоставување на набљудувањето се одржувало секогаш на 21 јуни точно во 12.00 часот по локално време. == Крипта - гробно место == [[Податотека:Duomo_Firenze_Apr_2008_(13).JPG|мини| Гробот на архитектот [[Филипо Брунелески]].]] Катедралата била подложена на големи истражувачки ископувања помеѓу 1965 и 1974 година. Археолошката историја на оваа огромна област била реконструирана преку работата на уметникот и архитект д-р Френклин Токер. Биле пронајдени остатоци од стари римски куќи, ранохристијански тротоар, урнатини на поранешната катедрала Санта Репарата. Биле откриени и сите претходни последователни проширувања катедралата. Во близина на влезот, во делот на криптата отворена за јавноста, се наоѓа гробот на Филипо Брунелески. Неговата локација била добро истакната, а самата гробница била едноставна и доста скромна. Бидејќи на големиот архитект му било дозволено такво престижно гробно место, било доказ за високата почит што ја ималле фиренците кон него. == Други погребувања во катедралата или во нејзина близина == * Зенобиј од Фиренца - првиот епископ од Фиренца * Конрад II од Италија - цар на Светото Римско царство * Џовани Бенели - Архипископ на Фиренца од 1977 до 1982 година * [[Филипо Брунелески]] - архитект на катедралата во Фиренца (1377-1446) * Џото ди Бондоне - еден од архитектите на катедралата * [[Папа Никола II|Папата Николај Втори]] - Римски Папа (1059 - 1061) * [[Папа Стефан IX|Папата Стефан IX]] - Римски Папа (1057-1058) * Џон Хоквуд - архитект на катедралата (1320 - 1394) == Напукнување на куполата == Неармираните ѕидарски работи кои Брунелески ги користел за конструирање на куполата претствувал слаб дел што доведувало до пукање кога оптоварувањето на затегнувањето ја надминуваат ограничената затегнувачка цврстина на ѕидарските делови. Материјалот бил особено подложен на оштетување од сеизмичко оптоварување поради неговата хетерогеност и многу големата површина помеѓу различните материјали (камења во врска со малтер).<ref name="Ottoni">{{Наведен научен собир|location=Los Alamos, New Mexico}}</ref> Напукнување на куполата било забележано уште пред да биде завршена нејзината изградба. Можно било првите пукнатини да се предизвикани од силниот земјотрес во 1453 година.<ref name="OCE"/> Првиот писмен доказ за присуството на пукнатини се појавил во извештајот на Герардо Силвани од 18 септември 1639 година, кој се однесувал на „пели“ („влакна“).<ref name="OCE"/> Во 1694 година Џанбатиста Нели и Винченцо Вивиани ги испитувале пукнатините заедно со Нели, запишувајќи во извештајот дека постојат две главни пукнатини со максимална ширина од 29 мм (1,1 инч).<ref name="OCE" /> Тие верувале дека пукнатините се предизвикани од тежината на куполата и секако хоризонталните потиснувања од страна на столбовите. Комисијата предводена од Винченцо Вивиани во 1695 година, извршила истраги и дошла до заклучок дека пукањето се должи на соптсвената тежина на градбата. Било предложено куполата да се зајакне со поставување на четири големи железни појаси од кои три да се постават од надворешната страна на куполата помеѓу површина на куполата и кружните прозорци, додека четвртиот требало да се вгради внатрешно, во втората патека помеѓу двете школки.<ref name="CCG1">{{Наведено списание|last=Castoldi|first=A.|last2=Chiarugi|first2=Andrea|last3=Giuseppetti|first3=G.|last4=Fanelli|first4=A.|last5=Petnni|first5=G.|year=1993|title=Diagnosis and strengthening of the Brunelleschi Dome|url=https://www.e-periodica.ch/cntmng?pid=bse-re-003:1993:70::524|journal=IABSE Reports|publisher=ETH-Bibliothek|volume=70|pages=440–448|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203033551/https://www.e-periodica.ch/cntmng?pid=bse-re-003:1993:70::524|archive-date=3 December 2021|access-date=3 December 2021}}</ref> Таа реконструкција би требало да биде многу слична на онаа што била направена на куполата на Свети Петар во Рим. По долга расправа била донесена одлука куполата да остане во првобитната состојба без никакви интервенции.<ref name="Montalbano">{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37484-story.html|title=Piazza, Duomo Work: In Florence, It's Politics vs. Preservation|last=Montalbano|first=William D.|date=21 January 1988|work=Los Angeles Times|access-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203033550/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37484-story.html|archive-date=3 December 2021}}</ref> Првото најкомплетно истражување на пукнатините било објавено во 1757 година од страна на језуитот Леонардо Ксименес (1716–1786). Во својот документ тој опишал 13 различни типологии на пукнатини.<ref name="OCE">{{Наведено списание|last=Ottoni|first=Federica|last2=Coïsson|first2=Eva|last3=Blasi|first3=Carlo|year=2010|title=The Crack Pattern in Brunelleschi's Dome in Florence: Damage Evolution from Historical to Modern Monitoring System Analysis|url=https://www.researchgate.net/publication/272627028|journal=Advanced Materials Research|publisher=Trans Tech Publications|volume=133-134|pages=53–64|doi=10.4028/www.scientific.net/AMR.133-134.53|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426011444/https://www.researchgate.net/publication/272627028_The_Crack_Pattern_in_Brunelleschi%27s_Dome_in_Florence_Damage_Evolution_from_Historical_to_Modern_Monitoring_System_Analysis|archive-date=26 April 2022|access-date=3 December 2021}}</ref><ref name="BBB"/> Во 1934 година, Пјер Лујџи Нерви, кој бил раководител на специјалната комисија формирана од страна на првите луѓе на Опера дел Дуомо за проучување на пукањето на куполата, забележал дека пукнатините се отвораат и затвораат под дејство на различните годишни времиња. Во зима, каменот и тулите на куполата се собирале, предизвикувајќи пукнатини и истите се проширувале, додека во текот на летото материјалите се проширувале и пукнатините се затворале. Додека модерните градби во својот дизајн предвидувале експанзиони (растегливи) слоеви, куполата на катедралата не вклучувала такви материјали и поради тоа доаѓало до оштетувањата. Последователно се развиле еден вид на експанзиони зглобови со иста форма како и пукнатините. Така било овозможено структурата на градбата на некој начин да „диши“. До денес тие зглобови не дозволиле никаква катастрофална штета на куполата, односно таа била заштитена.<ref name="Suro"/> Во 1955 година од страна на Опера дел Дуомо биле инсталирани вкупно 22 механички деформометри, кои биле четири пати годишно исчитувани за да би можело евентуално да се забележат варијациите во широчината на главните пукнатини во внатрешноста на куполата. Во исто време биле констатирани и внатрешните и надворешните температури, во и надвор од куполата. Оваа активност на слeдење останала во употреба до 2009 година.<ref name="Ottoni"/> Во 1975 година, од страна на италијанската влада била назначена комисија чија основна задача и била заштита на куполата.<ref name="Montalbano"/> Во 1978 година владината агенција за култура одлучила да ги обнови фреските. Брунелески оставил место за четириесет и осум фрески со големина од 600 милиметри. Тоа биле места во вид на дупки по целата купола.<ref name="Suro"/> Тие биле отворени одвнатре и покриени со надворешна кожа. Долго време се претпоставувало дека дупките едноставно служеле како држачи за скелињата што се користеле кога биле насликани фреските на внатрешната страна на куполата. Иако дупките можеле да го поддржуваат скелето што се користело за создавање на фреските на внатрешноста на куполата, тие не биле доволно силни за мрежата на модерни метални скелиња неопходни за да се обезбеди пристап за реставраторските работи преземени на фреските помеѓу 1979 година и 1995 година. За зајакнување на скелето, приватната компанија со која бил склучен договор за изградба на скелиња во 1982 година и било дозволено да ги пополни дупките со бетон за да може во нив да се прицврстат челичните скелетни греди.<ref name="Shulman"/><ref name="Montalbano" /> Во 1985 година локалниот архитект Ландо Бартоли забележал дека се формираат дополнителни пукнатини околу претходно запечатените дупки. Во тоа време било теоретизирано дека во летен период четирите главни предели разделени со пукнатините „А“ се прошириле, но тогаш, во пределот на основата на куполата. Просторот се спротивставувал на непопустливиот бетон што во тој момент ги исполнувал оние 48 отвори. Тоа дејствувало како потпора која предизвикувала енергијата што некогаш била потрошена со затворањето на пукнатините и во отворите да се пренесе во горните слоеви на куполата.<ref name="Shulman">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/1989/12/03/arts/art-on-the-scaffolds-a-delicate-labor-in-the-duomo.html|title=ART: On the Scaffolds, a Delicate Labor in the Duomo|last=Shulman|first=Ken|date=3 December 1989|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203033550/https://www.nytimes.com/1989/12/03/arts/art-on-the-scaffolds-a-delicate-labor-in-the-duomo.html|archive-date=3 December 2021|accessdate=28 November 2021}}</ref><ref name="Suro">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1987/07/28/science/cracks-in-a-great-dome-in-florence-may-point-to-impending-disaster.html|title=Cracks in a Great Dome in Florence May Point to Impending Disaster|last=Suro|first=Roberto|date=28 July 1987|work=New York Times|access-date=26 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526211146/http://www.nytimes.com/1987/07/28/science/cracks-in-a-great-dome-in-florence-may-point-to-impending-disaster.html|archive-date=26 May 2013|page=C3}}</ref> Сепак анализата на Андреа Кјаруги, Микеле Фанели и Џузепети (објавена во 1983 година) покажала дека главниот извор на пукнатините бил ефектот на сопствената тежина поради геометријата на куполата. Нејзината тежина била проценета на 25.000 тони.<ref name="Shulman" /> Недоволната отпорност на прстенестиот зрак, при топлинските варијации, предизвикувал постепено оптоварување, а со тоа и проширување на конструкцијата.<ref name="Ottoni"/><ref>{{Наведен научен собир|location=Zurich}}</ref> Тоа бил добро познат таканаречен механизам на колапс на градбите, типичен за куполестите структури, односно, спуштање на врвот на конструкцијата под сопствената тежина со значителни хоризонтални потисоци на носечките елементи.<ref name="Ottoni"/> Во 1985 година, комисијата формирана од италијанското Министерство за културно и монументално наследство ја прифатила оваа теорија.<ref name="CCG1"/><ref name="BBB"/> Дебатата за пополнувањето на 48 -те отвори на скелето конечно била разрешена во 1987 година кога било докажано дека затворањето на отворите немало влијание врз проширувањето и контракцијата на куполата.<ref name="Shulman"/> Истражувањето завршено во 1984 година покажало вкупно 493 пукнатини со различни големини, подредени во категории идентификувани со буквите од „А“ до „Д“.<ref name="Suro"/> Катаегории поредени според карактерот на распукнување: * Тип А. Тоа биле суб-вертикални големи пукнатини кои започнувале од прстенестата греда и продолжувале нагоре сѐ до приближно две третини од висината на куполата. Тие минуваат низ внатрешниот и надворешниот слој на парните мрежи и нивниот опсег се движи во дебелина од 55 мм (2,2 инчи) до 60 мм (2,4 инчи) (веб 4 и 6) и 25 мм до 30 мм (веб 2 и 8).<ref name="BBB">{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/29045823|title=Advances and Trends in Structural Engineering, Mechanics and Computation|last=Borri|first=Claudio|last2=Betti|first2=Michele|last3=Bartol|first3=Gianni|date=2010|publisher=CRC Press|isbn=978-0-415-58472-2|editor-last=Zingoni|editor-first=Alphose|location=Boca Raton, Florida|pages=1317–1320|chapter=Brunelleschi’s dome in Florence: The masterpiece of a genius|type=Hardback|access-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426011443/https://www.academia.edu/29045823|archive-date=26 April 2022}}</ref> Куполата има вкупно осум мрежи нумерирани спротивно од стрелките на часовникот почнувајќи со првата која гледа кон главниот кораб на катедралата. Тие скоро идентично ја делат куполата на четвртини и никогаш не се затвораат целосно.<ref name="Suro"/> Постоела теорија дека малтерот што се користел за затворање на пукнатините со текот на годините заедно со распаднатите градежни материјали ги заглавувале пукнатините.<ref name="Suro" /> * Тип Б. Тоа биле суб-вертикални помали пукнатини се наоѓаат во близина на кружните прозорци.<ref name="BBB" /> * Тип Ц. Станувало збор за субвертикални помали пукнатини кои биле присутни околу осумте рабови на куполата.<ref name="BBB" /> * Тип Д. Тоа биле четири суб-вертикални помали пукнатини во внатрешниот дел на непарните мрежи. Тие не минувале низ ширината на куполата.<ref name="BBB" /> Сите пукнатини биле формирани во симетрична шема. Развојот на пукнатините од типот „А“ значело дека куполата во моментот и во иднина трајно ќе се однесувала како четири полу-лакови кои се движат поврзани под делот на горниот окулус.<ref name="BBB"/> Атаментите на овие полу-сводови ги сочинувале столбовите, параклисите и наосот на црквата. Се верувало дека разликите во шемите на напукнување помеѓу парните и непарните мрежи се должело на варијациите во вкочанетоста на структурата на потпорната прстенеста греда под делот на куполата. Куполата е поддржана од страна на четири тешки столбови кои се надоврзувале на парните мрежи, додека непарните мрежи се сместени над четирите лакови кои ги поврзуваат столбовите.<ref name="BBB" /> Во 1987 година, втор и посеопфатен дигитален систем (кој автоматски собира податоци на секои шест часа) бил инсталиран во 1987 година, од страна компанијата ISMES (во соработка со „Soprintendenza“, локалниот огранок на Министерството за култура, кој е одговорен за конзервација на сите историски споменици во Фиренца). Апаратурата била составена од вкупно166 инструменти, меѓу кои биле и 60-те топломери за мерење на температурата во ѕидовите и температурата на воздухот на различни локации, потоа 72 трансдуктори за поместување од индуктивен тип (деформометри) поставени на различни нивоа на главните пукнатини во внатрешноста и надворешноста на куполата. Имало и осум водоводни линии во центарот на секоја мрежа, кои ги мереле релативните поместувања помеѓу столбовите од една страна и делот наречен тамбур. Во состав на апаратурата имало и осум живометри и два пиезометри, едниот поставен во близина на мрежата 4, а другиот веднаш под наосот кој ги регистрирале варијациите на нивото на подземните води.<ref name="Ottoni"/> Линеарната регресивна анализа на снимените податоци покажала дека главните пукнатини се прошируваат за приближно 3 мм (0,12 инчи) за период од 100 години или еден на век.<ref name="Ottoni" /><ref name="OCE"/> Друг пак извор претствувал податоци за движење од 5,5 мм. на секои 100 години.<ref>{{Наведено списание|last=Como|first=Mario|year=2021|title=Brunelleschi's Dome: A New Estimate of the Thrust and Stresses in the Underlying Piers|url=https://www.mdpi.com/2076-3417/11/9/4268/pdf|journal=Applied Sciences|publisher=MDPI|volume=11|issue=4268|page=4268|doi=10.3390/app11094268|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426011444/https://mdpi-res.com/d_attachment/applsci/applsci-11-04268/article_deploy/applsci-11-04268-v3.pdf?version=1620871179|archive-date=26 April 2022|access-date=3 December 2021|doi-access=free}}</ref> Користејќи модерен софтвер се користел за надгледување на куполата идентичен како кај големата брани. Компјутерскиот модел на куполата бил развиен во 1980 година во соработка помеѓу Италијанската национална агенција за електрична енергија и Центарот за структурно и хидраулично истражување (CRIS) од страна на група истражувачи предводена од страна на Микеле Фанели и Габриела Џузепети, а во соработка со Одделот за градежно инженерство при Универзитетот во градот Фиренца. Целиот тим го надледувал Андреа Кјаруги. Поради ограничените пресметковни ресурси и поради симетријата само една четвртина од куполата била моделирана. Анализата на конечни елементи потврдила дека главните пукнатини во суштина биле создадени од сопствената тежината на куполата. Оттогаш се развиени серии на нумерички модели со зголемена сложеност. За да се помогне во целовкупното надгледување на куполата, во 1992 година било нарачано опсежно фотограметриско и топографско истражување на целата купола од страна на „Soprintendenza -локалниот огранок на Министерството за култура“. Резултатите од тоа истражување подоцна биле искористени за понатамошен развој на моделот за финалните елементи на куполата.<ref name="Ottoni"/> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * {{Матична|http://www.duomofirenze.it/en/home_eng/}} * [https://operaduomo.firenze.it/en L'Opera del Duomo, Firenze] * [http://www.brunelleschisdome.com/ Brunelleschi's Dome – en] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100416043408/http://www.brunelleschisdome.com/ |date=2010-04-16 }} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.mega.it/eng/egui/monu/buq.htm|title=The Cathedral|year=2004|work=The Florence Art Guide|accessdate=14 July 2006}} * [http://www.museumsinflorence.com/musei/cathedral_of_florence.html Museums in Florence – Cathedral and Giotto Belltower] * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.florin.ms/hwalks3.html|title=Chapter III: The Cathedral – Exterior|last=Horner|first=Susan|last2=Horner, Joanna|date=27 December 2005|work=Walks in Florence|accessdate=14 July 2006}} * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/panorama-interactive NGM.NationalGeographic.com 2014– 02 Il Duomo 360 Panorama View Interactive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180405123940/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/panorama-interactive}} * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/cutaway-interactive NGM.NationalGeographic.com 2014-02 Il Duomo Cutaway Interactive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180331075730/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/cutaway-interactive}} * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/piazza ngm.nationalgeographic.com 2014-02 ll Duomo Piazza 360 degree panorama interactive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180223010140/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/piazza}} * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/domes-interactive ngm.nationalgeographic.com 2014-02 Il Duomo Compared to other Domes Interactive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180301204822/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/domes-interactive}} == Белешки == * [https://www.pbs.org/wgbh/nova/ancient/great-cathedral-mystery.html „Големата мистерија на катедралата“], документарен филм на PBS Нова ТВ, 12 февруари 2014 г. * Хант, Дон, [http://bacweb.org/journal/2014_02/nib2.php „Тајните на Дуомо“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140728183125/http://www.bacweb.org/journal/2014_02/nib2.php |date=2014-07-28 }} Archived, ''весник'', број 2, 2014 година, Меѓународна унија на ѕидари и сојузнички занаетчии. * Ричи, Масимо, [http://www.sillabe.it/it/home/447-il-genio-di-filippo-brunelleschi-.html Генијалноста на Брунелески и изградбата на куполата на Санта Марија дел Фјоре], Ливорно: Casa Editrice Sillabe Srl, април 2014 година. {{ISBN|978-88-8347-691-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-88-8347-691-4|978-88-8347-691-4]]. Книгата е резултат на четириесетгодишно истражување за тајната техника со која Брунелески ја изградил куполата на Санта Марија дел Фјоре во Фиренца. Ричи велел дека куполата е превртен лак и користи шема од шевронен коска (''spina a pesce'') за тулите на куполата. * Верејкен, Карел, [http://schillerinstitute.org/educ/pedagogy/2013/vereycken-dome-1.html „Тајните на фирентинската купола“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180726110236/http://schillerinstitute.org/educ/pedagogy/2013/vereycken-dome-1.html |date=2018-07-26 }}, ''институт Шилер'', 2013 година. (Превод од француски, [http://www.solidariteetprogres.org/documents-de-fond-7/culture/les-secrets-du-dome-de-florence „Les secrets du dôme de Florence“], la revue ''Fusion'', бр. 96, Mai, Juin 2003) == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.duomofirenze.it/en/home_eng/}} * [https://operaduomo.firenze.it/en L'Opera del Duomo, Firenze] * [http://www.brunelleschisdome.com/ Brunelleschi's Dome – en] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100416043408/http://www.brunelleschisdome.com/ |date=2010-04-16 }} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.mega.it/eng/egui/monu/buq.htm|title=The Cathedral|year=2004|work=The Florence Art Guide|accessdate=14 July 2006}} * [http://www.museumsinflorence.com/musei/cathedral_of_florence.html Museums in Florence – Cathedral and Giotto Belltower] * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.florin.ms/hwalks3.html|title=Chapter III: The Cathedral – Exterior|last=Horner|first=Susan|last2=Horner, Joanna|date=27 December 2005|work=Walks in Florence|accessdate=14 July 2006}} * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/panorama-interactive NGM.NationalGeographic.com 2014– 02 Il Duomo 360 Panorama View Interactive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180405123940/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/panorama-interactive |date=2018-04-05 }} Archived 5 April 2018 at the Wayback Machine * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/cutaway-interactive NGM.NationalGeographic.com 2014-02 Il Duomo Cutaway Interactive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180331075730/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/cutaway-interactive |date=2018-03-31 }} Archived 31 March 2018 at the Wayback Machine * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/piazza ngm.nationalgeographic.com 2014-02 ll Duomo Piazza 360 degree panorama interactive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180223010140/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/piazza |date=2018-02-23 }} Archived 23 February 2018 at the Wayback Machine * [http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/domes-interactive ngm.nationalgeographic.com 2014-02 Il Duomo Compared to other Domes Interactive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180301204822/http://ngm.nationalgeographic.com/2014/02/il-duomo/domes-interactive |date=2018-03-01 }} Archived 1 March 2018 at the Wayback Machine [[Категорија:Цркви во Фиренца]] [[Категорија:Знаменитости во Фиренца]] [[Категорија:Катедрали во Италија]] gecdrjfip7pxutkthfafymxvx8zqofd Стефано Нава 0 1311225 5625295 5240775 2026-09-08T12:51:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625295 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Стефано Нава | image = [[Податотека:Stefano Nava AC Milan Glorie 2011.jpg|300п]] | image_size = 220 | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1969|2|19}} | birth_place = {{роден во|Милано}}, [[Италија]] | height = {{height|m=1.85}} | position = одбрана | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Milan}} | years1 = 1988–1989 | years2 = 1989–1990 | years3 = 1990–1991 | years4 = 1991–1992 | years5 = 1992–1995 | years6 = 1995–1996 | years7 = 1996–1997 | years8 = 1998–1999 | years9 = 2000–2001 | clubs1 = [[ФК Вирескит Бергамо|Вирескит Бергамо]] | clubs2 = {{Fb team Reggiana}} | clubs3 = {{Fb team Milan}} | clubs4 = {{Fb team Parma }} (''п'') | clubs5 = {{Fb team Milan}} | clubs6 = {{Fb team Padova}} | clubs7 = {{Fb team Servette}} | clubs8 = {{Fb team Sampdoria}} | clubs9 = [[ФК Про Сесто|Про Сесто]] | caps1 = 30 | caps2 = 32 | caps3 = 2 | caps4 = 19 | caps5 = 19 | caps6 = 17 | caps7 = 10 | caps8 = 14 | caps9 = 12 | goals1 = 2 | goals2 = 0 | goals3 = 0 | goals4 = 0 | goals5 = 1 | goals6 = 0 | goals7 = 1 | goals8 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = | nationalteam1 = | nationalcaps1 = | nationalgoals1 = | manageryears1 = 2004 | managerclubs1 = [[ФК Про Сесто|Про Сесто]] | manageryears2 = 2016–2017 | managerclubs2 = [[ФК Милан Примавера|Милан Примавера]] }} '''Стефано Нава''' (роден на {{роден на|19|февруари|1969}} година) — италијански [[фудбал]]ски менаџер и поранешен фудбалер, кој играл како [[Одбрана (фудбал)|дефанзивец]]. Тој е најпознат по тоа што настапувал за [[ФК Милан|Милан]] во раните 1990-ти, каде бил резервна копија за играчи како [[Франко Барези]], [[Паоло Малдини]], [[Мауро Тасоти]] и [[Алесандро Костакурта]]. == Кариера == Нава ја започнал својата кариера во 1985 година со Про Сесто, пред да се приклучи на младинскиот тим на Милан. Во 1988 година, тој го направил своето професионално деби во Серија Ц1 со Вирешит Бокалеоне, а во текот на следната сезона, тој се преселил во тимот од [[Серија Б]], Реџијана .<ref name="Stefano Nava"/> Тој се вратил во [[ФК Милан|Милан]] во 1990 година, каде бил резерва во одбраната на првиот тим, зад легендарните Малдини, Барези, Костакурта, Тасоти, кој многумина го сметаат како еден од најголемите одбранбени состави на цело време. {{Efn|See<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/club/juventus/111/blog/post/2834534/gianluigi-buffon-record-cements-his-legacy-greatest-keeper|title=Gianluigi Buffon record cements his legacy as greatest keeper of all-time|publisher=ESPN FC|author1=James Horncastle|access-date=21 March 2016|date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/mar/21/gianluigi-buffon-clean-sheet-record-juventus-torino-sebastiano-rossi|title=Gianluigi Buffon humble as clean sheet record tumbles, but delight not universal|work=The Guardian|author1=Paolo Bandini|date=21 March 2016|access-date=21 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/may/08/joy-of-six-great-defences|title=The Joy of Six: Great defences|work=The Guardian|author1=Rob Smyth|date=8 May 2009|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/nazionale/2013/11/19/news/rivoluzione_filosofica_prandelli-71352856/?refresh_ce|title=Nazionale: 2013, addio al catenaccio. Balotelli-Rossi coppia mondiale|publisher=La Repubblica|language=it|date=19 November 2013|access-date=9 March 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=Foot|first1=John|title=Winning at All Costs: A Scandalous History of Italian Soccer|url=https://archive.org/details/winningatallcost0000foot|date=2006|publisher=Nation Books|location=New York|page=[https://archive.org/details/winningatallcost0000foot/page/228 228]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.com/calcio/la-storia-della-tattica-da-sacchi-a-guardiola_sto4735853/story.shtml|title=La storia della tattica: da Sacchi a Guardiola|publisher=Eurosport|language=it|author1=Mattia Fontana|date=19 August 2014|access-date=10 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html|title=MILAN 1988-1994: 6 ANNI DA CAMPIONI|publisher=Storie di Calcio|language=it|author1=Corrado Sannucci|access-date=10 March 2016|archive-date=2016-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006053937/http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|title=Speciale squadre nella leggenda, Milan '93-'94 vs Inter '09-'10|publisher=Calciomercato.it|language=it|author1=Jonathan Terreni|date=19 June 2012|access-date=10 March 2016}}</ref>}} Тој го направил своето деби за Милан на 5 септември 1990 година, во победата со 1-0 на домашниот Куп на Италија над Триестина, додека Милан стигнал до финалето на турнирот. Тој го направил своето деби во [[Серија А]] со клубот на 3 март 1991 година, во победата со 4-1 на домашен терен над [[ФК Наполи|Наполи]]. Во неговите четири непоследователни сезони со Милан (1990–91 под Ариго Саки и 1992–995 под [[Фабио Капело]]), Нава одиграл вкупно 47 настапи во сите натпреварувања и 21 настапи во Серија А во лигата, постигнувајќи 1 гол. За време на неговиот престој во клубот, тој освоил две титули [[Серија А|во Серија А]], три титули [[Суперкуп на Италија|во Суперкупот на Италија]], два [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупа на УЕФА]], [[Лига на шампиони во фудбал|Лига на шампиони на УЕФА]] и Интерконтинентален куп. Сезоната 1991-1992 ја поминал само позајмен во [[ФК Парма|Парма]], каде што го освоил Купот на Италија. Неговиот последен настап со Милан бил во победата со 5-0 на гости против [[Бреша Калчо|Бреша]], за време на сезоната 1994-95 во Серија А, на 5 март 1995 година.<ref name="Stefano Nava"/> Нава учествувал во победата на Милан со 4-0 над [[ФК Барселона]] во финалето [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|на Лигата на шампионите 1993-1994]] на 18 мај 1994 година, заедно со вообичаените замени [[Кристијан Панучи]] и [[Филипо Гали]], влегувајќи како замена во 84. минута од натпреварот заменувајќи го Паоло Малдини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.acmilan.com/it/club/palmares/cdc1993_94|title=Palmares: Coppa Campioni 1993/94|work=acmilan.com|language=it|accessdate=15 April 2015}}</ref> По неговиот престој во Милан, Нава поминал една сезона на позајмица во Падова, а друга со [[ФК Сервет|Сервет]] во [[Швајцарска Супер лига|Швајцарија]], клуб во кој подоцна се преселил преку слободен трансфер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/luglio/17/Stranieri_conti_non_sono_piu_co_0_960717938.shtml|title=Stranieri: i conti non sono piu' in rosso|last=Fabio Monti|date=17 July 1996|work=corriere.it|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|accessdate=15 April 2015}}</ref> Последователно, тој поминал две сезони со [[ФК Сампдорија|Сампдорија]] пред да ја заврши кариерата со Про Сесто во Серија Ц2, на крајот на сезоната 2000-01.<ref name="Stefano Nava">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Nava.html|title=Stefano Nava|work=magliarossonera.it|language=it|accessdate=15 April 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttocalciatori.net/Nava_Stefano|title=Stefano Nava|work=tuttocalciatori.net|language=it|accessdate=15 April 2015}}</ref> == По пензионирањето == Нава имал едномесечен период како главен тренер на Про Сесто во јануари 2004 година, тимот со кој ја започнал својата кариера, и на крајот се пензионирал. Подоцна станал тренер на Масерони Маркесе, помагајќи во Младинската програма на Милан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.masseronimarchese.it/staff.html|title=Masseroni|work=masseronimarchese.it|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20100914004628/http://www.masseronimarchese.it/staff.html|archive-date=14 September 2010|accessdate=15 April 2015}}</ref> За време на сезоната 2011–12, тој станал тренер на младинскиот тим на Милан ''Џованисими национали'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.acmilan.com/it/teams/youth_teams_news/135331|title=Settore Giovanile: QUADRI TECNICI 2011/2012: SI RIPARTE CON ENTUSIASMO|date=5 August 2011|work=acmilan.com|language=it|accessdate=15 April 2015}}</ref> а следната сезона, тој работел заедно со [[Филипо Инѕаги]], кој бил тренер на младинската екипа на Милан ''Алиеви Национали''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.acmilan.com/it/teams/youth_teams_roster/540/staff|title=Settore Giovanile: Allievi Nazionali|work=acmilan.com|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20120822022419/http://www.acmilan.com/it/teams/youth_teams_roster/540/staff|archive-date=22 August 2012|accessdate=15 April 2015}}</ref> За време на сезоната 2014-15, тој бил назначен за тренер на младинската школа на Милан ''Берети''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.milanlive.it/2014/07/01/milan-i-quadri-tecnici-ufficiali-settore-giovanile-brocchi-in-primavera/|title=Milan, i quadri tecnici ufficiali del Settore Giovanile: Brocchi in Primavera|date=1 July 2014|work=milanlive.it|language=it|accessdate=15 April 2015}}</ref> Тој во моментов  работи како фудбалски коментатор и експерт за СКАЈ Италија. Во 2014 година, тој бил именуван за нов аналитичар за италијанското издание на EA Sports ''FIFA 15'', заедно со коментаторот на натпреварите Пјерлуиџи Пардо, на местото на Џузепе Бергоми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.easports.com/it/fifa/notizie/2014/pierluigi-pardo-e-stefano-nava-nuove-voci-di-fifa-15|title=Pierluigi Pardo e Stefano Nava nuove voci di FIFA 15|date=27 June 2014|work=easports.com|language=it|accessdate=15 April 2015}}</ref> == Личен живот == Синот на Нава, Лапо (роден во 2004 година) тргнал по стапките на својот татко, а моментално е младински голман на Милан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/07-01-2022/nava-jr-tram-chiamato-desiderio-maignan-garantisce-lui-430800388757.shtml|title=Nava jr, prima chiamata a San Siro e poi a casa in tram. Maignan garantisce per lui|date=7 January 2022|work=La Gazzetta dello Sport|language=it|accessdate=7 January 2022}}</ref> == Почести == '''Милан''' <ref name="Stefano Nava"/> * [[Серија А]] : 1992–93, 1993–94 * [[Суперкуп на Италија]] : 1992, 1993, 1994 година * [[Лига на шампиони во фудбал|Лига на шампиони на УЕФА]] : [[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993–94]] * [[Суперкуп на УЕФА]] : 1990, 1994 година * Интерконтинентален куп : 1990 година '''Парма''' <ref name="Stefano Nava"/> * [[Фудбалски куп на Италија|Копа Италија]] : 1991–92 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.footballplus.com/players/22100/Stefano-Nava.html Профил на кариера] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120206062858/http://www.footballplus.com/players/22100/Stefano-Nava.html |date=2012-02-06 }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нава, Стефано}} [[Категорија:Италијански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Парма]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реџина]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Падова]] [[Категорија:Фудбалери во Серија Ц]] [[Категорија:Фудбалери во Серија Б]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалски дефанзивци]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1969 година]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] fndz7ux65tf6coha26ypdxnqqgturjf Сјогренов синдром 0 1315187 5625383 5304971 2026-09-08T16:04:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625383 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Parotoid_gland_in_Sjögren's_syndrome.JPG|мини|Оток на паротидната жлезда кај Сјогренов синдром]] '''Сјогренов синдром''' (исто така наречено ''Dacryo-Sialo-Adenopathia atrophicans'' <ref>[[Ludwig Heilmeyer]], Wolfgang Müller: ''Sonderformen der chronischen Polyarthritis.'' In: Ludwig Heilmeyer (Hrsg.): ''Lehrbuch der Inneren Medizin.'' Springer-Verlag, Berlin/Göttingen/Heidelberg 1955; 2. Auflage ebenda 1961, S. 331–333, hier: S. 332.</ref>) е хронична [[автоимуна болест]] <ref name="Charite">Klinik m. S. Rheumatologie und Klinische Immunologie: Sjögren-Syndrom, Berlin 2015.</ref> од [[Ревматизам|ревматскиот тип]] и од групата на колагенози, во кои [[Бели крвни зрнца|одредени имунолошки клетки]] ги напаѓаат егзокрините жлезди, особено [[Плунковни жлезди|плунковните жлезди]] и солзните жлезди, со лимфоцитна инфилтрација и прекумерна активност на Б-клетките, а може да дојде и до дополнителни воспалителни промени во внатрешните органи и централниот нервен систем.<ref name="Charite" /> Сјогреновиот синдром се манифестира со [[Морфологија (биологија)|морфолошки]] промени во солзните и плунковните жлезди. Главните симптоми на суви очи и сува уста (ксеростомија) се нарекуваат уште како Сика-синдром. Се прави разлика помеѓу '''примарниот Сјогренов синдром''' (пСС) и '''секундарниот Сјогренов синдром''' (сСС), кој се јавува кога е придружен со други автоимуни болести (особено колагенози), како што се [[Системски лупус еритематозус|лупус еритематозус]], [[ревматоиден артритис]] или [[Склеродермија|системска склероза]]. Првичната појава на Сика-симптомите зборува за примарен Сјогренов синдром.<ref>M. Ramos-Casals: ''Treatment of primary Sjögren syndrome: a systematic review.'' In: ''JAMA.'' Band 304, Nr. 4, 28. Juli 2010, S. 452–460. [[doi:10.1001/jama.2010.1014]].</ref> Болеста е именувана по шведскиот [[Офталмологија|офталмолог]] Хенрик Сјогрен, кој прв ја опишал во својата докторска теза во 1933 година. == Епидемиологија == Критериумите за класификација се различни. Болеста е втора најчеста колагеноза <ref>Franz Hrska, [[Wolfgang Graninger]], [[Michael Frass]]: ''Systemerkrankungen.'' In: ''[[AINS – Anästhesiologie, Intensivmedizin, Notfallmedizin, Schmerztherapie|Anästhesiologie Intensivmedizin Notfallmedizin Schmerztherapie]].'' Band 38, Nr. 11, (November) 2003, S. 719–740, hier: S. 721 und 734.</ref> и ги погодува жените значително почесто од мажите (во однос 10:1 до 20:1) и обично се јавува по менопаузата. Примарниот Сјогренов синдром е почест со преваленца од околу 0,4 %.<ref>G. Westhoff: ''Epidemiology of primary Sjögren’s syndrome.'' In: ''Z Rheumatol.'' 69(1), Feb 2010, S. 41–49. [[doi:10.1007/s00393-009-0518-3]].</ref> == Асоцијација со други заболувања == Сјогреновиот синдром може да се појави како самостојна болест или почесто како придружен симптом на други [[Ревматизам|ревматски]] заболувања: [[ревматоиден артритис]], [[Системски лупус еритематозус|лупус еритематозус]], примарен склерозирачки холангитис, Бехтерева болест, [[Рејнов синдром|Рејно-ов синдром]]. Не е невообичаено Сјогренов синдром да биде поврзан и со автоимуна болест на штитната жлезда, во 6 % од случаите е поврзан и со развој на [[Лимфом|малигнен лимфом]]. Таканаречениот псевдолимфом, кој е хистолошки тешко да се разликува од вистинскиот лимфом, може да се појави уште почесто. == Симптоми == === Општи симптоми === Симптомите вклучуваат тежок замор, недостаток на концентрација, исцрпеност, депресија,<ref name="Charite"/> воспаление на зглобовите ( [[артритис]]), понекогаш сува кожа, нос и [[вагина]], воспалени плунковни жлезди и [[Рејнов синдром|Рејноов синдром]]. Ретко, можат да бидат засегнати и други органи како што се [[Бубрег|бубрезите]], [[Крвен сад|крвните садови]], [[Бели дробови|белите дробови]], [[Црн дроб|црниот дроб]], [[панкреас]]от или [[мозок]]от. Ексудатите може да доведат и до формирање на плеврални изливи <ref>Berthold Jany, Tobias Welte: ''Pleuraerguss des Erwachsenen – Ursachen, Diagnostik und Therapie.'' In: ''Deutsches Ärzteblatt.'' Band 116, Nr. 21, (Mai) 2019, S. 377–385, hier: S. 379.</ref> . Засегнати можат да бидат и мукозните жлезди на грлото, гркланот, душникот и бронхиите.<ref>Franz Hrska, [[Wolfgang Graninger]], [[Michael Frass]]: ''Systemerkrankungen.'' In: ''[[AINS – Anästhesiologie, Intensivmedizin, Notfallmedizin, Schmerztherapie|Anästhesiologie Intensivmedizin Notfallmedizin Schmerztherapie]].'' Band 38, Nr. 11, (November) 2003, S. 719–740, hier: S. 721.</ref> === Очи === * Кератоконјуктивитис сика (Сика-синдром) <ref>A. Jaksche: [https://www.augenklinik.uni-bonn.de/patienten/sprechstunden/das-trockene-auge ''Das Trockene Auge.''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151222170232/https://www.augenklinik.uni-bonn.de/patienten/sprechstunden/das-trockene-auge |date=2015-12-22 }} Universitäts-Augenklinik Bonn.</ref><ref>[http://augeninfo.de/leit/leit11.pdf Leitlinie Nr. 11: "Trockenes Auge" (Sicca-Syndrom)] des [[Berufsverband der Augenärzte Deutschlands|Berufsverbandes der Augenärzte Deutschlands (BVA)]]</ref> === Уста и грло === Сува уста (ксеростома) била пријавена во 94-100 % од пациентите со Сјогренов синдром.<ref name="SjS">{{Наведена книга|title=Sjögren’s Syndrome. Diagnosis and Therapeutics|date=2012|publisher=Springer|isbn=978-0-85729-946-8|doi=10.1007/978-0-85729-947-5}}</ref> 80 % од засегнатите пријавуваат проблеми во пределот на грлото.<ref name="SjS" /> Доцните манифестации се [[засипнатост]], формирање на грутки и нарушувања во производството на глас.<ref name="SjS" /> Најчестите симптоми на оралната слузница кај примарниот и секундарниот Сјогренов синдром се: * Воспаление на аглите на устата (аголен хелитис) <ref name="dermaPL">{{Наведена книга|title=Oral mucosal manifestations in primary and secondary Sjögren syndrome and dry mouth syndrome|date=2016-02|volume=33|pages=23–27|doi=10.5114/pdia.2016.57764|pmc=4793060|pmid=26985175|issue=1|author=K. Błochowiak, A. Olewicz-Gawlik, A. Polańska, M. Nowak-Gabryel, J. Kocięcki, H. Witmanowski, J. Sokalski}}</ref> * Воспаление на усните (хелитис) <ref name="dermaPL" /> * Намалена влажност на усните <ref name="dermaPL" /> * Неспецифични [[Улкус|улцерации]], афти и состојби слични на афти <ref name="dermaPL" /> === Замор, депресија === Кај лицата со примарен Сјогренов синдром, преваленцата на абнормален замор (исцрпеност, замор) е 70 %. Ова доведува до масовно влошување на квалитетот на животот.<ref name="SjS"/> Студијата на пациенти со примарен Сјогренов синдром во САД покажа дека 37 % од овие пациенти страдале од [[Депресија (расположение)|депресија]].<ref name="SjS" /> === Мијалгија, фибромијалгија и болки во зглобовите === Болка во зглобовите (артралгија), [[Morgensteifheit|утринска вкочанетост]] и воспаление на зглобовите ([[артритис]]) се чести кај пациентите со Сјогрен. 40 до 75 % од пациентите на Сјогрен страдаат од болки во зглобовите без забележливо воспаление на зглобовите.<ref name="SjS"/> Кај 33 % од пациентите со примарен Сјогренов синдром биле утврдени мијалгии, а кај 47 до 55 % од пациентите била дијагностицирана [[фибромијалгија]].<ref name="SjS" /> === Засегање на кожата === Сушењето на површините на кожата и мукозните мембрани, како и кршливи влакна, кршливи нокти на рацете и нозете се типични симптоми на Сјогренов синдром. Сувата кожа често е придружена со чешање. Егзема може да се формира на очните капаци, можеби со перцепција на туѓо тело. Може да се појават различни форми на воспаление на поткожното масно ткиво (паникулитис), на пр.''erythema nodosum'' и [[амилоидоза]]. Ризикот од развој на лимфом е 6,5-40 пати поголем. Сјогренов синдром може да биде поврзан со [[Системски лупус еритематозус|субакутен кожен лупус еритематозус]], ретка форма на ''[[Системски лупус еритематозус|лупус еритематозус]]''. Можни се и промени на кожата поврзани со [[ревматоиден артритис]] или [[Склеродермија|системска склероза]] (стврднување на сврзното ткиво) во врска со Сјогренов синдром. Покрај тоа, Сјогреновиот синдром може да биде поврзан со [[васкулитис]] (воспаление на крвните садови предизвикано од автоимуни процеси).<ref name="SjS"/> === Нос, синуси и уши === Повеќето студии кои ја испитуваат распространетоста на зазегнатоста на носните и назалните мукозни жлезди кај Сјогренов синдром се чисто набљудувачки, со мешани резултати. Најчесто забележани симптоми се сувост на носот, формирање на кора, затнат нос, зголемена перцепција на мирис и крварење од носот.<ref name="SjS"/> Познато е умерено губење на слухот на високи фреквенции.<ref name="SjS" /> === Засегање на нервниот систем === Синдромот на Сјогрен може да предизвика тешки полиневропатии. Пациентите со сува уста, суви очи и нарушувања на циркулацијата обично се лекуваат од ревматолози кои се запознаени со синдромот. Пациентите со тешка [[парализа]] се упатуваат на [[Неврологија|невролошки]] клиники, каде што Сјогренов синдром е помалку познат. Бидејќи претежно се заболени постари луѓе, многу лекари ја гледаат болеста само како симптом на старост.<ref name="SjS"/><ref>{{Наведена книга|title=Neuro-Sjögren: Peripheral Neuropathy With Limb Weakness in Sjögren's Syndrome|date=2019-07-11|doi=10.3389/fimmu.2019.01600|pmc=6637792|pmid=26985175|author=Tabea Seeliger, Nils K. Prenzler, Stefan Gingele, Benjamin Seeliger, Sonja Körner, Thea Thiele, Lena Bönig, Kurt-Wolfram Sühs, Torsten Witte, Martin Stangel, Thomas Skripuletz}}</ref> === Не-Хочкин лимфом === Можна компликација на Сјогренов синдром е не-Хочкинов лимфом, малигно заболување на лимфниот систем кое често се јавува во плунковните жлезди.<ref name="Charite"/> == Дијагноза == [[Податотека:Sjogren's_syndrome_(2).jpg|мини|Хистолошки пресек од биопсија]] Како и другите колагенозни заболувања, Сјогреновиот синдром може да доведе до пад на различни клеточни линии во крвта и до високи нивоа на [[Антинуклеарно антитело|антинуклеарни антитела]] (ANA) или ревматоиден фактор. Воспалението доведува до зголемување на стапката на седиментација на крвните клетки (брзина на еритроцитна седиментација, ESR) и [[Ц-реактивна белковина|Ц-реактивната белковина]] (CRP). Леукопенија, анемија и тромбоцитопенија исто така може да се појават како неспецифични знаци.<ref name="Franz Hrska 2003">Franz Hrska, Wolfgang Graninger, Michael Frass: ''Systemerkrankungen.'' 2003, S. 721.</ref> Сепак, автоантителата ss-A и ss-B се специфични и се присутни 70 % од пациентите, а понекогаш и антитела против епителните клетки на каналите на плунковните жлезди. За потврдување на дијагнозџата може да се земе [[биопсија]] од внатрешноста на усната. Во биопсијата може да се забележи воспаление на жлездата со [[Лимфоцит|лимфоцитна инфилтрација]] (навлегување на лимфоцитни клетки во жлездата). Се препорачуваат редовни офталмолошки прегледи. Вреди да се спомене [[Ширмер тест]]от, во кој се тестира производството на солзна течност со помош на специјална хартија. Кај Сјогреновиот синдром останува оваа хартија сува. == Терапија == Сѐ уште нема причинска терапија за Сјогреновиот синдром. Прогнозата е обично добра, особено кај секундарниот Сјогренов синдром.<ref name="Franz Hrska 2003"/> Се користат терапевтски пристапи кои се користат и за други автоимуни болести.<ref>Ana-Luisa Stefanski: ''Diagnostik und Therapie des Sjögren-Syndroms, The diagnosis and treatment of Sjögren’s syndrome.'' In: ''Dtsch Arztebl Int.'' 114(20), 2017, S. 354–361. [[doi:10.3238/arztebl.2017.0354]]</ref> Симптомите може да се ублажат со: внимателна орална хигиена, доволен внес на течности, давање на вештачка плунка, заштита од сонце за очи, капки за очи („вештачка солзна течност“), забни импланти (доколку е потребно). Доколу се развие микоза на оралната слузница (локална инфекција со габи), таа се третира со антимикотици. Во зависност од манифестацијата, се користат следниве лекови: кортикостероиди (на пр. преднизолон при засегање на бубрезите или белите дробови и при системски васкулитис), [[Нестероиден антиинфламаторен лек|НСАИЛ]] (пр. диклофенак), хидроксихлорокин, пирфенидон, нинтеданиб, антидепресиви, ритуксимаб, плазмафереза. Некои од засегнатите земаат холинергичен парасимпатомиметички пилокарпин за да ја зголемат саливацијата. Ретки компликации како што се пневмонија или воспаление на бубрезите може да доведат до потреба за интензивна нега.<ref name="Franz Hrska 2003"/> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == {{Хиперсензитивност и автоимуни болести}} [[Категорија:Автоимуни болести]] [[Категорија:Синдроми]] dg3ow0dcfcb9i7ekeepr82nnoi8fgmn Туатара 0 1316327 5625544 5614284 2026-09-09T00:57:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625544 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tuatara (5205719005).jpg|мини|Северна туатара]] '''Туатара''' ('''''Sphenodon punctatus''''') се [[Влекачи|енденмични]] [[Ендемизам|влекачи]] на [[Нов Зеланд]]. И покрај нивната блиска сличност со [[гуштери]], тие се дел од посебна лоза, редот Rhynchocephalia.<ref name="TerraNature">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.terranature.org/tuatara.htm|title=Tuatara|year=2004|work=New Zealand Ecology|series=Living Fossils|publisher=TerraNature Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503163100/http://www.terranature.org/tuatara.htm|archive-date=3 May 2017|accessdate=10 November 2006}}</ref> Името ''туатара'' потекнува од [[Маорски јазик|маорскиот јазик]] и значи „врвови на грбот“. Единствениот постоечки [[Вид (биологија)|вид]] туатара е единствениот преживеан член од неговиот ред. Ринхокефалците настанале за време на [[тријас]]от (пред~250 милиони години), достигнале светска дистрибуција и врвна разновидност за време на [[Јура]] и со исклучок на туатарите, биле изумрени [[Палеоген|пред 60 милиони години]].<ref name="Gemmell2020">{{Наведено списание|displayauthors=6|date=August 2020|title=The tuatara genome reveals ancient features of amniote evolution|journal=Nature|volume=584|issue=7821|pages=403–409|doi=10.1038/s41586-020-2561-9|pmc=7116210|pmid=32760000|doi-access=free}}</ref> Поради оваа причина, туатарите се од интерес за проучување на еволуцијата на гуштери и змии, како и за реконструкција на изгледот и навиките на најраните [[Диапсиди|дијапсиди]], група амниотски [[четириношци]] во кои спаѓаат и [[диносаурус]]ите (вклучувајќи ги и [[птици]]те) и [[Крокодиловидни|крокодилите]]. Туатарите се зеленикаво-кафеави и сиви и тежат до 1.3 килограми<ref name="san diego">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-tuatara.html|title=Reptiles:Tuatara|year=2007|work=Animal Bytes|publisher=Zoological Society of San Diego|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130133444/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-tuatara.html|archive-date=30 November 2012|accessdate=1 June 2007}}</ref> со боцки гребод 80 цм по должината на грбот, особено изразен кај мажјаците. Тие имаат два реда заби во горната вилица кои се преклопуваат еден ред на долната вилица, што е единствено меѓу живите видови. Тие се способни да слушаат, иако немаат надворешно уво и имаат уникатни одлики во нивниот скелет, некои од нив очигледно еволутивно задржани од рибите. Туатарите понекогаш се нарекуваат „живи фосили“,<ref name="TerraNature"/> што предизвика значајна научна дебата. Овој термин во моментов е застарен меѓу палеонтолозите и еволутивните биолози. Иако туатарите ги зачувале морфолошките одлики на нивните мезозојски предци (пред 240-230 милиони години), нема докази за континуиран фосилен запис за да го поткрепи ова.<ref name="MeloroJones2012">{{Наведено списание|last=Meloro, C.|last2=Jones, M.E.|date=November 2012|title=Tooth and cranial disparity in the fossil relatives of Sphenodon (Rhynchocephalia) dispute the persistent 'living fossil' label|journal=Journal of Evolutionary Biology|volume=25|issue=11|pages=2194–209|doi=10.1111/j.1420-9101.2012.02595.x|pmid=22905810|doi-access=free}}</ref><ref name="Herrera-Flores 2017">{{Наведено списание|last=Herrera-Flores, J.A.|last2=Stubbs, T.L.|last3=Benton, M.J.|year=2017|title=Macroevolutionary patterns in Rhynchocephalia: is the tuatara (Sphenodon punctatus) a living fossil?|journal=Palaeontology|volume=60|issue=3|pages=319–328|doi=10.1111/pala.12284|doi-access=free}}</ref> Видот има помеѓу 5 и 6 милијарди базни парови на секвенца на ДНК, речиси двојно поголема од онаа на луѓето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.odt.co.nz/campus/university-otago/236527/tuatara-genome-mapping|title=Tuatara genome mapping|last=Elder, V.|date=26 November 2012|work=Otago Daily Times|accessdate=10 June 2018|archive-date=2023-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224115529/https://www.odt.co.nz/campus/university-otago/236527/tuatara-genome-mapping|url-status=dead}}</ref> Туатарата е законски заштитена уште од 1895 година.<ref>{{Harvnb|Newman|1987}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://www.doc.govt.nz/upload/documents/science-and-technical/TSRP09.pdf|title=Tuatara Recovery Plan|last=Cree, A.|last2=Butler, D.|publisher=Threatened Species Unit, Department of Conservation, Government of New Zealand|year=1993|isbn=978-0-478-01462-4|series=Threatened Species Recovery Plan Series|volume=9|access-date=2 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930212454/http://www.doc.govt.nz/upload/documents/science-and-technical/TSRP09.pdf|archive-date=30 September 2012}}</ref> Втор вид бил препознаен во 1989 година, ''С. guntheri'', {{Мали|([[Walter Buller|Buller]], 1877)}},<ref name="san diego"/> но од 2009 година бил рекласифициран како подвид.<ref>{{Наведена книга|title=Tuatara : Biology and conservation of a venerable survivor|last=Cree, A.|publisher=Canterbury University Press|year=2014|isbn=9781927145449}}</ref><ref name="Hay">{{Наведено списание|year=2010|title=Genetic diversity and taxonomy: a reassessment of species designation in tuatara (''Sphenodon'': Reptilia)|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10592-009-9952-7|journal=Conservation Genetics|volume=11|pages=1063–1081|doi=10.1007/s10592-009-9952-7|hdl-access=free}}</ref> Туатара, како и многу домашни животни на Нов Зеланд, се загрозени од губење на живеалиштето. Туатарите биле исчезнати на копното, а преостанатите популации биле ограничени на 32 острови. За време на рутинските работи за одржување во Зеландија кон крајот на 2008 година, било откриено гнездо на туатара.<ref name=":0">{{Наведена изјава за печат|url=http://www.visitzealandia.com/news-item/found-mainland-nzs-first-tuatara-nest-in-hundreds-of-years/|title=New Zealand's 'living fossil' confirmed as nesting on the mainland for the first time in 200&nbsp;years!}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130227083004/http://www.visitzealandia.com/news-item/found-mainland-nzs-first-tuatara-nest-in-hundreds-of-years/ |date=2013-02-27 }}</ref> Се смета дека ова е прв случај на успешно размножување на туатара во дивината на северниот остров во Нов Зеланд во над 200 години. == Опис == [[Податотека:Tuatara_scale.png|лево|мини| Споредба на големината на машкиот ''С.punctatus'' и човекот]] Туатарите се најголемите рептили во Нов Зеланд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/reptiles-and-frogs/tuatara/|title=Tuatara|work=www.doc.govt.nz|language=en-nz|accessdate=2022-12-12}}</ref> Возрасниот ''С. punctatus'' машките со мерка 61 сантиметри во должина и женските 45 цм.<ref name="encyclo">{{Наведена книга|title=The New Encyclopedia of Reptiles and Amphibians|url=https://archive.org/details/newencyclopediao0000unse_c4g5|last=Cree, A.|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=0-19-852507-9|editor-last=Halliday, T.|location=Oxford, UK|pages=[https://archive.org/details/newencyclopediao0000unse_c4g5/page/210 210]–211|chapter=Tuatara|editor-last2=Alder, K.}}</ref> Туатарите се [[Полов диморфизам|сексуално диморфни]], мажјаците се поголеми. Туатарите на Братскиот остров се малку помали, тежат до 660 г.<ref name="NZRG">{{Наведена книга|title=New Zealand Frogs and Reptiles|last=Gill, B.|last2=Whitaker, T.|publisher=David Bateman Publishing|year=1996|isbn=1-86953-264-3|pages=22–24}}</ref> Нивните бели дробови имаат една комора без [[бронхии]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hhO4WAZcVLEC&pg=PA13|title=Infectious Diseases and Pathology of Reptiles|last=Jacobson, E.R.|date=2007-04-11|isbn=9781420004038}}</ref> Зеленикаво-кафеавата боја на туатара одговара на нејзината околина и може да се менува во текот на нејзиниот животен век. Туатара ја отфрла кожата најмалку еднаш годишно како возрасни,<ref name="lutzp27">{{Harvnb|Lutz|2005}}</ref> и три или четири пати годишно како малолетници. Половите на туатара се разликуваат по повеќе од големината. Боцкиот гребен на грбот на туатара, направен од триаголни, меки набори на кожата, е поголем кај мажјаците и може да се зацврсти за прикажување. Машкиот стомак е потесен од женскиот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.animalcorner.co.uk/reptiles/rep_tuatara.html|title=Tuataras|work=Animal Corner|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317073012/http://animalcorner.co.uk/reptiles/rep_tuatara.html|archive-date=17 March 2015|accessdate=31 December 2007}}</ref> [[Податотека:Tuatara_skull_side.PNG|лево|мини| Череп на туатара, што ги прикажува целосните темпорални лакови и поединечни коски:{{Подреден список|premaxilla|nasal|prefrontal|frontal|maxilla|postfrontal|dentary|postorbital|jugal|parietal|squamosal|quadrate}}]] === Череп === Предокот на [[Диапсиди|дијапсидите]] имал череп со два отвори во темпоралниот регион – горната и долната [[Слепоочна коска|темпорална]] фенестра на секоја страна од черепот ограничена со целосни лакови. Горната вилица е цврсто прикачена на задниот дел на черепот. Ова создава многу цврста, нефлексибилна конструкција. Черепот на туатара има слична структура, со горните и долните временски отвори. Врвот на горната вилица е како клун и одвоен од остатокот од вилицата со засек. Има еден ред заби во долната вилица и двоен ред во горната, при што долниот ред совршено се вклопува помеѓу двата горни реда кога устата е затворена. Структурата на виличниот зглоб овозможува долната вилица да се лизне нанапред откако ќе се затвори помеѓу двата горни реда на заби.<ref name="Jones et al. 2012">{{Наведено списание|date=July 2012|title=Shearing mechanics and the influence of a flexible symphysis during oral food processing in Sphenodon (Lepidosauria: Rhynchocephalia)|url=https://anatomypubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ar.22487|journal=The Anatomical Record|volume=295|issue=7|pages=1075–91|doi=10.1002/ar.22487|pmid=22644955}}</ref> Овој механизам им овозможува на вилиците да се стрижат низ хитинот и коските. Фосилите покажуваат дека механизмот на вилицата започнал да се развива пред најмалку 200 милиони години.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/06/05/science/the-tuataras-unique-slice-and-dice-strategy-for-chewing.html|title=A unique slice-and-dice strategy for chewing|last=Bhanoo, S.N.|date=5 June 2012|work=The New York Times}}</ref> Забите не се заменуваат. Како што нивните заби се трошат, постарите туатари мора да се префрлат на помек плен како дождовни црви, [[Ларва|ларви]] и голтки, и на крајот мора да ја џвакаат храната помеѓу мазните коски на вилицата.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.sciencenews.org/pages/pdfs/data/1997/152-19/15219-21.pdf|title=Return of the Tuatara: A relic from the age of dinosaurs gets a human assist|last=Mlot, C.|date=8 November 1997|work=Science News|access-date=24 May 2007}}</ref> Вообичаена заблуда е дека туатарите немаат заби и наместо тоа имаат остри проекции на коската на вилицата,<ref name="lutzp27">{{Harvnb|Lutz|2005}}</ref> иако хистологијата покажува дека тие имаат глеѓ и дентин со пулпа шуплини.<ref name="Kieser2009">{{Наведено списание|year=2009|title=Microstructure of dental hard tissues and bone in the Tuatara dentary, ''Sphenodon punctatus'' (Diapsida: Lepidosauria: Rhynchocephalia)|url=https://www.karger.com/Article/Abstract/242396|journal=Frontiers of Oral Biology|volume=13|pages=80–85|doi=10.1159/000242396|isbn=978-3-8055-9229-1|pmid=19828975}}</ref> Мозокот на ''Сфенодон'' исполнува само половина од волуменот на неговиот ендокраниум.<ref name="larsson2001">{{Наведена книга|title=Mesozoic Vertebrate Life|url=https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse|vauthors=Larsson HC|publisher=Indiana University Press|year=2001|isbn=0-253-33907-3|veditors=Tanke DH, Carpenter K, Skrepnick MW|location=Bloomington & Indianapolis|pages=[https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse/page/19 19]–33|chapter=Endocranial anatomy of ''Carcharodontosaurus saharicus'' (Theropoda: Allosauroidea) and its implications for theropod brain evolution}}</ref> Овој дел всушност го користеле палеонтолозите кои се обидувале да го проценат обемот на мозоците на диносаурусите врз основа на фосили.<ref name="larsson2001" /> Сепак, процентот на туатара ендокраниумот окупиран од неговиот мозок можеби не е многу добар водич за истиот дел кај мезозојските диносауруси бидејќи модерните птици се преживеани диносауруси, но имаат мозоци кои заземаат многу поголем релативен волумен во ендокраниумот.<ref name="larsson2001" /> === Сетилни органи === [[Податотека:Tuatara_(7714490358).jpg|мини|Одблиску главата на туатара]] ==== Очи ==== Очите можат да се фокусираат независно и се специјализирани со три типа фоторецептивни клетки, сите со фини структурни одлики на ретинални конусни клетки<ref>{{Наведено списание|year=2005|title=Photoreceptor cell types in the retina of the tuatara (Sphenodon punctatus) have cone characteristics|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0968432805000521|journal=Micron|volume=36|issue=5|pages=423–428|doi=10.1016/j.micron.2005.03.009|pmid=15896966}}</ref> кои се користат и за дневно и за ноќно гледање, и ''tapetum lucidum'' кој се рефлектира на мрежницата за да го подобри видот во темно. Исто така, на секое око има трет очен капак, [[Трепкачка ципа|мембраната за раздразнување]]. Присутни се пет визуелни опсински гени, што укажува на добар вид на боја, можеби дури и при слаба осветленост. ==== Париетално око (третото око) ==== Туатара има трето око на горниот дел од главата наречено париетално око. Има своја леќа, париетален приклучок кој наликува на рожница,<ref>{{Наведено списание|last=Schwab, I.R.|last2=O'Connor, G.R.|date=March 2005|title=The lonely eye|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-ophthalmology_2005-03_89_3/page/256|journal=The British Journal of Ophthalmology|volume=89|issue=3|pages=256|doi=10.1136/bjo.2004.059105|pmc=1772576|pmid=15751188}}</ref> [[мрежница]] со структури слични на прачка и дегенерирана нервна врска со мозокот. Париеталното око е видливо само кај младенчињата, кои имаат проѕирна дамка во горниот центар на черепот. По четири до шест месеци, се покрива со непроѕирни лушпи и пигмент. Неговата употреба е непозната, но може да биде корисна за апсорпција [[Ултравиолетово зрачење|на ултравиолетовите]] зраци за производство [[Витамин Д|на витамин Д]], како и за одредување на циклусите на светлина/темна и помош при [[терморегулација]]. Се покажа дека некои [[Опашкари|саламандери]] ги користат нивните епифизни тела за да ја согледаат поларизираната светлина и на тој начин да ја одредат положбата на сонцето, дури и под облачно покривање, помагајќи ја навигацијата.<ref>{{Наведена книга|title=The New Encyclopedia of Reptiles and Amphibians|url=https://archive.org/details/newencyclopediao0000unse_c4g5|last=Halliday, T.R.|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=0-19-852507-9|editor-last=Halliday, T.|location=Oxford, UK|page=[https://archive.org/details/newencyclopediao0000unse_c4g5/page/52 52]|chapter=Salamanders and newts: Finding breeding ponds|editor-last2=Adler, K.}}</ref> ==== Слух ==== Заедно со [[желки]]те, туатара ги има најпримитивните слушни органи меѓу амниотите. Нема [[Ушно тапанче|тапанче]] и ушна дупка,<ref name="lutzp27">{{Harvnb|Lutz|2005}}</ref> им недостига тимпан, а шуплината на средното уво е исполнета со лабаво ткиво, претежно масно (масно) ткиво. [[Стремен (коска)|Стременот]] доаѓа во контакт со квадратот (кој е неподвижен), како и со [[Подјазична коска|подјазичната коска]] и сквамозалот. Влакните клетки се неспецијализирани, инервирани и од аферентните и од еферентните нервни влакна и реагираат само на ниски фреквенции. Иако слушните органи се слабо развиени и примитивни без видливи надворешни уши, тие сепак можат да покажат фреквентен одговор од 100 до 800 [[херц]]и, со врвна чувствителност од 40 [[Децибел|dB]] на 200 херци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.anapsid.org/reptilehearing.html|title=Reptile Hearing|last=Kaplan, Melissa|date=6 September 2003|work=Melissa Kaplan's herp care collection|accessdate=24 July 2006}}</ref> ==== Рецептори за мирис ==== Животните кои зависат од сетилото за мирис за да го фатат пленот, да избегаат од предатори или едноставно да комуницираат со околината во која живеат, обично имаат многу рецептори за мирис. Овие рецептори се изразени во дендритичните мембрани на невроните за откривање на мириси. Туатарата има неколку стотици рецептори, околу 472, многу повеќе слични на птиците отколку на големиот број рецептори што може да ги имаат желките и крокодилите. === ’Рбетот и ребрата === Туатара [[‘Рбетен столб|’рбетот]] е составен од [[‘Рбетен столб|амфикоелни]] пршлени во облик на песочен часовник, конкавни и пред и позади.<ref name="lutzp27">{{Harvnb|Lutz|2005}}</ref> Ова е вообичаената состојба на рибините пршлени и на некои водоземци, но е единствена за туатарите во амниотите.<ref>{{Наведена книга|title=The Vertebrate Body|last=Romer, A.S.|last2=Parsons, T.S.|publisher=W.B. Saunders|year=1977|isbn=978-0-7216-7668-5|edition=Fifth|location=Philadelphia, PA|page=624}}</ref> Туатара има гастралија, коски слични на ребра, наречени и желудочни или стомачни ребра,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aquarium-berlin.de/en/experience/animal-highlights/tuatara.html|title=Tuatara|work=Berlin Zoo Aquarium|archive-url=https://web.archive.org/web/20070814075005/http://www.aquarium-berlin.de/en/experience/animal-highlights/tuatara.html <!--Added by H3llBot-->|archive-date=14 August 2007|accessdate=11 September 2007}}</ref> претпоставената прадедовска особина на дијапсидите. Ги има кај некои [[гуштери]], каде што главно се направени од 'рскавица, како и крокодили и туатара, и не се прикачени на ’рбетот или торакалните ребра. Вистинските ребра се мали проекции, со мали, закачени коски, наречени нецинатни процеси, кои се наоѓаат на задниот дел на секое ребро.<ref name="lutzp27">{{Harvnb|Lutz|2005}}</ref> Оваа одлика е присутна и кај птиците. Туатара е единствениот жив [[Четириношци|тетрапод]] со добро развиена гастралија и унцинатни процеси. Во раните тетраподи, гастралиите и ребрата со унцинатните процеси, заедно со коскените елементи како што се коскените плочи во кожата (остеодерми) и [[Клучна коска|клавикулите]] (клучната коска), би формирале еден вид егзоскелет околу телото, заштитувајќи го стомакот и помагајќи да се држи во цревата и внатрешните органи. Овие анатомски детали најверојатно еволуирале од структури вклучени во движењето дури и пред ’рбетниците да се осмелат на копно. Гастралија можеби била вклучена во процесот на дишење кај раните водоземци и рептили. Карлицата и рамените појаси се распоредени поинаку од оние на гуштерите, како што е случајот со другите делови на внатрешната анатомија и нејзините лушпи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nzphoto.tripod.com/animal/tuatara.htm|title=Tuatara Reptile, New Zealand|last=Wattie, T.|work=www.kiwizone.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20071114212222/http://nzphoto.tripod.com/animal/tuatara.htm|archive-date=14 November 2007|accessdate=31 December 2007}}</ref> === Опашка и грб === Боцливите плочи на грбот и опашката на туатара повеќе наликуваат на оние на крокодил отколку на гуштер, но туатара ја дели со гуштери способноста да ја скине опашката кога ќе ја фати предатор, а потоа да ја регенерира. Повторното растење трае долго и се разликува од она на гуштери. Добро илустрирани извештаи за регенерација на опашката во туатара се објавени од Алибарди и Мејер-Рокоу.<ref>{{Наведено списание|last=Alibardi, L.|last2=Meyer-Rochow, V.B.|year=1990|title=Ultrastructural survey of the spinal cord of young tuatara (''Sphenodon punctatus'') with emphasis on the glia|journal=New Zealand Journal of Zoology|volume=17|pages=73–85|doi=10.1080/03014223.1990.10422586}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Alibardi, L.|last2=Meyer-Rochow, V.B.|year=1990|title=Fine structure of regenerating caudal spinal cord in adult tuatara (''Sphenodon punctatus'')|journal=Journal Fur Hirnforschung|volume=31|issue=5|pages=613–21|pmid=1707076}}</ref> === Одредување на возраста === Во моментов, постојат два начина за одредување на возраста на туатара. Со помош на микроскопска инспекција, хематоксилинофилните прстени може да се идентификуваат и избројат и во фалангите и во бедрената коска. Фалангеалните хематоксилинофилни прстени може да се користат за туатара на возраст до 12-14 години, бидејќи тие престануваат да се формираат околу оваа возраст. Бутните прстени следат сличен тренд, но тие се корисни за туатара на возраст до 25-35 години. Околу таа возраст, феморалните прстени престануваат да се формираат.<ref>{{Наведено списание|last=Castanet, J.|last2=Newman, D.G.|last3=Girons, H.S.|date=1988|title=Skeletochronological data on the growth, age, and population structure of the tuatara, ''Sphenodon punctatus'', on Stephens and Lady Alice Islands, New Zealand|url=https://archive.org/details/sim_herpetologica_1988-03_44_1/page/25|journal=Herpetologica|volume=44|issue=1|pages=25–37|jstor=3892195}}</ref> Потребни се дополнителни истражувања за методите за одредување возраст за туатара, бидејќи туатарите имаат животен век многу подолг од 35 години (на возраст до 60) Една можност може да биде преку испитување на абење на забите, бидејќи туатарите имаат споени заби. == Таксономија и еволуција == [[Податотека:Tuatara_cladogram.svg|мини| [[Кладистика|Кладограм]] што ги прикажува односите на постојните членови на Саурија.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=February 2006|title=Early evolution of the venom system in lizards and snakes|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-02-02_439_7076/page/584|journal=Nature|volume=439|issue=7076|pages=584–588|bibcode=2006Natur.439..584F|doi=10.1038/nature04328|pmid=16292255}}</ref> Нумерираните ставки се: {{Подреден список|Tuatara|Lizards|Snakes|Crocodiles|Birds}} „Гуштерите“ се парафилетични. Должините на гранките не означуваат времиња на дивергенција.]] Туатара, заедно со другите сега изумрени членови од редот Сфенодонтија, припаѓаат на суперредот Лепидосаурија, единствениот преживеан таксон во [[лушпаровидни]]. Скваматите и туатарите покажуваат опашка автотомија (губење на врвот на опашката кога се загрозени) и имаат попречни клоакални процепи. Потеклото на туатара веројатно лежи во близина на поделбата помеѓу Лепидосауроморфа и [[Архосауроморфи|Архосауроморфа]]. Иако туатарите личат на гуштери, сличноста е површна, бидејќи семејството има неколку одлики единствени меѓу [[влекачи]]те. Типичната форма на гуштер е многу вообичаена за раните амниоти; најстариот познат фосил на рептил, ''Хилономус'', наликува на модерен гуштер.<ref>{{Наведен извештај|access-date=24 May 2007}}</ref> Туатарите првично биле класифицирани како гуштери во 1831 година кога [[Британски музеј|Британскиот музеј]] добил череп.<ref name="lutzp27"/> Родот остана погрешно класифициран до 1867 година, кога [[Алберт Гинтер|Aлберт Гинтер]] од Британскиот музеј забележал одлики слични на птиците, желките и крокодилите. Тој го предложил редот Rhynchocephalia (што значи „глава од клун“) за туатара и неговите фосилни роднини. Во еден момент многу различно поврзани видови биле погрешно упатени на Rhynchocephalia, што резултирало со она што таксономистите го нарекуваат„таксон на корпа за отпад“.<ref name="fraser">{{Наведена книга|title="Phylogeny" in the Shadow of the Dinosaurs: Early Mesozoic Tetrapods|url=https://archive.org/details/inshadowofdinosa0000unse|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=978-0-521-45242-7|editor-last=Fraser, N.|editor-last2=Sues, H.D.}}</ref> Вилистон предложил Сфенодонтија да ги вклучи само туатарите и нивните најблиски фосилни роднини во 1925 година<ref name="fraser" /> Сепак, Rhynchocephalia е постарото име и во широка употреба денес. ''Сфенодон'' е изведен од [[Грчки јазик|грчкиот јазик]] за „клин“ (σφήν, σφηνός/ ''sphenos'') и „заб“ (ὀδούς, ὀδόντος/ ''odontos''). [[Податотека:Cladograma_de_la_diversificación_de_los_amniotas..jpg|мини|350x350пкс| Кладограм Ја покажува диверзификацијата на тетраподите. Вклучува пет гранки во рамките на кладата Sauropsida, која го вклучува супер-редот Lepidosauria кој се разновил пред 250 милиони години, предизвикувајќи го редот Squamata и Rhynchocephalia. На овој последен ред припаѓаат туатарите. Должината на гранките не е пропорционална со времето на диверзификација.]] Туатарите се нарекуваат живи фосили,<ref name="TerraNature"/> поради перцепцијата дека тие задржуваат многу базални одлики од времето на расцепувањето на сквамат-ринхоцефалија (240 MYA).<ref name="Jones et al 2013">{{Наведено списание|date=September 2013|title=Integration of molecules and new fossils supports a Triassic origin for Lepidosauria (lizards, snakes, and tuatara)|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=13|issue=208|pages=208|doi=10.1186/1471-2148-13-208|pmc=4016551|pmid=24063680}}</ref> Морфометриските анализи на варијации во морфологијата на [[Долна вилица|вилицата]] меѓу туатарите и изумрените ринхоцефалични роднини се тврди дека демонстрираат морфолошки конзервативизам и поддршка за класификацијата на туатара како „жив фосил“,<ref name="Herrera-Flores 2017"/> но веродостојноста на овие резултати е критикувана и дебатирана. [[Палеонтологија|Палеонтолошкото]] истражување на ринхоцефалите покажува дека групата претрпела различни промени во текот на [[мезозоик]]от,<ref>{{Наведена книга|title=In the Shadow of the Dinosaurs: Early Mesozoic Tetrapods|url=https://archive.org/details/inshadowofdinosa0000unse|last=Wu, X.C.|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=978-0-521-45242-7|editor-last=Fraser, Nicholas|chapter=Late Triassic-early Jurassic sphenodontians from China and the phylogeny of the Sphenodontia|editor-last2=Sues, Hans-Dieter}}</ref><ref name="Jones2008">{{Наведено списание|last=Jones, M.E.|date=August 2008|title=Skull shape and feeding strategy in Sphenodon and other Rhynchocephalia (Diapsida: Lepidosauria)|journal=Journal of Morphology|volume=269|issue=8|pages=945–66|doi=10.1002/jmor.10634|pmid=18512698|doi-access=free}}</ref><ref name="Jones2009teeth">{{Наведена книга|url=https://www.karger.com/Article/Abstract/242382|title=Dentary tooth shape in Sphenodon and its fossil relatives (Diapsida: Lepidosauria: Rhynchocephalia)|last=Jones, M.E.|year=2009|isbn=978-3-8055-9229-1|series=Frontiers of Oral Biology|volume=13|pages=9–15|chapter=Dentary Tooth Shape in ''Sphenodon'' and Its Fossil Relatives (Diapsida: Lepidosauria: Rhynchocephalia)|doi=10.1159/000242382|pmid=19828962}}</ref><ref name="MeloroJones2012"/> и стапката на [[Стапка на мутација|молекуларна еволуција]] за туатара се проценува дека е меѓу најбрзите од кое било животно досега. испитани.<ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=28 June 2009}}</ref> Сепак, анализата на геномот на туатара од 2020 година го донесе спротивниот заклучок: дека неговата стапка на замена на ДНК по локација е всушност помала отколку за кој било анализиран сквамат. Многу од нишите окупирани од [[гуштери]] денес порано ги држеле ринхоцефали. Имаше дури и успешна група на водни ринхоцефали познати како плевросауруси, кои значително се разликуваа од живите туатари. Туатарите покажуваат адаптации на студеното време што им овозможуваат да напредуваат на островите во Нов Зеланд; овие адаптации можеби се единствени за туатара бидејќи нивните предци сфенодонтски живееле во многу потоплите клими на [[мезозоик]]от. На пример, се чини дека ''Palaeopleurosaurus'' имал многу пократок животен век во споредба со модерната туатара.<ref name="density">{{Наведено списание|last=Klein, N.|last2=Scheyer, T.M.|date=February 2017|title=Microanatomy and life history in Palaeopleurosaurus (Rhynchocephalia: Pleurosauridae) from the Early Jurassic of Germany|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00114-016-1427-3|journal=Die Naturwissenschaften|volume=104|issue=1–2|page=4|bibcode=2017SciNa.104....4K|doi=10.1007/s00114-016-1427-3|pmid=28005148}}</ref> На крајот на краиштата, повеќето научници сметаат дека фразата „жив фосил“ е некорисна и погрешна.<ref name="Schopf 1984">{{Наведено списание|last=Schopf, T.J.|year=1984|title=Rates of Evolution and the Notion of" Living Fossils"|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|volume=12|pages=245–292|bibcode=1984AREPS..12..245S|doi=10.1146/annurev.ea.12.050184.001333}}</ref><ref name="JonesandCree2012">{{Наведено списание|last=Jones, M.E.|last2=Cree, A.|date=December 2012|title=Tuatara|journal=Current Biology|volume=22|issue=23|pages=R986-7|doi=10.1016/j.cub.2012.10.049|pmid=23218010|doi-access=free}}</ref> Еден вид сфенодонтин е познат од [[миоцен]]ската фауна Свети Батанс. Дали се однесува на ''Сфенодон,'' не е сосема јасно, но веројатно е тесно поврзано со туатара.<ref name="Jonesetal2009a">{{Наведено списание|date=April 2009|title=A sphenodontine (Rhynchocephalia) from the Miocene of New Zealand and palaeobiogeography of the tuatara (Sphenodon)|journal=Proceedings. Biological Sciences|volume=276|issue=1660|pages=1385–90|doi=10.1098/rspb.2008.1785|pmc=2660973|pmid=19203920}}</ref> === Видови === Иако во моментов се смета дека постои само еден жив вид на туатара, претходно биле идентификувани два вида: ''Sphenodon punctatus'' или северна туатара и многу пореткиот ''Sphenodon guntheri'' или Братскиот остров туатара, кој е ограничен на островот Северен брат во [[Куков Проток|Куковиот Проток]].<ref name="BBC">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/3052.shtml|title=Tuatara – ''Sphenodon punctatus''|work=Science and Nature: Animals|publisher=[[BBC]] (bbc.co.uk)|archive-url=https://web.archive.org/web/20050828031645/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/3052.shtml|archive-date=28 August 2005|accessdate=28 February 2006}}</ref> Специфичното име ''punctatus'' е [[Латински јазик|латински]] за „забележан“,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=w0hZvTFJUioC&q=botanical+epithets+punctatus&pg=PA476|title=Botanical Latin|last=Stearn, W.T.|date=1 April 2004|publisher=Timber Press|isbn=978-0-88192-627-9|location=Portland, OR|page=476|via=Google Books}}</ref> и ''guntheri'' се однесува на [[Британци|британскиот]] [[Херпетологија|херпетолог]] роден во [[Германија]], [[Алберт Гинтер]].<ref>{{Наведена книга|title=The Eponym Dictionary of Reptiles|last=Beolens, B.|last2=Watkins, M.|last3=Grayson, M.|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2011|isbn=978-1-4214-0135-5|location=Baltimore, MD|pages=110–111|chapter=''Sphenodon guntheri''}}</ref> Еден труд од 2009 година ги преиспита генетските основи што се користат за разликување на двата наводни видови туатара и заклучи дека тие претставуваат само географски варијанти и треба да се препознае само еден вид.<ref name="Hay"/> Следствено, северната туатара била повторно класифицирана како ''Sphenodon punctatus punctatus'' и Браќата островот tuatara како ''Sphenodon punctatus guntheri'' . Поединци од островот Браќа, исто така, не можеле да се разликуваат од другите модерни и фосилни примероци врз основа на морфологијата на вилицата. Туатарата на Островот Браќа има маслинесто-кафеава кожа со жолтеникави дамки, додека бојата на северната туатара се движи од маслинесто зелена до сива до темно розова или тула-црвена, често шарена и секогаш со бели дамки.<ref name="karori">{{Наведена мрежна страница|url=http://sanctuary.org.nz/restoration/forest/tuatara/tuatara-facts.html|title=Tuatara factsheet (''Sphenodon punctatus'')|work=Sanctuary Wildlife|publisher=Karori Sanctuary Wildlife Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021215944/http://sanctuary.org.nz/restoration/forest/tuatara/tuatara-facts.html|archive-date=21 October 2007|accessdate=28 June 2009}}</ref> Изумрен вид ''Сфенодон'' бил идентификуван во ноември 1885 година од Вилијам Коленсо, кому му бил испратен нецелосен примерок од [[Фосил|субфосил]] од локалниот рудник за јаглен. Коленсо го нарекол новиот вид ''S.diversum''.<ref name="colenso1885">{{Наведено списание|last=Colenso, W.|year=1885|title=Notes on the bones of a species of ''Sphenodon'', (''S. diversum'', Col.,) apparently distinct from the species already known|url=http://rsnz.natlib.govt.nz/volume/rsnz_18/rsnz_18_00_000850.pdf|journal=Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|volume=18|pages=118–128}}</ref> == Геномски одлики == === Долги прошарани јадрени елементи (ЛИНИИ) === Најзастапен елемент LINE во туатарата е L2 (10%). Повеќето од нив се прошарани и можат да останат активни. Најдолгиот пронајден елемент L2 е долг 4 kb и 83% од секвенците имале ORF2p целосно непроменети. Елементот CR1 е вториот најповторлив (4%). Филогенетската анализа покажува дека овие секвенци се многу различни од оние кои се наоѓаат кај другите блиски видови како што се гуштери. Конечно, помалку од 1% се елементи кои припаѓаат на L1, низок процент бидејќи овие елементи имаат тенденција да доминираат кај плацентарните цицачи. Обично, доминантните елементи на ЛИНИЈА се CR1, спротивно на она што е видено во туатара. Ова сугерира дека можеби повторувањата на геномот на сауропсидите биле многу различни во споредба со цицачите, птиците и гуштерите. === Главни елементи на комплекс на хистокомпатибилност (MHCs) === Познато е дека гените на [[Главен комплекс на хистокомпатибилност|главниот комплекс на хистокомпатибилност]] (MHC) играат улоги во отпорноста на болеста, изборот на партнер и препознавањето на роднините кај различни видови ’рбетници. Меѓу познатите геноми на ’рбетници, MHC се сметаат за еден од најполиморфните.<ref>{{Наведено списание|last=Sommer, S.|date=October 2005|title=The importance of immune gene variability (MHC) in evolutionary ecology and conservation|journal=Frontiers in Zoology|volume=2|issue=1|page=16|doi=10.1186/1742-9994-2-16|pmc=1282567|pmid=16242022}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=2017-02-16|title=Mate choice for major histocompatibility complex complementarity in a strictly monogamous bird, the grey partridge (''Perdix perdix'')|journal=Frontiers in Zoology|volume=14|page=9|doi=10.1186/s12983-017-0194-0|pmc=5312559|pmid=28239400}}</ref> Во туатара, 56 MHC гени се идентификувани; од кои некои се слични на MHC на водоземци и цицачи. Повеќето МХЦ кои беа забележани во геномот на туатара се високо конзервирани, но сепак постои големо геномско преуредување забележано во далечните лоза на лепидосауриите. === Кратки прошарани јадрени елементи (SINE) === Многу од елементите што се анализирани се присутни кај сите амниоти, повеќето се прошарани повторувања од цицачи или MIR, конкретно разновидноста на подфамилиите на MIR е највисока што досега била проучувана кај амниот. 16 Идентификувани се и семејства на SINE кои неодамна беа активни. === ДНК транспозон === Туатара има 24 уникатни семејства на транспозони на ДНК и најмалку 30 подфамилии неодамна беа активни. Оваа разновидност е поголема од онаа што е пронајдена кај другите амниоти и дополнително, анализирани се илјадници идентични копии од овие транспозони, што им сугерира на истражувачите дека има неодамнешна активност. === LTR ретротранспонзони === Околу 7.500 Идентификувани се ЛТР, вклучително и 450ендогени ретровируси (ЕРВ). Студиите во други Sauropsida препознаа сличен број, но сепак, во геномот на туатара бил пронајден многу стар клада на ретровирус познат како Spumavirus. === Некодирачка РНК === Повеќе од 8.000 Некодирачки елементи поврзани со РНК се идентификувани во геномот на туатара, од кои огромното мнозинство, околу 6.900, се добиени од неодамна активните [[Транспозон|транспонирани елементи.]] Останатите се поврзани со рибозомална, сплацеозомска и РНК честичка за препознавање сигнал. === Митохондријален геном === [[Митохондриска ДНК|Митохондрискиот геном]] од родот Sphenodon е приближно 18.000 bp во големина и се состои од 13гени за кодирање на белковини, 2 [[Рибозомна РНК|рибозомална РНК]] и 22 [[Транспортна РНК|трансфер на РНК]] гени. === ДНК метилација === Метилацијата на ДНК е многу честа модификација кај животните и дистрибуцијата на местата на CpG во геномите влијае на оваа метилација. Поточно, откриено е дека 81% од овие CpG места се метилирани во геномот на туатара. Неодамнешните публикации предлагаат дека ова високо ниво на метилација може да се должи на количината на повторувачки елементи што постојат во геномот на ова животно. Овој модел е поблизок до она што се јавува кај организмите како што е рибата зебра, околу 78%, додека кај луѓето е само 70%. == Поведение == [[Податотека:TWC Wildlife Centre• Stewart Nimmo • MRD 8910.jpg|мини|Туатара се бави во Центарот за диви животни на Западниот брег, кај Франц Јосиф на западниот брег.]] Возрасните туатари се копнени и ноќни влекачи, иако тие често се сончаат за да ги загреат телата. Младенчињата се кријат под трупци и камења и се дневни, веројатно затоа што возрасните се канибалисти. Малолетниците обично се активни ноќе, но може да се најдат активни во текот на денот. Моделот на движење на малолетниците се припишува на генетската жица на истомислениците за избегнување на предатори и топлински ограничувања.<ref>{{Наведено списание|last=Terezow|first=Marianna G.|last2=Nelson|first2=Nicola J.|last3=Markwell|first3=Timothy J.|date=January 2008|title=Circadian emergence and movement of captive juvenile tuatara (''Sphenodon''spp.)|url=http://dx.doi.org/10.1080/03014220809510116|journal=New Zealand Journal of Zoology|volume=35|issue=3|pages=205–216|doi=10.1080/03014220809510116|issn=0301-4223}}</ref> Туатарите напредуваат на температури многу пониски од оние што ги поднесуваат повеќето влекачи и [[Хибернација|хибернираат]] во зима.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.southlandmuseum.com/tuatara_-_facts.htm|title=Tuatara: Facts|date=18 January 2006|publisher=Southland Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609034405/http://www.southlandmuseum.com/tuatara_-_facts.htm|archive-date=9 June 2007|accessdate=2 June 2007}}</ref> Тие остануваат активни на температури до {{Convert|5|°C|°F|0}} степени,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.odt.co.nz/your-town/dunedin/48665/new-arrivals-thrill-staff-sanctuary|title=New arrivals thrill staff at sanctuary|last=Schofield, E.|date=24 March 2009|work=Otago Daily Times|access-date=23 March 2009|location=Otago, NZ|archive-date=2009-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326041803/http://www.odt.co.nz/your-town/dunedin/48665/new-arrivals-thrill-staff-sanctuary|url-status=dead}}</ref> додека температури над {{Convert|28|°C|°F|0}} се генерално фатални. Оптималната телесна температура за туатара е од {{Convert|16|to|21|C|F}}, најнизок од кој било рептил.<ref name="UofM">{{Наведена мрежна страница|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Sphenodon_punctatus.html|title=''Sphenodon punctatus''|last=Musico, B.|year=1999|work=Animal Diversity Web|publisher=University of Michigan Museum of Zoology|accessdate=22 April 2006}}</ref> Температурата на телото на туатара е пониска од онаа на другите влекачи, која се движи од {{Convert|5.2|-|11.2|C|F}} во текот на еден ден, додека повеќето рептили имаат телесни температури околу {{Convert|20|°C|°F|0}}.<ref>{{Наведено списание|last=Thompson, M.B.|last2=Daugherty, C.H.|year=1998|title=Metabolism of tuatara, ''Sphenodon punctatus''|url=https://archive.org/details/sim_comparative-biochemistry-and-physiology-part-a_1998-02_119a_2/page/519|journal=Comparative Biochemistry and Physiology A|volume=119|issue=2|pages=519–522|doi=10.1016/S1095-6433(97)00459-5}}</ref> Ниската телесна температура резултира со побавен [[метаболизам]]. Морските птици што вкопуваат, како што се петреците, приони и стрижените води го делат живеалиштето на островот туатара за време на сезоните на гнездење на птиците. Туатарите ги користат [[Птици|птичјите]] јами за засолниште кога се достапни, или копаат свои. Гуаното на морските птици помага во одржувањето на популациите на безрбетници на кои туатарите претежно плен; вклучувајќи [[Тврдокрилци|бубачки]], штурци, [[пајаци]], wētās, дождовни црви и полжави.<ref name="Sphenodon punctatus Tuatara">{{Наведена мрежна страница|url=https://animaldiversity.org/accounts/Sphenodon_punctatus/|title=Sphenodon punctatus (Tuatara)}}</ref> Нивната исхрана исто така се состои од [[Жаба|жаби]], [[гуштери]] и птичји јајца и пилиња.<ref name="Vaux 2019">{{Наведено списание|last=Vaux, F.|last2=Morgan-Richards, M.|last3=Daly, E.E.|last4=Trewick, S.A.|year=2019|title=Tuatara and a new morphometric dataset for Rhynchocephalia: Comments on Herrera-Flores ''et al''<nowiki>.</nowiki>|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/pala.12402|journal=Palaeontology|volume=62|issue=2|pages=321–334|doi=10.1111/pala.12402}}</ref> Младите туатари, исто така, повремено се канибализирани.<ref name="Sphenodon punctatus Tuatara" /> Исхраната на туатарите варира сезонски и главно консумираат самовилски приони и нивните јајца во лето. Во целосна темнина не е забележан никаков обид за хранење<ref>{{Наведено списание|last=Meyer-Rochow, V.B.|year=1988|title=Behaviour of young tuatara (''Sphenodon punctatus'') in total darkness|journal=Tuatara|volume=30|pages=36–38}}</ref> и најмалиот интензитет на светлина при кој е забележан обид да се грабне буба се случил под 0,0125 [[лукс]].<ref>{{Наведено списание|last=Meyer-Rochow|first=Victor Benno|last2=Teh|first2=Katrina L.|date=July 1991|title=Visual Predation by Tuatara (Sphenodon Punctatus) on the Beach Beetle (Chaerodes Trachyscelides) as a Selective force in the Production of Distinct Colour Morphs|url=https://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/name-102493.html|journal=Tuatara: Journal of the Biological Society|volume=31|issue=1|pages=1–8|via=[[Victoria University of Wellington]]}}</ref> Јајцата и младите на морските птици кои се сезонски достапни како храна за туатара може да обезбедат корисни масни киселини. Туатара од двата пола брани територии и ќе се заканува и на крајот ќе ги касне натрапниците. Каснувањето може да предизвика сериозни повреди. Туатара гризе кога е гладен и нема лесно да се испушти.<ref name="lutzp27">{{Harvnb|Lutz|2005}}</ref> == Размножување == Туатарите се размножуваат многу бавно, земајќи 10 до 20 години да достигнат сексуална зрелост.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/11/23/science/23angier.html?pagewanted=1&_r=2&hpw|title=Reptile's pet-store looks belie its Triassic appeal|last=Angier, N.|date=22 November 2010|work=[[The New York Times]]|access-date=21 December 2010}}</ref> Иако нивната стапка на репродукција е бавна, туатарите имаат сперматозоиди кои најбрзо пливаат за два до четири пати во споредба со сите рептили проучувани порано.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/tuatara-are-ancient-slow-and-endangered-but-their-super-speedy-sperm-could-boost-conservation-efforts-165173|title=Tuatara are ancient, slow and endangered. But their super speedy sperm could boost conservation efforts|last=Ormsby|first=Diane Karen|last2=Moore|first2=Jennifer|work=The Conversation|language=en|accessdate=2022-12-12|last3=Nelson|first3=Nicola Jane|last4=Lamar|first4=Sarah K.|last5=Keall|first5=Susan N.}}</ref> Парењето се случува во средината на летото; женките се парат и снесуваат [[Јајце|јајца]] еднаш на секои четири години.<ref>{{Наведено списание|last=Cree, A.|last2=Cockrem, J.F.|last3=Guillette, L.J.|year=1992|title=Reproductive cycles of male and female tuatara (''Sphenodon punctatus'') on Stephens Island, New Zealand|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-zoology_1992-02_226_2/page/199|journal=Journal of Zoology|volume=226|issue=2|pages=199–217|doi=10.1111/j.1469-7998.1992.tb03834.x}}</ref> За време на додворувањето, мажјакот ја потемнува кожата, ги крева гребените и парадира кон женката. Тој полека шета во кругови околу женката со вкочанети нозе. Женката или ќе се потчини и ќе му дозволи на мажјакот да ја качи, или ќе се повлече во својата дупка.<ref>{{Наведено списание|last=Gans, C.|last2=Gillingham, J.C.|last3=Clark, D.L.|year=1984|title=Courtship, mating and male combat in Tuatara, ''Sphenodon punctatus''|journal=Journal of Herpetology|volume=18|issue=2|pages=194–197|doi=10.2307/1563749|jstor=1563749}}</ref> Мажјаците немаат пенис; тие имаат рудиментирани хемипени; што значи дека интромитентните органи се користат за доставување на сперма до женката за време на копулацијата. Тие се репродуцираат така што мажјакот ја крева опашката на женката и го става својот [[Клоака|отвор]] над нејзиниот. Овој процес понекогаш се нарекува „клоакален бакнеж“. [[Сперма]]та потоа се пренесува во женката, слично како процесот на парење кај птиците<ref name="lutzp27"/> Заедно со птиците, туатара е еден од ретките членови на амниотата што го изгубила пенисот на предците.<ref>{{Наведено списание|last=Brennan, P.L.|date=January 2016|title=Evolution: One penis after all|journal=Current Biology|volume=26|issue=1|pages=R29-31|doi=10.1016/j.cub.2015.11.024|pmid=26766229|doi-access=free}}</ref> Јајцата Туатара имаат мека пергаментна 0,2 мм дебела обвивка која се состои од калцитни кристали вградени во матрица од влакнести слоеви.<ref>{{Наведено списание|last=Packard, M.J.|last2=Hirsch, K.F.|last3=Meyer-Rochow, V.B.|date=November 1982|title=Structure of the shell from eggs of the tuatara, ''Sphenodon punctatus''|journal=Journal of Morphology|volume=174|issue=2|pages=197–205|doi=10.1002/jmor.1051740208|pmid=30096972}}</ref> На женките им се потребни меѓу една и три години за да обезбедат јајца со жолчка, а до седум месеци за да ја формираат лушпата. Потоа трае помеѓу 12 и 15 месеци од копулација до шрафирање. Ова значи дека репродукцијата се случува во интервали од две до пет години, најбавно кај кој било рептил. Познато е дека дивите туатари се уште се размножуваат на околу 60 години години возраст; „Хенри“, машки туатара во музејот Саутленд во Инверкаргил, Нов Зеланд, стана татко (најверојатно за прв пат) на 23 јануари 2009 година, на возраст 111, со 80 годишна женка.<ref name="NZHer-2009-01-26">{{Наведени вести|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10553616|title=Tuatara becomes a father for the first time, aged&nbsp;111|date=26 January 2009|work=[[The New Zealand Herald]]|access-date=28 June 2009}}</ref><ref name="BBCNews-2009-01-26">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/7850975.stm|title=Reptile becomes a father, at 111|date=26 January 2009|work=[[BBC News]]|access-date=28 June 2009}}</ref> Полот на младенчето зависи од температурата на јајцето, при што потоплите јајца имаат тенденција да произведуваат машки туатара, а поладните јајца произведуваат женки. Јајца инкубирани на {{Convert|21|°C|°F|0}} имаат еднакви шанси да бидат маж или жена. Сепак, на {{Convert|22|°C|°F|0}}, 80% веројатно се мажи, а на {{Convert|20|°C|°F|0}}, 80% веројатно се жени; на {{Convert|18|°C|°F|0}} сите младенчиња ќе бидат женки. Туатарите веројатно имаат најбавни стапки на раст од кој било рептил,продолжувајќи да расте во првите 35 години од нивниот живот.Просечниот животен век е околу 60 години, но тие можат да живеат и повеќе од 100 години; Ова може да биде поврзано со гените кои нудат заштита од реактивни видови кислород. Геномот на туатара има 26 гени кои кодираат селенобелковини и 4[[Транспортна РНК|tRNA]] гени специфични за селеноцистеин. Кај луѓето, селенобелковините имаат функција на антиоксидација, редокс регулација и синтеза на тироидните хормони. Не е целосно докажано, но овие гени можеби се поврзани со долговечноста на ова животно или можеби се појавиле како резултат на ниските нивоа на селен и други елементи во трагови во копнените системи на Нов Зеланд. == Конзервација == Туатарите се апсолутно заштитени според Законот за дивиот свет на Нов Зеланд од 1953 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.legislation.govt.nz/act/public/1953/0031/latest/whole.html|title=Wildlife Act 1953|work=New Zealand Legislation|publisher=Parliamentary Counsel Office|accessdate=18 January 2022}}</ref> Видот е исто така наведен во Додаток I од [[Конвенција за меѓународна трговија со загрозени видови на дива флора и фауна|Конвенцијата за меѓународна трговија со загрозени видови]] (CITES) што значи комерцијална меѓународна трговија со примероци од диви извори е забранета и целата друга меѓународна трговија (вклучувајќи делови и деривати) е регулирана со системот за дозволи CITES.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php|title=Appendices|work=CITES (cites.org)|publisher=[[Convention on International Trade in Endangered Species]]|accessdate=2022-01-14}}</ref> === Дистрибуција и закани === Туатарите некогаш биле широко распространети на главните северни и јужни острови во Нов Зеланд, каде што остатоците [[Фосил|од субфосили]] биле пронајдени во песочни дини, пештери и средини на Маори.<ref>{{Наведено списание|last=Towns, D.R.|last2=Daugherty, C.H.|last3=Cree, A.|year=2001|title=Raising the prospects for a forgotten fauna: A review of 10&nbsp;years of conservation effort for New Zealand reptiles|url=http://www.claudius-r-us.com/forum/download/file.php?id=77|journal=Biological Conservation|volume=99|pages=3–16|doi=10.1016/s0006-3207(00)00184-1|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424131734/http://www.claudius-r-us.com/forum/download/file.php?id=77|archive-date=24 April 2014|access-date=11 March 2012}}</ref> Избришани од главните острови пред европското населување, тие долго време беа ограничени на 32 крајбрежни острови без цицачи. Тешко е да се стигне до островите,<ref name="lutzp27"/> и се колонизирани од неколку животински видови, што покажува дека некои животни што отсуствувале од овие острови можеби предизвикале исчезнување на туатара од копното. Меѓутоа, ''киоре''(полинезиски стаорци) неодамна се основаше на неколку острови, а туатарите опстојуваа, но не се размножуваа на овие острови.<ref>{{Наведено списание|last=Crook, I.G.|year=1973|title=The tuatara, ''Sphenodon punctatus'' {{small|(Gray)}}, on islands with and without populations of the Polynesian rat, ''Rattus exulans'' {{small|(Peale)}}|journal=Proceedings of the New Zealand Ecological Society|volume=20|pages=115–120|jstor=24061518}}</ref><ref name="cree_etal1995">{{Наведено списание|last=Cree, A.|last2=Daugherty, C.H.|last3=Hay, J.M.|year=1995|title=Reproduction of a rare New Zealand reptile, the tuatara ''Sphenodon punctatus'', on rat-free and rat-inhabited islands|url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1995-04_9_2/page/373|journal=Conservation Biology|volume=9|issue=2|pages=373–383|doi=10.1046/j.1523-1739.1995.9020373.x}}</ref> Дополнително, туатарите биле многу поретки на островите населени со стаорци.<ref name="cree_etal1995" /> Пред да се изврши конзерваторската работа, 25% од различните популации туатари исчезнале во минатиот век.<ref name="Daugherty_1990">{{Наведено списание|last=Cree, A.|last2=Daugherty, C.H.|last3=Hay, J.M.|date=1990-09-01|title=Neglected taxonomy and continuing extinctions of tuatara (''Sphenodon'')|journal=Nature|volume=347|issue=6289|pages=177–179|bibcode=1990Natur.347..177D|doi=10.1038/347177a0}}</ref> Неодамнешното откритие на туатара што се извела на копното покажува дека обидите за повторно воспоставување на популација за размножување на копното на Нов Зеланд имале одреден успех.<ref name="bergner">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/environment/2009/mar/20/tuatara-reptile-new-zealand|title=Rare reptile hatchling found in New Zealand|date=20 March 2009|work=[[The Guardian]]}}</ref> Се проценува дека вкупната популација на туатара е помеѓу 60.000 и 100.000. ==== Климатски промени ==== Туатарите имаат определување на полот зависно од температурата што значи дека температурата на јајцето го одредува полот на животното. За туатара, пониските температури на инкубација на јајцата доведуваат до женките додека повисоките температури доведуваат до мажјаците. Бидејќи глобалните температури се зголемуваат побрзо од кога било, истражувачите се загрижени дека климатските промени го искривуваат соодносот машки и женски туатари и дека за неколку децении популациите на потомците на туатара ќе бидат целосно машки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.americanscientist.org/article/a-threat-to-new-zealands-tuatara-heats-up|title=A Threat to New Zealand's Tuatara Heats Up|date=2017-02-06|work=American Scientist|language=en|accessdate=2022-12-12}}</ref> == Во популарната култура == * Туатара по име „Туа“ е видно прикажана во романот ''„Желки до крај“'' од Џон Грин од 2017 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://ew.com/books/2017/06/23/john-green-turtles-all-the-way-down-details/|title=Everything we know about John Green's new book|last=Ganz, J.|date=2017-06-23|work=EW.com|access-date=2017-10-15|language=en-US}}</ref> * Туатара била инспирација за суперхеројот на DC Comics, исто така со трето око, наречен Туатара, член на Глобалните чувари. * Постои бренд на новозеландско занаетско пиво именувано по Туатара, кое особено се однесува на третото око во своето рекламирање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tuatarabrewing.co.nz/the-third-eye/about|title=About – The Third Eye|work=Tuatarabrewing.co.nz|publisher=Tuatara Breweries|accessdate=10 June 2018|archive-date=2023-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230225122246/http://tuatarabrewing.co.nz/the-third-eye/about|url-status=dead}}</ref> * Хиперавтомобилот Tuatara, дизајниран и произведен од SSC North America во Три-градовите, Вашингтон, го доби името по рептилот, истакнувајќи ја неговата брзо развивачка ДНК и „врвовите на задната страна“ како инспирација во создавањето на автомобилот. * Окленд Туатара, еден од двата тима за проширување за сезоната 2018-2019 во Австралиската бејзбол лига, го избра името туатара за да ја прослави издржливоста на древните влекачи и да ја подигне свеста за посветеноста на Нов Зеланд за заштита на видовите. * Туатара е музички бенд од Сиетл именуван по животното. * Денот на Туатара е 2 Мај<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldwideweirdholidays.com/tuatara-day/|title=Tuatara Day|date=2 May 2020|work=worldwideweirdholidays.com|accessdate=5 May 2020|archive-date=2023-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230225122257/https://www.worldwideweirdholidays.com/tuatara-day/|url-status=dead}}</ref> да го препознае денот кога туатара првпат било препознаено дека не е гуштер. * Во првата сезона на Абот Елементар<ref>{{Наведени вести|url=https://tvshowtranscripts.ourboard.org/viewtopic.php?f=1155&t=52402|title=s01e13 - Zoo Balloon - Abbott Elementary Transcripts - TvT|access-date=2022-10-02|language=en}}{{Мртва_врска|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> стара туатара по име Дастер се користи за да ги претстави темите на стареење и транзиција. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://collections.tepapa.govt.nz/Taxon.aspx?irn=7307|title=Specimens of ''Tuatara''|publisher=The collection of the Museum of New Zealand|location=Te Papa Tongarewa|accessdate=2023-02-24|archive-date=2010-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100522111410/http://collections.tepapa.govt.nz/Taxon.aspx?irn=7307|url-status=dead}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Влекачи на Нов Зеланд]] [[Категорија:Ендемска фауна на Нов Зеланд]] 3i0g783mjj8djzsj3wfujsfgv5o6vvq Филипо Јувара 0 1318951 5625696 5401841 2026-09-09T08:20:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625696 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Masucci-juvarra-acad.JPG|мини|'''Филипо Јувара''']] '''Филипо Јувара''' (7 март 1678 – 31 јануари 1736) бил италијански [[архитект]], сценограф, гравер и златар. Тој бил активен во [[Барок|доцнобарокниот]] стил на архитектура, работејќи првенствено во Италија, Шпанија и Португалија. == Биографија == [[Податотека:Cappella_Antamori.jpg|лево|мини| Капела Антамори во Сан Џироламо дела Карита, од Јувара и Ле Грос.]] Јувара бил родена во Месина, [[Сицилија]], во семејство на златари и гравери. Откако ги поминал годините на формирање со своето семејство на Сицилија, каде што ги дизајнирал празничните поставки на Месина за крунисувањето на [[Филип V (Шпанија)|Филип V од Шпанија и Сицилија]] (1705), Јувара се преселил во [[Рим]] во 1704 година. Таму студирал архитектура кај Карло и Франческо Фонтана. Првата фаза од неговата самостојна кариера билс окупирана со дизајни за церемонии и прослави, а особено со сценографија за театри. Сценографијата на Јувара ја вклучувала ''сцената по анголо'', буквално „сцени под агол“. Точното потекло на овој стил било нејасно. Фердинандо Гали Бибиена тврдел дека го измислил во неговиот трактат ''Архитектура Цивиле'' (1711). Сепак, стилот бил јасно во употреба пред тогаш, вклучително и во делата на Јувара. Овој стил се разликувал од множествата на перспектива во една точка кои биле развиени во шеснаесеттиот век и го достигнале својот апогеј во седумнаесеттиот век; види, на пример, делото на Џакомо Торели. Неколку рани цртежи на Јувара, датирани од 1706 година, биле поврзани со театарот Сан Бартоломео во Неапол, иако не било познато дали тој навистина ги завршил сценографијата за театарот. Поголемиот дел од неговата работа во театарот и сценографијата била во Рим под покровителство на кардиналот Отобони. Тој помогнал во обновата на приватниот театар на Кардиналот во Палацо дела Канчелерија и исто така дизајнирал сцени за опери изведени во театарот. Првата опера за која Јувара ги дизајнирал сите сцени бил ''Костантино Пио'', со либрето на кардиналот Отобони и музика на ЦФ Полароли. Операта била премиерно изведена во 1709 година, го отворила ново реновираниот приватен театар на Отобони и била една од првите опери што се појавила по укинувањето на папските забрани за секуларниот театар. Работел и на сценографии за претставил спонзорирани од Отобони во Театро Капраница. Неговиот друг главен покровител во Рим бил Мари Казимир д'Аркиен, вдовицата поранешна кралица на Полска, за која Јувара правела сценографии за оперите изведени во нејзиниот мал домашен театар во Палацо Зукари. Во 1713 година, еден театарски проект го однел во Џенова. Во 1706 година, Јувара победил на натпреварот за нова сакристија на [[Базилика Свети Петар|Свети Петар]], организиран од [[Папа Климент XI|папата Климент XI]], и станал член на престижната Академија ди Сан Лука. Во 1708 година го создал своето прво важно нетеатарско архитектонско дело, а единственото реализирано во Рим: малата, но извонредно изведена капела Антаморо во црквата Сан Џироламо дела Карита, која ја замислил во интимна соработка со неговиот близок пријател, францускиот скулптор Пјер Ле Грос, кој ги создал скулптурите на капелата.<ref>Gerhard Bissell, ''A “Dialogue” between Sculptor and Architect: the Statue of S. Filippo Neri in the Cappella Antamori'', in: Stuart Currie, Peta Motture (ed.), The Sculpted Object 1400-1700, Aldershot 1997, 221-237{{ISBN|1-85928-270-9}}.</ref> Јувара бил и гравер: неговата книга со гравури со извајани грбови се појавила во 1711 година, ''Колекција на различни чинии направени од основните професори од Рим''.<ref>[http://members.tripod.com/romeartlover/Juvarra.html ''Raccolta di varie targhe...'']</ref> По некое време во Рим, Јувара поминал извесно време во својата родна Месина каде развил амбициозни планови (никогаш не завршени) за градење покрај пристаништето со масивна закривена фасада на палата за резиденции и бизниси. Бил ангажиран во некои проекти во [[Ломбардија]], вклучително и монументален олтар за Светилиштето во Караваџо (никогаш изградена, а заменета со помало дело на архитектот Карло Џузепе Мерло) и олтарот за [[Катедралата Сан Алесандро|катедралата во Бергамо]]. Тој, исто така, ја дизајнирал декоративната камбанарија (сега навалена) за катедралата во Белуно. == Цркви во Торино == [[Податотека:Mg-k_Basilica_Superga2.jpg|лево|мини|240x240пкс| Базилика Суперга]] Во 1714 година, Јувара започнал да ги дизајнирал архитектонските дела по кои бил најпознат, кога бил регрутиран во [[Пиемонт]] каде Виктор Амадеус II [[Савоја|Савојски]] најпрво го вработил во сценографски проект, а потоа го издигнал Јувара на позицијата главен дворски архитект. Во Торино, Јувара ја дизајнирал фасадата на црквата Санта Кристина (1715–1718), црквата Сан Филипо,{{Sfn|Borbonese|1898}} црквата Санта Кроче,{{Sfn|Borbonese|1898}} Базиликата дела Нативита и капелата Сан Џузепе (1725 г. ) во црквата Санта Тереза.{{Sfn|Sturgis|1905}} Тој ја проектирал и изградил и црквата Пресвета Богородица Кармин (1732-1736), каде што просторот бил концентриран околу централната сала со сценографски ефект на светлина што паѓала одозгора. Тој исто така помогнал во украсувањето на внатрешноста на многу цркви во Торино.{{Sfn|Borbonese|1898}}{{Sfn|Borbonese|1898}} Едно од ремек-делата на Јувара, базиличната црква Суперга, била изградена во 1731 година и се издигала на врвот на планината со поглед на градот [[Торино]]. Тоа било делумно живописен споменик и делумно кралски мавзолеј за семејството на [[Савоја|Савој]]. Наводно, местото било избрано поради заветот што го дал овде тогашниот војвода и иден крал, Виктор Амадеус II од Савој, додека го истражувал полето на операции додека го бранел градот од опсадните француски војски за време на Битката кај Торино.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CHgSAAAAYAAJ&pg=PA609|title=The Alps, Switzerland and the north of Italy: with numerous engravings|last=Williams|first=Charles|publisher=Alexander Montgomery, Publisher|year=1854|location=New York|page=609}}</ref> Изградбата била напорна и траела четиринаесет години, вклучително и две години за да се израмнил врвот на планината; и со неверојатни трошоци и напор да се довеле камењата и залихите до врвот.{{Sfn|Borbonese|1898}} Зад црквата бил подигнат манастир. Класичниот трем бил прикачен на централизирана црква со високо вертикална, седумдесет и пет метри, [[барок]]на купола; вториот создавал планина на врвот планински ефект. Тој изградил и други цркви, вклучително и бизарната, [[Франческо Боромини|Бороминеска]] црква Сан Грегорио во Месина, Сицилија.<ref>Destroyed by earthquake in 1908</ref> Во Мантуа, тој додал висока потпорна купола на црквата [[Леон Батиста Алберти|Алберти]] во Сант'Андреа. == Палати во Португалија == [[Податотека:Projeto_de_Juvarra_para_o_Palacio_Real_de_Lisboa.jpg|десно|мини|200x200пкс| Проект на Филипо Јувара за Кралската палата во Лисабон.]] Славата стекната во Пиемонт довела до барање за неговиот талент и капацитети на некои од најбогатите благородни и кралски дворови во [[Европа]]: во 1719 година тој бил во [[Португалија]], планирајќи ја палатата во Мафра за кралот Јован V ( &ndash; ), по што тој патувал во [[Лондон]] и [[Париз]]. Проектот на Филипо Јувара за Кралската палата во Лисабон бил планиран почнувајќи од 1719 година, како амбициозен дворец комплекс покрај [[Тахо|реката Тагус]] во [[Лисабон]]. Проектот вклучувал не само монументална кралска палата за кралот Јован V и португалскиот кралски двор, но и нова катедрала за патријархот од Лисабон. За време на неговиот престој во Португалија направил и шеми за создавање на монументален светилник во Лисабон на устието на [[Тахо|реката Тагус]] со [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]].<ref>{{Наведено списание|last=Sansone|first=Sandra|date=January 2013|editor-last=Kieven|editor-first=Elisabeth|editor2-last=Ruggero|editor2-first=Cristina|title=Filippo Juvarra: 1678-1736, architetto dei Savoia, architetto in Europa|url=https://www.academia.edu/38124707|journal=Filippo Juvarra 1678 -1736, Architetto dei Savoia, Architetto in Europa|pages=197–208|access-date=19 March 2019}}</ref> == Палати во Северна Италија == [[Податотека:Exterior_of_the_Palazzina_di_caccia_of_Stupinigi.jpg|десно|мини|180x180пкс| Палатата Ступиниги.]] Палатата Ступиниги (1729 &ndash; 1731) била изградена за да била кралска ловечка куќа на околу 6 милји надвор од Торино, огромниот распоред и високо уредените ентериери ја направиле оваа палата грандиозна средина за летни одмори. Масивниот овален централен павилјон, на врвот со бронзен [[Елени|елен]], преден со големи заоблени прозорци и кој се протегал во аголни крилја, била мешавина од класицизам и каприци што ги опишувале украсените задоволства на италијанскиот [[рококо]]. Јувара ги исполнил потребите на својот патрон за класична величественост, но со барокниот порив да украсувал, да конструирал згради како да биле направени со виткани ленти. Внатрешноста на павилјонот, високо украсена со штуко и позлатени детали, дополнително ги исполнувал очекувањата. Јувара, исто така, добил налог да го обновил огромниот комплекс на палата на Савојската монархија во Венарија Реале, наречен Реџиа ди Венарија Реале, и неговата црква Сант'Уберто. Вториот, во својата недовршена состојба, имал спортски еклектични влијанија, со октагонална купола и прегрнати крила кои биле заоблени нанадвор. [[Податотека:PalazzoMadamaTorino.JPG|лево|мини|180x180пкс| Палата Мадама.]] Едно од неговите ремек-дела во изградбата на палатата била фасадата (1718–21) на Палацо Мадама во центарот на Торино. Се потсетувал на формалноста на [[Палацо Кјерикати|Палацо Киерикати]] на [[Андреја Паладио|Паладио]], но со подобрување на деталите и прозорците. Иако на фасадата изгледало како да бил сместен воздушен ''пијано-благородник'', таа всушност била само сценски, речиси театарски гест, кој засолнувал грандиозно влезно скалило, влез во средновековен замок. Но, ова дело исто така било дел од амбициозната програма за преобликување на преполниот, средновековен распоред на централно Торино во поотворен и планиран сет на поврзани плоштади. Тој ја дизајнирал и ''Кралската порта'' на светилиштето Оропа, во близина на Биела.<ref name="atl">''The sanctuary of Oropa'', [[province of Biella]] turist office; web page on [http://www.atl.biella.it/en/santuario-di-oropa www.atl.biella.it] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190213005934/http://www.atl.biella.it/en/santuario-di-oropa |date=2019-02-13 }} (accessed on February 2014)</ref> Јувара, исто така, го изградил третото проширување на Торино на запад според ортогоналниот систем воведен од Асканио Витоци и Карло ди Кастеламонте: проектот вклучувал изградба на Палацо Мартини ди Цигала (1716) и на Квартиери Милитари (1716-1728). Тој помогнал во дизајнирањето на „Апелациониот суд“ во Торино, дело завршено од неговиот наследник со Домот на Савој, Бенедето Алфиери. Тој исто така помогнал во дизајнирањето на палатата во Милано. Тој создал дизајни (никогаш завршени) за ажурирање на замокот Риволи. Наполитанецот Корадо Џакинто бил меѓу уметниците кои Јувара ги поканил да помогнеле во украсувањето на палатите, како што била Вилата дела Реџина во Торино. == Палати во Мадрид == [[Податотека:Royal_Palace_of_Madrid_by_Filippo_Juvarra.jpg|десно|мини|200x200пкс| Проект на Филипо Јувара за Кралската палата во Мадрид.]] На Бадник во 1734 година, древната кралска резиденција на Алказар во [[Мадрид]] била уништена од пожар. Ова го поттикнало бурбонскиот крал на Шпанија, [[Филип V (Шпанија)|Филип V]] да побарал од Јувара да ја надгледувал изградбата на нова палата. До април 1735 година архитектот се преселил во Мадрид и почнал да планирал изградба. Плановите што ги имале би создале уште поголема структура од сегашната со изобилство градини. Линеарната фасада имала формална ригидност што недостасувала во некои негови други дела. Тој дополнително извел дизајни за фасадата на летната палата Грања де Сан Илдефонсо и за некои делови од Паласио Реал де Аранхуес. Сепак, Јувара ненадејно починал до јануари 1736 година, помалку од девет месеци по пристигнувањето во Шпанија. Додека бил изграден дрвен макет од неговите планови за Кралската палата, сите негови дизајни таму биле извршени по неговата смрт од неговите ученици, вклучувајќи го и Џовани Батиста Сакети. == Влијание == Некои писатели забележувале дека почетокот на обуката на Јувара тој бил во [[Рим]], го припишувале неговиот стил на инструкциите на Карло Фонтана,{{Sfn|Sturgis|1905}} но Јувара бил еклектичен во неговата работа и се чинело дека внел многу други влијанија, вклучително и поавантуристичката архитектура на Пјетро да Кортона и [[Франческо Боромини|Франческо]] [[Франческо Боромини|Боромини]]. Тој, исто така, веројатно бил под влијание на делата на [[Гварино Гварини|Гуарино Гуарини]]. Барокните архитекти под силно влијание на Јувара биле Бернардо Витоне и Бенедето Алфиери. Јувара и Јохан Фишер фон Ерлах влијаеле еден на друг преку медиумот на гравурите. Работата на Јувара, заедно со голем дел од [[барок]]ната уметност и архитектура, паднал во немилост со подемот на неокласицизмот. Во 1994 година, голема изложба на неговите дизајни се одржала во Џенова и Мадрид. == Поврзано == * [[Проект на Филипо Јувара за Кралската палата во Лисабон]] * [[Проект на Филипо Јувара за Кралската палата во Мадрид]] * Сант Антонио Абате, Киери == Наводи == <references responsive="1"></references> == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4XwQAQAAIAAJ&q=Torino+Borbonese|title=Guida di Torino|last=Borbonese|first=Emilio|publisher=Roux Frassati|year=1898|location=Turin|page=354}} * {{Наведено списание|last=Raggi|first=Giuseppina|date=2019|title=The Lost Opportunity: Two Projects of Filippo Juvarra Concerning Royal Theaters and the Marriage Policy between the Courts of Turin and Lisbon (1719–1722)|journal=Music in Art: International Journal for Music Iconography|volume=44|issue=1–2|pages=119–137|issn=1522-7464}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=dAgFAAAAYAAJ&q=juvarra+Turin&pg=PA661|title=A dictionary of architecture and building: biographical, historical, and descriptive|last=Sturgis|first=Russell|publisher=[[Macmillan Company]]|year=1905|volume=2|location=New York|pages=400|author-link=Russell Sturgis}} * {{Наведена книга|title=Eighteenth Century Architecture in Piedmont|last=Pommer|first=R.|year=1967}} * {{Наведена книга|title=Juvarra: L'architettura|last=Gritella|first=Gianfranco|year=1992}} * {{Наведена книга|title=Filippo Juvarra: Scenografo e architetto teatrale|last=Viale Ferraro|first=Mercedes|publisher=Fratelli Pozzo|year=1970|location=Turin}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://www.haendel.it/scenografie/juvarra.htm „Scenografie di Juvarra“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070326042914/http://www.haendel.it/scenografie/juvarra.htm|date=2007-03-26}} {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20070927214006/http://www.italycyberguide.com/Art/artistsarchite/juvarra.htm Рикардо Цигола, „Ф. Јувара“] * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/35873/rec/50 Архитектонски и украсни цртежи : Јувара, Ванвители, семејството Бибиена и други италијански цртачи], изложбен каталог од Метрополитен музејот на уметност (целосно достапен онлајн како PDF), кој содржи материјал за Јувара (види индекс) == Галерија == <gallery> Cupola della Chiesa Sant'Andrea2.JPG|Купола на црквата Сант'Андреа во Мантуа Chiesa Santa Teresa Torino.jpg|Санта Тереза во Торино Palazzata di Messina Variante (Filippo Juvarra).jpg|Сликање на планови за пристаништето Месина Juvarra disegno12121 1800.jpg|Скица на плановите на пристаништето на Месина </gallery> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јувара, Филипо}} [[Категорија:Луѓе од Месина]] [[Категорија:Починати во 1736 година]] [[Категорија:Родени во 1678 година]] [[Категорија:Италија]] [[Категорија:Архитекти по националност]] [[Категорија:Златари]] cv8i9d9hot08molhhnff0ix3wl25xqr Украина без Кучма 0 1321158 5625552 5413699 2026-09-09T02:43:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625552 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict|partof=|image=[[File:Ukraine Without Kuchma 6 February.jpg|250px]]|caption=Масовен протест во Хрешатик, 6 февруари 2001 година|date=15 декември 2000 – 9 март 2001|place=Град [[Киев]]<br/>Спомен парк на Шевченко|causes=[[Скандал на касетите]] *Истрага за исчезнувањето на [[Георги Гонгаѕе]] *Истрага за смртта на [[Вијачеслав Чорновил]]|goals=*Истрага за исчезнувањето на [[Георги Гонгаѕе]] *Разрешување на службениците за спроведување на законот *Разрешување на [[Генерален обвинител на Украина|Генералниот обвинител на Украина]] Михаило Потебенко *Оставка на [[Претседател на Украина|Претседателот]] [[Леонид Кучма]]|result=Немирот е изгаснат *Бројни апсења *Случај 9 март *2002 година [[Мирослава Гонгаѕе против Украина]]|side1={{flagicon|Ukraine}} [[Влада на Украина]] *{{flagicon image|Геральдичний знак - емблема МВС України.svg}} [[Милиција]] *{{flagicon image|Cпеціальний підрозділ міліції громадської безпеки «Беркут».png}} [[Беркут (Украина)|Беркут ]]|side2={{flagicon|Ukraine}} Украинска опозиција *[[Комитет за национален спас]] *[[Социјалистичка партија на Украина|Социјалистичка партија]] *[[Украинско национално собрание – Украинска народна самоодбрана|УНС-УНСО]] *[[Партија за реформи и ред|ПРР]] *За вистината! *[[Републиканска платформа|Собор]] *[[Украинската републиканска партија|урп]]|leadfigures1=<nowiki>Леонид Кучма]]</nowiki><br/><nowiki>[[Јуриј Кравченко</nowiki>|leadfigures2=[[Тарас Чорновил]]<br/>[[Андреј Шкил]]<br/>[[Володимир Чемерис]]<br/>[[Јуриј Луценко]]]<br/>[[Јулија Тимошенко]]<br/>Ихор Мазур <br/>Микола Љахович|howmany1=2,000–4,000|howmany2=повеќе од 7,000|casualties1=Ранети полицајци: 12|casualties2=Уапсени активисти: 203|charged=19}} '''Украина без Кучма''' ({{Langx|uk|Україна без Кучми}}; ''Украина без Кучми'', [[Руски јазик|руски]]: Украина без Кучмы, '''УБК''') — масовна [[Протест|протестна]] [[Политичка кампања|кампања]] што се одржала во [[Украина]] во 2000–2001 година, барајќи оставка од претседателот [[Леонид Кучма]] и претходи на [[Портокалова револуција|Портокаловата револуција]]. За разлика од [[Портокалова револуција|Портокаловата револуција]], [[Украина]] без Кучма била ефективно задушена од владините единици за спроведување, а потоа следеле бројни апсења на опозицијата и учесниците што зборувале [[украински јазик]]. Барањето кривична одговорност за тие настани било обновено со изборот на [[Виктор Јанукович]] за [[Претседател на Украина|претседател на Украина]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/news/2010/12/15/5674619/|title=The Prosecutor General's Office is digging under Shkil and other organizers of "Ukraine without Kuchma"|date=15 September 2010|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|accessdate=}}</ref> „''Украина без Кучма''“ била организирана од политичката опозиција, под влијание на озлогласениот [[Скандал со касети|скандал со касети]], претседателските избори во 1999 година, и имала за цел главно да бара оставка од новоизбраниот претседател Кучма. Протестите не исчезнале без трага и резултирале со консолидација на демократската опозиција што довела до Портокаловата револуција. == Почеток на протестите == Првата и едвај забележана акција на кампањата се одржала на 15 декември 2000 година на [[Плоштад на независноста (Киев)|Мајдан Незалежности]] (''Плоштад на независноста''), главниот плоштад на [[Киев]], [[Главен град|главниот град]] на Украина. <ref name="ukrainianweek19091">[http://ukrainianweek.com/Politics/19091 The First Revolution: 10 years later], [[The Ukrainian Week]] (11 March 2011)</ref> Демонстрантите барале оставка на Кучма и соодветна истрага за исчезнувањето на новинарот [[Георги Гонгаѕе]] . == Раст на политичката поддршка == Наскоро, иницијативата прераснала во масовна кампања широко поддржана од студенти и опозициски активисти. Опозициските партии, кои ги загубиле претседателските избори во Украина во 1999 година непосредно пред скандалот, ја сметале кампањата како природна причина за обединување и засилување. Протестите биле организирани како мрежна коалиција и водени од колективно раководство. Сепак, [[Јулија Тимошенко]]  (во тоа време го предводела Националниот комитет за спас), Јуриј Луценко (во тоа време ја предводел Социјалистичката партија на Украина) и независниот Володимир Чемерис станале истакнати водачи на акцијата. Повеќе од десетина [[Политичка партија|политички партии]] ја поддржале кампањата, меѓу кои биле социјалистите, влијателно десно-центристичко Народно движење на Украина (и двете претставени во украинскиот [[парламент]], Врховната Рада), екстремно десничарската УНА-УНСО и други. Лидерите ги оставиле настрана политичките разлики меѓу таквите меѓусебно антагонистички групи и се концентрирале на антиавторитарен протест и барања за политичка слобода. Тие, исто така, се обединиле во прифаќањето на западната помош во текот на кампањата. == Масовна фаза на протестите == Студентите и младите го сочинувале мнозинството учесници, иако кампањата добила широка јавна поддршка. Демонстрантите поставиле импровизиран шаторски камп на [[Пешачник|тротоарите]] на плоштадот и соседната улица Хрешатик. Активните поддржувачи живееле или се менувале во шаторите, додека многу други повремено ги посетувале собирите. На плоштадот биле организирани [[Ноќен клуб|дискотеки]] и концерти на либерално ориентирани музичари. Студентски штрајкови се одржале на некои [[Универзитет|универзитети]]. [[Лавов]] и некои други градови се приклучиле на кампањата, но во помала мера. == Напорите за справување со протестите == Исплашени од обемот и необичната тактика на кампањата, властите постојано се обидувале да го уништат кампот користејќи полиција и маскирани провокатори, но избегнале масовни судири. Обидувајќи се да ги запре протестите, градоначалникот на Киев Олександр Омелченко наредил голема реконструкција на плоштадот, оградувајќи го најголемиот дел од него. Ова ги спречило демонстрантите да соберат голема толпа, но едвај влијаело на кампањата. Властите во некои други градови ја усвоиле тактиката, најавувајќи „''градежни работи''“ на нивните главни плоштади, обично без никаква активност зад новопоставените огради. == Контроверзно политичко влијание врз Кабинетот == Немајќи општо единство и формирајќи малцинство во Врховната Рада, опозициските политичари би можеле да им дадат на демонстрантите само ограничена поддршка, како што е иницирање лажен импичмент на Кучма и парламентарни протести. Прозападните [[Либерализам|либерали]] биле ограничени во акциите бидејќи го поддржувале премиерот на Кучма, многу популарниот реформист [[Виктор Јушченко]], во неговите напори да се спротивстави на про-претседателските [[Олигархија|олигарси]]. Активистите го повикале да ги поддржи нивните барања и да го преземе водството. Но, Јушченко одбил, наместо тоа заедно со Кучма потпишале високо критичко јавно обраќање. Некои влијателни медиуми станале пристрасни во корист на властите. Леонид Кучма примил тројца водачи на кампањата, ги слушнал нивните смели обвинувања и барања, но одбил да ги задоволи. Според Володимир Чемерис, претседателот тврдел дека ќе го отпушти полицискиот министер Кравченко (обвинет за киднапирањето на Гонгаѕе), како што барале демонстрантите, само доколку Јушченко го предложи ова разрешување официјално како премиер - што никогаш не се случило. == Настани од март 2001 година и насилен крај == [[Податотека:Ukraine_Without_Kuchma_9_March_4.jpg|мини|250x250пкс| Масовни судири со Беркут во Киев, 9 март 2001 година]] Се организирале повремени масовни демонстрации пред владините згради. Организаторите тврделе дека има стратегија на ненасилен отпор, но не успеале да ја одржат. На 9 март 2001 година, роденденот на [[Тарас Шевченко]], имаки неколку судири меѓу демонстрантите и полицијата, а десетици биле повредени: веројатно најнасилните и најнаселените немири во современата историја на Украина во тоа време. <ref>[http://www.istpravda.com.ua/videos/2011/03/9/30212/ 2001: mass clashes with militsia (Ukrainian Pravda, Mar. 9, 2011)]</ref> Двете страни за инцидентите се обвинувале меѓусебно. Водачите на протестот тврделе дека полицијата го испровоцирала последниот и најжестокиот судир во близина на претседателската палата, блокирајќи поворка и инфилтрирајќи ја со провокатори. Милитаризираните десничарски екстремисти ја воделе борбата. Како одговор, властите спровеле масовни апсења во градот, фокусирајќи се на младите што зборуваат [[Украински јазик|украински]]. Неколку пратеници од опозицијата го искористиле својот пратенички имунитет со упад во [[Полиција|полициски]] станици и автомобили во обид да ги ослободат уапсените. Впечатокот на јавноста за инцидентот довел до постепено намалување на поддршката за кампањата. Наскоро била прогласена за завршена. Група активни учесници во судирите на 9 март биле осудени и затворени. ; Временска рамка на настаните од март 2001 година * 1 март – распуштање на штрајкувачките шатори со одлука на поранешниот Окружен суд Старокиев на градот Киев * 8 март – соопштение на Комитетот за национален спас дека демонстрантите планираат да не му дозволат на претседателот на Украина Леонид Кучма да положи цвеќе на споменикот на [[Тарас Шевченко]] (годишнината од неговиот роденден). Ноќта од 8 до 9 март - единиците на милициите го опкружиле Меморијалниот парк Шевченко ** 08:30 – Кучма положил цвеќе, додека демонстрантите се бореле против милицијата ** 09:30 – биле уапсени неколку демонстранти ** 10:45 – колона демонстранти тргнала кон плоштадот Михаилив каде биле донесени уапсените кои набрзо биле повторно ослободени ** 12:00 – политичка средба во Меморијалниот парк на Шевченко, бројни апсења ** 13:45 – марш до МВР со барање за ослободување на уапсените ** 15:00 часот – масовни судири со единиците на Беркут на пат кон претседателската администрација ** 17:00 – Конститутивен конгрес на „''За вистината''!“ движење во „''Зграда на наставникот''“ ** 18:00 часот – брутална ликвидација на канцеларијата на УНСО на улицата Димитров од страна на специјалните единици на милицијата * Вечерта и ноќта на 9 март – масовни апсења на станиците на возот и метрото во Киев на луѓе кои зборуваат украински јазик и студенти со државни симболи <ref name="ukrainianweek19091"/> '''Наводи''':<ref>[http://www.newsru.com/world/09mar2001/budet.html Массовые акции протеста пройдут 9 марта в Киеве]</ref><ref>[http://www.newsru.com/world/09mar2001/kiev_kuchma.html В Киеве проходит акция протеста против президента Кучмы]</ref><ref>[http://www.newsru.com/world/09mar2001/shevchenko.html В Киеве 7 человек избиты, 20 арестованы во время митинга оппозиции в честь 187-летия Тараса Шевченко]</ref><ref>[http://www.newsru.com/world/09mar2001/kiev1.html Участники акции "Украина без Кучмы" атаковали здание администрации президента]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.umoloda.kiev.ua/print/84/45/65535 |title=«Одинадцята заповідь Христа — «Не бійся!» |accessdate=2023-04-22 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727224717/http://www.umoloda.kiev.ua/print/84/45/65535 |url-status=dead }}</ref> <ref>[http://www.newsru.com/world/09mar2001/policedeny.html Киевская милиция опровергает сообщения об избиении участников митинга в Киеве у памятника Тарасу Шевченко]</ref><ref>[http://www.newsru.com/world/09mar2001/una_unso.html В Киеве разгромлен штаб УНА-УНСО, арестованы 70 членов организации]</ref><ref>[http://www.newsru.com/world/10mar2001/kiev.html В Киеве продолжается противостояние милиции и участников акции "Украина без Кучмы"]</ref><ref>[http://www.newsru.com/world/10mar2001/oppozicia.html Участников митинга в Киеве могут обвинить в преступлении против государства]</ref><ref>[http://www.istpravda.com.ua/videos/2011/03/9/30212/ 2001: масові сутички з міліцією - апофеоз "України без Кучми"]</ref><ref>[http://www.pravda.com.ua/articles/2006/03/9/3074768/ 9 березня 2001 року: спогади і прогнози від ініціаторів "України без Кучми"]</ref><ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2001/03/9/2982081/ 9 березня Хроніка історичного дня]</ref> == Долгорочни ефекти == Подоцна истата година, премиерот [[Виктор Јушченко]] билсменет од претседателот Кучма и се приклучил на опозицијата. На парламентарните избори во 2002 година, тој ја предводел изборната коалиција „Наша Украина“ која победила на гласањето, но не успеала да формира мнозинство во Врховната Рада. Многу водачи на протестите биле обединети во таа коалиција, додека други учествувале во Социјалистичката партија и Изборниот блок на Јулија Тимошенко (наследникот на Комитетот за национален спас ), кој подоцна станале политички сојузници на Наша Украина. Кампањата на Јушченко на претседателските избори во 2004 година била значително под влијание на [[Слоган|слоганите]], тактиките и општиот дух на Украина без Кучма. Портокаловата револуција, предизвикана од масивни [[Изборна измама|изборни измами]] за време на гласањето, се случила на начин многу сличен на кампањата во 2001 година и била предводена главно од истите политичари и активисти. Откако станал претседател, Јушченко го назначил Јуриј Луценко, еден од водачите на кампањата, за министер за внатрешни работи (т.е. шеф на [[Милиција|милицијата]]), а [[Јулија Тимошенко]] била назначена за премиер <ref name="tymoshenko.com.ua">[http://www.rferl.org/content/Tymoshenko_Profile/1291005.html Ukraine's Gold-Plaited Comeback Kid], [[Radio Free Europe/Radio Liberty]] (September 23, 2008)</ref> <ref name="BBClineuk">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1107869.stm Ukraine timeline], [[BBC News]]</ref> == ТВ покривање == Главните настани и општите трендови на кампањата Украина без Кучма се проучени во ТВ [[Документарен филм|документарецот]] „Лицето на протестот“ ( {{Langx|uk|"Обличчя протесту" – "Oblytchia Protestu"}} ) направен во 2003 година од Андриј Шевченко. Филмот се базира на различни ТВ снимки од протестите и интервјуата на учесниците од двете страни (од лидери на кампањата до [[Милиција|милиционери]]). <references group="" responsive="1"></references> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на Украина (1991–денес)]] [[Категорија:Судири во 2001 година]] [[Категорија:Судири во 2000 година]] [[Категорија:Украински национализам]] [[Категорија:Протести во Украина]] 2brfedfl9rgp9rqd9f9eleto51tdhtc Сњежана Трибусон 0 1321417 5625387 5459496 2026-09-08T16:11:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625387 wikitext text/x-wiki '''Сњежана Трибусон''' (родена на 8 февруари 1957 година) е хрватска сценарист и филмски режисер родена е во Бјеловар. Дипломирала филмска и ТВ режија во 1981 година на Академијата за драмска уметност во Загреб, каде што предавала филмска и ТВ режија од 2004 година. Таа режирала цела серија ТВ драми и филмови, вклучувајќи ги наградените Октавијан Црна хроника или Денот на жената и Три љубовни приказни. Таа потпишала цела серија телевизиски емисии и серии. Нејзиното играно деби, Признание, било наградено со три Златни Арени во 1996 година. „Тројца мажи“ на Мелита Жганјер (1998) била наградена со седум награди, а филмот „Богот на поголемото зло“ освоила две златни арени. Со Горан Трибусон ги потпишала сценаријата за 55 епизоди од телевизискиот хит Одмори се, си дереживо, а режирала и дваесет епизоди од серијата. Во 2016 година го заврши својот последен филм All the Best, за кој го напишала и сценарио. Филмот All the Best, освоил 15 награди..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hfs.hr/autori_detail.aspx?sif=83|title=HFS &#124; Hrvatski filmski savez &#124; Produkcija - Autori &#124; Snježana Tribuson|accessdate=2023-04-26|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426072703/http://www.hfs.hr/autori_detail.aspx?sif=83|url-status=dead}}</ref> == Избрана филмографија == {| class="wikitable sortable" !година ! Наслов ! Улога ! class="unsortable" | Белешки |- | 1998 година | ''Тројцата мажи на Мелита Жгањер'' | | |- | 2002 година | ''Не дај Боже да се случи нешто полошо'' | | |} == Наводи == <references group="" responsive="1"></references> == Надворешни врски == * {{Imdb име|0872594}} * https://croatian.film/hr/directors/167 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230426072703/https://croatian.film/hr/directors/167 |date=2023-04-26 }} {{Golden Arena for Best Screenplay}} [[Категорија:Луѓе од Бјеловар]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1957 година]] hel05qrws9xljsqgc2p6gspixtxmw33 Угур Мумџу 0 1321443 5625551 5587584 2026-09-09T02:34:44Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625551 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Угур Мумџу|image=Ugur Mumcu Cumhuriyet 24cu01.jpg|caption=Насловната страница на „Џумхуриет“ на десетгодишнината од атентатот на Мумџу|birth_date={{birth date|1942|8|22|df=y}}|birth_place=[[Киршехир]], Турција|death_date={{death date and age|1993|1|24|1942|8|22|df=y}}|death_place=[[Анкара]], Турција|credits=Колумнист за уредничко мислење и истражувачки новинар во ''[[Џумхуриет]]''|spouse={{marriage|[[Гулдал Мумџу]]|1976}}|children=2}} '''Угур Мумџу''' (22 август 1942 – 24 јануари 1993 година)<ref name="umag">[http://www.umag.org.tr/umageng.htm About] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927105137/http://www.umag.org.tr/umageng.htm|date=27 September 2007}} um:ag</ref> бил [[Турци|турски]] истражувачки новинар за дневниот весник ''Џумхуриет''. Тој бил убиен со бомба поставена во неговиот автомобил пред неговиот дом.<ref name="umag" /> == Биографија == Угур Мумџу е роден како трет од четирите браќа и сестри во Киршехир. Заминал на училиште во [[Анкара]], а во 1961 година го посетувал Правниот факултет на Универзитетот во Анкара. Дипломирајќи во 1965 година, тој првично ја започнал својата кариера како адвокат. Во 1969 година работел како асистент на факултет до 1972 г. Почнал да пишува за време на универзитетот во неколку левичарски весници. Помеѓу 1968 и 1970 година пишувал статии за политика за весниците ''Акшам'', ''Џумхуриет'' и ''Милиет''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://niemanreports.org/articles/out-of-tragedy-in-turkey-emerges-a-journalistic-mission/|title=Out of Tragedy in Turkey Emerges a Journalistic Mission|work=Nieman Reports|accessdate=10 December 2019}}</ref> Уапсен веднаш по воениот удар во 1971 година, тој бил мачен. Кога бил уапсен, тој пишувал за ''Ortam'', кој бил неделен политички магазин со седиште во Истанбул.<ref>{{Наведено списание|last=Ayla Acar|date=2012|title=A Review in Opposition in the Period 12th March (1971): Ortam|url=http://acikerisim.gelisim.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11363/979/10.17064-i__ifhd.99624-213061.pdf?sequence=1|journal=İletişim Fakültesi Dergisi|language=tr|issue=42|pages=6–8|access-date=2023-04-26|archive-date=2022-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024032220/http://acikerisim.gelisim.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11363/979/10.17064-i__ifhd.99624-213061.pdf?sequence=1|url-status=dead}}</ref> Подоцна, Мумџу напиша дека неговите мачители му рекле: „Ние сме контра-герилата . Дури и претседателот на Републиката не може да не допре.“ <ref name="KomTur">{{Наведена мрежна страница|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1295/is_n4_v61/ai_19254727|title=Turkey's terrorists: a CIA legacy lives on|last=Lucy|first=Komisar|date=April 1997|work=The Progressive|archive-url=https://web.archive.org/web/20090826164225/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1295/is_n4_v61/ai_19254727|archive-date=26 August 2009|accessdate=7 December 2020}}</ref> Во 1974 година, Угур Мумџу ја започнал кариерата како колумнист,<ref name="umag"/> во дневниот весник ''Јени Ортам'' и од 1975 година наваму во дневниот весник ''Џумхуриет'', која ја продолжил до својата смрт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ntv.com.tr/turkiye/ugur-mumcu-kimdir,yblPlGVwbEuaH2KsZUA0gg|title=Uğur Mumcu kimdir?}}</ref> == Истражување == Угур Мумџу е поздравен како првиот истражувачки новинар на модерна Турција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://journo.com.tr/en-iyi-gazetecilik-kitaplari-ismail-saymaz/|title=An interview with Turkish journalist Ismail Saymaz;|date=24 November 2021|publisher=Journo.com.tr|accessdate=24 August 2022}}</ref> Објавил книги за актуелни и историски политички прашања во Турција. Тој ги истражувал врските на [[Курдска работничка партија|Курдската работничка партија]] со Националната разузнавачка организација (МИТ) во времето на неговиот атентат.<ref name="pkk-mit">{{Наведени вести|url=http://arsiv.sabah.com.tr/2008/07/27/haber,C914C4AAA7BD444986DAC26DCD7BAA69.html|title=PKK-MİT ilişkisini yazamadan öldürüldü|last=Aydin|first=Zulfikar Ali|date=27 July 2008|work=Sabah|access-date=19 December 2008|language=tr}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=188682|title=Mumcu, Apo'nun devletteki bağlantısını buldu|last=Duzel|first=Nese|date=29 May 2006|work=[[Radikal]]|access-date=18 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212204925/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=188682|archive-date=12 February 2009|department=Türkiye|language=tr|quote=It was reported by press that Mumucu was killed due to his discovery of the relation between MIT and Abdullah Ocalan.}}</ref> Непосредно пред неговата смрт, Мумџу истражувал како 100.000 огнено оружје во сопственост на [[Армија на Турција|турските вооружени сили]] завршиле во сопственост на Џалал Талабани, еден од курдските водачи на северен Ирак и, од 2008 година, претседател на Ирак. Дваесет и пет дена по смртта на Мумџу, генералот Ешреф Битлис, кој го истражувал истото прашање, загина во авионска несреќа, за која се верува дека се должи на саботажа. Во својата статија од 8 јануари ''во Џумхуриет'', насловена како ''Ултиматом'', Мумџу категорично изјавил дека наскоро во нова книга ќе ги открие врските меѓу курдските националисти и некои разузнавачки организации (т.е. Абдула Оџалан и Националната разузнавачка организација). Според неговиот син, Озгур, Мумџу имал состанок со пензионираниот обвинител Баки Туг на 27 јануари за да дознае повеќе за осомничените врски на Абдула Оџалан со МИТ (државата официјално се борел против неговата милитантна организација, [[Курдска работничка партија|ПКК]]).<ref>{{Наведени вести|url=http://www.milliyet.com.tr/1999/01/24/haber/hab00.html|title=Babam bir şeylere ulaşmıştı|last=Alpman|first=Nazım|date=24 January 1999|work=[[Milliyet]]|language=tr}}</ref> Очалан бил приведен на 31 март 1972 година додека студирал политички науки на Универзитетот во Анкара. Според клаузула 16/1 од Воениот закон (№ 1402), тој бил осуден на три месеци затвор за учество во бојкот. Тој бил ослободен на 24 октомври 1972 година, откако Националната разузнавачка организација испрати порака до обвинителот што го води случајот, Туг, дека еден од осомничените е еден од нивните агенти. Туг подоцна рекол дека не може да се сети дали агентот е Очалан или некој од другите осомничени.<ref name="isleyen">{{Наведени вести|url=http://www.milliyet.com.tr/1999/01/24/haber/hab00.html|title=Artık konuşun|last=İşleyen|first=Ercüment|date=1999-01-24|work=[[Milliyet]]|language=tr|quote=O tür bir olay hatırlıyorum. Ancak Apo'yla mı ilgiliydi, başka bir mensupla mı ilgili onu çözemedik. Sayın Mumcu'ya da söylediğim şuydu: Bana böyle birşey gelmişti. Onunla ilgili mi değil mi bende resmi yazı olacak, dedim. O yazıyı ararken o olay oldu. Gelen yazı `dokunmayın' mealinde değil `bizim mensubumuzdur' şeklindeydi. Aradığım belge oydu. Belgede bir şahıs ismi var. MİT hesabına çalışan bir sanığın ismi. O belgeyi arıyorum. Onu bulursak Mumcu'nun aradığı düğüm çözülecek.}}</ref> == Атентат == Утрото на 24 јануари 1993 година, Мумџу го напуштил својот дом и бил убиен од [[C4 (експлозив)|пластична бомба Ц-4]] додека го стартувал својот автомобил, Рено 12.<ref name="isleyen"/> Атентатот сè уште не е целосно расчистен, а постојат бројни хипотези за тоа кој е одговорен за неговото убиство. === Хипотеза === Една хипотеза е дека тој е убиен за да ги заштити државните тајни во врска со ПКК.<ref>{{Наведени вести|url=http://arsiv.sabah.com.tr/2008/07/27/haber,EE587851E9274773990DBE831E7440A8.html|title=28 Şubat'la ilgili iddialar var|date=27 July 2008|work=Sabah|access-date=19 December 2008|language=tr|quote=Oğuztan, Mumcu'nun yanı sıra Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Eşref Bitlis ve JİTEM Komutanı emekli binbaşı Ahmet Cem Ersever'in devlet sırrının ortaya çıkmaması için öldürüldüklerini iddia etti.}}</ref> Членот на врховниот совет на ПКК Мустафа Карасу тврдеше дека Мумџу бил убиен од страна на државата.<ref>{{Наведени вести|url=http://arsiv.sabah.com.tr/2008/07/30/haber,14963270014F401FB85A614D70E69C84.html|title=MİT ajanının sızdığını PKK'lılar da kabul etti|last=Ergenc|first=Erdinç|date=30 July 2008|work=Sabah|access-date=28 December 2008|language=tr}}</ref> === Хипотеза за Иран === Неговиот атентат првично било сценирио на Иран. Според оваа хипотеза, иранското [[Министерство за разузнавање на Иран|Министерство за разузнавање]] ангажирало Организација на исламското движење ({{langx|tr|İslami Hareket Örgütü}}) да го изврши атентатот. Мехмет Али Шекер, Мехмет Зеки Јилдирим и Ајхан Уста се приведени. Сепак, беше откриено дека полицијата го фалсификувала датумот на нивното апсење.<ref>{{Наведени вести|url=http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=-152724&yazarid=1|title=Mumcu cinayeti aydınlanırken|last=Ekşi|first=Oktay|date=27 December 2008|work=[[Hürriyet]]|access-date=27 December 2008|language=tr|archive-date=2010-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100201092534/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=-152724&yazarid=1|url-status=dead}}</ref> Полицијата во Истанбул спроведуваше операција насочена кон исламистички организации, непосредно пред нападот. Нејзиниот шеф на разузнавањето, Ханефи Авџи, рече дека напаѓачите не оставиле никаква трага од нивната припадност.<ref>{{Наведено списание|last=Akyol|first=Fuat|date=22 January 2000|title=Hangı Hızbullah?|url=http://www.aksiyon.com.tr/detay.php?id=14855|journal=Aksiyon Dergisi|language=tr|publisher=Feza Gazetecilik A.Ş.|volume=268|archive-url=https://web.archive.org/web/20070516010709/http://www.aksiyon.com.tr/detay.php?id=14855|archive-date=16 May 2007|access-date=5 November 2008|quote=İslami Hareket Örgütü üyeleri çok profesyoneldi. Örgüt görevlisinden çok devletçe eğitilmiş kişiler görünümündeydiler. Kendilerine İslami Hareket denildiğinde bunu kabul ettiler ve ‘Siz söylediniz, biz kabul ettik’ dediler. İslami Hareket diye bir bildiri, dergi, afiş ve benzeri örgüt simge ve uzuvları yoktu. Bu bir örgüt değil gruptu, ancak kimin adına çalıştığı belirlenmeden grup söndü.}}</ref> Поранешниот министер за внатрешни работи Хасан Фехми Гунеш рекол дека нема сомнеж за вмешаноста на Министерството на Иран.<ref>{{Наведено списание|last=Kilic|first=Ecevit|last2=Emec, Ali Selim|date=19 January 2007|title=Kafatasçı cinayetlerde Özel Harp Dairesi'nin rolü tartışılsın|url=http://www.yeniaktuel.com.tr/tur104,81@2100.html|journal=[[Yeni Aktüel]]|language=tr|volume=81|access-date=2008-12-22|quote=Evet. İran istihbarat örgütünü kastediyorum... planlamanın nereden yapıldığı konusunda kafamda bir tereddüt yok.|archive-date=2011-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726204759/http://www.yeniaktuel.com.tr/tur104,81@2100.html|url-status=dead}}</ref> Наводната мотивација за хипотезата за Иран е дека иранските лидери гледале на секуларизмот како непријател на исламот, а Мумџу морал да биде убиен затоа што бил отворен промотор на тоа.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.aksam.com.tr/arsiv/aksam/2000/05/12/yazarlar/yazarlar20.html|title=Muhsin Karger Azad'ı tanımıştım|last=Zelyut|first=Rıza|date=12 May 2000|work=Akşam|access-date=28 December 2008|language=tr|quote=İran, Uğur Mumcu'yu öldürtmüş olabilir mi? Olabilir...Çünkü, bu ülkenin temel çalışmasını 'İslam devrimini ihraç etmek' oluşturuyor. Hatırlayacaksınız. 1997 yılında, İran'ın en üst düzey ayetullahları ile konuşmuş ve bunu da yayımlamıştım. İranlı ayetullahlar, Türkiye'yi Amerikan güdümünde dinsiz bir memleket gibi görüyor.}}{{Мртва врска|date=June 2016}}</ref> Меѓутоа, други ја оспоруваат хипотезата за Иран бидејќи атентатот се совпаднал со државната посета на Иран за да се преговара за минување на гасовод за природен гас од Иран, кој тогаш бил предмет на ембарго од страна на САД.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.aksiyon.com.tr/detay.php?id=30918|title=Eşref Bitlis ile Cem Ersever'i aynı ekip öldürdü|last=Söylemez|first=Haşim|date=11 August 2008|work=Aksiyon|access-date=23 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822214920/http://www.aksiyon.com.tr/detay.php?id=30918|archive-date=22 August 2008|publisher=Feza Gazetecilik A.Ş.|volume=714|language=tr|quote=Mumcu’nun İran istihbaratının yardımıyla öldürülmüş olması mantıklı değil.}}</ref> Тензиите се разгореле по атентатот, а договорот за гасоводот вреден 25 милијарди долари пропаднал.<ref name="ultimatom">Mumcu: "Yakında yayımlanacak bir kitabımda, Kürt milliyetçileri ile istihbarat örgütleri arasındaki ilişkilere ışık tutacak çok ilginç belgeler açıklayacağım!" Quoted in {{Наведени вести|url=http://www.yenicaggazetesi.com.tr/yazidetay.asp?AuthorID=97&ArticleID=786|title=Uğur Mumcu, kendisini dört kez çağıran İsrail Sefiri ile ne konuştu?|last=Kumbasar|first=İsrafil K|date=2006-05-26|work=Yeni Çağ|language=tr}}{{Мртва_врска|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=August 2020}} [http://www.haber7.com/haber/20060526/Mumcu-Israil-Sefiri-ile-ne-konustu.php Alt URL] {{Семарх}}</ref> === Хипотеза на ЦИА === Мумџу работел на случајот [[Мехмет Али Агџа]], и бил првиот што ја открил врската меѓу турската мафија и турската екстремна десница.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.comayala.es/Libros/ddc2i/|title=The Day of Reckoning|last=Saéz, Jesús López|publisher=Meral Ediciones|year=2005|isbn=84-933979-2-X|chapter=8. PAPAL ATTEMPT, STATE´s SECRET|access-date=16 October 2008|chapter-url=http://www.comayala.es/Libros/ddc2i/ddc2e08.htm}}</ref> Во својата колумна ''за Џумхуриет'', Мумџу ја именувал Рузи Назар како врска на ЦИА со екстремно десничарските Сиви волци.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.acikistihbarat.com/Haberler.asp?haber=7705|title=Ruzi Nazar ile Röportaj|last=Keskingören, Tuğrul|date=31 May 2008|work=Açık İstihbarat|access-date=16 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001045529/http://www.acikistihbarat.com/Haberler.asp?haber=7705|archive-date=1 October 2008|language=tr|quote=Tabi Turkiye'de Uğur Mumcu gibi yazarlar bu olayi bizim uzerimize yikmaya calistilar ve benim hakkimda ''Cumhuriyet'' gazetesinde haber yaptilar.}}</ref> Шефот на станицата на ЦИА во Турција, Пол Хензе, и еден американски известувач го терале Мумџу да напише дека атентаторот на папата работел за Советите или Бугарите, но Мумџу рекол дека тој едноставно ќе ја следи информативната трага.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.radikal.com.tr/1999/01/25/yazarlar/minkir.html|title=Gerçeğin çaresizliği|last=Kirikkanat|first=Mine G|date=25 January 1999|work=[[Radikal]]|access-date=16 October 2008|language=tr|quote=Uğur Mumcu'nun Mehmet Ali Ağca dosyası üzerinde çalıştığı günlerde kapı çalınmış, içeri kapı komşuluğuna gelir gibi Paul Henze girmişti. Henze, deneyimli gazeteciye, Ağca'nın Rus ya da Bulgar ajanı olduğunu yazmasını önerdi. Mumcu, CIA'nın önerisini: 'Ben bulduğum gerçekleri yazarım, söyleneni değil,' diye geri çevirince, Henze'nin yanıtı Uğur Mumcu'ya bir süre sonra öldürüleceğini ihtar eder gibiydi: 'Eğer böyle yaparsanız, sizi güzel sürprizler bekler!'}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.milliyet.com.tr/1999/01/24/haber/hab00.html#a|title=Namus borcu ödenmedi|last=Bortaçina|first=Azer|date=24 January 1999|work=[[Milliyet]]|access-date=16 October 2008|language=tr}}</ref> === ЈИТЕМ хипотеза === Абдулкадир Ајган, доушник на ЈИТЕМ од [[Курдска работничка партија|Курдската работничка партија]], рекол дека атентатот го извршиле оперативци на ЈИТЕМ, вклучително и Џем Ерсевер по налог на генералот Вели Кучук, кому години подоцна, во 2008 година, му се судело. Ајган ркол дека тој и Ајтекин Озен имале актовка од околу 20 кг [[C4 (експлозив)|C-4 (експлозив)]], добиен од ветеран од Виетнам, и дека тие користеле дел од него за да го убијат Мустафа Озер. Неименуваниот американски војник, наводно, го дал експлозивот на регионалната управа за вонредни состојби во 1991 или 1992 година. Доверлив форензички извештај, од 29 јануари 1993 година, го подготвил началникот на лабораторијата за криминалистичка полиција, Мухитин Каја. Во него пишувало дека пластичниот експлозив тежи приближно 2,5&nbsp;kg.<ref name="isleyen"/> === Хипотеза на МОСАД === Братот на Угур Мумџу, Џејхан Мумџу, сметал дека доказите за хипотезата ЈИТЕМ се слаби. Тој се сомневал во вмешаноста на [[Израел]] бидејќи ги поддржувал Барзани и Талабани во [[Заливска војна|Заливската војна]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=725106|title=MİT belgesi gerçek, kardeşimi İsrail öldürdü|date=12 August 2008|work=[[Zaman (newspaper)|Zaman]]|access-date=27 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055916/http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=725106|archive-date=16 July 2011|language=tr}}</ref> Амбасадорот на Израел во Турција постојано барал да руча со Угур, единствениот новинар кој пишувал за зделките. Угур се согласил под услов да му биде дозволено да донесе сведок. Амбасадорот ја одбил понудата, а Мумџу набргу потоа бил убиен. Џејхан Мумџу рекол дека неговите сомнежи се поткрепени со докази откриени во истрагата за Ергенекон.<ref>On pages [http://i.milliyet.com.tr/ergenekon/iddianame.aspx?sayfa=826 826] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111005094741/http://i.milliyet.com.tr/ergenekon/iddianame.aspx?sayfa=826|date=5 October 2011}} and [http://i.milliyet.com.tr/ergenekon/iddianame.aspx?sayfa=827 827] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111005095154/http://i.milliyet.com.tr/ergenekon/iddianame.aspx?sayfa=827|date=5 October 2011}} of the Ergenekon indictment {{In lang|tr}}</ref> Во извештајот запленет од пензионираниот генерал Вели Кучук, од 2 февруари 1993 година, кој наводно потекнува од МИТ, се вели дека биле вмешани ЦИА и израелската ОАДНА.<ref>{{Наведени вести|url=http://yenisafak.com.tr/Gundem/?i=131115|title=Uğur Mumcu'yu İsrail suikast timi öldürdü|date=26 July 2008|work=[[Yeni Şafak]]|access-date=13 October 2008|agency=[[Anka news agency|ANKA]]|language=tr|archive-date=2011-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004220259/http://yenisafak.com.tr/Gundem/?i=131115|url-status=dead}}</ref> == Личен живот == Угур Мумџу имал сопруга Ѓулдал и две деца, Озгур и Озге Мумџу. Ѓулдал Мумџу и нејзините деца ја основале Фондацијата за истражувачко новинарство Угур Мумџу во октомври 1994 година.<ref name="umag"/> По него се именувани бројни паркови, улици и споменици.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cankaya.bel.tr/pages/289/Cansera-Kent-Bahcesi/|title=UĞUR MUMCU PARKI|work=Çankaya Belediyesi|accessdate=2019-03-03|archive-date=2019-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043427/http://www.cankaya.bel.tr/pages/289/Cansera-Kent-Bahcesi/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tripadvisor.ch/Attraction_Review-g319806-d12653854-Reviews-Ugur_Mumcu_Parki-Eskisehir_Eskisehir_Province.html|title=Ugur Mumcu Parki (Eskisehir) - Aktuelle 2019 - Lohnt es sich? (Mit fotos)|work=TripAdvisor|language=de-CH|accessdate=2019-03-03}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hurriyetdailynews.com/memorial-to-murdered-journalist-ugur-mumcu-vandalized-in-ankara--108395|title=Memorial to murdered journalist Uğur Mumcu vandalized in Ankara - Turkey News|work=Hürriyet Daily News|language=en|accessdate=2019-03-03}}</ref> == Библиографија == * ''Mobilya Dosyası'', um:ag (октомври 1975), 279 стр.,{{ISBN|975-8084-28-3}} * ''Suçlular ve Güçlüler'', Tekin (мај 1977), 99 стр.,{{ISBN|975-8084-24-0}} * ''Sakıncalı Piyade'', um:ag (1977),{{ISBN|975-8084-20-8}} * ''Бир Пулсуз Дилекче'', um:ag (1977),{{ISBN|975-8084-22-4}} * ''Büyüklerimiz'', um:ag (1978),{{ISBN|975-8084-06-2}} * ''Чикмаз Сокак'', um:ag,{{ISBN|975-8084-02-X}} * ''Tüfek İcad Oldu'', um:ag,{{ISBN|975-8084-21-6}} * ''Silah Kaçakçılığı ve Terör'', um:ag (1981),{{ISBN|975-8084-19-4}} * ''Söz Meclisten İçeri'', um:ag (1981),{{ISBN|975-8084-18-6}} * ''Ağca Dosyası'', um:ag (февруари 1982), 175 стр.,{{ISBN|975-8084-29-1}} * ''Terörsüz Özgürlük'', um:ag,{{ISBN|975-8084-10-0}} * ''Папа - Мафја - Агца'', um:ag,{{ISBN|975-8084-15-1}} * ''Либерал Чифтлик'', um:ag,{{ISBN|975-8084-07-0}} * ''Devrimci ve Demokrat'', um:ag,{{ISBN|975-8084-16-X}} * ''Aybar İle Söyleşi'', um:ag,{{ISBN|975-8084-05-4}} * ''İnkılap Mektupları'', um:ag,{{ISBN|975-8084-03-8}} * ''Рабита'', хм:аг,{{ISBN|975-8084-14-3}} * ''12 Ејлул Адалети'', um:ag,{{ISBN|975-8084-23-2}} * ''Бир Узун Јуријуш'', um:ag,{{ISBN|975-8084-11-9}} * ''Тарикат - Сијасет - Тикарет'', um:ag,{{ISBN|975-8084-12-7}} * ''Kazım Karabekir Anlatıyor'', um:ag,{{ISBN|975-8084-08-9}} * ''40'ların Cadı Kazanı'', um:ag,{{ISBN|975-8084-13-5}} * ''Kürt İslam Ayaklanması 1919-1925'', um:ag,{{ISBN|975-8084-04-6}} * ''Gazi Paşa'ya Suikast'', um:ag,{{ISBN|975-8084-09-7}} * ''Sakıncalı Piyade'' (претстава), um:ag,{{ISBN|975-8084-27-5}} * ''Söze Nereden Başlasam'', um:ag (октомври 1999), 119 стр.,{{ISBN|975-8084-79-8}} * ''Bu Düzen Böyle mi Gidecek?'', хм: аг,{{ISBN|975-8084-79-8}} * ''Bomba Davası ve İlaç Dosyası'', um:ag,{{ISBN|975-8084-81-X}} * ''Sakıncasız'' (драма), um:ag (ноември 1984), 112 стр.,{{ISBN|975-8084-83-6}} * ''Eğilmeden Bükülmeden'', um:ag (2004), 168 стр.,{{ISBN|975-8084-84-4}} * ''Kürt Dosyası'', Текин (август 1993), 107 стр.,{{ISBN|975-8084-17-8}} == Наводи == <references responsive="0"></references> == Дополнителна литература == * {{Наведени вести|url=http://www.milliyet.com.tr/2006/01/24/guncel/agun.html|title=Şüpheli çok gerçek yok|last=Akçura|first=Belma|date=24 January 2006|work=[[Milliyet]]|language=tr}} * https://www.bbc.com/turkce/articles/c1ew10ee83po {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мумџу}} [[Категорија:Починати во 1993 година]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] [[Категорија:Турски новинари]] 9jz2dr5bea6lto43y6r2tpxkiwcrsrk Татјана Петрушевска 0 1323558 5625434 5576271 2026-09-08T20:08:56Z Bjankuloski06 332 /* Смрт */ Јазична исправка, replaced: канцер → рак 5625434 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник |image=1690816427985 n4jcl3 2 0.jpg |name=Татјана Петрушевска |birth_date=22 јуни 1967 |birth_place=[[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |death_date={{починат на и возраст|df=yes|2022|10|11|1967|6|22}} |death_place=[[Белград]], [[Србија]] |ethnicity=[[Македонци|Македонка]] |work_institution=Правен факултет „Јустинијан Први“, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ |fields=Меѓународно јавно право, меѓународни односи и право на Европската унија |caption=Татјана Петрушевска |alma_mater=Правен факултет „Јустинијан Први“ - Скопје, Правен факултет при Универзитетот во Белград }} '''Татјана Петрушевска''' ([[Скопје]], [[22 јуни (родени)|22 јуни]] [[1967]] — [[Белград]], [[11 октомври (починале)|11 октомври]] [[2022]]) — [[Меѓународно право|правник]], [[Професор|универзитетски професор]] по [[Меѓународно право|меѓународно јавно право]], право на меѓународните организации, право на меѓународните трибунали, [[Дипломатско право|дипломатско и конзуларно право]], [[Дипломатија|мултилатерална дипломатија]], [[Дипломатија|мултилатерална дипломатија и Организацијата на обединетите нации]], [[Право на Европската Унија|право на Европската унија]], [[Европска Унија|заедничка надворешна и безбедносна политика на Европската унија и надворешна политика на Европската унија]] и на [[Политика на САД|Соединетите Американски Држави]] на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет „Јустинијан Први“ во Скопје]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кририл и Методиј]]“. Има публикувано повеќе од 250 научни и стручни трудови во домашни и странски стручни списанија на теми од областа на [[Меѓународно право|меѓународното јавно право]] и [[Право на Европската Унија|правото на Европската унија]] и учествувано на многубројни меѓународни конференции, тркалезни маси и семинари на разновидни теми од областите што се предмет на нејзин непосреден интерес. Од јуни 2012 година била и надворешен соработник на адвокатската канцеларија – Попески. == Биографија и образование == Родена е на [[22 јуни|22]] [[јуни]] [[1967]] година во [[Скопје]], каде го завршила своето основно и средно образование. Средното образование го завршува во Средното економско и правно училиште „Борис Кидриќ“ (денешно [[СЕПУГС „Васил Антевски Дрен“ - Скопје]]). Високото образование го завршува во 1990 година, димломирајќи со просечна оцена десет, како студент на генерација и втор најдобар студент во аналите на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет „Јустинијан Први“]] во Скопје, при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Универзитетот Свети Кирил и Методиј“.]] Во 1995 година ја брани својата магистерска десертација со највисока оцена на [[Белградски универзитет|Правниот факултет при Универзитетот во Белград]]. Со титулата [[доктор на науки]] се стекнала во 1998 година, докторирала со највисока оцена на тема „Европската унија: од надворешнополитичка соработка до заедничка надворешна и безбедносна политика“ на [[Белградски универзитет|Правниот факултет при Универзитетот во Белград.]] Избрана е за асистент во 1993 година, за доцент во 1998 година, за вонреден професор во 2003 година и за редовен професор во 2008 година за научната област меѓународно право и меѓународни односи на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет „Јустинијан Први“]] во Скопје. Била надворешен член на Белградскиот центар за човековите права (1996 година) и член на политичкиот тим за преговори околу Спогодбата за стабилизација и асоцијација меѓу Република Македонија и Европската Заедница (2000 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%83%D1%88%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%B0/|title=МАКЕДОНСКА ЕНЦИКЛОПЕДИЈА - проф. д-р Татјана Петрушевска (Tatjana Petrusevska)}}</ref> Објавила повеќе од 250 научни и стручни трудови од областа на меѓународното и европското право. Одлично ги говорела [[Англискиот јазик|англискиот]], [[Италијански јазик|италијанскиот]], [[Рускиот јазик|рускиот]], [[Хрватски јазик|хрватскиот]] и [[Српскиот јазик|српскиот]] јазик. Проф. д-р Татјана Петрушевска била извонреден [[Ораторство|оратор]] и [[Реторика|ретор]], секоја година била задолжена за свеченото отворање на ораторските вечери во чест на [[Иво Пухан|проф. д-р Иво Пухан]] кои се одржуваат секоја година во свечениот амфитеатар на Правниот факултет „Јустинијан Први“ во Скопје, при „Универзитетот Свети Кирил и Методиј“, исто така, секоја година земала учество и во улога на ментор на студентите - оратори. Освен како извонреден професор, предавач, оратор и ретор, запаметена е и по својот впечатлив и уникатен моден стил. Важела за голем [[Филантропија|филантроп]] и хуманист. При отворањето на дваесеттата ораторска вечер во чест на проф. д-р Иво Пухан во декември 2016 година, ќе изјави: „Човек може да биде идеален во областа која ја покрива, може да биде добитник на Нобелова награда, меѓутоа, ако не е пред сè и над сè добар човек, сето друго, сите високи дострели и огромни достигнувања во голема мера паѓаат во вода“. Проф. д-р Татјана Петрушевска покрај сите професионални и научни достигнувања се занимавала и со хуманитарна дејност. Била член на организацискиот одбор, а воедно и еден од основачите на Здружението на граѓани за лица со дисфункции, хендикеп, ретки болести и посебни потреби „Дајте ни крилја“ од Скопје, заедно со нејзината пријателка, македонската пејачка [[Ребека Јанковска|Ребека Јанковска - Ристески]] која е актуелен претседател на здружението. == Професионален растеж == * Од 1993 до 1995 година била помлад асистент по меѓународно јавно право и меѓународни односи на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет „Јустинијан Први“]] во Скопје, при [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]. * Од 1995 до 1998 година била асистент по меѓународно јавно право и меѓународни односи на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет „Јустинијан Први“]] во Скопје, при [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]. * Од 1998 до 2003 година била доцент по меѓународно јавно право, меѓународни односи и право на Европската унија на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет „Јустинијан Први“]] во Скопје, при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] * Од 2003 до 2008 година била [[Професор|вонреден универзитетски професор]] по меѓународно јавно право, меѓународни односи и право на Европската унија на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет „Јустинијан Први“]] во Скопје, при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]], како и [[Визитинг научник|визитинг професор]] на [[ФОН Универзитет|Универзитетот „ФОН“]] во Скопје и во Струга, на [[Европски универзитет (Скопје)|„Европскиот универзитет“]] во Скопје и во Охрид, на Универзитетот „Штул“ во Тетово ([[Универзитет на Југоисточна Европа]]), на [[Економски факултет - Прилеп|Економскиот факултет во Прилеп]], на факултетот за администрација во Битола и на Правниот факултет во Кичево (Битола и Струга). * Од 2008 година е [[Професор|редовен универзитетски професор]] по меѓународно јавно право, меѓународни односи и право на Европската унија на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет „Јустинијан Први“]] во Скопје, при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј]]“. * Од јуни 2012 година била и надворешен соработник на адвокатската канцеларија – Попески.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://marjan.mk/tatjana-petrusevska/|title=Надворешен советник - проф. д-р Татјана Петрушевска (Tatjana Petrushevska)|accessdate=2023-08-07|archive-date=2023-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230807230300/http://marjan.mk/tatjana-petrusevska/|url-status=dead}}</ref> == Смрт == По долго боледување и борба со рак на 55 годишна возраст починала на [[11 октомври (починале)|11 октомври]] [[2022]] година во [[Белград]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.mk/pochina-prof-d-r-tatjana-petrushevska-beshe-redoven-profesor-na-pravniot-fakultet-justinijan-prvi-vo-skopje|title=Почина проф. д-р Татјана Петрушевска: Беше редовен професор на Правниот факултет „Јустинијан Први” во Скопје}}</ref> Веста за смртта на проф. д-р Татјана Петрушевска со јавноста ја сподели нејзината блиска пријателка, македонската пејачка [[Ребека Јанковска|Ребека Јанковска - Ристески]] во соопштение објавено на социјалната мрежа фејзбук. Последен поздрав упатија и вработените на Правниот факултет „Јустинијан Први“ истакнувајќи: „Со заминувањето на проф. д-р Татјана Петрушевска, Правниот факултет изгуби почитувана колешка и особено ценета пријателка, извонреден интелектуалец, посветен наставник и одличен педагог. Ќе останат во вечно сеќавање нејзиниот богат творечки опус, професионализмот карактеристичен за нејзината работа, ведрината и позитивната енергија со која зрачеше и хуманиот однос кон студентите и вработените на факултетот“. Издавајќи некролог во весникот [[Слободен Печат|Слободен печат]] од проф. д-р Татјана Петрушевска се прости и нејзината долгогодишна колешка и пријателка проф. д-р Елена Градишки - Лазаревска наведувајќи: „Спомените за тебе ќе ги чувам со пиетет“. Проф. д-р Татјана Петрушевска е погребана на 13 октомври 2022 година на градските гробишта - Бутел во [[Скопје]]. Комеморативна седница во нејзина чест е одржана на 12 декември 2022 година на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет „Јустинијан Први“]] во Скопје. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Петрушевска, Татјана}} [[Категорија:Правници од Скопје]] [[Категорија:Родени во 1967 година]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] nyb57wcvqdhu9thb5fgnkkft98u7zfm Корисник:Gurther/Планирани статии 2 1325089 5625285 5625283 2026-09-08T12:03:58Z Gurther 105215 5625285 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Список == === МРО — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Лазар Главинов]]<sup>[[:bg:Лазар Главинов|bg]]</sup> # [[Петар Глушков]]<sup>[[:bg:Петър Глушков|bg]]</sup> # [[Андреј Весов]]<sup>[[:bg:Андрей Весов|bg]]</sup> # [[Димитар Галев]]<sup>[[:bg:Димитър Галев (революционер)|bg]]</sup> # [[Борис Гигов]]<sup>[[:bg:Борис Гигов|bg]]</sup> # [[Јован Грозданов]]<sup>[[:bg:Иван Грозданов|bg]]</sup> # [[Крум Зографов]]<sup>[[:bg:Крум Зографов|bg]]</sup> # [[Никола Јанчев]]<sup>[[:bg:Никола Янчев|bg]]</sup> # [[Ангел Коробаров]]<sup>[[:bg:Ангел Корабаров|bg]]</sup> # [[Петар Кушев]]<sup>[[:bg:Петър Кушев|bg]]</sup> # [[Христо Мајсторов]]<sup>[[:bg:Христо Майсторов|bg]]</sup> # [[Дамјан Мартинов]]<sup>[[:bg:Дамян Мартинов|bg]]</sup> # [[Никола Панов (револуционер)]]<sup>[[:bg:Никола Панов (революционер)|bg]]</sup> # [[Георги Парталев]]<sup>[[:bg:Георги Парталев|bg]]</sup> # [[Лазар Плавев]]<sup>[[:bg:Лазар Плавев|bg]]</sup> # [[Диме Прличков]]<sup>[[:bg:Диме Пърличков|bg]]</sup> # [[Љуба Руменова]]<sup>[[:bg:Люба Руменова|bg]]</sup> # [[Диме Сребров]]<sup>[[:bg:Димитър Сребров|bg]]</sup> # [[Никола Сребров]]<sup>[[:bg:Никола Сребрев|bg]]</sup> # [[Кирил Трајчев]]<sup>[[:bg:Кирил Трайчев|bg]]</sup> }} {{Скриено-крај}} === МРО — Настани === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Битка кај Вишени]]<ref name=Kostursko>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=12 Востанието в Костурско]</ref> # [[Битка кај Свети Илија]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Жервени]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Клисура]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Буковик]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Билишта]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Локвата]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Бигла]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Невеска]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врбица]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Черешница]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Апоскел]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врапчин]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Кономлади]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Чаниште]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Пожарско]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Луково]]<ref name=Skopski>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=18 Востанието в скопски округ]</ref> # [[Битка кај Пирин]]<sup>[[:bg:Бой при село Пирин|bg]]</sup> # [[Битка кај Ветерски Манастир]]<ref>[https://www.strumski.com/books/G_Trajchev_Manastirite_v_Makedonija.pdf Манастиритѣ въ Македония (1933) стр. 180-181]</ref> # [[Поход во Колоња]]<ref name=Kostursko></ref> }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#F0FFFF; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Ијас Абазов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=95}} # [[Јусуф Алипов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=133}} # [[Цветан Арсов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=78}} # [[Стојан Бурчевски]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=25}} # [[Славко Давчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=27}} # [[Миле Димитриев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=97}} # [[Ѓошо Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=81}} # [[Костадин Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Славе Евтов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=82}} # [[Јордан Јорданов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=32}} # [[Трајко Капчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=34}} # [[Ката Капчева]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Богдан Каракостев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=36}} # [[Трајче Кимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=86}} # [[Трајко Китанов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Илија Ково]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=137}} # [[Владо Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=41}} # [[Никола Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Тоде Митрев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=123}} # [[Тодор Мицев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=138}} # [[Никола Панов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=88}} # [[Киро Петров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=45}} # [[Киро Пракицов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Атанас Ристов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=105}} # [[Киро Рогужаров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=68}} # [[Ваит Селимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Милан Страчков]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=127}} # [[Борис Терзиев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=91}} }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Настани === === МПО — Животопис === === МПО — Настани === === Македонска емиграција во Бугарија === === Друго === == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} cjy6w1qd3i3v377769fgh8ao4ts8idq 5625286 5625285 2026-09-08T12:04:25Z Gurther 105215 5625286 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Список == === МРО — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Лазар Главинов]]<sup>[[:bg:Лазар Главинов|bg]]</sup> # [[Петар Глушков]]<sup>[[:bg:Петър Глушков|bg]]</sup> # [[Андреј Весов]]<sup>[[:bg:Андрей Весов|bg]]</sup> # [[Димитар Галев]]<sup>[[:bg:Димитър Галев (революционер)|bg]]</sup> # [[Борис Гигов]]<sup>[[:bg:Борис Гигов|bg]]</sup> # [[Јован Грозданов]]<sup>[[:bg:Иван Грозданов|bg]]</sup> # [[Крум Зографов]]<sup>[[:bg:Крум Зографов|bg]]</sup> # [[Никола Јанчев]]<sup>[[:bg:Никола Янчев|bg]]</sup> # [[Ангел Коробаров]]<sup>[[:bg:Ангел Корабаров|bg]]</sup> # [[Петар Кушев]]<sup>[[:bg:Петър Кушев|bg]]</sup> # [[Христо Мајсторов]]<sup>[[:bg:Христо Майсторов|bg]]</sup> # [[Дамјан Мартинов]]<sup>[[:bg:Дамян Мартинов|bg]]</sup> # [[Никола Панов (револуционер)]]<sup>[[:bg:Никола Панов (революционер)|bg]]</sup> # [[Георги Парталев]]<sup>[[:bg:Георги Парталев|bg]]</sup> # [[Лазар Плавев]]<sup>[[:bg:Лазар Плавев|bg]]</sup> # [[Диме Прличков]]<sup>[[:bg:Диме Пърличков|bg]]</sup> # [[Љуба Руменова]]<sup>[[:bg:Люба Руменова|bg]]</sup> # [[Диме Сребров]]<sup>[[:bg:Димитър Сребров|bg]]</sup> # [[Никола Сребров]]<sup>[[:bg:Никола Сребрев|bg]]</sup> # [[Кирил Трајчев]]<sup>[[:bg:Кирил Трайчев|bg]]</sup> }} {{Скриено-крај}} === МРО — Настани === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Битка кај Вишени]]<ref name=Kostursko>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=12 Востанието в Костурско]</ref> # [[Битка кај Свети Илија]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Жервени]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Клисура]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Буковик]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Билишта]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Локвата]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Бигла]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Невеска]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врбица]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Черешница]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Апоскел]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врапчин]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Кономлади]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Чаниште]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Пожарско]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Луково]]<ref name=Skopski>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=18 Востанието в скопски округ]</ref> # [[Битка кај Пирин]]<sup>[[:bg:Бой при село Пирин|bg]]</sup> # [[Битка кај Ветерски Манастир]]<ref>[https://www.strumski.com/books/G_Trajchev_Manastirite_v_Makedonija.pdf Манастиритѣ въ Македония (1933) стр. 180-181]</ref> # [[Поход во Колоња]]<ref name=Kostursko></ref> }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#F0FFFF; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Ијас Абазов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=95}} # [[Јусуф Алипов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=133}} # [[Цветан Арсов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=78}} # [[Стојан Бурчевски]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=25}} # [[Славко Давчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=27}} # [[Миле Димитриев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=97}} # [[Ѓошо Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=81}} # [[Костадин Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Славе Евтов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=82}} # [[Јордан Јорданов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=32}} # [[Трајко Капчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=34}} # [[Ката Капчева]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Богдан Каракостев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=36}} # [[Трајче Кимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=86}} # [[Трајко Китанов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Илија Ково]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=137}} # [[Владо Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=41}} # [[Никола Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Тоде Митрев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=123}} # [[Тодор Мицев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=138}} # [[Никола Панов (револуционер)]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=88}} # [[Киро Петров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=45}} # [[Киро Пракицов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Атанас Ристов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=105}} # [[Киро Рогужаров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=68}} # [[Ваит Селимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Милан Страчков]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=127}} # [[Борис Терзиев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=91}} }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Настани === === МПО — Животопис === === МПО — Настани === === Македонска емиграција во Бугарија === === Друго === == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} 8smrpamevd3f85pnfbgp27r6a7ft7mc 5625303 5625286 2026-09-08T13:26:36Z Gurther 105215 5625303 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Список == === МРО — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список|1=<div style="-moz-column-count: 4; column-count: 4;"> # [[Лазар Главинов]]<sup>[[:bg:Лазар Главинов|bg]]</sup> # [[Петар Глушков]]<sup>[[:bg:Петър Глушков|bg]]</sup> # [[Андреј Весов]]<sup>[[:bg:Андрей Весов|bg]]</sup> # [[Димитар Галев]]<sup>[[:bg:Димитър Галев (революционер)|bg]]</sup> # [[Борис Гигов]]<sup>[[:bg:Борис Гигов|bg]]</sup> # [[Јован Грозданов]]<sup>[[:bg:Иван Грозданов|bg]]</sup> # [[Крум Зографов]]<sup>[[:bg:Крум Зографов|bg]]</sup> # [[Никола Јанчев]]<sup>[[:bg:Никола Янчев|bg]]</sup> # [[Ангел Коробаров]]<sup>[[:bg:Ангел Корабаров|bg]]</sup> # [[Петар Кушев]]<sup>[[:bg:Петър Кушев|bg]]</sup> # [[Христо Мајсторов]]<sup>[[:bg:Христо Майсторов|bg]]</sup> # [[Дамјан Мартинов]]<sup>[[:bg:Дамян Мартинов|bg]]</sup> # [[Никола Панов (револуционер)]]<sup>[[:bg:Никола Панов (революционер)|bg]]</sup> # [[Георги Парталев]]<sup>[[:bg:Георги Парталев|bg]]</sup> # [[Лазар Плавев]]<sup>[[:bg:Лазар Плавев|bg]]</sup> # [[Диме Прличков]]<sup>[[:bg:Диме Пърличков|bg]]</sup> # [[Љуба Руменова]]<sup>[[:bg:Люба Руменова|bg]]</sup> # [[Диме Сребров]]<sup>[[:bg:Димитър Сребров|bg]]</sup> # [[Никола Сребров]]<sup>[[:bg:Никола Сребрев|bg]]</sup> # [[Кирил Трајчев]]<sup>[[:bg:Кирил Трайчев|bg]]</sup> }} {{Скриено-крај}} === МРО — Настани === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Битка кај Вишени]]<ref name=Kostursko>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=12 Востанието в Костурско]</ref> # [[Битка кај Свети Илија]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Жервени]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Клисура]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Буковик]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Билишта]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Локвата]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Бигла]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Невеска]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врбица]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Черешница]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Апоскел]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врапчин]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Кономлади]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Чаниште]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Пожарско]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Луково]]<ref name=Skopski>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=18 Востанието в скопски округ]</ref> # [[Битка кај Пирин]]<sup>[[:bg:Бой при село Пирин|bg]]</sup> # [[Битка кај Ветерски Манастир]]<ref>[https://www.strumski.com/books/G_Trajchev_Manastirite_v_Makedonija.pdf Манастиритѣ въ Македония (1933) стр. 180-181]</ref> # [[Поход во Колоња]]<ref name=Kostursko></ref> }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#F0FFFF; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Ијас Абазов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=95}} # [[Јусуф Алипов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=133}} # [[Цветан Арсов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=78}} # [[Стојан Бурчевски]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=25}} # [[Славко Давчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=27}} # [[Миле Димитриев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=97}} # [[Ѓошо Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=81}} # [[Костадин Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Славе Евтов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=82}} # [[Јордан Јорданов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=32}} # [[Трајко Капчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=34}} # [[Ката Капчева]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Богдан Каракостев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=36}} # [[Трајче Кимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=86}} # [[Трајко Китанов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Илија Ково]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=137}} # [[Владо Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=41}} # [[Никола Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Тоде Митрев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=123}} # [[Тодор Мицев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=138}} # [[Никола Панов (револуционер)]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=88}} # [[Киро Петров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=45}} # [[Киро Пракицов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Атанас Ристов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=105}} # [[Киро Рогужаров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=68}} # [[Ваит Селимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Милан Страчков]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=127}} # [[Борис Терзиев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=91}} }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Настани === === МПО — Животопис === === МПО — Настани === === Македонска емиграција во Бугарија === === Друго === == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} ichnrseef9p97mp8pnj62tq9liucqzm 5625305 5625303 2026-09-08T13:28:33Z Gurther 105215 5625305 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Список == === МРО — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список|1= <div style="-moz-column-count: 4; column-count: 4;"> # [[Лазар Главинов]]<sup>[[:bg:Лазар Главинов|bg]]</sup> # [[Петар Глушков]]<sup>[[:bg:Петър Глушков|bg]]</sup> # [[Андреј Весов]]<sup>[[:bg:Андрей Весов|bg]]</sup> # [[Димитар Галев]]<sup>[[:bg:Димитър Галев (революционер)|bg]]</sup> # [[Борис Гигов]]<sup>[[:bg:Борис Гигов|bg]]</sup> # [[Јован Грозданов]]<sup>[[:bg:Иван Грозданов|bg]]</sup> # [[Крум Зографов]]<sup>[[:bg:Крум Зографов|bg]]</sup> # [[Никола Јанчев]]<sup>[[:bg:Никола Янчев|bg]]</sup> # [[Ангел Коробаров]]<sup>[[:bg:Ангел Корабаров|bg]]</sup> # [[Петар Кушев]]<sup>[[:bg:Петър Кушев|bg]]</sup> # [[Христо Мајсторов]]<sup>[[:bg:Христо Майсторов|bg]]</sup> # [[Дамјан Мартинов]]<sup>[[:bg:Дамян Мартинов|bg]]</sup> # [[Никола Панов (револуционер)]]<sup>[[:bg:Никола Панов (революционер)|bg]]</sup> # [[Георги Парталев]]<sup>[[:bg:Георги Парталев|bg]]</sup> # [[Лазар Плавев]]<sup>[[:bg:Лазар Плавев|bg]]</sup> # [[Диме Прличков]]<sup>[[:bg:Диме Пърличков|bg]]</sup> # [[Љуба Руменова]]<sup>[[:bg:Люба Руменова|bg]]</sup> # [[Диме Сребров]]<sup>[[:bg:Димитър Сребров|bg]]</sup> # [[Никола Сребров]]<sup>[[:bg:Никола Сребрев|bg]]</sup> # [[Кирил Трајчев]]<sup>[[:bg:Кирил Трайчев|bg]]</sup> </div> }} {{Скриено-крај}} === МРО — Настани === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Битка кај Вишени]]<ref name=Kostursko>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=12 Востанието в Костурско]</ref> # [[Битка кај Свети Илија]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Жервени]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Клисура]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Буковик]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Билишта]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Локвата]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Бигла]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Невеска]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врбица]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Черешница]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Апоскел]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врапчин]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Кономлади]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Чаниште]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Пожарско]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Луково]]<ref name=Skopski>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=18 Востанието в скопски округ]</ref> # [[Битка кај Пирин]]<sup>[[:bg:Бой при село Пирин|bg]]</sup> # [[Битка кај Ветерски Манастир]]<ref>[https://www.strumski.com/books/G_Trajchev_Manastirite_v_Makedonija.pdf Манастиритѣ въ Македония (1933) стр. 180-181]</ref> # [[Поход во Колоња]]<ref name=Kostursko></ref> }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#F0FFFF; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Ијас Абазов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=95}} # [[Јусуф Алипов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=133}} # [[Цветан Арсов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=78}} # [[Стојан Бурчевски]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=25}} # [[Славко Давчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=27}} # [[Миле Димитриев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=97}} # [[Ѓошо Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=81}} # [[Костадин Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Славе Евтов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=82}} # [[Јордан Јорданов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=32}} # [[Трајко Капчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=34}} # [[Ката Капчева]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Богдан Каракостев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=36}} # [[Трајче Кимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=86}} # [[Трајко Китанов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Илија Ково]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=137}} # [[Владо Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=41}} # [[Никола Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Тоде Митрев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=123}} # [[Тодор Мицев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=138}} # [[Никола Панов (револуционер)]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=88}} # [[Киро Петров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=45}} # [[Киро Пракицов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Атанас Ристов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=105}} # [[Киро Рогужаров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=68}} # [[Ваит Селимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Милан Страчков]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=127}} # [[Борис Терзиев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=91}} }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Настани === === МПО — Животопис === === МПО — Настани === === Македонска емиграција во Бугарија === === Друго === == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} qzgpg22zlpgr8rv1cb6g092yqcj4nem 5625306 5625305 2026-09-08T13:31:50Z Gurther 105215 5625306 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Список == === МРО — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список|columns=4| # [[Лазар Главинов]]<sup>[[:bg:Лазар Главинов|bg]]</sup> # [[Петар Глушков]]<sup>[[:bg:Петър Глушков|bg]]</sup> # [[Андреј Весов]]<sup>[[:bg:Андрей Весов|bg]]</sup> # [[Димитар Галев]]<sup>[[:bg:Димитър Галев (революционер)|bg]]</sup> # [[Борис Гигов]]<sup>[[:bg:Борис Гигов|bg]]</sup> # [[Јован Грозданов]]<sup>[[:bg:Иван Грозданов|bg]]</sup> # [[Крум Зографов]]<sup>[[:bg:Крум Зографов|bg]]</sup> # [[Никола Јанчев]]<sup>[[:bg:Никола Янчев|bg]]</sup> # [[Ангел Коробаров]]<sup>[[:bg:Ангел Корабаров|bg]]</sup> # [[Петар Кушев]]<sup>[[:bg:Петър Кушев|bg]]</sup> # [[Христо Мајсторов]]<sup>[[:bg:Христо Майсторов|bg]]</sup> # [[Дамјан Мартинов]]<sup>[[:bg:Дамян Мартинов|bg]]</sup> # [[Никола Панов (револуционер)]]<sup>[[:bg:Никола Панов (революционер)|bg]]</sup> # [[Георги Парталев]]<sup>[[:bg:Георги Парталев|bg]]</sup> # [[Лазар Плавев]]<sup>[[:bg:Лазар Плавев|bg]]</sup> # [[Диме Прличков]]<sup>[[:bg:Диме Пърличков|bg]]</sup> # [[Љуба Руменова]]<sup>[[:bg:Люба Руменова|bg]]</sup> # [[Диме Сребров]]<sup>[[:bg:Димитър Сребров|bg]]</sup> # [[Никола Сребров]]<sup>[[:bg:Никола Сребрев|bg]]</sup> # [[Кирил Трајчев]]<sup>[[:bg:Кирил Трайчев|bg]]</sup> </div> }} {{Скриено-крај}} === МРО — Настани === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Битка кај Вишени]]<ref name=Kostursko>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=12 Востанието в Костурско]</ref> # [[Битка кај Свети Илија]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Жервени]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Клисура]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Буковик]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Билишта]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Локвата]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Бигла]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Невеска]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врбица]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Черешница]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Апоскел]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врапчин]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Кономлади]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Чаниште]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Пожарско]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Луково]]<ref name=Skopski>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=18 Востанието в скопски округ]</ref> # [[Битка кај Пирин]]<sup>[[:bg:Бой при село Пирин|bg]]</sup> # [[Битка кај Ветерски Манастир]]<ref>[https://www.strumski.com/books/G_Trajchev_Manastirite_v_Makedonija.pdf Манастиритѣ въ Македония (1933) стр. 180-181]</ref> # [[Поход во Колоња]]<ref name=Kostursko></ref> }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#F0FFFF; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Ијас Абазов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=95}} # [[Јусуф Алипов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=133}} # [[Цветан Арсов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=78}} # [[Стојан Бурчевски]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=25}} # [[Славко Давчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=27}} # [[Миле Димитриев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=97}} # [[Ѓошо Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=81}} # [[Костадин Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Славе Евтов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=82}} # [[Јордан Јорданов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=32}} # [[Трајко Капчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=34}} # [[Ката Капчева]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Богдан Каракостев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=36}} # [[Трајче Кимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=86}} # [[Трајко Китанов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Илија Ково]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=137}} # [[Владо Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=41}} # [[Никола Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Тоде Митрев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=123}} # [[Тодор Мицев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=138}} # [[Никола Панов (револуционер)]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=88}} # [[Киро Петров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=45}} # [[Киро Пракицов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Атанас Ристов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=105}} # [[Киро Рогужаров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=68}} # [[Ваит Селимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Милан Страчков]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=127}} # [[Борис Терзиев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=91}} }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Настани === === МПО — Животопис === === МПО — Настани === === Македонска емиграција во Бугарија === === Друго === == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} pxbyf2ja9bd5g5xoeeqm804gkp9xvib 5625308 5625306 2026-09-08T13:34:51Z Gurther 105215 5625308 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Список == === МРО — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список|colwidth=15em| # [[Лазар Главинов]]<sup>[[:bg:Лазар Главинов|bg]]</sup> # [[Петар Глушков]]<sup>[[:bg:Петър Глушков|bg]]</sup> # [[Андреј Весов]]<sup>[[:bg:Андрей Весов|bg]]</sup> # [[Димитар Галев]]<sup>[[:bg:Димитър Галев (революционер)|bg]]</sup> # [[Борис Гигов]]<sup>[[:bg:Борис Гигов|bg]]</sup> # [[Јован Грозданов]]<sup>[[:bg:Иван Грозданов|bg]]</sup> # [[Крум Зографов]]<sup>[[:bg:Крум Зографов|bg]]</sup> # [[Никола Јанчев]]<sup>[[:bg:Никола Янчев|bg]]</sup> # [[Ангел Коробаров]]<sup>[[:bg:Ангел Корабаров|bg]]</sup> # [[Петар Кушев]]<sup>[[:bg:Петър Кушев|bg]]</sup> # [[Христо Мајсторов]]<sup>[[:bg:Христо Майсторов|bg]]</sup> # [[Дамјан Мартинов]]<sup>[[:bg:Дамян Мартинов|bg]]</sup> # [[Никола Панов (револуционер)]]<sup>[[:bg:Никола Панов (революционер)|bg]]</sup> # [[Георги Парталев]]<sup>[[:bg:Георги Парталев|bg]]</sup> # [[Лазар Плавев]]<sup>[[:bg:Лазар Плавев|bg]]</sup> # [[Диме Прличков]]<sup>[[:bg:Диме Пърличков|bg]]</sup> # [[Љуба Руменова]]<sup>[[:bg:Люба Руменова|bg]]</sup> # [[Диме Сребров]]<sup>[[:bg:Димитър Сребров|bg]]</sup> # [[Никола Сребров]]<sup>[[:bg:Никола Сребрев|bg]]</sup> # [[Кирил Трајчев]]<sup>[[:bg:Кирил Трайчев|bg]]</sup> </div> }} {{Скриено-крај}} === МРО — Настани === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Битка кај Вишени]]<ref name=Kostursko>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=12 Востанието в Костурско]</ref> # [[Битка кај Свети Илија]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Жервени]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Клисура]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Буковик]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Билишта]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Локвата]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Бигла]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Невеска]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врбица]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Черешница]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Апоскел]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врапчин]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Кономлади]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Чаниште]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Пожарско]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Луково]]<ref name=Skopski>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=18 Востанието в скопски округ]</ref> # [[Битка кај Пирин]]<sup>[[:bg:Бой при село Пирин|bg]]</sup> # [[Битка кај Ветерски Манастир]]<ref>[https://www.strumski.com/books/G_Trajchev_Manastirite_v_Makedonija.pdf Манастиритѣ въ Македония (1933) стр. 180-181]</ref> # [[Поход во Колоња]]<ref name=Kostursko></ref> }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#F0FFFF; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Ијас Абазов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=95}} # [[Јусуф Алипов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=133}} # [[Цветан Арсов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=78}} # [[Стојан Бурчевски]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=25}} # [[Славко Давчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=27}} # [[Миле Димитриев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=97}} # [[Ѓошо Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=81}} # [[Костадин Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Славе Евтов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=82}} # [[Јордан Јорданов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=32}} # [[Трајко Капчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=34}} # [[Ката Капчева]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Богдан Каракостев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=36}} # [[Трајче Кимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=86}} # [[Трајко Китанов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Илија Ково]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=137}} # [[Владо Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=41}} # [[Никола Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Тоде Митрев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=123}} # [[Тодор Мицев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=138}} # [[Никола Панов (револуционер)]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=88}} # [[Киро Петров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=45}} # [[Киро Пракицов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Атанас Ристов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=105}} # [[Киро Рогужаров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=68}} # [[Ваит Селимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Милан Страчков]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=127}} # [[Борис Терзиев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=91}} }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Настани === === МПО — Животопис === === МПО — Настани === === Македонска емиграција во Бугарија === === Друго === == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} 2ee13jcclp5yeb5ur2848tfi1y95wdv 5625309 5625308 2026-09-08T13:35:13Z Gurther 105215 5625309 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Список == === МРО — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список|colwidth=20em| # [[Лазар Главинов]]<sup>[[:bg:Лазар Главинов|bg]]</sup> # [[Петар Глушков]]<sup>[[:bg:Петър Глушков|bg]]</sup> # [[Андреј Весов]]<sup>[[:bg:Андрей Весов|bg]]</sup> # [[Димитар Галев]]<sup>[[:bg:Димитър Галев (революционер)|bg]]</sup> # [[Борис Гигов]]<sup>[[:bg:Борис Гигов|bg]]</sup> # [[Јован Грозданов]]<sup>[[:bg:Иван Грозданов|bg]]</sup> # [[Крум Зографов]]<sup>[[:bg:Крум Зографов|bg]]</sup> # [[Никола Јанчев]]<sup>[[:bg:Никола Янчев|bg]]</sup> # [[Ангел Коробаров]]<sup>[[:bg:Ангел Корабаров|bg]]</sup> # [[Петар Кушев]]<sup>[[:bg:Петър Кушев|bg]]</sup> # [[Христо Мајсторов]]<sup>[[:bg:Христо Майсторов|bg]]</sup> # [[Дамјан Мартинов]]<sup>[[:bg:Дамян Мартинов|bg]]</sup> # [[Никола Панов (револуционер)]]<sup>[[:bg:Никола Панов (революционер)|bg]]</sup> # [[Георги Парталев]]<sup>[[:bg:Георги Парталев|bg]]</sup> # [[Лазар Плавев]]<sup>[[:bg:Лазар Плавев|bg]]</sup> # [[Диме Прличков]]<sup>[[:bg:Диме Пърличков|bg]]</sup> # [[Љуба Руменова]]<sup>[[:bg:Люба Руменова|bg]]</sup> # [[Диме Сребров]]<sup>[[:bg:Димитър Сребров|bg]]</sup> # [[Никола Сребров]]<sup>[[:bg:Никола Сребрев|bg]]</sup> # [[Кирил Трајчев]]<sup>[[:bg:Кирил Трайчев|bg]]</sup> </div> }} {{Скриено-крај}} === МРО — Настани === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Битка кај Вишени]]<ref name=Kostursko>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=12 Востанието в Костурско]</ref> # [[Битка кај Свети Илија]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Жервени]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Клисура]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Буковик]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Билишта]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Локвата]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Бигла]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Невеска]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врбица]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Черешница]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Апоскел]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врапчин]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Кономлади]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Чаниште]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Пожарско]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Луково]]<ref name=Skopski>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=18 Востанието в скопски округ]</ref> # [[Битка кај Пирин]]<sup>[[:bg:Бой при село Пирин|bg]]</sup> # [[Битка кај Ветерски Манастир]]<ref>[https://www.strumski.com/books/G_Trajchev_Manastirite_v_Makedonija.pdf Манастиритѣ въ Македония (1933) стр. 180-181]</ref> # [[Поход во Колоња]]<ref name=Kostursko></ref> }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#F0FFFF; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Ијас Абазов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=95}} # [[Јусуф Алипов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=133}} # [[Цветан Арсов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=78}} # [[Стојан Бурчевски]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=25}} # [[Славко Давчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=27}} # [[Миле Димитриев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=97}} # [[Ѓошо Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=81}} # [[Костадин Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Славе Евтов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=82}} # [[Јордан Јорданов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=32}} # [[Трајко Капчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=34}} # [[Ката Капчева]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Богдан Каракостев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=36}} # [[Трајче Кимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=86}} # [[Трајко Китанов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Илија Ково]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=137}} # [[Владо Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=41}} # [[Никола Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Тоде Митрев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=123}} # [[Тодор Мицев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=138}} # [[Никола Панов (револуционер)]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=88}} # [[Киро Петров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=45}} # [[Киро Пракицов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Атанас Ристов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=105}} # [[Киро Рогужаров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=68}} # [[Ваит Селимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Милан Страчков]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=127}} # [[Борис Терзиев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=91}} }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Настани === === МПО — Животопис === === МПО — Настани === === Македонска емиграција во Бугарија === === Друго === == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} kxwzkuaslhpqqi7xj57k6slcaz8juha 5625311 5625309 2026-09-08T13:36:54Z Gurther 105215 5625311 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Список == === Дел од темата „[[Македонска револуционерна организација]]“ === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список|colwidth=20em| # [[Лазар Главинов]]<sup>[[:bg:Лазар Главинов|bg]]</sup> # [[Петар Глушков]]<sup>[[:bg:Петър Глушков|bg]]</sup> # [[Андреј Весов]]<sup>[[:bg:Андрей Весов|bg]]</sup> # [[Димитар Галев]]<sup>[[:bg:Димитър Галев (революционер)|bg]]</sup> # [[Борис Гигов]]<sup>[[:bg:Борис Гигов|bg]]</sup> # [[Јован Грозданов]]<sup>[[:bg:Иван Грозданов|bg]]</sup> # [[Крум Зографов]]<sup>[[:bg:Крум Зографов|bg]]</sup> # [[Никола Јанчев]]<sup>[[:bg:Никола Янчев|bg]]</sup> # [[Ангел Коробаров]]<sup>[[:bg:Ангел Корабаров|bg]]</sup> # [[Петар Кушев]]<sup>[[:bg:Петър Кушев|bg]]</sup> # [[Христо Мајсторов]]<sup>[[:bg:Христо Майсторов|bg]]</sup> # [[Дамјан Мартинов]]<sup>[[:bg:Дамян Мартинов|bg]]</sup> # [[Никола Панов (револуционер)]]<sup>[[:bg:Никола Панов (революционер)|bg]]</sup> # [[Георги Парталев]]<sup>[[:bg:Георги Парталев|bg]]</sup> # [[Лазар Плавев]]<sup>[[:bg:Лазар Плавев|bg]]</sup> # [[Диме Прличков]]<sup>[[:bg:Диме Пърличков|bg]]</sup> # [[Љуба Руменова]]<sup>[[:bg:Люба Руменова|bg]]</sup> # [[Диме Сребров]]<sup>[[:bg:Димитър Сребров|bg]]</sup> # [[Никола Сребров]]<sup>[[:bg:Никола Сребрев|bg]]</sup> # [[Кирил Трајчев]]<sup>[[:bg:Кирил Трайчев|bg]]</sup> # [[Битка кај Вишени]]<ref name=Kostursko>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=12 Востанието в Костурско]</ref> # [[Битка кај Свети Илија]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Жервени]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Клисура]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Буковик]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Билишта]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Локвата]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Бигла]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Невеска]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врбица]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Черешница]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Апоскел]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врапчин]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Кономлади]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Чаниште]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Пожарско]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Луково]]<ref name=Skopski>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=18 Востанието в скопски округ]</ref> # [[Битка кај Пирин]]<sup>[[:bg:Бой при село Пирин|bg]]</sup> # [[Битка кај Ветерски Манастир]]<ref>[https://www.strumski.com/books/G_Trajchev_Manastirite_v_Makedonija.pdf Манастиритѣ въ Македония (1933) стр. 180-181]</ref> # [[Поход во Колоња]]<ref name=Kostursko></ref> }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Животопис === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#F0FFFF; text-align:center; }} {{Столбови-список| # [[Ијас Абазов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=95}} # [[Јусуф Алипов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=133}} # [[Цветан Арсов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=78}} # [[Стојан Бурчевски]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=25}} # [[Славко Давчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=27}} # [[Миле Димитриев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=97}} # [[Ѓошо Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=81}} # [[Костадин Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Славе Евтов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=82}} # [[Јордан Јорданов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=32}} # [[Трајко Капчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=34}} # [[Ката Капчева]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Богдан Каракостев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=36}} # [[Трајче Кимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=86}} # [[Трајко Китанов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Илија Ково]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=137}} # [[Владо Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=41}} # [[Никола Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Тоде Митрев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=123}} # [[Тодор Мицев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=138}} # [[Никола Панов (револуционер)]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=88}} # [[Киро Петров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=45}} # [[Киро Пракицов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Атанас Ристов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=105}} # [[Киро Рогужаров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=68}} # [[Ваит Селимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Милан Страчков]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=127}} # [[Борис Терзиев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=91}} }} {{Скриено-крај}} === НОБ — Настани === === МПО — Животопис === === МПО — Настани === === Македонска емиграција во Бугарија === === Друго === == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} 3vwuodfdwlienu7oajlriwmukt1locc 5625316 5625311 2026-09-08T13:42:45Z Gurther 105215 5625316 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ == Список == === Дел од темата „[[Македонска револуционерна организација]]“ === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#FFA07A; text-align:center; }} {{Столбови-список|colwidth=20em| # [[Лазар Главинов]]<sup>[[:bg:Лазар Главинов|bg]]</sup> # [[Петар Глушков]]<sup>[[:bg:Петър Глушков|bg]]</sup> # [[Андреј Весов]]<sup>[[:bg:Андрей Весов|bg]]</sup> # [[Димитар Галев]]<sup>[[:bg:Димитър Галев (революционер)|bg]]</sup> # [[Борис Гигов]]<sup>[[:bg:Борис Гигов|bg]]</sup> # [[Јован Грозданов]]<sup>[[:bg:Иван Грозданов|bg]]</sup> # [[Крум Зографов]]<sup>[[:bg:Крум Зографов|bg]]</sup> # [[Никола Јанчев]]<sup>[[:bg:Никола Янчев|bg]]</sup> # [[Ангел Коробаров]]<sup>[[:bg:Ангел Корабаров|bg]]</sup> # [[Петар Кушев]]<sup>[[:bg:Петър Кушев|bg]]</sup> # [[Христо Мајсторов]]<sup>[[:bg:Христо Майсторов|bg]]</sup> # [[Дамјан Мартинов]]<sup>[[:bg:Дамян Мартинов|bg]]</sup> # [[Никола Панов (револуционер)]]<sup>[[:bg:Никола Панов (революционер)|bg]]</sup> # [[Георги Парталев]]<sup>[[:bg:Георги Парталев|bg]]</sup> # [[Лазар Плавев]]<sup>[[:bg:Лазар Плавев|bg]]</sup> # [[Диме Прличков]]<sup>[[:bg:Диме Пърличков|bg]]</sup> # [[Љуба Руменова]]<sup>[[:bg:Люба Руменова|bg]]</sup> # [[Диме Сребров]]<sup>[[:bg:Димитър Сребров|bg]]</sup> # [[Никола Сребров]]<sup>[[:bg:Никола Сребрев|bg]]</sup> # [[Кирил Трајчев]]<sup>[[:bg:Кирил Трайчев|bg]]</sup> # [[Битка кај Вишени]]<ref name=Kostursko>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=12 Востанието в Костурско]</ref> # [[Битка кај Свети Илија]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Жервени]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Клисура]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Буковик]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Билишта]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Локвата]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Бигла]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Невеска]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врбица]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Черешница]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Апоскел]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Врапчин]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Кономлади]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Чаниште]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Пожарско]]<ref name=Kostursko></ref> # [[Битка кај Луково]]<ref name=Skopski>[http://pinmapshop.com/webbooks/?p=1375&page=18 Востанието в скопски округ]</ref> # [[Битка кај Пирин]]<sup>[[:bg:Бой при село Пирин|bg]]</sup> # [[Битка кај Ветерски Манастир]]<ref>[https://www.strumski.com/books/G_Trajchev_Manastirite_v_Makedonija.pdf Манастиритѣ въ Македония (1933) стр. 180-181]</ref> # [[Поход во Колоња]]<ref name=Kostursko></ref> }} {{Скриено-крај}} === Дел од темата „[[Народноослободителна борба]]“ === {{Скриено-почеток |title = Статии |titlestyle = background:#F0FFFF; text-align:center; }} {{Столбови-список|colwidth=20em| # [[Ијас Абазов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=95}} # [[Јусуф Алипов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=133}} # [[Цветан Арсов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=78}} # [[Стојан Бурчевски]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=25}} # [[Славко Давчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=27}} # [[Миле Димитриев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=97}} # [[Ѓошо Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=81}} # [[Костадин Димов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Славе Евтов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=82}} # [[Јордан Јорданов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=32}} # [[Трајко Капчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=34}} # [[Ката Капчева]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=115}} # [[Богдан Каракостев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=36}} # [[Трајче Кимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=86}} # [[Трајко Китанов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Илија Ково]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=137}} # [[Владо Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=41}} # [[Никола Кошулчев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=119}} # [[Тоде Митрев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=123}} # [[Тодор Мицев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=138}} # [[Никола Панов (револуционер)]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=88}} # [[Киро Петров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=45}} # [[Киро Пракицов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Атанас Ристов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=105}} # [[Киро Рогужаров]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=68}} # [[Ваит Селимов]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=89}} # [[Милан Страчков]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=127}} # [[Борис Терзиев]]{{Sfn|1=Малковски|2=1985|p=91}} }} {{Скриено-крај}} === МПО — Животопис === === МПО — Настани === === Македонска емиграција во Бугарија === === Друго === == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/13045057|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|isbn=|location=[[Куманово]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} 2w8ehwgx5gh2vndwkvwpksv6bamkjrb Тирозин киназа инхибитор 0 1329070 5625435 5133840 2026-09-08T20:08:59Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: канцер → рак 5625435 wikitext text/x-wiki '''Тирозин киназа инхибитор''' ('''TKI''') е [[лек]] кој врши инхибиција на [[тирозин киназа|тирозин киназите]]. Тирозин киназите се [[ензим]]и одговорни за активација на многу белковини преку каскадите на [[сигнална трансдукција]]. Белковините се активираат преку додавање на [[фосфат]]на група ([[фосфорилација]]), чекор кој е инхибиран од страни на TKI. Овие лекови обично се користат во третманот на некои видови на рак. На пример, тие значително го подобруваат исходот кај [[хронична миелоидна леукемија]]. Се користат и за лекување на други болести, како [[идиопатска пулмонарна фиброза]]. [[Категорија:Ензимски инхибитори]] tnhhpoed10bcsn524kev5j9jbdfxi4n Фуат Сезгин 0 1329576 5625742 5525038 2026-09-09T11:09:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625742 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=|name=Фуат Сезгин <br><small>Fuat Sezgin ([[Турски јазик|tr]])<small><br>|honorific_suffix=|native_name=|native_name_lang=|image=<!-- just the name, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->|alt=|caption=|birth_date={{Birth date|df=yes|1924|10|24}}|birth_place=[[Битлис]], [[Турција]]|death_date={{Death date and age|df=yes|2018|06|30|1924|10|24}}|death_place=[[Истанбул]], Турција|nationality=Турчин|citizenship=|alma_mater=|years_active=|spouse=Урзула Сезџин|signature_alt=|signature_size=|module=}} '''Фуат Сезгин''' ({{langx|tr|Fuat Sezgin}}, [[Битлис (покраина)|Битлис]], [[24 октомври]] [[1924]] — [[Истанбул]], [[30 јуни]] [[2018]]) — [[Турција|турски]] историчар со [[Курди|курдиско потекло]]. Претежно ориентиран за историјата на арапско-исламската наука. Тој бил ''почесен професор'' по историја на природните науки на [[Гетеов универзитет - Франкфурт|Универзитетот Јохан Волфганг Гете]] во [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]], [[Германија]] и основач и почесен директор на Институтот за историја на арапските исламски науки таму.<ref>{{Наведени вести|title=UKM to confer honorary doctorate on Prof Fuat Sezgin|date=8 January 2007|work=[[New Straits Times]]}}</ref> Тој, исто така, создаде музеи во [[Франкфурт]] и [[Истанбул]] со копии на историски арапски-исламски научни инструменти, алатки и мапи.<ref name="tdn"/> Неговата најпозната публикација е 17-томната ''Geschichte des Arabischen Schrifttums'', стандардна референца во оваа област.<ref>{{Наведени вести|url=http://de.qantara.de/wcsite.php?wc_c=3241|title=Tradition und Aufbruch|last=Gerhard Endreß|date=26 October 2004|work=Frankfurter Rundschau|language=de|access-date=2023-08-23|archive-date=2012-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308220535/http://de.qantara.de/wcsite.php?wc_c=3241|url-status=dead}}</ref> == Кариера == Сезгин докторирал на [[Истанбулски универзитет|Универзитетот во Истанбул]] кај германскиот ориенталист [[Хелмут Ритер]] во 1950 година. Неговата теза насловена „Buhari'nin Kaynakları“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://kitaplar.ankara.edu.tr/detail.php?id=661 |title=M.Fuad SEZGİN, Buhari'nin Kaynakları Hakkında Araştırmalar, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, ANKARA, 1956. |accessdate=2023-08-23 |archive-date=2012-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910064904/http://kitaplar.ankara.edu.tr/detail.php?id=661 |url-status=dead }}</ref> (Изворите на Ал-Бухари) тврди дека, спротивно на вообичаеното верување меѓу европските ориенталисти, изданието на собраните хадиси на Ал-Бухари се засновало на пишани извори кои датираат од н. VII век како и усната историја. Тој доби позиција на Универзитетот во Истанбул, но бил преместен по државниот [[Турски државен удар во 1960 година|удар во 1960 година]]. Во 1961 година се преселил во Германија и почнал да работи како визитинг професор на Универзитетот во Франкфурт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200703/the.third.dimension.htm|title=The Third Dimension|last=Richard Covington|date=May–June 2007|work=Saudi Aramco World|accessdate=2023-08-23|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225234826/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200703/the.third.dimension.htm|url-status=dead}}</ref> Назначен е за професор на Универзитетот во 1965 година. Неговото истражување во Франкфурт се фокусираше на [[Златно време на исламот|Златното доба на науката на исламот]]. Во 1982 година, Сезгин го основал Институтот за историја на арапските исламски науки. Денес Институтот ја содржи најсеопфатната збирка текстови за историјата на арапско-исламската наука во светот. Во 1983 година, Сезгин, исто така, основал уникатен музеј во рамките на институтот, собирајќи повеќе од 800 реплики на историски научни инструменти, алатки и мапи, кои главно припаѓаат на Златното доба на исламската наука. Многу сличен музеј бил отворен во 2008 година во Истанбул.<ref name="tdn">{{Наведени вести|title=Islam History of Science and Technology Needs to Speak|date=27 December 2008|work=Turkish Daily News}} The utility of a museum of replicas in an antiquarian field contaminated by fakes is discussed by Prof. Nir Shafir at the Internet web site ''Aeon'' in 2018 at https://aeon.co/essays/why-fake-miniatures-depicting-islamic-science-are-everywhere {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200216045104/https://aeon.co/essays/why-fake-miniatures-depicting-islamic-science-are-everywhere |date=2020-02-16 }}</ref> Во 1968 година, Сезгин пронашол четири досега непознати книги за ''аритметика'' на [[Диофант]] во [[Имам Реза|светилиштето на Имам Реза]] во светиот исламски град [[Мешхед|Машхад]] во североисточен [[Иран]]. == Публикации == Фуат Сезгин бил автор и уредник на бројни публикации. Неговото дело од 17 тома ''Geschichte des Arabischen Schrifttums'' (1967-2000) е камен-темелник за историјата на науката и технологијата во исламскиот свет. 5-тома ''Природни науки на исламот'' ги документира предметите во музејот во Франкфурт. Од 1984 година го уредуваше ''весникот за историја на арапско-исламската наука''. Сезгин тврдеше дека муслиманските морепловци стигнале до Америка до 1420 година, наведувајќи го како доказ натписот на картата и фактот дека високата надолжна прецизност на раните карти на Америка не би била постигната со помош на западната навигациска технологија.<ref>{{Наведување|last=Fuat Sezgin|year=2006|url=https://www.scribd.com/doc/8710396/The-PreColumbian-discovery-of-the-American-continent-by-muslim-seafarers|title=The Pre-Columbian Discovery of the American Continent by Muslim Seafarers}}</ref> == Награди == Сезгин доби неколку награди, вклучувајќи ја и [[Меѓународната награда на кралот Фајсал|меѓународната награда за исламски студии „Крал Фајсал“]] во 1978 година<ref name="kingFU">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200703/the.third.dimension.htm|title=The Third Dimension|last=Richard Covington|date=May–June 2007|work=Saudi Aramco World|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225234826/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200703/the.third.dimension.htm|archive-date=2018-12-25|accessdate=2023-08-23|url-status=dead}}</ref> и [[Орден за заслуги за Сојузна Република Германија|Орден за заслуги на Сојузна Република Германија]]. Тој е член на Турската академија на науките,<ref name="TUBA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuba.gov.tr/index_en.php?id=49|title=Turkish Academy of Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180129/http://www.tuba.gov.tr/index_en.php?id=49|archive-date=3 March 2016|accessdate=20 February 2010}}</ref> на Академијата на Кралството Мароко и на академиите за арапски јазик во Каиро, Дамаск и Багдад. == Препознавање == На 24 септември 2012 година, [[Мелих Ѓокчек]], градоначалник на општина Митрополитот Анкара, објави дека плоштадот во [[Анкара]] бил именуван во чест на Фуат Сезгин. Релјефот од него создаден од уметникот Аслан Башпинар на плоштадот бил откриен истиот ден во присуство на Фуат Сезгин и неговата сопруга Урсула од страна на градоначалникот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.sondakika.com/haber/haber-prof-dr-fuat-sezgin-adina-yapilan-aniti-kendisi-3963072/|title=Prof. Dr. Fuat Sezgin Adına Yapılan Anıtı Kendisi Açtı|date=24 September 2012|work=Son Dakika|access-date=24 September 2012|language=tr|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225234830/https://www.sondakika.com/haber/haber-prof-dr-fuat-sezgin-adina-yapilan-aniti-kendisi-3963072/%20|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20100201182256/http://web.uni-frankfurt.de/fb13/igaiw/ Institut für Geschichte der Arabisch-Islamischen Wissenschaften] (на германски) * [https://web.archive.org/web/20101108173954/http://web.uni-frankfurt.de/fb13/igaiw/museum/museum.html Музеј во Франкфурт] * [https://web.archive.org/web/20100302223742/http://web.uni-frankfurt.de/fb13/igaiw/publication/publication.html Список на публикации на Фуат Сезгин] * [http://www.scienceinislam.com Технологијата и науката во исламот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201126155752/http://www.scienceinislam.com/ |date=2020-11-26 }} * [http://www.ibtav.org/index.php?lang=en Проф.] [http://www.ibtav.org/index.php?lang=en д-р Фуат Сезгин Истражувачка фондација за историјата на науката во исламот] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сезгин, Фуат}} [[Категорија:Носители на Заповедничкиот крст на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Починати во 2018 година]] [[Категорија:Родени во 1924 година]] [[Категорија:Турски Курдистан]] [[Категорија:Историчари на науката]] [[Категорија:Луѓе од Битлис]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] 3dnm9doks9lo19kkpqf9yqri5gie0vx Кралство Израел (Самарија) 0 1330489 5625375 5624395 2026-09-08T15:51:58Z Gurther 105215 5625375 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = 𐤉𐤔𐤓𐤀𐤋<ref> * {{cite book |last=Rollston |first=Chris A. |author-link=Christopher Rollston |title=Writing and Literacy in the World of Ancient Israel: Epigraphic Evidence from the Iron Age |year=2010 |publisher=Society of Biblical Literature |url=https://books.google.com/books?id=kx9Uke_IfloC&pg=PA52 |pages=52–54 |isbn=978-1-58983-107-0 }} * {{cite book |last=Compston |first=Herbert F. B. |title=The Inscription on the Stele of Méšaʿ |year=1919 |url=http://en.wikisource.org/wiki/The_Inscription_on_the_Stele_of_M%C3%A9%C5%A1a%CA%BF }}</ref> | conventional_long_name = Кралство Израел | status = Кралство | era = [[Железно време]] | status_text = <!--- A free text to describe status the top of the infobox. Use sparingly. ---> | empire = <!--- The empire or country to which the entity was in a state of dependency ---> | government_type = [[Монархија]] | title_leader = [[Kings of Israel and Judah|King]] | leader2 = | year_leader2 = | s1 = | year_start = {{Circa|930 п.н.е.}} | year_end = {{Circa|720 п.н.е.}} | event_end = Асириски прогон | image_map = Kingdoms around Israel 830 map.svg | image_map_alt = | image_map_caption = Карта на Јужен Левант во 9 век п.н.е., Израел е означен со сино | capital = {{ubl|[[Сихем]] <small>({{Circa|900 п.н.е.}})</small>|[[Пенуел]] <small>(900–909)</small>|Тирза <small>(909–880)</small>|[[Самарија (древен град)|Самарија]] <small>(880–c. 720)</small>}} | common_languages = [[Библиски хебрејски]], [[Израелски хебрејски]] | religion = | demonym = | area_rank = | today = {{ubl|[[Израел]]|[[Држава Палестина|Палестина]]|[[Јордан]]|[[Либан]]|[[Сирија]]}} }} '''Кралство Израел''' ([[Библиски хебрејски јазик|библиски хебрејски]]: מַמְלֶכֶת יִשְׂרָאֵל) познато и како '''Кралство Самарија''' или '''Кралство Северен Израел''' ― [[Евреи|еврејска]] држава на [[Блискиот Исток]] која постоела од крајот на X до крајот на VIII век п.н.е. Кралството ги опфаќало регионите [[Самарија]], [[Галилеја]] и делови од Трансјорданската висорамнина. Главен град, во најголем дел од постоењето, била Самарија (денешна Севастија). Според [[Стариот завет]], по распаѓањето на [[Кралство Израел (обединета монархија)|Обединетото Кралство Израел]] на чие чело бил кралот [[Давид]] и неговиот син [[Соломон]], се оформиле две држави: Кралство Израел на север и [[Јудејско Царство|Кралство Јудеја]] на југ. Сепак, многу историчари и археолози не веруваат дека постоело Обединетото Кралство на начин како што е прикажано во Библијата.<ref group="Notes" name="United Monarchy debated">The debate is described in Amihai Mazar, "Archaeology and the Biblical Narrative: The Case of the United Monarchy" (see bibliography), p.29 fn.2: "For conservative approaches defining the United Monarchy as a state “from Dan to Beer Sheba” including “conquered kingdoms” (Ammon, Moab, Edom) and “spheres of influence” in Geshur and Hamath cf. e.g. Ahlström (1993), 455–542; Meyers (1998); Lemaire (1999); Masters (2001); Stager (2003); Rainey (2006), 159–168; Kitchen (1997); Millard (1997; 2008). For a total denial of the historicity of the United Monarchy cf. e.g. Davies (1992), 67–68; others suggested a ‘chiefdom’ comprising a small region around Jerusalem, cf. Knauf (1997), 81–85; Niemann (1997), 252–299 and Finkelstein (1999). For a ‘middle of the road’ approach suggesting a United Monarchy of larger territorial scope though smaller than the biblical description cf.e.g. Miller (1997); Halpern (2001), 229–262; Liverani (2005), 92–101. The latter recently suggested a state comprising the territories of Judah and Ephraim during the time of David, that was subsequently enlarged to include areas of northern Samaria and influence areas in the Galilee and Transjordan. Na’aman (1992; 1996) once accepted the basic biography of David as authentic and later rejected the United Monarchy as a state, cf. id. (2007), 401–402".</ref> Кралството Израел, околу 720 г.п.н.е. било освоено од [[Новоасирско Царство|Новоасирското Царство]].{{Sfn|Hasegawa|Levin|Radner|2018}} Записите на [[Саргон II]] од [[Асирија]] укажуваат дека тој во Месопотамија<ref>{{Наведено списание|last=Younger|first=K. Lawson|date=1998|title=The Deportations of the Israelites|url=https://www.jstor.org/stable/3266980|journal=Journal of Biblical Literature|volume=117|issue=2|pages=201–227|doi=10.2307/3266980|issn=0021-9231|jstor=3266980}}</ref>депортирал 27.290 Израелци - околу една петтина од населението од Кралството Израел.<ref name="fink">Finkelstein, Israel; Silberman, Neil Asher (2002) ''The Bible Unearthed : Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts'', Simon & Schuster, {{ISBN|978-0-684-86912-4}}</ref> Некои Израелци побегнале во јужното Јудејско Кралство,<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Finkelstein|first=Israel|date=2015-06-28|title=Migration of Israelites into Judah after 720 BCE: An Answer and an Update|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/zaw-2015-0011/html|journal=Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft|language=en|volume=127|issue=2|pages=188–206|doi=10.1515/zaw-2015-0011|issn=1613-0103}}</ref> а оние кои останале во Самарија, населени претежно околу [[планината Геризим]], станале познати како Самариќани.{{Sfn|Shen|Lavi|Kivisild|Chou|2004}} <ref name=":1" /> На териториите од освоеното кралство исто така се населиле Асирци и други народи.<ref name=":1">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/949151323|title=The forgotten kingdom : the archaeology and history of Northern Israel|last=Finkelstein|first=Israel|publisher=Society of Biblical Literature|year=2013|isbn=978-1-58983-910-6|pages=158|oclc=949151323}}</ref> == Историја == Во [[Кралство Израел (обединета монархија)|Обединетото Кралство Израел]] по смртта на кралот Соломон, на власт дошол неговиот син Ровоам (околу 931-913 п.н.е.). Библијата пишува дека поради преголемите даноци што ги барал новиот крал северните племиња од Обединетото Кралство се кренале на бунт. Набрзо, кралството било поделено на два дела: Јудејско Кралство на југ, каде што продолжила да владее Давидовата династија, и Кралство Израел на север, кое имало владетели од различни семејства. Постоењето на израелска држава на север е документирано во натписите од 9 век.{{Sfn|Dever|2017}} Важен владетел на Израел бил Омри (876-869 г.п.н.е.). По доаѓањето на власт, Омри основал нов главен град - Самарија. Оттогаш Самарија била политички центар на Израел. За време на династијата Омри, односите со Јудеја биле добри поради династичките бракови. Асирските извори Израел го нарекуваат како „домот на Омри“{{Sfn|Davies|2015}} што сведочи за важноста и моќта на овој крал. Богатството на Израел се одразува и во сојузот што кралството го склучил со богатиот феникиски град [[Тир]].(853 година п.н.е). „Црниот обелиск“ на Шалманесер III го спомнува Јеху, синот на Омри; и кралот Адад-Нирари III од Асирија, кој тргнал во поход во Левант во 803 година, ги споменува „земјата Хати и Амуру, градовите Тир и Сидон, [[Филистеја]], Едом, Арам и ''мат'' (земјата) на Ху-ум-ри“, или Омри.{{Sfn|Davies|2015}} Значајно е што Асирците воопшто не го спомнуваат [[Јудејско Царство|Кралството Јудеја]] пред крајот на 8 век, кога тоа веќе било асирски вазал: веројатно не стапиле во контакт со него, или можеби го сметале за вазал на Израел/Самарија или на Арам, или евентуално јужното кралство не постоело во овој период.{{Sfn|Davies|2015}} Самарија е едно од универзално најприфатените археолошки наоѓалишта од библискиот период.<ref>See Yohanan Aharoni, et al. (1993) ''The Macmillan Bible Atlas'', p. 94, Macmillan Publishing: New York; and Amihai Mazar (1992) ''The Archaeology of the Land of the Bible: 10,000 – 586 B.C.E'', p. 404, New York: Doubleday, see pp. 406-410 for discussion of archaeological significance of Shomron ([[Samaria (ancient city)|Samaria]]) under Omride Dynasty.</ref> Околу 850 пр.н.е., на [[Меша Стеле|Моавскиот камен]] е запишана победата на [[Моави|Моавското Кралство]] (во денешен [[Јордан]]), на чело со царот [[Меша]], над Кралството Израел, со кое раководеле [[Омри]] и неговиот син [[Ахав]].<ref>{{Bibleverse|2|Kings|3|HE}}</ref> Археолошките наоди, древните текстови од Блискиот Исток и библиските записи сведочат дека во времето на [[Династија Омрид|династијата Омриди]], Кралството Израел владеело со планинската Галилеја, со [[Тел Хазор|Хасор]] во горниот тек на Јордан, со големи делови од Трансјордан меѓу Арнон и [[Јармук]] и во крајбрежната рамнина на Шарон. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/949151323|title=The forgotten kingdom: the archaeology and history of Northern Israel|last=Finkelstein|first=Israel|year=2013|isbn=978-1-58983-910-6|pages=74|oclc=949151323}}</ref> == Библиски извори == [[Податотека:Israel_largest_extent.png|мини| Северното Кралство за време на [[Јеровоам II]]]] Традиционален извор за историјата на Кралството Израел е Taнах, напишана од автори од [[Ерусалим]], главен град на соперничкото кралство Јудеја; инспирирана од идеолошки и теолошки гледишта кои влијаат на наративот.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/949151323|title=The forgotten kingdom: the archaeology and history of Northern Israel|last=Finkelstein|first=Israel|year=2013|isbn=978-1-58983-910-6|pages=74|oclc=949151323}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Finkelstein, Israel (2013). </cite></ref> Анахронизмите, легендите и книжевните форми исто така влијаат на приказната. Се верува дека некои од настаните се запишани долго време по уништувањето на Кралството Израел. Според Библијата, постоело Обединето Кралство Израел ([[Кралство Израел (обединета монархија)|Обединета монархија]]), управувано од [[Ерусалим]] од [[Давид]] и неговиот син [[Соломон]], по чија смрт Израел и [[Јудејско Царство|Јудеја]] се разделиле на две кралства. === Односите меѓу кралствата Израел и Јудеја === Според Библијата, во првите шеесет години по расколот, кралевите на Јудеја се обидувале повторно да ја воспостават својата власт над северното кралство и меѓу нив имало вечна војна. Во следните осумдесет години, немало отворен конфликт меѓу нив, бидејќи, во најголем дел, Јудеја била во воен сојуз со [[Арам-Дамаск]], отворајќи северен фронт против Израел.{{Sfn|Roberts|2016}} Конфликтот меѓу Израел и Јудеја бил привремено решен кога [[Јосафат]], крал на Јудеја, склучил брак жена од владејачката династија на Израел. Подоцна, синот и наследникот на Јосафат, [[Јорам од Јуда|Јорам од Јудеја]], се оженил со ќерката на Ахав, [[Аталија|Готолија]], и го зацврстил сојузот. {{Sfn|Roberts|2016}} Династијата на Омри била соборена со крвав бунт, веројатно потпомогнат од Асирците. Бунтот го започнал еден од генералите на Омри, Јуј, кој го убил целото семејство на Омри и основал нова династија која ќе владее со Израел следните сто години. Најважен настан за време на владеењето на оваа династија е конфликтот со Дамаск за трговските патишта.{{Sfn|Roberts|2016}} === Династијата Јуј и слабеење на кралството === Причината за падот на династијата на Јуј е најверојатно воената акција на асирскиот крал [[Тиглат-Пилесер III]]. Во периодот од 745 до 722 година п.н.е., Израел бил зафатен со внатрешни немири придружени со чести узурпации на кралскиот престол. Кралот на Израел, Менаим во ова време му плаќал данок на кралот на Асирија. За возврат, асирскиот крал му помогнал на Менаим да дојде до власт. Крвавите обиди на Менаим да собере пари за Асирија довеле до негов атентат. На престолот седнал Фекај кој стапил во сојуз со стариот противник на Асирија, Дамаск. Кон сојузот се приклучил и Едом. Нивна цел било да создадат антиасирски блок кој ќе ги контролира клучните точки на трговијата.{{Sfn|Roberts|2016}} === Падот на кралството === [[Податотека:Black_Obelisk,_Jewish_delegation_to_Shalmaneser_III.png|мини| Делегација на Јуј кај Шалманесер III, Црн обелиск, 841–840 п.н.е.|лево|201x201пкс]] Во в. 732 пр.н.е., израелскиот цар Фекај, додека бил во сојуз со [[Резин]], [[Арам (библиски регион)|арамскиот]] цар, му се заканувал [[Ерусалим|на Ерусалим]]. [[Ахаз]], јудејскиот крал, побарал помош од [[Тиглат-Пилесер III|Тиглат-Пилесар III]], [[Асирија|асирскиот]] цар. Откако Ахаз му платил на Тиглат-Палесер,<ref>{{Bibleverse|2|Kings|16:7-9|NIV}}</ref> Тиглат-Палесер ги ограбил Дамаск и Израел, припојувајќи ги Арам<ref name="Grabbe">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ancientisraelwha00grab|title=Ancient Israel: What Do We Know and How Do We Know It?|last=Lester L. Grabbe|date=2007|publisher=T&T Clark|isbn=978-05-67-11012-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/ancientisraelwha00grab/page/n154 134]|url-access=limited}}</ref> и територијата на племињата на Рувим, Гад и Манасија во Галад. Луѓето од овие племиња, како и водачот на Рувим, биле заробени и преселени во регионот на басенот на [[Хабур|реката Хабур]].( {{Bibleverse|1 Chronicles|5:26}} ). Тиглат-Пилесер ја зазел и територијата на израелското племе [[Нефтали (племе)|Нафтали]] и градот [[Јаноха|Јаноа]] во [[Ефраим]], а во областа Нафтали бил поставен асирски управител. Според {{Bibleverse|2 Kings|16:9}} и {{Bibleverse|2 Kings|15:29}}, населението од Арам и анектираниот дел од Израел било депортирано во Асирија. [[Податотека:Jehu-Obelisk-cropped.jpg|мини| Почит на кралот на Северното Кралство „ Јеху од народот на земјата Омри “ ( {{Langx|akk|𒅀𒌑𒀀 𒈥 𒄷𒌝𒊑𒄿}} </link> ) како што е прикажано на црниот обелиск на Шалманесер III, 841–840 п.н.е. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zMOqCwAAQBAJ&pg=PA65|title=Neo-Assyrian Historical Inscriptions and Syria-Palestine: Israelite/Judean-Tyrian-Damascene Political and Commercial Relations in the Ninth-Eighth Centuries BCE|last=Kuan|first=Jeffrey Kah-Jin|date=2016|publisher=Wipf and Stock Publishers|isbn=978-1-4982-8143-0|pages=64–66|language=en}}</ref> Ова е „единствениот приказ што го имаме во древната блискоисточна уметност на израелски или јудејски монарх“. <ref name="AD">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uRKU0YXBWtgC&pg=PA127|title=Assyrian Reliefs from the Palace of Ashurnasirpal II: A Cultural Biography|last=Cohen|first=Ada|last2=Kangas|first2=Steven E.|date=2010|publisher=UPNE|isbn=978-1-58465-817-7|page=127|language=en}}</ref>]] Остатокот од Северното Кралство Израел и понатаму постоело како независно кралство до околу 720 г.п.н.е. Тогаш повторно било нападнато од [[Асирија]], и остатокот од населението било депортирано. За време на тригодишната опсада на [[Самарија (древен град)|Самарија]] од страна на Асирците, [[Шалманесер В|Шалманесер V]] умрел, а него го наследил [[Саргон II од Асирија|Саргон II]], кој самиот вака го запишал заземањето на градот: „Самарија, ја погледнав, ја заробив; 27.280 луѓе кои живееја таму ги однесов“ во Асирија. Така, околу 720 година пр.н.е., по два века, завршило царството на десетте племиња. Некои од израелските заробеници биле преселени во регионот Хабур, а останатите во земјата на [[Мидијци|Мидијците]], со што се формирале хебрејски заедници во [[Екбатана]] и [[Бесни|Рагес]]. Во [[Книга Товит|Книгата Товит]] пишува и дека Саргон однел други заробеници од северното кралство во асирскиот главен град Ниневија. Хебрејската Библија наведува дека населението кое било протерано од Кралството Израел станало познато како [[Десет изгубени племиња|Десетте изгубени племиња]]. Јудејското Кралство продолжило да постои како независна држава до 586 г.п.н.е., кога било освоено од [[Нововавилонско Царство|Нововавилонското Царство]]. ==== Самариќанска верзија ==== Самариќанските преданија велат дека мнозинство од населението на Северното Кралство Израел останало таму по прогонството, меѓу кои и племињата на Нафтали, Менасија, Венјамин и Леви - како родоначалници на современите Самариќани. Во книгата ''Откопаната Библија'' (''The Bible Unearthed)'', израелските автори Израел Финкелштајн и Нил Ашер Силберман проценуваат дека само една петтина (околу 40.000) од населението од Северното Кралство Израел всушност биле исселени вон областа за време на двата периода на депортација од [[Тиглат-Пилесер III]] и [[Саргон II]].<ref name="fink">Finkelstein, Israel; Silberman, Neil Asher (2002) ''The Bible Unearthed : Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts'', Simon & Schuster, {{ISBN|978-0-684-86912-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-684-86912-4|978-0-684-86912-4]]</ref> {{Rp|221}}Многу израелски племиња од Северното Кралство исто така побегнале на југ во Кралството Јудеја; се чини дека Ерусалим петкратно се зголемил во овој период, и од царот [[Езекија]] било побарано да изгради нов ѕид и да обезбеди нов извор на вода за [[Силван]].<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Finkelstein|first=Israel|date=2015-06-28|title=Migration of Israelites into Judah after 720 BCE: An Answer and an Update|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/zaw-2015-0011/html|journal=Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft|language=en|volume=127|issue=2|pages=188–206|doi=10.1515/zaw-2015-0011|issn=1613-0103}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFinkelstein2015">Finkelstein, Israel (28 June 2015). </cite></ref> ==== Запишана историја ==== [[Податотека:Black_Obelisk_side_4_Jewish_delegation.jpg|мини| Дел од подароците на израелската делегација на кралот Јуј, Црн Обелиск, 841–840 п.н.е. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/babelbibl00deli/babelbibl00deli#page/78/mode/1up|title=Babel and Bible;|last=Delitzsch|first=Friedrich|last2=McCormack|first2=Joseph|last3=Carruth|first3=William Herbert|last4=Robinson|first4=Lydia Gillingham|date=1906|publisher=Chicago, The Open court publishing company|page=78}}</ref>]] [[Податотека:Deportation_of_Jews_by_Assyrians.svg|десно|мини| Депортација на Северното Кралство од страна на [[Асирија|Асирската империја]]]] === Религија === Во Кралството Израел во религиозна смисла имало два главни тренда. Еден тренд, обожавањето на [[Јехова|Јахве]]. Но, Хебрејската Библија наведува дека дел од населението во Кралството Израел исто така го обожавале [[Баал|Вал]] - опишано во Библијата ({{Bibleverse|1 Kings|16:31}} ) и во Циклусот Вал откриен во [[Угарит]].<ref name="auto">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/44174114|title=The religion of ancient Israel|last=Miller|first=Patrick D.|date=2000|publisher=SPCK|isbn=978-0-664-22145-4|location=London|oclc=44174114}}</ref> Хебрејската Библија исто така наведува дека [[Ахав]] го дозволил култнотото обожување на Вал. Неговата сопруга Језавела била ќерка на [[Феникија|феникискиот]] цар од [[Тир, Либан|Тир]] и приврзаник на обожувањето на Вал ( {{Bibleverse|1 Kings|16:31}} ). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/8675-jezebel|title=JEZEBEL - JewishEncyclopedia.com|work=www.jewishencyclopedia.com}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=xKf2CQAAQBAJ&pg=PA72|title=The History of Ancient Israel|last=Davies|first=Philip|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2015|isbn=978-0-567-65582-0}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mog6DwAAQBAJ&pg=PA338|title=Beyond the Texts: An Archaeological Portrait of Ancient Israel and Judah|last=Dever|first=William|publisher=SBL Press|year=2017|isbn=978-0-88414-217-1}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Jwh2DwAAQBAJ|title=The Last Days of the Kingdom of Israel|publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG|year=2018|isbn=978-3-11-056660-4|editor-last=Hasegawa|editor-first=Shuichi|editor-last2=Levin|editor-first2=Christoph|editor-last3=Radner|editor-first3=Karen}} * {{Наведена книга|title=One God – One Cult – One Nation: Archaeological and Biblical Perspectives|last=Mazar|first=Amihai|publisher=Walter de Gruyter|year=2010|isbn=978-3-11-022358-3|editor-last=Kratz|editor-first=Reinhard G.|chapter=Archaeology and the Biblical Narrative: The Case of the United Monarchy|editor-last2=Spieckermann|editor-first2=Hermann|chapter-url=https://books.google.com/books?id=oCqSZdoWZMkC&pg=PA29}} * {{Наведена книга|title=The Wiley Blackwell Companion to Ancient Israel|last=Roberts|first=J. J. M.|publisher=John Wiley & Sons|year=2016|isbn=978-0-470-65677-8|editor-last=Niditch|editor-first=Susan|pages=197–212|chapter=The Divided Monarchy|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-eMACgAAQBAJ&pg=PA197}} * {{Наведено списание|last=Shen|first=Peidong|last2=Lavi|first2=Tal|last3=Kivisild|first3=Toomas|last4=Chou|first4=Vivian|last5=Sengun|first5=Deniz|last6=Gefel|first6=Dov|last7=Shpirer|first7=Issac|last8=Woolf|first8=Eilon|last9=Hillel|first9=Jossi|date=2004|title=Reconstruction of patrilineages and matrilineages of Samaritans and other Israeli populations from Y-Chromosome and mitochondrial DNA sequence Variation|url=http://dx.doi.org/10.1002/humu.20077|journal=Human Mutation|volume=24|issue=3|pages=248–260|doi=10.1002/humu.20077|issn=1059-7794|pmid=15300852}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20120422073946/http://www.aboutisrael.co.il/ За Израел - Информативниот центар за Израел] * [https://web.archive.org/web/20110929031543/http://www.dinur.org/resources/resourceCategoryDisplay.aspx?categoryID=411 Библиска историја] . Ресурсен центар за еврејска историја - проект на Центарот Динур за истражување во еврејската историја, Хебрејскиот универзитет во Ерусалим * [http://www.complete-bible-genealogy.com/judah_israel_kings.htm Комплетна библиска генеалогија] Синхронизирана табела на кралевите на Израел и Јуда [[Категорија:Поранешни монархии во Азија]] [[Категорија:Царства (библиски книги)]] [[Категорија:Престаноци во 8 век п.н.е.]] [[Категорија:Древен Израел и Јудеја]] qkhp3tcbg1p4njb00coxbdaa0tvutsg 5625376 5625375 2026-09-08T15:52:22Z Gurther 105215 5625376 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}{{Infobox former country | native_name = 𐤉𐤔𐤓𐤀𐤋<ref> * {{cite book |last=Rollston |first=Chris A. |author-link=Christopher Rollston |title=Writing and Literacy in the World of Ancient Israel: Epigraphic Evidence from the Iron Age |year=2010 |publisher=Society of Biblical Literature |url=https://books.google.com/books?id=kx9Uke_IfloC&pg=PA52 |pages=52–54 |isbn=978-1-58983-107-0 }} * {{cite book |last=Compston |first=Herbert F. B. |title=The Inscription on the Stele of Méšaʿ |year=1919 |url=http://en.wikisource.org/wiki/The_Inscription_on_the_Stele_of_M%C3%A9%C5%A1a%CA%BF }}</ref> | conventional_long_name = Кралство Израел | status = Кралство | era = [[Железно време]] | status_text = <!--- A free text to describe status the top of the infobox. Use sparingly. ---> | empire = <!--- The empire or country to which the entity was in a state of dependency ---> | government_type = [[Монархија]] | title_leader = [[Kings of Israel and Judah|King]] | leader2 = | year_leader2 = | s1 = | year_start = {{Circa|930 п.н.е.}} | year_end = {{Circa|720 п.н.е.}} | event_end = Асириски прогон | image_map = Kingdoms around Israel 830 map.svg | image_map_alt = | image_map_caption = Карта на Јужен Левант во 9 век п.н.е., Израел е означен со сино | capital = {{ubl|[[Сихем]] <small>({{Circa|900 п.н.е.}})</small>|[[Пенуел]] <small>(900–909)</small>|Тирза <small>(909–880)</small>|[[Самарија (древен град)|Самарија]] <small>(880–c. 720)</small>}} | common_languages = [[Библиски хебрејски]], [[Израелски хебрејски]] | religion = | demonym = | area_rank = | today = {{ubl|[[Израел]]|[[Држава Палестина|Палестина]]|[[Јордан]]|[[Либан]]|[[Сирија]]}} }} '''Кралство Израел''' ([[Библиски хебрејски јазик|библиски хебрејски]]: מַמְלֶכֶת יִשְׂרָאֵל) познато и како '''Кралство Самарија''' или '''Кралство Северен Израел''' ― [[Евреи|еврејска]] држава на [[Блискиот Исток]] која постоела од крајот на X до крајот на VIII век п.н.е. Кралството ги опфаќало регионите [[Самарија]], [[Галилеја]] и делови од Трансјорданската висорамнина. Главен град, во најголем дел од постоењето, била Самарија (денешна Севастија). Според [[Стариот завет]], по распаѓањето на [[Кралство Израел (обединета монархија)|Обединетото Кралство Израел]] на чие чело бил кралот [[Давид]] и неговиот син [[Соломон]], се оформиле две држави: Кралство Израел на север и [[Јудејско Царство|Кралство Јудеја]] на југ. Сепак, многу историчари и археолози не веруваат дека постоело Обединетото Кралство на начин како што е прикажано во Библијата.<ref group="Notes" name="United Monarchy debated">The debate is described in Amihai Mazar, "Archaeology and the Biblical Narrative: The Case of the United Monarchy" (see bibliography), p.29 fn.2: "For conservative approaches defining the United Monarchy as a state “from Dan to Beer Sheba” including “conquered kingdoms” (Ammon, Moab, Edom) and “spheres of influence” in Geshur and Hamath cf. e.g. Ahlström (1993), 455–542; Meyers (1998); Lemaire (1999); Masters (2001); Stager (2003); Rainey (2006), 159–168; Kitchen (1997); Millard (1997; 2008). For a total denial of the historicity of the United Monarchy cf. e.g. Davies (1992), 67–68; others suggested a ‘chiefdom’ comprising a small region around Jerusalem, cf. Knauf (1997), 81–85; Niemann (1997), 252–299 and Finkelstein (1999). For a ‘middle of the road’ approach suggesting a United Monarchy of larger territorial scope though smaller than the biblical description cf.e.g. Miller (1997); Halpern (2001), 229–262; Liverani (2005), 92–101. The latter recently suggested a state comprising the territories of Judah and Ephraim during the time of David, that was subsequently enlarged to include areas of northern Samaria and influence areas in the Galilee and Transjordan. Na’aman (1992; 1996) once accepted the basic biography of David as authentic and later rejected the United Monarchy as a state, cf. id. (2007), 401–402".</ref> Кралството Израел, околу 720 г.п.н.е. било освоено од [[Новоасирско Царство|Новоасирското Царство]].{{Sfn|Hasegawa|Levin|Radner|2018}} Записите на [[Саргон II]] од [[Асирија]] укажуваат дека тој во Месопотамија<ref>{{Наведено списание|last=Younger|first=K. Lawson|date=1998|title=The Deportations of the Israelites|url=https://www.jstor.org/stable/3266980|journal=Journal of Biblical Literature|volume=117|issue=2|pages=201–227|doi=10.2307/3266980|issn=0021-9231|jstor=3266980}}</ref>депортирал 27.290 Израелци - околу една петтина од населението од Кралството Израел.<ref name="fink">Finkelstein, Israel; Silberman, Neil Asher (2002) ''The Bible Unearthed : Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts'', Simon & Schuster, {{ISBN|978-0-684-86912-4}}</ref> Некои Израелци побегнале во јужното Јудејско Кралство,<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Finkelstein|first=Israel|date=2015-06-28|title=Migration of Israelites into Judah after 720 BCE: An Answer and an Update|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/zaw-2015-0011/html|journal=Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft|language=en|volume=127|issue=2|pages=188–206|doi=10.1515/zaw-2015-0011|issn=1613-0103}}</ref> а оние кои останале во Самарија, населени претежно околу [[планината Геризим]], станале познати како Самариќани.{{Sfn|Shen|Lavi|Kivisild|Chou|2004}} <ref name=":1" /> На териториите од освоеното кралство исто така се населиле Асирци и други народи.<ref name=":1">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/949151323|title=The forgotten kingdom : the archaeology and history of Northern Israel|last=Finkelstein|first=Israel|publisher=Society of Biblical Literature|year=2013|isbn=978-1-58983-910-6|pages=158|oclc=949151323}}</ref> == Историја == Во [[Кралство Израел (обединета монархија)|Обединетото Кралство Израел]] по смртта на кралот Соломон, на власт дошол неговиот син Ровоам (околу 931-913 п.н.е.). Библијата пишува дека поради преголемите даноци што ги барал новиот крал северните племиња од Обединетото Кралство се кренале на бунт. Набрзо, кралството било поделено на два дела: Јудејско Кралство на југ, каде што продолжила да владее Давидовата династија, и Кралство Израел на север, кое имало владетели од различни семејства. Постоењето на израелска држава на север е документирано во натписите од 9 век.{{Sfn|Dever|2017}} Важен владетел на Израел бил Омри (876-869 г.п.н.е.). По доаѓањето на власт, Омри основал нов главен град - Самарија. Оттогаш Самарија била политички центар на Израел. За време на династијата Омри, односите со Јудеја биле добри поради династичките бракови. Асирските извори Израел го нарекуваат како „домот на Омри“{{Sfn|Davies|2015}} што сведочи за важноста и моќта на овој крал. Богатството на Израел се одразува и во сојузот што кралството го склучил со богатиот феникиски град [[Тир]].(853 година п.н.е). „Црниот обелиск“ на Шалманесер III го спомнува Јеху, синот на Омри; и кралот Адад-Нирари III од Асирија, кој тргнал во поход во Левант во 803 година, ги споменува „земјата Хати и Амуру, градовите Тир и Сидон, [[Филистеја]], Едом, Арам и ''мат'' (земјата) на Ху-ум-ри“, или Омри.{{Sfn|Davies|2015}} Значајно е што Асирците воопшто не го спомнуваат [[Јудејско Царство|Кралството Јудеја]] пред крајот на 8 век, кога тоа веќе било асирски вазал: веројатно не стапиле во контакт со него, или можеби го сметале за вазал на Израел/Самарија или на Арам, или евентуално јужното кралство не постоело во овој период.{{Sfn|Davies|2015}} Самарија е едно од универзално најприфатените археолошки наоѓалишта од библискиот период.<ref>See Yohanan Aharoni, et al. (1993) ''The Macmillan Bible Atlas'', p. 94, Macmillan Publishing: New York; and Amihai Mazar (1992) ''The Archaeology of the Land of the Bible: 10,000 – 586 B.C.E'', p. 404, New York: Doubleday, see pp. 406-410 for discussion of archaeological significance of Shomron ([[Samaria (ancient city)|Samaria]]) under Omride Dynasty.</ref> Околу 850 пр.н.е., на [[Меша Стеле|Моавскиот камен]] е запишана победата на [[Моави|Моавското Кралство]] (во денешен [[Јордан]]), на чело со царот [[Меша]], над Кралството Израел, со кое раководеле [[Омри]] и неговиот син [[Ахав]].<ref>{{Bibleverse|2|Kings|3|HE}}</ref> Археолошките наоди, древните текстови од Блискиот Исток и библиските записи сведочат дека во времето на [[Династија Омрид|династијата Омриди]], Кралството Израел владеело со планинската Галилеја, со [[Тел Хазор|Хасор]] во горниот тек на Јордан, со големи делови од Трансјордан меѓу Арнон и [[Јармук]] и во крајбрежната рамнина на Шарон. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/949151323|title=The forgotten kingdom: the archaeology and history of Northern Israel|last=Finkelstein|first=Israel|year=2013|isbn=978-1-58983-910-6|pages=74|oclc=949151323}}</ref> == Библиски извори == [[Податотека:Israel_largest_extent.png|мини| Северното Кралство за време на [[Јеровоам II]]]] Традиционален извор за историјата на Кралството Израел е Taнах, напишана од автори од [[Ерусалим]], главен град на соперничкото кралство Јудеја; инспирирана од идеолошки и теолошки гледишта кои влијаат на наративот.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/949151323|title=The forgotten kingdom: the archaeology and history of Northern Israel|last=Finkelstein|first=Israel|year=2013|isbn=978-1-58983-910-6|pages=74|oclc=949151323}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true">Finkelstein, Israel (2013). </cite></ref> Анахронизмите, легендите и книжевните форми исто така влијаат на приказната. Се верува дека некои од настаните се запишани долго време по уништувањето на Кралството Израел. Според Библијата, постоело Обединето Кралство Израел ([[Кралство Израел (обединета монархија)|Обединета монархија]]), управувано од [[Ерусалим]] од [[Давид]] и неговиот син [[Соломон]], по чија смрт Израел и [[Јудејско Царство|Јудеја]] се разделиле на две кралства. === Односите меѓу кралствата Израел и Јудеја === Според Библијата, во првите шеесет години по расколот, кралевите на Јудеја се обидувале повторно да ја воспостават својата власт над северното кралство и меѓу нив имало вечна војна. Во следните осумдесет години, немало отворен конфликт меѓу нив, бидејќи, во најголем дел, Јудеја била во воен сојуз со [[Арам-Дамаск]], отворајќи северен фронт против Израел.{{Sfn|Roberts|2016}} Конфликтот меѓу Израел и Јудеја бил привремено решен кога [[Јосафат]], крал на Јудеја, склучил брак жена од владејачката династија на Израел. Подоцна, синот и наследникот на Јосафат, [[Јорам од Јуда|Јорам од Јудеја]], се оженил со ќерката на Ахав, [[Аталија|Готолија]], и го зацврстил сојузот. {{Sfn|Roberts|2016}} Династијата на Омри била соборена со крвав бунт, веројатно потпомогнат од Асирците. Бунтот го започнал еден од генералите на Омри, Јуј, кој го убил целото семејство на Омри и основал нова династија која ќе владее со Израел следните сто години. Најважен настан за време на владеењето на оваа династија е конфликтот со Дамаск за трговските патишта.{{Sfn|Roberts|2016}} === Династијата Јуј и слабеење на кралството === Причината за падот на династијата на Јуј е најверојатно воената акција на асирскиот крал [[Тиглат-Пилесер III]]. Во периодот од 745 до 722 година п.н.е., Израел бил зафатен со внатрешни немири придружени со чести узурпации на кралскиот престол. Кралот на Израел, Менаим во ова време му плаќал данок на кралот на Асирија. За возврат, асирскиот крал му помогнал на Менаим да дојде до власт. Крвавите обиди на Менаим да собере пари за Асирија довеле до негов атентат. На престолот седнал Фекај кој стапил во сојуз со стариот противник на Асирија, Дамаск. Кон сојузот се приклучил и Едом. Нивна цел било да создадат антиасирски блок кој ќе ги контролира клучните точки на трговијата.{{Sfn|Roberts|2016}} === Падот на кралството === [[Податотека:Black_Obelisk,_Jewish_delegation_to_Shalmaneser_III.png|мини| Делегација на Јуј кај Шалманесер III, Црн обелиск, 841–840 п.н.е.|лево|201x201пкс]] Во в. 732 пр.н.е., израелскиот цар Фекај, додека бил во сојуз со [[Резин]], [[Арам (библиски регион)|арамскиот]] цар, му се заканувал [[Ерусалим|на Ерусалим]]. [[Ахаз]], јудејскиот крал, побарал помош од [[Тиглат-Пилесер III|Тиглат-Пилесар III]], [[Асирија|асирскиот]] цар. Откако Ахаз му платил на Тиглат-Палесер,<ref>{{Bibleverse|2|Kings|16:7-9|NIV}}</ref> Тиглат-Палесер ги ограбил Дамаск и Израел, припојувајќи ги Арам<ref name="Grabbe">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ancientisraelwha00grab|title=Ancient Israel: What Do We Know and How Do We Know It?|last=Lester L. Grabbe|date=2007|publisher=T&T Clark|isbn=978-05-67-11012-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/ancientisraelwha00grab/page/n154 134]|url-access=limited}}</ref> и територијата на племињата на Рувим, Гад и Манасија во Галад. Луѓето од овие племиња, како и водачот на Рувим, биле заробени и преселени во регионот на басенот на [[Хабур|реката Хабур]].( {{Bibleverse|1 Chronicles|5:26}} ). Тиглат-Пилесер ја зазел и територијата на израелското племе [[Нефтали (племе)|Нафтали]] и градот [[Јаноха|Јаноа]] во [[Ефраим]], а во областа Нафтали бил поставен асирски управител. Според {{Bibleverse|2 Kings|16:9}} и {{Bibleverse|2 Kings|15:29}}, населението од Арам и анектираниот дел од Израел било депортирано во Асирија. [[Податотека:Jehu-Obelisk-cropped.jpg|мини| Почит на кралот на Северното Кралство „ Јеху од народот на земјата Омри “ ( {{Langx|akk|𒅀𒌑𒀀 𒈥 𒄷𒌝𒊑𒄿}} </link> ) како што е прикажано на црниот обелиск на Шалманесер III, 841–840 п.н.е. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zMOqCwAAQBAJ&pg=PA65|title=Neo-Assyrian Historical Inscriptions and Syria-Palestine: Israelite/Judean-Tyrian-Damascene Political and Commercial Relations in the Ninth-Eighth Centuries BCE|last=Kuan|first=Jeffrey Kah-Jin|date=2016|publisher=Wipf and Stock Publishers|isbn=978-1-4982-8143-0|pages=64–66|language=en}}</ref> Ова е „единствениот приказ што го имаме во древната блискоисточна уметност на израелски или јудејски монарх“. <ref name="AD">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uRKU0YXBWtgC&pg=PA127|title=Assyrian Reliefs from the Palace of Ashurnasirpal II: A Cultural Biography|last=Cohen|first=Ada|last2=Kangas|first2=Steven E.|date=2010|publisher=UPNE|isbn=978-1-58465-817-7|page=127|language=en}}</ref>]] Остатокот од Северното Кралство Израел и понатаму постоело како независно кралство до околу 720 г.п.н.е. Тогаш повторно било нападнато од [[Асирија]], и остатокот од населението било депортирано. За време на тригодишната опсада на [[Самарија (древен град)|Самарија]] од страна на Асирците, [[Шалманесер В|Шалманесер V]] умрел, а него го наследил [[Саргон II од Асирија|Саргон II]], кој самиот вака го запишал заземањето на градот: „Самарија, ја погледнав, ја заробив; 27.280 луѓе кои живееја таму ги однесов“ во Асирија. Така, околу 720 година пр.н.е., по два века, завршило царството на десетте племиња. Некои од израелските заробеници биле преселени во регионот Хабур, а останатите во земјата на [[Мидијци|Мидијците]], со што се формирале хебрејски заедници во [[Екбатана]] и [[Бесни|Рагес]]. Во [[Книга Товит|Книгата Товит]] пишува и дека Саргон однел други заробеници од северното кралство во асирскиот главен град Ниневија. Хебрејската Библија наведува дека населението кое било протерано од Кралството Израел станало познато како [[Десет изгубени племиња|Десетте изгубени племиња]]. Јудејското Кралство продолжило да постои како независна држава до 586 г.п.н.е., кога било освоено од [[Нововавилонско Царство|Нововавилонското Царство]]. ==== Самариќанска верзија ==== Самариќанските преданија велат дека мнозинство од населението на Северното Кралство Израел останало таму по прогонството, меѓу кои и племињата на Нафтали, Менасија, Венјамин и Леви - како родоначалници на современите Самариќани. Во книгата ''Откопаната Библија'' (''The Bible Unearthed)'', израелските автори Израел Финкелштајн и Нил Ашер Силберман проценуваат дека само една петтина (околу 40.000) од населението од Северното Кралство Израел всушност биле исселени вон областа за време на двата периода на депортација од [[Тиглат-Пилесер III]] и [[Саргон II]].<ref name="fink">Finkelstein, Israel; Silberman, Neil Asher (2002) ''The Bible Unearthed : Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts'', Simon & Schuster, {{ISBN|978-0-684-86912-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-684-86912-4|978-0-684-86912-4]]</ref> {{Rp|221}}Многу израелски племиња од Северното Кралство исто така побегнале на југ во Кралството Јудеја; се чини дека Ерусалим петкратно се зголемил во овој период, и од царот [[Езекија]] било побарано да изгради нов ѕид и да обезбеди нов извор на вода за [[Силван]].<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Finkelstein|first=Israel|date=2015-06-28|title=Migration of Israelites into Judah after 720 BCE: An Answer and an Update|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/zaw-2015-0011/html|journal=Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft|language=en|volume=127|issue=2|pages=188–206|doi=10.1515/zaw-2015-0011|issn=1613-0103}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFinkelstein2015">Finkelstein, Israel (28 June 2015). </cite></ref> ==== Запишана историја ==== [[Податотека:Black_Obelisk_side_4_Jewish_delegation.jpg|мини| Дел од подароците на израелската делегација на кралот Јуј, Црн Обелиск, 841–840 п.н.е. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/babelbibl00deli/babelbibl00deli#page/78/mode/1up|title=Babel and Bible;|last=Delitzsch|first=Friedrich|last2=McCormack|first2=Joseph|last3=Carruth|first3=William Herbert|last4=Robinson|first4=Lydia Gillingham|date=1906|publisher=Chicago, The Open court publishing company|page=78}}</ref>]] [[Податотека:Deportation_of_Jews_by_Assyrians.svg|десно|мини| Депортација на Северното Кралство од страна на [[Асирија|Асирската империја]]]] === Религија === Во Кралството Израел во религиозна смисла имало два главни тренда. Еден тренд, обожавањето на [[Јехова|Јахве]]. Но, Хебрејската Библија наведува дека дел од населението во Кралството Израел исто така го обожавале [[Баал|Вал]] - опишано во Библијата ({{Bibleverse|1 Kings|16:31}} ) и во Циклусот Вал откриен во [[Угарит]].<ref name="auto">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/44174114|title=The religion of ancient Israel|last=Miller|first=Patrick D.|date=2000|publisher=SPCK|isbn=978-0-664-22145-4|location=London|oclc=44174114}}</ref> Хебрејската Библија исто така наведува дека [[Ахав]] го дозволил култнотото обожување на Вал. Неговата сопруга Језавела била ќерка на [[Феникија|феникискиот]] цар од [[Тир, Либан|Тир]] и приврзаник на обожувањето на Вал ( {{Bibleverse|1 Kings|16:31}} ). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/8675-jezebel|title=JEZEBEL - JewishEncyclopedia.com|work=www.jewishencyclopedia.com}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=xKf2CQAAQBAJ&pg=PA72|title=The History of Ancient Israel|last=Davies|first=Philip|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2015|isbn=978-0-567-65582-0}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=mog6DwAAQBAJ&pg=PA338|title=Beyond the Texts: An Archaeological Portrait of Ancient Israel and Judah|last=Dever|first=William|publisher=SBL Press|year=2017|isbn=978-0-88414-217-1}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Jwh2DwAAQBAJ|title=The Last Days of the Kingdom of Israel|publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG|year=2018|isbn=978-3-11-056660-4|editor-last=Hasegawa|editor-first=Shuichi|editor-last2=Levin|editor-first2=Christoph|editor-last3=Radner|editor-first3=Karen}} * {{Наведена книга|title=One God – One Cult – One Nation: Archaeological and Biblical Perspectives|last=Mazar|first=Amihai|publisher=Walter de Gruyter|year=2010|isbn=978-3-11-022358-3|editor-last=Kratz|editor-first=Reinhard G.|chapter=Archaeology and the Biblical Narrative: The Case of the United Monarchy|editor-last2=Spieckermann|editor-first2=Hermann|chapter-url=https://books.google.com/books?id=oCqSZdoWZMkC&pg=PA29}} * {{Наведена книга|title=The Wiley Blackwell Companion to Ancient Israel|last=Roberts|first=J. J. M.|publisher=John Wiley & Sons|year=2016|isbn=978-0-470-65677-8|editor-last=Niditch|editor-first=Susan|pages=197–212|chapter=The Divided Monarchy|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-eMACgAAQBAJ&pg=PA197}} * {{Наведено списание|last=Shen|first=Peidong|last2=Lavi|first2=Tal|last3=Kivisild|first3=Toomas|last4=Chou|first4=Vivian|last5=Sengun|first5=Deniz|last6=Gefel|first6=Dov|last7=Shpirer|first7=Issac|last8=Woolf|first8=Eilon|last9=Hillel|first9=Jossi|date=2004|title=Reconstruction of patrilineages and matrilineages of Samaritans and other Israeli populations from Y-Chromosome and mitochondrial DNA sequence Variation|url=http://dx.doi.org/10.1002/humu.20077|journal=Human Mutation|volume=24|issue=3|pages=248–260|doi=10.1002/humu.20077|issn=1059-7794|pmid=15300852}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20120422073946/http://www.aboutisrael.co.il/ За Израел - Информативниот центар за Израел] * [https://web.archive.org/web/20110929031543/http://www.dinur.org/resources/resourceCategoryDisplay.aspx?categoryID=411 Библиска историја] . Ресурсен центар за еврејска историја - проект на Центарот Динур за истражување во еврејската историја, Хебрејскиот универзитет во Ерусалим * [http://www.complete-bible-genealogy.com/judah_israel_kings.htm Комплетна библиска генеалогија] Синхронизирана табела на кралевите на Израел и Јуда [[Категорија:Поранешни монархии во Азија]] [[Категорија:Царства (библиски книги)]] [[Категорија:Престаноци во 8 век п.н.е.]] [[Категорија:Древен Израел и Јудеја]] tng40spw69ybm6l3sncppymxw8643to Праиндоевропски јазик 0 1334483 5625759 5570808 2026-09-09T11:25:43Z Bjankuloski06 332 /* Наследници на праиндоевропскиот јазик */ Правописна исправка, replaced: белуџиски → белучки, Белуџиски → Белучки 5625759 wikitext text/x-wiki {{Infobox proto-language | name = Проиндоевропски јазик | altname = ПИЕ | region = [[Понтско-касписка Степа|Понтско-касписката Степа]] | era = {{circa|4500|2500}} п.н.е. | familycolor = Indo-European | target = [[Индоевропски јазици|Индоевропските јазици]] | listclass = | boxsize = | module = | notes = }} {{Индоевропејци}} '''Праиндоевропскиот јазик''' ('''ПИЕ''') е реконструиран јазик и заеднички предок на сите [[индоевропски јазици]].<ref>{{Cite web|title=Indo-European languages – The parent language: Proto-Indo-European|url=https://www.britannica.com/topic/Indo-European-languages|access-date=2021-09-19|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> Не постои директен запис за праиндоевропскиот јазик; неговите предложени карактеристики се изведени со [[лингвистичка реконструкција]] од документираните индоевропски јазици.<ref>{{Cite web |url=https://www.ed.ac.uk/files/atoms/files/archaeology_et_al_-_an_indo-european_study.pdf |title=Archaeology et al: an Indo-European study |date=2018-04-11 |website=School of History, Classics and Archaeology |publisher=The University of Edinburgh |access-date=2018-12-01}}</ref> == Историска и географска поставеност == Научниците предложиле повеќе хипотези за тоа кога, каде, и од кого бил зборуван PIE. [[Курганската хипотеза]], за прв пат предложена во 1956 од [[Марија Гимбутас]], станала најпопуларна.{{efn|See: * Bomhard: "This scenario is supported not only by linguistic evidence, but also by a growing body of archeological and genetic evidence. The Indo-Europeans have been identified with several cultural complexes existing in that area between 4,500—3,500 BCE. The literature supporting such a homeland is both extensive and persuasive [...]. Consequently, other scenarios regarding the possible Indo-European homeland, such as Anatolia, have now been mostly abandoned."{{sfn|Bomhard|2019|p=2}} *Anthony & Ringe: "Archaeological evidence and linguistic evidence converge in support of an origin of Indo-European languages on the Pontic-Caspian steppes around 4,000 years BCE. The evidence is so strong that arguments in support of other hypotheses should be reexamined."{{sfn|Anthony|Ringe|2015|pp=199–219}} * Mallory: "The Kurgan solution is attractive and has been accepted by many archaeologists and linguists, in part or total. It is the solution one encounters in the ''Encyclopædia Britannica'' and the ''Grand Dictionnaire Encyclopédique Larousse''."{{sfn|Mallory|1989|p=185}} * Strazny: "The single most popular proposal is the Pontic steppes (see the Kurgan hypothesis)..."{{sfn|Strazny|2000|p=163}}}} Според неа првичните говорници на PIE потекнувале од [[Јамна култура|Јамната култура]], која е поврзана со погребување на мртвите во [[курган]]и (погребни могили) во [[Понтско-касписка Степа|Понтско-касписката Степа]] северно од Црното Море.<ref>{{cite book|title= The horse, the wheel, and language: how bronze-age riders from the Eurasian steppes shaped the modern world|date= 2007|publisher= Princeton University Press|isbn= 978-0-691-05887-0|edition= 8th reprint|location= Princeton, N.J.|last1= Anthony|first1= David W.|author-link1= David W. Anthony|title-link= The Horse, the Wheel, and Language}}</ref>{{rp|305–7}}<ref name="Science">{{cite journal|url= https://www.science.org/content/article/mysterious-indo-european-homeland-may-have-been-steppes-ukraine-and-russia|title= Mysterious Indo-European homeland may have been in the steppes of Ukraine and Russia|last= Balter|first= Michael|date= 13 February 2015|journal= Science|doi= 10.1126/science.aaa7858|access-date= 17 February 2015}}</ref> Според оваа теорија, овие луѓе биле номади-сточари кои го припитомиле коњот, што им овозможило да се движат низ Европа и Азија со коли и кочии.<ref name="Science" /> До почетокот на третиот милениум п.н.е., тие се прошириле низ Понтско-касписката Степа и во источна Европа.<ref>{{Cite journal|last= Gimbutas|first= Marija|year= 1985|title= Primary and Secondary Homeland of the Indo-Europeans: comments on Gamkrelidze-Ivanov articles|journal= Journal of Indo-European Studies|volume= 13|issue= 1–2|pages= 185–202}}</ref> == Наследници на праиндоевропскиот јазик == {| class="wikitable" !Фамилија !Прајазик !Опис !Изумрени јазици !Современи наследници |- |[[Анадолски јазици|Анадолски]] |[[Праанадолски јазик|праанадолски]] |Денес се сите изумрени, а најдобро документиран е [[Хетитски јазик|хетитскиот јазик]]. |[[Хетитски јазик|хетитски]], [[Лувиски јазик|лувиски]], [[Палајски јазик|палајски]], [[Ликиски јазик|ликиски]], [[Лидиски јазик|лидиски]], [[Кариски јазик|кариски]], [[Писидиски јазик|писидиски]], [[Сидетски јазик|сидетски]] |Не постојат живи наследници на праанадолскиот јазик. |- |[[Тохарски јазици|Тохарски]] |[[Пратохарски јазик|пратохарски]] |Гранка на изумрени јазици познати од ракописи кои датираат од 6ти до 8ми век од нашата ера пронајдени во северозападна Кина. |тохарски A, тохарски B |Не постојат живи наследници на пратохарскиот јазик. |- |[[Италски јазици|Италски]] |[[Праиталски јазици|праиталски]] |Во оваа група спаѓале повеќе јазици, меѓутоа сите денешни преживеани јазици се потомци на [[Латински јазик|латинскиот]]. |[[Латински јазик|латински]], [[Фалиски јазик|фалиски]], [[Умбриски јазик|умбриски]], [[Оскански јазик|оскански]], [[Афроромански јазик|афроромански]], [[Далматински јазик|далматински]] |[[Португалски јазик|португалски]], [[Галисиски јазик|галисиски]], [[Шпански јазик|шпански]], [[ладино]], [[Каталонски јазик|каталонски]], [[Окситански јазик|окситански]], [[Француски јазик|француски]], [[Италијански јазик|италијански]], [[Реторомански јазик|реторомански]], [[Романски јазик|романски]], [[Влашки јазик|влашки]], [[Сардински јазик|сардински]], [[Корзикански јазик|корзикански]], [[венецијански]], латински (како [[литургиски јазик]] на католичката црква и официјален јазик на [[Ватикан]]), [[Пикардски јазик|пикардски]], [[Мирандски јазик|мирандски]], [[Арагонски јазик|арагонски]], [[Валонски јазик|валонски]], [[Пиемонтски јазик|пиемонтски]], [[Ломбардски јазик|ломбардски]], [[Неаполски јазик|наполитански]], [[Сицилиски јазик|сицилиски]], [[Емилијанскоромањолски јазик|емилијаноромањолски]], [[Лигурски јазик|лигурски]] |- |[[Келтски јазици|Келтски]] |[[Пракелтски јазик|пракелтски]] |Некогаш зборувани низ цела Европа, а денес главно се ограничени на нејзиниот северозападен дел. |[[Галски јазик|галски]], [[Келтиберски јазик|келтиберски]], [[Пиктски јазик|пиктски]], [[Кумбриски јазик|кумбриски]], [[Староирски јазик|староирски]], [[Средновелшки јазик|средновелшки]] |[[Ирски јазик|ирски]], [[Шкотски јазик|шкотски]], [[Велшки јазик|велшки]], [[Бретонски јазик|бретонски]], [[Корнски јазик|корнски]], [[Мански јазик|мански]] |- |[[Германски јазици|Германски]] |[[Прагермански јазик|прагермански]] |Се разграниле на: [[Западногермански јазици|западногермански]], [[Источногермански јазици|источногермански]] (денес изумрени) и [[северногермански јазици]]. |[[Староанглиски јазик|староанглиски]], [[Старонордиски јазик|старонордиски]], [[Готски јазик|готски]], [[Старогорногермански јазик|старогорногермански]], [[Старосаксонски јазик|старосаксонски]], [[Вандалски јазик|вандалски]], [[Бургундски јазик (германски)|бургундски]], [[Кримскоготски јазик|кримскоготски]], [[норн]] |[[Англиски јазик|англиски]], [[Германски јазик|германски]], [[африканс]], [[Холандски јазик|холандски]], [[јидиш]], [[Норвешки јазик|норвешки]], [[Дански јазик|дански]], [[Шведски јазик|шведски]], [[Фризиски јазици|фризиски]], [[Исландски јазик|исландски]], [[Фарски јазик|фарски]], [[Луксембуршки јазик|луксембуршки]], [[Шкотски јазик (германски)|шкотски]], [[Лимбуршки јазик|лимбуршки]]. |- |[[Балтословенски јазици|Балто-словенски]] |[[Прабалтословенски јазик|прабалтословенски]] |Се разграниле на [[Балтички јазици|балтички]] и [[словенски јазици]]. |[[Пруски јазик|пруски]], [[Старословенски јазик|старословенски]], [[Јатвиншки јазик|јатвиншки]], [[Селонски јазик|селонски]], [[Полапски јазик|полапски]], [[Кнаански јазик|кнаански]] |Балтички: [[Латвиски јазик|латвиски]] и [[Литвански јазик|литвански]] Словенски: [[Руски јазик|руски]], [[Украински јазик|украински]], [[Белоруски јазик|белоруски]], [[Полски јазик|полски]], [[Чешки јазик|чешки]], [[Словачки јазик|словачки]], [[Лужички јазици|лужички]], [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]], [[Бугарски јазик|бугарски]], [[Словенечки јазик|словенечки]], [[Македонски јазик|македонски]] |- |[[Индоирански јазици|Индоирански]] |[[Праиндоирански јазици|праиндоирански]] |Се разграниле на [[Индоариски јазици|индоариски]], [[Ирански јазици|ирански]] и [[нуристански јазици]]. |[[ведски санскрит]], [[Пали (јазик)|пали]], [[Пракрит|пракритски јазици]]; [[Староперсиски јазик|староперсиски]], [[Партски јазик|партски]], [[Азарски јазик|азарски]], [[Мидиски јазик|мидиски]], [[елу]], [[Согдиански јазик|согдиански]], [[Сака (јазик)|сака]], [[Авестиски јазик|авестиски]], [[Бактриски јазик|бактриски]] |Индоариски: [[Хиндустански јазик|хиндустански]] ([[хинди]] и [[урду]]), [[Маратски јазик|маратски]], [[Силетски јазик|силетски]], [[Бенгалски јазик|бенгалски]], [[Асамски јазик|асамски]], [[Одија (јазик)|одија]], [[Конкани (јазик)|конкани]], [[гуџаратски јазик]], [[Непалски јазик|непалски]], [[Догри (јазик)|догри]], [[Ромски јазик|ромски]], [[Синдски јазик|синдски]], [[Маитхили (јазик)|маитхили]], [[Синхалски јазик|синхалски]], [[Малдивски јазик|малдивски]], [[Пенџапски јазик|пенџапски]], [[Кашмирски јазик|кашмирски]], [[санскрит]] ([[Список на оживеани јазици|оживеан]]); Ирански: [[Персиски јазик|персиски]], [[Паштунски јазик|паштунски]], [[Белучки јазик|белучки]], [[Курдски јазик|курдски]], [[Зазански јазик|зазански]], [[Осетски јазик|осетски]], [[Лурски јазик|лурски]], [[Талишки јазик|талишки]], [[Татиски јазик|татиски]], [[Гилански јазик|гилански]], [[Мазендерански јазик|мазендерански]], [[Семнански јазик|семнански]], [[Јагнобски јазик|јагнобски]]; [[Нуристански јазици|нуристански]] |- |[[Ерменски јазик|Ерменски]] |[[Праерменски јазик|праерменски]] |Се разгранил на [[Источноерменски јазик|источноерменски]] и [[западноерменски]]. |[[Класичен ерменски јазик|класичен ерменски]] |[[Ерменски јазик|ерменски]] |- |[[Хеленски јазици|Хеленски]] |[[Прагрчки јазик|прагрчки]] | |[[Антички грчки јазик|антички грчки]], [[Антички македонски јазик|антички македонски]] |[[Грчки јазик|грчки]], [[Цаконски јазик|цаконски]] |- |[[Албански јазик|Албански]] |[[Праалбански јазик|праалбански]] |Албанскиот е единствениот современ јазик кој припаѓа на засебна гранка на индоевропската јазична фамилија.<ref>{{cite web|url= http://www.cs.rice.edu/~nakhleh/Papers/81.2nakhleh.pdf |title= Perfect Phylogenetic Networks: A New Methodology for Reconstructing the Evolutionary History of Natural Languages, pg. 396 |access-date= 22 September 2010 | archive-url= https://web.archive.org/web/20101105223804/http://www.cs.rice.edu/~nakhleh/Papers/81.2nakhleh.pdf | archive-date= 5 November 2010 | url-status = live}}</ref> |[[Илирски јазик|илирски]] (спорно) [[Дако-тракиски јазик|дако-тракиски]] (спорно) |[[Албански јазик|албански]] |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Праиндоевропски јазик| ]] [[Категорија:Бронзено време]] 4pkoe45cll2vsdwk6e149d46gb47e4l Холангиокарцином 0 1335552 5625439 5525181 2026-09-08T20:10:11Z Bjankuloski06 332 /* top */ Јазична исправка, replaced: канцер → рак (2) 5625439 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Холангиокарцином | synonyms = | image = Cholangiocarcinoma - very high mag.jpg | width = | alt = | caption = | pronounce = | field = [[Онкологија]] | symptoms = [[Абдоминална болка]], [[жолтица]], [[губиток на телесна тежина]], [[пруритис|чешање]], треска<ref name=NCI2018Pro/> | complications = | onset = 70 години<ref name=Lancet2014/> | duration = | types = | causes = | risks = [[Примарен склерозирачки холангитис]], [[улцеративен колитис]], инфекција со одредени метили, некои конгенитални хепатални малформации<ref name=NCI2018Pro/> | diagnosis = Биопсија<ref name=NCI2018Sym/> | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = 1–2 луѓе на 100,000 на година<ref name=Brid2016/> | deaths = }} <!-- Definition and symptoms --> '''Холангиокарцином''' е тип на [[рак (болест)|рак]] кој се јавува на [[жолчни канали|жолчните канали]].<ref name=NCI2019Def>{{cite web |title=cholangiocarcinoma |url=https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/cholangiocarcinoma |website=National Cancer Institute |access-date=21 January 2019 |date=2 February 2011}}</ref> Симптомите на холангиокарцином вклучуваат [[абдоминална болка]], [[жолтица]], [[губиток на телесна тежина]], [[пруритис|чешање]], и треска.<ref name=NCI2018Pro>{{cite web |title=Bile Duct Cancer (Cholangiocarcinoma) Treatment |url=https://www.cancer.gov/types/liver/hp/bile-duct-treatment-pdq#section/all |website=National Cancer Institute |access-date=29 May 2021 |date=23 September 2020}}</ref> Може да се јават и светло обоена [[хуман фецес|столица]] или темно обоена [[урина]].<ref name=NCI2018Sym/> <!-- Cause and diagnosis --> Ризик-фактори за појава на холангиокарцином се [[примарен склерозирачки холангитис]] (инфламаторна болест на жолчните канали), [[улцеративен колитис]], [[цироза]], [[хепатит C]], [[хепатит B]], некои типови на метили, и некои конгенитални хепатални малформации.<ref name=NCI2018Pro/><ref name=Lancet2014/><ref>{{cite journal | vauthors = Steele JA, Richter CH, Echaubard P, Saenna P, Stout V, Sithithaworn P, Wilcox BA | display-authors = 6 | title = Thinking beyond Opisthorchis viverrini for risk of cholangiocarcinoma in the lower Mekong region: a systematic review and meta-analysis | journal = Infectious Diseases of Poverty | volume = 7 | issue = 1 | pages = 44 | date = May 2018 | pmid = 29769113 | pmc = 5956617 | doi = 10.1186/s40249-018-0434-3 | doi-access = free | title-link = doi }}</ref> Сепак, повеќето луѓе немаат препознатливи фактори на ризик.<ref name=Lancet2014/> Сомнеж за дијагнозата се јавува врз основа на [[крвни тестови]], [[медицински снимки]], [[ендоскопија]].<ref name=NCI2018Sym/> Дијагнозата се потврдува со биопсија, односно со испитување на клетки од туморот под [[микроскоп]].<ref name=NCI2018Sym>{{cite web |title=Bile Duct Cancer (Cholangiocarcinoma) |url=https://www.cancer.gov/types/liver/patient/about-bile-duct-cancer-pdq#section/all |website=National Cancer Institute |access-date=21 January 2019 |date=5 July 2018}}</ref> Типично е [[аденокарцином]] (рак кој формира [[жлезди]] или секретира [[муцин]]).<ref name=Lancet2014/> <!-- Treatment and prognosis --> Холангиокарциномот е типично неизлечлив при поставување на дијагнозата и затоа раната детекција е идеална.<ref name=NCI2018Pro/><ref>{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Tan |last2=Zhang |first2=Sina |last3=Jin |first3=Chen |last4=Lin |first4=Zixia |last5=Deng |first5=Tuo |last6=Xie |first6=Xiaozai |last7=Deng |first7=Liming |last8=Li |first8=Xueyan |last9=Ma |first9=Jun |last10=Ding |first10=Xiwei |last11=Liu |first11=Yaming |last12=Shan |first12=Yunfeng |last13=Yu |first13=Zhengping |last14=Wang |first14=Yi |last15=Chen |first15=Gang |display-authors=3 |year=2021 |title=A Predictive Model Based on the Gut Microbiota Improves the Diagnostic Effect in Patients with Cholangiocarcinoma |journal=Frontiers in Cellular and Infection Microbiology |volume=11 |page=751795 |doi=10.3389/fcimb.2021.751795 |pmc=8650695 |pmid=34888258 |doi-access=free |last16=Li |first16=Jialiang}}</ref> Во овие случаи [[палијативниот третман]] може да вклучува [[хируршка ресекција]], [[хемотерапија]], [[радијациона терапија]], и [[стентирање]].<ref name=NCI2018Pro/> Во околу една третина од случаите кои го зафаќаат заедничкиот жолчен канал туморот може целосно да се отстрани со операција што нуди шанса за излекување.<ref name=NCI2018Pro/> Дури и кога хируршкото отстранување е успешно, се препорачуваат хемотерапија и радијациона терапи.<ref name=NCI2018Pro/> Во одредени случаи третманот може да вклучи [[трансплантација на црн дроб]].<ref name=Lancet2014>{{cite journal | vauthors = Razumilava N, Gores GJ | title = Cholangiocarcinoma | journal = Lancet | volume = 383 | issue = 9935 | pages = 2168–79 | date = June 2014 | pmid = 24581682 | pmc = 4069226 | doi = 10.1016/S0140-6736(13)61903-0 | doi-access = free | title-link = doi }}</ref> Дури и кога операцијата е успешна [[5-годишното преживување]] е типично помалку од 50%.<ref name=Brid2016/> <!-- Epidemiology --> Холангиокарциномт е редок во [[западен свет|западниот свет]], со проценка дека се јавуваат 0.5–2 случаи на 100,000 луѓе на годишно ниво.<ref name=NCI2018Pro/><ref name=Brid2016/> Стапките се повисоки во [[Југоисточна Азија]] каде се чести метилите на црниот дроб.<ref name=WCR2014_5.6>{{cite book |last1=Bosman |first1=Frank T. |editor1-last=Stewart |editor1-first=Bernard W. |editor2-last=Wild |editor2-first=Christopher P |title=World Cancer Report |date=2014 |publisher=the International Agency for Research on Cancer, World Health Organization |isbn=978-92-832-0443-5 |pages=403–12 |url=https://publications.iarc.fr/_publications/media/download/5839/bc44643f904185d5c8eddb933480b5bc18b21dba.pdf |chapter=Chapter 5.6: Liver cancer |access-date=2023-11-06 |archive-date=2022-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210045147/https://publications.iarc.fr/_publications/media/download/5839/bc44643f904185d5c8eddb933480b5bc18b21dba.pdf |url-status=dead }} {{open access}}</ref> Стапките во некои делови на [[Тајланд]] се 60 случаи на 100,000 жители на годишно ниво.<ref name=WCR2014_5.6/> Вообичаено случаите се јавуваат кај луѓе во нивните 70-ти години; сепак, кај оние со примарен склерозирачки холангитис може да се јават и во 40-те години.<ref name=Lancet2014/> Стапките на холангиокарцином во западниот свет исто така се зголемуваат.<ref name=Brid2016>{{cite journal | vauthors = Bridgewater JA, Goodman KA, Kalyan A, Mulcahy MF | title = Biliary Tract Cancer: Epidemiology, Radiotherapy, and Molecular Profiling | journal = American Society of Clinical Oncology Educational Book. American Society of Clinical Oncology. Annual Meeting | volume = 35 | issue = 36 | pages = e194-203 | date = 2016 | pmid = 27249723 | doi = 10.1200/EDBK_160831 | doi-access = free }}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рак]] elsy5pm9vxob97rycstghr1kihtfin5 Тврдина (Осиек) 0 1338356 5625414 5468283 2026-09-08T19:02:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625414 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation|name=Тврдина|location=[[Осиек]], [[Хрватска]]|coordinates={{coord|45.561073|18.696093|type:landmark|display=inline}}|image=[[Податотека:Tvrđa Fortress.jpg|250п]]|caption=|map_type=|map_size=200|type=[[Бастионска тврдина]]|built=1693–1735|builder=[[Хабсбуршка Монархија]]<br/>Вклучени [[архитект]]и: * [[Матијас фон Кајзерфелд]] во 1691 година * [[Максимилијан Госо де Енеф]] во 1712 година|controlledby=Список на владетели * [[Кралство Унгарија]] (од нејзиното основање до 1526 година) * [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Кралство Хрватска]] во рамки на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] (1691–1744) * [[Кралство Славонија]] во рамки на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] (1744–1804) * [[Кралство Славонија]] во рамки на [[Австриско Царство|Австриското Царство]] 1804–1867 * [[Кралство Хрватска и Славонија]] во рамки на [[Австроунгарија]] 1867–1918|materials=[[Варовник]], [[цигла]]|height=|used=|condition=|ownership=|open_to_public=|events=|native_name=Tvrđa}} [[Податотека:Osijek_VP01.jpg|десно|мини|320x320пкс| Тврдина, стариот град на Осиек]] '''Тврдина''' ({{langx|hr|Tvrđa}}) или '''Цитадела''' ― [[Алтштат|стариот град]] на градот [[Осиек]] во [[Хрватска]]. Тоа е најдобро зачуваниот и најголемиот збир на [[барок]]ни [[згради]] во Хрватска и се состои од [[Хабсбурговци|хабсбуршка]] бастионска (ѕвездена) тврдина изградена на десниот брег на реката [[Драва]]. Тврѓа е опишана од Светскиот фонд за споменици како „уникатен пример на барокен воен, административен и комерцијален урбан центар од XVIII век“.<ref name="WMW"/> Ѕвездената тврдина била изградена во непосредната близина на [[Среден век|средновековен]] Осиек по поразот на [[Отоманско Царство|османлиските]] сили во 1687 година, поради стратешкото значење на Осиек. Изградени почнувајќи од 1712 година според плановите на [[Mathias von Kaiserfeld|Матијас фон Кајзерфелд]] и потоа Максимилијан Госо де Енеф, сите пет планирани [[бастион]]и и две порти биле завршени до 1715 година. До 1735 година, внатрешниот град бил завршен и биле додадени три северни бастиони. Кога е завршена, таа била најголемата и најнапредната хабсбуршка тврдина на границата со Отоманската Империја, која се состоела од осум бастиони и со оружарници, складишта, штаб на гарнизон, воен суд, градежна канцеларија, гарнизонски лекар, стражарница, живеалишта за офицери, воена болница и седум касарни. Завршената тврдина била целосно опкружена со ѕидови и палисади и имала четири главни порти на секоја страна (север, југ, исток, запад). Тврѓа имала улични светилки до 1717 година и било местото на првото јавно [[Водовод|водоснабдување]] во Хрватска, отворено во 1751 година. Военото значење на Тврѓа се намалило по [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] во 1878 година, со зголемената стабилност на околниот регион. Поголемиот дел од ѕидовите и утврдувањата на тврдината биле уништени во 1920-тите поради препреката што ја претставувале за развојот на Осиек. Додека утврдувањата се во голема мера отстранети, внатрешното јадро на тврдината останало недопрено и сега е дом на [[цркви]], [[музеи]], [[Училиште|училишта]] и други јавни згради, како и бројни барови и [[ресторан]]и. Од утврдувачкиот систем, сега останале недопрени само северната страна на ѕидините, како и делови од првиот и осмиот бастион заедно со северната порта позната како „Водната порта“ (хрватски: vodena vrata). Тврѓа претрпела значителна штета за време на [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]] во текот на 1990-тите и била вклучена на Списокот за најзагрозени места за набљудување на светските споменици во 1996 година. Сега се наоѓа на „пробниот список“ на Хрватска за разгледување како номиниран за [[Светско наследство на УНЕСКО|место на светско наследство]]. == Историја == === Средновековно и отоманско време === [[Податотека:Osijek_(tvrđa).JPG|лево|мини| Тврдината гледана од преку реката [[Драва]] (можна местоположба на поранешниот Мост на Сулејман I).]] Новото име Осиек првпат се појавило во 1196 година.<ref name="UNESCO"/> Центарот на [[Среден век|средновековниот]] Осиек се наоѓал на бреговите на реката [[Драва]] каде што сега стои Тврѓа.<ref name="UNESCO" /> Градот бил трговско-пристанишна населба од почетокот на 12 век поради неговата положба на патот од [[Печ]] и [[Будим|Буда]] кон југ.<ref name="prostor"/> Местото било дом на [[Романска архитектура|романескната]] црква „Св. Троица“. Помеѓу 1526 и 1687 година, Осиек бил управуван од [[Отоманско Царство|Османлиите]], кои не го промениле изгледот на населбата на некој суштински начин, туку вовеле [[ислам]]ски места за богослужба, давајќи му на областа [[ориент]]ален изглед.<ref name="UNESCO" /> Траги од средновековни и отомански градови останале до ден-денес, вклучително и остаток од стариот ѕид на отоманската тврдина, познат денес како „Турски ѕид“ ([[хрватски]]: {{Јаз|hr|Turski zid}}) или „Филибејска тврдина“ ({{Јаз|hr|Filibejeva utvrda}}), кои лежат до пристапниот пат кон Тврѓа.<ref name="WMW"/><ref name="gctvrdja">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gctvrdja.com/tvrda-engleski/|title=Tvrđa|date=22 December 2008|work=gctvrdja.com|publisher=Tvrđa City District|accessdate=12 September 2010}}{{Мртва_врска|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска}}</ref> За време на отоманскиот период, Осиек бил меѓународно познат поради Мостот на Сулејман I.<ref name="UNESCO"/> Изградбата на мостот ја започнал [[Паргали Ибрахим-паша|Ибрахим-паша]] на 16 август 1526 година по наредба на [[Сулејман Величествениот]].<ref name="Kemal Çiçek">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=WZdpAAAAMAAJ&q=Suleiman+Bridge|title=Great Ottoman Turkish civilization|last=Çiçek|first=Kemal|publisher=Yeni Türkiye|year=2000|isbn=9789756782217}}</ref> Мостот, кој ги поврзувал Осиек и Дарда, имал облик на дрвен [[пат]] на [[столб]]ови и бил приближно 7 км долг и 6 м широк.<ref name="UNESCO" /> Гледано како голема закана за [[Христијанство|христијанска]] [[Европа]], мостот бил напаѓан неколку пати, уништен во 1664 година, кога бил запален по наредба на [[Унгарци|унгарскиот]] феудалец Миклош VII Зрински ({{Langx|hr|Nikola VII. Zrinski}}, {{Langx|hu|VII. Zrínyi Miklós}}).<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rV_pAAAAMAAJ&q=Zrinski|title=Yugoslav review|publisher=Jugoslovenska Revija|year=1979|edition=9th|page=41}}</ref> Мостот бил обновен за време на владеењето на [[Сулејман II]].<ref name="UNESCO" /> Конечно, бил запален од [[Хабсбуршка Монархија|хабсбуршките]] војски во 1686 година.<ref name="UNESCO" /> === Дизајн и изградба === ==== Прв распоред на крајот на 17 век ==== Развојот на воената населба во Тврдината започнал во 1687 година кога [[Хабсбуршка Монархија|хабсбуршките]] војски ги протерале [[Отоманско Царство|Османлиите]] од градот за време на [[Голема турска војна|Големата турска војна]].<ref name="IYP">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inyourpocket.com/croatia/osijek/sightseeing/essentialosijek/venue/6088-tvra.html|title=Tvrđa|work=Essential Osijek|publisher=[[In Your Pocket City Guides|In Your Pocket]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012003431/http://www.inyourpocket.com/croatia/osijek/sightseeing/essentialosijek/venue/6088-tvra.html|archive-date=12 October 2008|accessdate=30 November 2008}}</ref> Главниот командант на [[Свето Римско Царство|царската]] армија, Лудвиг Вилхелм, маркгроф на Баден-Баден, го гледал Осиек како место од исклучително стратешко значење во војната против Османлиите.<ref name="Vijenac"/> Тој побарал поправка на градските ѕидини и предложил изградба на нова тврдина според Вобановите начела за воено инженерство.<ref name="prostor"/><ref name="Vijenac" /> Градскиот магистрат бил создаден во 1690 година, додека плановите за новата тврдина сè уште биле изготвувани, а еден од неговите документи од август истата година ја опишал состојбата на населбата како „уништена“.<ref name="Vijenac"/> Два месеци подоцна, на 29 октомври, османлиската војска ненадејно нападнала.<ref name="Vijenac" /> Нападот бил одбиен само благодарение на добро организираната одбрана, а Османлиите се повлекле на 6 ноември, по кратка опсада.<ref name="Vijenac" /> Настанот бил јасна поука дека изградбата на тврдината не смее дополнително да биде одложувана.<ref name="Vijenac" /> Првата фаза од претворањето на Тврдина во [[барок]]на тврдина била заснована на планот што го смислил инженерот Матијас фон Кајзерфелд од 1691 година.<ref name="prostor">{{Наведено списание|last=Krajnik|first=Damir|last2=Obad Šćitaroci|first2=Mladen|date=December 2008|title=Preobrazba bastionskih utvrđenja grada Osijeka|trans-title=Conversion of bastion fortifications in Osijek|url=http://hrcak.srce.hr/file/48574|format=PDF|journal=Prostor|language=hr|publisher=[[University of Zagreb]], Faculty of Architecture|volume=16|issue=2|pages=168–179|issn=1330-0652|access-date=2023-12-08|archive-date=2023-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411125920/https://hrcak.srce.hr/file/48574|url-status=dead}}</ref> ==== Втор распоред во 18 век ==== [[Податотека:St._Michael's_Church,_Osijek.jpg|лево|мини| Оваа еднокорабна црква „Св. Михаил“ со две кули (1725–1748) била изградена од [[Исусовци|Језуитите]] на темелите на Касим-пашината џамија.]] [[Податотека:Rektorat_Osijek.JPG|десно|мини| Поранешната Генерална команда е прикажана на [[Хрватска куна|банкнотата од 200 куни]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hnb.hr/novcan/hnovcan.htm|title=Croatian National Bank – Coins and banknotes|language=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703222905/http://www.hnb.hr/novcan/hnovcan.htm|archive-date=3 July 2013|accessdate=5 July 2013}}</ref>]] Првичниот план за Тврдина бил изготвен поради потребата од зајакнување на градските ѕидини, но не вклучувал одредби за редизајнирање на внатрешноста и предвидувал главно неконтролиран развој. Новите планови за тврдината на десниот брег на реката Драва ги подготвил Максимилијан Госо де Енеф. Госо го презел планирањето на тврдината кога изградбата веќе била во тек.<ref name="UNESCO"/> Почнувајќи од август 1712 година, австриските инженери, надгледувани од командантот на тврдината, генералот Јохан Штефан фон Бекерс,<ref name="AOOT">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aoot.hr/history|title=History of Tvrđa|publisher=Agencija za obnovu osječke Tvrđe|accessdate=6 April 2015}}</ref> изградиле [[Касарна|касарни]], штабови, цркви и [[манастир]]и, опкружени со систем од [[Шанец|ровови]], [[бастион]]и и местоположби за оружје, почитувајќи го дизајнот на Госо.<ref name="UNESCO" /><ref name="IYP"/><ref name="IYP2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inyourpocket.com/data/download/osijek.pdf|title=Osijek In Your Pocket 2009/2010|publisher=In Your Pocket|location=Zagreb|accessdate=May 12, 2010}}</ref> Дизајнот го следел моделот на низинските холандски воени утврдувања од тој период.<ref name="AOOT" /> До 1715 година, сите пет планирани бастиони и две порти биле завршени. Дополнителна, западна порта што води до Горниот град била додадена во 1716 година. Изградбата на доградбата на спротивниот брег на реката [[Драва]], дизајнирана да нуди заштита од северната страна и да служи како мост, била завршена до 1721 година.<ref name="UNESCO"/> Последната, четврта порта, која води до Долниот град, била додадена дури во 1783 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://radio.hrt.hr/radio-osijek/clanak/tvra-svetkuje-miholje/70965/|title=Tvrđa svetkuje Miholje|last=Bajto|first=Amoreta|date=29 September 2014|work=radio.hrt.hr|publisher=[[Croatian Radiotelevision]]|language=hr|accessdate=13 April 2015|archive-date=2021-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418230825/https://radio.hrt.hr/radio-osijek/clanak/tvra-svetkuje-miholje/70965/|url-status=dead}}</ref> Изградбата на внатрешниот град била завршена до 1733 година, а во 1735 година биле завршени три дополнителни северни бастиони, заедно со поштата, градежната канцеларија на тврдината и болницата.<ref name="UNESCO" /> Завршената тврдина имала „осум бастиони, две оружја, две големи складишта, штаб на гарнизон, воен суд, градежна канцеларија, лекар од гарнизон, стражарница, офицерски станови, воена болница и седум касарни“.<ref name="UNESCO" /> Врз основа на „прстениот модел“, утврдувањата заземале површина од 80 хектари<ref name="prostor"/>, што ја направило Тврѓа најголемата тврдина на границата со [[Отоманската Империја]].<ref name="WMW">{{Наведена книга|url=http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_publication/Watch_Catalog_1996.pdf|title=World Monuments Watch List of 100 Most Endangered Sites 1996|publisher=World Monuments Fund|isbn=0-9627931-7-5|location=New York|page=22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130320153209/http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_publication/Watch_Catalog_1996.pdf|archive-date=20 March 2013|df=dmy-all}}</ref> [[Податотека:Archaeological_Museum_in_Osijek.jpg|десно|мини| Поранешна Главна стража ({{Langx|hr|Glavna straža}}, {{langx|de|Hauptwache}}), изградена во 1729 година, сега е домаќин на Археолошкиот музеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.muih.hr/content/view/18/36/|title=Muzejska Udruga Istočne Hrvatske – Arheološki muzej Osijek|work=muih.hr|publisher=Muzejska udruga istočne Hrvatske|language=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306032017/http://muih.hr/content/view/18/36|archive-date=6 March 2016|accessdate=29 August 2010}}</ref>]] Планот на Госо оставил простор да бидат градени цркви каде што некогаш постоеле џамии. Првично, пренаменетите џамии биле користени како цркви, но Францисканците почнале да градат [[барок]]на црква во 1709 година и била осветена во 1732 година.<ref name="UNESCO">{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/161/|title=Historical-Town Planning Ensemble Tvrda (Fort) in Osijek|last=Croatian Ministry of Culture Directorate for the Protection of Cultural Heritage|date=1 February 2005|publisher=[[UNESCO]]|accessdate=11 May 2010}}</ref> Францисканскиот манастир бил изграден помеѓу 1699 и 1705 година, а новото крило било додадено помеѓу 1731 и 1733 година, кое подоцна станало нов манастир во 1761 година.<ref name="UNESCO" /><ref name="OBZ">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.obz.hr/en/pdf/VodicENG.pdf|title=Cultural and Historical Heritage of Osijek-Baranja County|publisher=Tourist Board of the Osijek-Baranja County|location=Osijek|accessdate=12 May 2010|archive-date=2021-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417123232/http://www.obz.hr/en/pdf/VodicENG.pdf|url-status=dead}}</ref> Во 1725 година, [[Исусовци|Језуитите]] ја започнале изградбата на парохиската црква „Св. Михаил“ ({{Langx|hr|Sveti Mihovil}}), по изградбата на сопствен манастир. Оваа црква била во употреба по 1734 година, иако била нецелосна.<ref name="UNESCO" /> Столбот на Света Троица бил подигнат на главниот плоштад на тврдината во 1730 година како споменик на [[Чума (болест)|чума]] со [[Волута|волути]] со постаменти на кои се поставени четири заштитници од чума. Четири дополнителни постаменти биле додадени на споменикот во 1784 година, на секој од нив има статуа на [[светец]].<ref name="OBZ" /> Тврѓа имала улично осветлување уште во 1717 година.<ref name="UNESCO" /> Првиот систем за снабдување со јавна [[вода]] во Хрватска бил отворен во Тврѓа во 1751 година.<ref name="Živaković-Kerže">{{Наведено списание|last=Živaković-Kerže|first=Zlata|year=2008|title=The first public water supply system in Osijek|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=65886&lang=en|journal=Scrinia Slavonica|volume=8|issue=1|pages=147–151}}</ref> Во средината на 18 век, наводно, имало повеќе од 35 [[Паб|анови]] во Тврѓа, што се проценува на една од три згради на тврдината.<ref name="UNESCO"/> Престолонаследникот [[Јосиф II (Свето Римско Царство)|Јозеф]] престојувал во еден од гостилниците при посетата на Осиек. Во 1786 година, сега како Јозеф II, тој донел одлука за спојување на Горниот град, Долниот град и Тврѓа во еден единствен градски совет.<ref name="UNESCO" /><ref>{{Наведена книга|title=Treasures of Yugoslavia: An Encyclopedic Touring Guide|last=Tomašić|first=Nebojša|last2=Radovanović|first2=Karin|publisher=Yugoslaviapublic|year=1982|location=Belgrade|page=188}}</ref> === 19 и 20 век === [[Податотека:Vodena_vrata_Tvrdja.jpg|десно|мини| „Водната порта“ ({{Langx|hr|Vodena vrata}}) е единствената преживеана порта од четирите првично изградени.<ref name="UNESCO"/><ref name="gctvrdja"/> [[Податотека:Plan_of_Tvrdja_in_Osijek_1861.jpg|лево|мини|300x300пкс| План на Тврѓа ({{langx|de|Festung Essegg}}) од 1861 година.]] Уште во втората половина на 18 век во Тврѓа имало малку или воопшто немало нови градби, па дури и одржувањето на тврдината станало товар.<ref name="Vijenac">{{Наведено списание|last=Mažuran|first=Ive|date=14 January 2010|title=Tvrđa: ishodište Osijeka|url=http://www.matica.hr/vijenac/414/Tvr%C4%91a%3A%20ishodi%C5%A1te%20Osijeka/|journal=[[Vijenac]]|language=hr|location=Zagreb|publisher=[[Matica hrvatska]]|volume=414|issn=1330-2787|access-date=16 March 2015|archive-date=2018-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920083914/http://www.matica.hr/vijenac/414/Tvr%C4%91a:%20ishodi%C5%A1te%20Osijeka/|url-status=dead}}</ref> Во 1809 година Осиек добил статус на слободен кралски град. Советот на Осиек бил сместен во зграда на југоисточниот агол на главниот плоштад на Тврѓа.<ref name="UNESCO"/> Военото значење на Тврѓа се намалило по [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] од 1878 година како резултат на зголемената политичка и воена стабилност во регионот.<ref name="UNESCO"/> Два северозападни бастиони биле урнати во 1870-тите, отворајќи пат за Амброзиевиот парк ({{Langx|hr|Ambrozijev perivoj}}).<ref name="prostor"/> Изградбата на Кралското средно училиште започнала во 1881 година, а Кралското општо средно училиште било завршено во 1890 година. Епископската семинарија била изградена и во југозападниот агол на главниот плоштад во 1898 година.<ref name="UNESCO" /> Ова биле единствените градби подигнати во ѕидовите на Тврѓа во последните три децении од 19 век.<ref name="Vijenac"/> Како што Осиек растел како град, присуството на тврдината го попречи потенцијалот за [[Урбанизам|урбан развој]]. Уривањето на повеќето од ѕидовите на тврдината се случило помеѓу 1923 и 1926 година, со изградба на електричен [[трамвај]]. Последниот магацин за барут, кое се наоѓал зад црквата „Св. Михаил“, бил срушен во 1958 година.<ref name="Vijenac"/> Додека повеќето утврдувања биле урнати (само првиот и осмиот бастион и северниот ѕид со таканаречената „водна порта“ биле задржани),<ref name="UNESCO"/> средиштето на Тврѓа останало недопрено.<ref name="IYP"/> [[Југословенска народна армија|Југословенската народна армија]] одржувала гарнизон и воена болница во Тврѓа, но во 1980-тите овие згради постепено биле напуштени и приспособувани во ателје за месни [[сликари]] и [[вајари]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zamirzine.net/spip.php?article4333|title=Memento umjetnicima, ili kako je Đapić dokrajčio osječku umjetničku scenu|last=Mitoš Svoboda|first=Ljiljanka|date=28 February 2007|publisher=ZaMirNET|language=hr|archive-url=https://archive.today/20120630190130/http://www.zamirzine.net/spip.php?article4333|archive-date=30 June 2012|accessdate=11 October 2010}}</ref> Од февруари до јуни 1986 година, тврдишниот град бил користен како место за снимање на епската американска минисерија ''„Војна и сеќавање“''. Ја играл улогата на речиси идентичниот град Терезиенштат во [[Чехословачка]], кој бил претворен во концентрационен логор познат како „Рајско гето“, во кој истакнати [[Евреи]] биле испраќани од [[Трет Рајх|нацистите]].<ref>{{Наведени вести|url=https://sib.net.hr/sibplus/skidamo-prasinu/3462461/rat-i-sjecanja-osjecka-tvrda-kao-zidovski-geto-u-drugom-svjetskom-ratu/|title=Rat i sjećanja: Osječka Tvrđa kao židovski geto u Drugom svjetskom ratu|date=November 3, 2017|work=SiB RTL}}</ref> Ѕвездите [[Џејн Симор]], Џон Гилгуд и Роберт Стивенс снимале низ градот.<ref name="Krylova2017">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4NolDwAAQBAJ&q=osijek+%22war+and+remembrance%22&pg=PA34|title=The Long Shadow of the Past: Contemporary Austrian Literature, Film, and Culture|last=Katya Krylova|date=11 April 2020|publisher=Boydell & Brewer|isbn=978-1571139399|pages=34}}</ref> Тврдината претрпела значителна штета за време на [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]], која траела од 1991 до 1995 година.<ref name="WMW"/><ref name="CoE">{{Наведена мрежна страница|url=https://wcd.coe.int/com.instranet.InstraServlet?command=com.instranet.CmdBlobGet&InstranetImage=259999&SecMode=1&DocId=546330&Usage=2|title=IVth European Conference of Ministers responsible for the Cultural Heritage, Helsinki, 30–31 May 1996: Report by the Secretary General submitted in pursuance of paragraph 8 of Resolution (71) 44 of the Committee of Ministers|date=9 July 1996|publisher=[[Council of Europe]]|location=Strasbourg|page=34|accessdate=12 May 2010}}</ref> Војната донела структурни оштетувања од уривањето на покриви, ѕидови и подови.<ref name="WMW" /> Овие оштетувања се закана за [[малтер]]от, скулптурите и муралите кои немат соодветна заштита и се предмет на постојано распаѓање.<ref name="WMW" /> == Денешен ден == [[Податотека:Tvrđa 2024 map.png|десно|мини| Карта на денешна Тврѓа.]] Откако военото значење на тврдината се намалило на крајот на 19 век, Тврѓа станала средиште на административен, образовен, културен и научен живот во Осиек и во целиот регион.<ref name="Matic">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.matis.hr/zbornici/2001/Text/Text5-2.htm|title=Spomenici svjetske kulturne baštine – osječka Tvrđa|last=Matić|first=Vilim|year=2001|work=Hrvatski iseljenički zbornik|publisher=[[Croatian Heritage Foundation]]|language=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929143319/http://www.matis.hr/zbornici/2001/Text/Text5-2.htm|archive-date=29 September 2011|accessdate=12 October 2010}}</ref> Првото училиште во Осиек било организирано во Тврѓа; првата наставна програма била воведена во 1707 година, за подоцна да се прошири и обнови, а првата печатница почнала да работи во 1735 година.<ref name="Matic" /> Значењето на образовните установи ви Тврѓа најдобро се подвлекува со фактот дека хрватските лауреати на Нобеловата награда, [[Лавослав Ружичка]] и [[Владимир Прелог]], заедно со српскиот научник [[Милутин Миланковиќ]] (Миланковиќиеви циклуси), сите биле дипломци на училиштата во Тврѓа.<ref name="Matic" /> Земјоделскиот факултет на Универзитетот „Јосип Јурај Штросмаер“ во Осиек бил сместен во поранешниот генерален штаб од 1995 година, откако претходното место било уништено во Хрватската војна за независност.<ref name="OBZ"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pfos.hr/~eng/index.php?option=com_content&task=view&id=5&Itemid=6|title=About the Faculty|publisher=Faculty of Agriculture in Osijek|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713213915/http://www.pfos.hr/~eng/index.php?option=com_content&task=view&id=5&Itemid=6|archive-date=13 July 2009|accessdate=12 May 2010}}</ref> Факултетот за прехранбена технологија е преместен во зграда која служела како прва воена болница во Осиек, од средината на 17 век до почетокот на 1990-тите.<ref name="Kralik">{{Наведено списание|last=Kralik|first=Gordana|year=2008|title=A brief history of higher education in Osijek|url=http://hrcak.srce.hr/file/36955|format=PDF|journal=Technical Gazette|volume=15|issue=1|pages=5–16|issn=1330-3651|access-date=19 September 2010}}</ref> Други денешни [[Образование|образовни]] установи во Тврѓа ги вклучуваат II и III гимназија, музичко училиште „Фрањо Кухач“ (поранешна Римокатоличка семинарија), Језуитска класична гимназија (поранешни логистички бараки изградени во средината на 18 век) и Средно економско училиште (поранешна гимназија за девојки).<ref name="gctvrdja" /> Според пописот од 2001 година, во градскиот округ Тврѓа, живеле 10.277 жители во 3.310 домаќинства.<ref name="Osijek.hr">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osijek.hr/mjesna-samouprava/mjesni-odbori-i-gradske-cetvrti/gradska-cetvrt-tvrda/|title=Gradska četvrt Tvrđa|work=Osijek.hr|publisher=City of Osijek|language=hr|accessdate=31 October 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://izbori.osijek.hr/Izbori2006/tvrdja.html|title=Grad Osijek – Izbori 2006 – Gradska četvrt Tvrđa|year=2006|publisher=City of Osijek|language=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214842/http://izbori.osijek.hr/Izbori2006/tvrdja.html|archive-date=3 March 2016|accessdate=15 October 2010}}</ref> Внатрешноста на тврдината сега е средиште на ноќниот живот на Осиек. Во Тврѓа има многу барови и ресторани.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hO71Hk1mIbYC&pg=PA85|title=Croatia|last=Oliver|first=Jeanne|publisher=[[Lonely Planet]]|year=2007|isbn=978-1-74104-475-1|edition=4th|location=London|pages=85–87}}</ref> Тврдината е домаќин на Музејот на Славонија, најголемиот музеј од општ вид во [[Хрватска]], кој се наоѓа во Тврѓа од 1946 година.<ref name="OBZ"/><ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mdc.hr/osijek/eng/povijest.html|title=The Museum's History|publisher=Museum of Slavonia|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516055202/http://www.mdc.hr/osijek/eng/povijest.html|archive-date=16 May 2011|accessdate=12 May 2010}}</ref> Во поранешниот градски музеј и архивска зграда денес се наоѓа Државната управа за заштита на спомениците, оддел на хрватското Министерство за култура. [[Светец заштитник|Заштитник]] на Тврѓа е Свети Михаил, а неговиот празник 29 септември се слави како ден на градскиот округ Тврѓа.<ref name="Osijek.hr" /> == Статус на културно наследство == {{Цитат|„Сум видел многу европски градови, но никогаш не најдов идентичен развој со кој постоечкото урбано јадро ќе биде претворено во утврдување или слично урбанистичко решение“.<ref name=UNESCO/>|[[Иве Мажуран]], стручњак за Тврдина}} Светскиот фонд за споменици ја опишал Тврѓа како „уникатен пример на барокен воен, административно и комерцијално урбано средиште од осумнаесеттиот век“.<ref name="WMW"/> Тврѓа е на „Пробната листа“ на Хрватска за разгледување како кандидат за Светско наследство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/state=hr|title=Tentative Lists: Croatia|publisher=UNESCO|accessdate=11 May 2010}}</ref> За време на [[Хрватска војна за независност|судирот во Хрватска од 1991 до 1995 година]], 90 отсто од зградите во Тврѓа биле оштетени до одреден степен, а тврдината била вклучена на списокот за најзагрозени места за набљудување на светските споменици од 1996 година.<ref name="WMW" /> Оттогаш не била појавена на списокот, кој е објавуван на секои две години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wmf.org/watch/watch-sites-1996?country_name=Croatia&tid_1=All|title=Watch sites since 1996|publisher=World Monuments Fund|accessdate=12 May 2010|archive-date=2012-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120223210115/http://www.wmf.org/watch/watch-sites-1996?country_name=Croatia&tid_1=All|url-status=dead}}</ref> На задната страна на хрватската банкнота од 200 [[Хрватска куна|куни]], издадена во 1993 и 2002 година, се прикажани зградата на главниот штаб, која датира од 1726 година, и планот на тврдината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hnb.hr/novcan/novcanice/e200k.htm?tsfsg=daba5e97b217ac122de09f4fcc73db26|title=Features of kuna banknotes: The 200 kuna banknote|publisher=[[Croatian National Bank]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014211/http://www.hnb.hr/novcan/novcanice/e200k.htm?tsfsg=daba5e97b217ac122de09f4fcc73db26|archive-date=4 June 2011|accessdate=11 May 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hnb.hr/novcan/novcanice/e200k-2izdanje.htm?tsfsg=5926af2eade49ff67cc9a75474a125eb|title=Features of kuna banknotes: The 200 kuna banknote, Issue 7, March 2002|publisher=Croatian National Bank|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014218/http://www.hnb.hr/novcan/novcanice/e200k-2izdanje.htm?tsfsg=5926af2eade49ff67cc9a75474a125eb|archive-date=4 June 2011|accessdate=11 May 2010}}</ref> Агенцијата за обнова на осиечката Тврдина ({{Langx|hr|Agencija za obnovu osječke Tvrđe}}) е основана во 1999 година.<ref name="ugovor">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aoot.hr/hr/UgovorOsnivanje.pdf|title=Ugovor o osnivanju Agencije za obnovu osječke Tvrđe|date=12 March 1999|publisher=Agency for Restoration of Osijek Tvrđa|language=hr|accessdate=12 October 2010}}</ref> Нејзини наведени цели се заштита, обновување и заживување на Тврѓа. Постапката на обнова има за цел да ги зачува архитектонските, историските и естетските квалитети на Тврѓа во целосна согласност со начелата на реставрација поставени од Меѓународниот совет за споменици и локалитети, притоа задржувајќи го неговиот повеќефункционален карактер. Се предвидува и меѓународна соработка, особено со [[Совет на Европа|Советот на Европа]].<ref name="program">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aoot.hr/index.php?o=db&izb=3&jez=hr|title=Program rada|publisher=Agency for Restoration of Osijek Tvrđa|language=hr|accessdate=12 October 2010}}</ref> Агенцијата е заеднички финансирана од Владата на Хрватска, [[Осиечко-барањска жупанија|Осиек-барањската жупанија]] и Град Осиек.<ref name="ugovor" /> == Наводи == {{Наводи|2}} == Дополнителни извори ==  {{Refbegin}} *{{cite book|title=Grad i tvrđava Osijek|last=Mažuran|first=Ive|publisher=Grafika|year=2000|isbn=953-6711-00-1|location=Osijek|language=hr}} {{Refend}} == Надворешни врски == * [http://www.gctvrdja.com Градски округ Тврѓа]{{Мртва_врска|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=December 2017}} {{In lang|hr|en}} * [http://www.gctvrdja.com/karta/ Интерактивна карта на Тврѓа]{{Мртва_врска|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=December 2017}} {{In lang|hr}} * [http://www.aoot.hr/ Агенција за обнова на осиечката Тврдина] {{In lang|hr}} [[Категорија:Тврдини во Хрватска]] [[Категорија:Статии со извори на хрватски (hr)]] [[Категорија:Туристички атракции во Осиек]] [[Категорија:Згради и градби во Осиечко-барањска жупанија]] [[Категорија:Окрузи во Осиек]] e5jxhhtjvub0xto7rvxiblv5yz5m8v7 Африкански куп на нации 2023 0 1340116 5625541 5289899 2026-09-08T23:46:54Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Stade_Félix_Houphouët-Boigny_réhabilité_04.jpg|Stade_Félix_Houphouët-Boigny_réhabilité_04.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] поради: per [[:c:Commons:De 5625541 wikitext text/x-wiki {| class=infobox |- ! colspan=2 style="background-color:#000080; color:#fff; text-align:center; padding:0.3em"| <big>Африкански куп на нации 2023</big> |- {{#if:{{{слика|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align:center;; padding:0.3em"{{!}} [[Податотека:2023 AFCON.png|200п]] {{!}}- }} | colspan=2 style="background-color:#008000; color:#fff; text-align:center"| '''Податоци''' |- {{#if:{{{домаќин|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Домаќин''' {{!}} {{flagsport|CIV}} [[Брег на Слоновата Коска]] {{!}}- }} {{#if:{{{траење|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Траење''' {{!}} [[13 јануари]] - [[11 февруари]] {{!}}- }} {{#if:{{{број_на_тимови|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Tимови''' {{!}} 24&nbsp;<small>(од една конфедерација)</small> {{!}}- }} {{#if:{{{стадион(и)|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Стадион(и)''' {{!}} 6&nbsp;<small>(во 5 градови)</small> {{!}}- }} {{#if:{{{шампиони|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Шампиони''' {{!}} {{!}}- }} {{#if:{{{2. место|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''2. место''' {{!}} {{!}}- }} {{#if:{{{3. место|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''3. место''' {{!}} {{fb|RSA}} {{!}}- }} {{#if:{{{4. место|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''4. место''' {{!}} {{fb|COD}} {{!}}- }} {{ #ifeq: {{ #expr: {{ #if: {{{натпревари|<noinclude>-</noinclude>}}} |1 |0 }} or {{ #if: {{{голови|}}} |1 |0 }} or {{ #if: {{{гледачи|}}} |1 |0 }} or {{ #if: {{{стрелец|}}} |1 |0 }} or {{ #if: {{{играч|}}} |1 |0 }} }} |1 | {{!}}- style="background-color:#009700; color:#fff; text-align:center;" {{!}}colspan="2" {{!}} <center>'''Статистика'''</center> {{!}}- {{#if: {{{натпревари|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Вкупно натпревари''' {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{голови|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Вкупно голови''' {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{гледачи|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Публика''' {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{стрелец|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Најдобар стрелец(и)''' {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{играч|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Најдобар играч''' {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{играч|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Најдобар голман''' {{!}} {{!}}- }} {{!}}- {{!}} colspan=2 {{!}} <span style="float:right">[[Африкански куп на нации 2025|2025]] &rarr;&nbsp;&nbsp;</span> <span style="float:left">&nbsp;&nbsp;&larr; [[Африкански куп на нации 2021|2021]] </span> {{!}}- }} |- {{#if: {{{updated<includeonly>|</includeonly>}}} | {{!}} style="font-size: 80%; font-weight: lighter; text-align: center;" colspan="2" {{!}} <span style="margin: 1em; color: #555;">Инфокутијата е последен пат ажурирана на 5 јануари 2024.</span> }} |} '''Африкански куп на нации 2023''' (познато и како '''АФКОН 2023''', односно '''КАН 2023''') било 34-тото по ред [[фудбал]]ско континентално првенство на [[Африка]], познато како [[Африкански куп на нации]]. Натпреварувањето е оргенизирано од [[КАФ]], а се одржало во [[Брегот на Слоновата Коска]]. Ова било вторпат оваа земја да биде домаќин, првпат по изданието во [[Африкански куп на нации 1984|1984]] година. Ова издание на турнирот првично било планирано да биде трето почнувајќи од изданието во [[Африкански куп на нации 2019|2019]] што ќе се одржи во текот на летото на северната полутопка, со цел да се намалат конфликтите со европските клубови во поглед на поклопувањето на распоредот на натпреварите.<ref>{{cite news|date=21 July 2017|title=Africa Cup of Nations to switch from January staging to June in 2019|url=https://www.theguardian.com/football/2017/jul/20/africa-cup-nations-staging-expansion|publisher=[[The Guardian]]|access-date=20 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|date=21 July 2017|title=Africa Cup of Nations: Date switch makes African players more attractive, say agents|url=https://www.bbc.com/sport/football/40673626|publisher=[[BBC Sport]]|access-date=25 July 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=Imary|first=Gerald|date=21 July 2017|title=African Cup of Nations finally moved away from mid-season and expanded from 16 to 24 teams|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/african-cup-of-nations-expansion-date-change-june-july-a7852881.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725100032/http://www.independent.co.uk/sport/football/international/african-cup-of-nations-expansion-date-change-june-july-a7852881.html|archive-date=25 July 2017|url-access=limited|publisher=The Independent|access-date=25 July 2017}}</ref><ref>{{cite news|date=26 October 2018|title=FIFA Council makes key decisions for the future of football development|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2018/m=10/news=fifa-council-makes-key-decisions-for-the-future-of-football-development.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181026182831/https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2018/m=10/news=fifa-council-makes-key-decisions-for-the-future-of-football-development.html|archive-date=26 October 2018|publisher=[[FIFA]]|access-date=26 October 2018}}</ref> Сепак на 3 јули 2022 година, КАФ го одложиле првенството за периодот од 13 јануари до 11 февруари 2024 година, поради неповолните летни временски услови во Брегот на Слоновата Коска, додека во исто време турнирот го задржач оригиналното име на изданието од спонзорски причини.<ref>{{cite press release|date=3 July 2022|title=CAF President Dr Motsepe announces African Super League launch details, AFCON 2023 and Champions League key decisions|url=https://www.cafonline.com/press-release/news/caf-president-dr-motsepe-announces-african-super-league-launch-details-afcon2023|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703210736/https://www.cafonline.com/press-release/news/caf-president-dr-motsepe-announces-african-super-league-launch-details-afcon2023|archive-date=3 July 2022|publisher=[[Confederation of African Football|CAFOnline.com]]|access-date=3 June 2023|quote=...the Executive Committee has decided that this edition of the tournament will be postponed to the months of January and February 2024. The postponement is as a direct and sole result of the adverse weather conditions in the country and after also having received further technical opinion from experts on adverse effects of staging the matches in that period, as June and July are rainy seasons in Ivory Coast.}}</ref><ref>{{cite news|last=Southby|first=Ben|date=3 July 2022|title=Africa Cup of Nations 2023 finals have been postponed and moved to January 2024 due to weather concerns in Ivory Coast|url=https://www.eurosport.co.uk/football/africa-cup-of-nations-2023-finals-have-been-postponed-and-moved-to-january-2024-due-to-weather-conce_sto9017466/story.shtml|website=[[Eurosport]]|access-date=3 July 2022}}</ref> Ова се уследило откако [[Африкански куп на нации 2021|изданието 2021]] во [[Камерун]], исто така, било преместено во зимската сезона на северната полутопка од слични причини. Бранител на титулата била репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Сенегал|Сенегал]], која во [[Африкански куп на нации 2021|2021]] за прв пат станала шампион. ==Избор на домаќин== '''Кандидатури:''' *Алжир *Гвинеја <small>(Првично организацијата на турнирот во 2023 година и била доделена на Гвинеја, но обврските за домаќини подоцна биле одложени за во 2025 година, откако Камерун бил домаќин во 2021 година наместо во 2019 година поради неподготвеноста во тоа време. Сепак, Гвинеја не успеала да го исполни крајниот рок за подготовки на турнирот и подоцна и биле одземени правата за домаќинство на 30 септември 2022 година; како замена, Мароко бил избран за домаќин на 27 септември 2023 година.)</small> *Брег Слонова Коска <small>(На Брегот на Слоновата Коска првично и била доделена организацијата на турнирот во 2021 година, кој подоцна бил одложен за 2023 година, откако Камерун бил домаќин на изданието во 2021 година. Сепак, Брегот на Слоновата Коска подоцна побара од КАФ изданието од 2023 година да се одржи во периодот јануари-февруари 2024 година за да се избегне сезоната на тропски дождови во Западна и Централна Африка, која вообичаено го достигнува својот врв околу јуни-јули.)</small> *Замбија '''Одбиени кандидатури:''' *Камерун *Кенија *Судан *Сенегал КАФ првично ги објавил домаќините за изданијата 2019, 2021 и 2023 година на Африканскиот куп на нации по последното гласање на состанокот на извршниот комитет на 20 септември 2014 година, доделувајќи му го изданието за 2019 година на Камерун, изданието за 2021 година на Брегот на Слоновата Коска и изданието за 2023 година на Гвинеја.<ref name="BBC">{{cite news|date=20 September 2014|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/29257382|title=Nations Cup: 2019, 2021 and shock 2023 hosts unveiled by Caf|publisher=[[BBC Sport]]|access-date=23 July 2019}}</ref> Прогласувањето на домаќините во 2023 година било незакажано. Гвинеја била еден од понудувачите за изданијата 2019 и 2021 година, чии земји домаќини требало да бидат објавени на тој ден. Портпаролот на КАФ изјавил за [[BBC News]] дека, врз основа на презентацијата на Гвинеја „и посветеноста“, комитетот „одлучил да ја искористи својата моќ за да донесе итна одлука“.<ref name="BBC"/> ===Промена на домаќин=== На 30 ноември 2018 година, КАФ му го одзел на Камерун правото да биде домаќин на [[Африкански куп на нации 2019|изданието 2019]] поради недостаток на брзина и напредок во подготовките за домаќинство,<ref>{{cite news|date=30 November 2018|title=Cameroon stripped of hosting 2019 Africa Cup of Nations|url=https://www.bbc.com/sport/football/46407474|publisher=[[BBC Sport]]|access-date=1 December 2018}}</ref><ref>{{cite news|date=30 November 2018|title=Cameroon stripped of FALCON 2019 hosting duties|url=https://www.dw.com/en/Cameroon-stripped-of-falcon-2019-hosting-duties/a-46531556|website=[[Deutsche Welle]]|access-date=1 December 2018}}</ref><ref>{{cite web|date=30 November 2018|title=Cameroon stripped of right to host 2019 Africa Cup of Nations|url=https://www.theguardian.com/football/2018/Nov/30/Cameroon-stripped-right-host-Africa-cup-of-nations-2019|website=[[The Guardian]]|access-date=1 December 2018}}</ref> но го прифатиле барањето на поранешниот претседател на КАФ [[Ахмад Ахмад]], Камерун да го организира следното издание во [[Африкански куп на нации 2021|2021]]. Како последица на тоа, оригиналниот домаќин од 2021 година, Брегот на Слоновата Коска, би бил домаќин на изданието во 2023 година, а оригиналниот домаќин од 2023 година, Гвинеја била планирана да биде домаќин на изданието во 2025 година, кое тогаш сè уште немало избран домаќин.<ref>{{cite news|date=10 December 2018|title=CAN 2019: Le pays hate Sera con-nu Le 9 Javier|trans-title=CAN 2019: the host country will be known on January 9|url=https://www.lemonde.fr/Enrique/article/2018/12/10/can-2019-Le-pays-hotel-Sera-con-nu-Le-9-Javier_5395283_3212.html|website=[[Le Monde]]|access-date=11 December 2019|language=fr}}{{Мртва_врска|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На 30 јануари 2019 година, претседателот на КАФ ја потврдил промената во распоредот, по состанокот со претседателот на Брегот на Слоновата Коска [[Аласан Уатара]] во [[Абиџан]].<ref>{{cite web|url=http://www.cafonline.com/en-US/NewsCenter/News/NewsDetails?id=Dg9RVuF74E0msNGS6%2bJ%2bkw%3d%3d|title=COTE D'IVOIRE AGREES CAF TIMETABLE SHIFT|date=30 January 2019|publisher=[[Confederation of African Football|CAF]]}}</ref> ==Маркетинг== === Спонзори === {|class="wikitable" style="width:75%;" |- ! Главен спонзор !! Официјален спонзор !! Национален спонзор |- |style="vertical-align:top;"| {{col-begin}}{{col-2}} *[[TotalEnergies]] *[[1xBet|1XBET]] {{col-2}} *[[Visa Inc.|Visa]] *[[Puma (brand)|Puma]] *[[Orange S.A.|Orange]] {{col-end}} |style="vertical-align:top;"| {{col-begin}}{{col-2}} *Apsonic<ref>{{cite web|date=10 October 2023|title=CAF and Global motorcycle company, Apsonic conclude Agreement making Apsonic TotalEnergies Africa Cup of Nations 2023 Official Sponsor|url=https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/news/caf-and-global-motorcycle-company-apsonic-conclude-agreement-making-apsonic-totalenergies-africa-cup-of-nations-2023-official-sponsor/|website=[[Confederation of African Football|CAFOnline.com]]|access-date=11 October 2023}}</ref> *[[Tecno Mobile|Tecno]]<ref>{{cite web|date=21 September 2023|title=CAF and TECNO Mobile conclude Agreement making TECNO Mobile one of the Official Sponsors of the TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations Côte d’Ivoire 2023|url=https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/news/caf-and-tecno-mobile-conclude-agreement-making-tecno-mobile-one-of-the-official-sponsors-of-the-totalenergies-caf-africa-cup-of-nations-cote-d-ivoire-2023/|website=[[Confederation of African Football|CAFOnline.com]]|access-date=23 September 2023}}</ref> {{col-2}} *Razzl *[[Ecobank]]<ref>{{cite web|date=13 December 2023|title=CAF announces Ecobank as an Official Sponsor of the TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations Côte d’Ivoire 2023.|url=https://www.cafonline.com/news/caf-announces-ecobank-as-an-official-sponsor-of-the-totalenergies-caf-africa-cup-of-nations-cote-d-ivoire-2023/|website=[[Confederation of African Football|CAFOnline.com]]|access-date=13 December 2023}}</ref> {{col-end}} |style="vertical-align:top;"| {{col-begin}}{{col-2}} *Celeste *Porteo<ref>{{cite web|date=14 October 2023|title=CAF and Porteo conclude agreement making Porteo the National Supporter for the TotalEnergies Africa Cup of Nations 2023 in Cote d’Ivoire|url=https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/news/caf-and-porteo-conclude-agreement-making-porteo-the-national-supporter-for-the-totalenergies-africa-cup-of-nations-2023-in-cote-d-ivoire/|website=[[Confederation of African Football|CAFOnline.com]]|access-date=14 October 2023}}</ref> {{col-2}} *LONACI<ref>{{cite web|date=21 November 2023|title=CCAF and LONACI conclude agreement making LONACI National Supporter of the TotalEnergies Africa Cup of Nations 2023 in Côte d’Ivoire|url=https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/news/caf-and-lonaci-conclude-agreement-making-lonaci-national-supporter-of-the-totalenergies-africa-cup-of-nations-2023-in-cote-d-ivoire/|website=[[Confederation of African Football|CAFOnline.com]]|access-date=21 November 2023}}</ref> *Smart Technologies<ref>{{cite web|date=22 November 2023|title=Smart Technology joins as ‘Official National Supporter’ of the TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations in Cote d’Ivoire|url=https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/news/smart-technology-joins-as-official-national-supporter-of-the-totalenergies-caf-africa-cup-of-nations-in-cote-d-ivoire/|website=[[Confederation of African Football|CAFOnline.com]]|access-date=22 November 2023}}</ref> {{col-end}} |} ===Маскота=== Маскотата на натпреварувањето е "Акваба" (изворно "Akwaba"), што во превод значи "Добредојде" на јазикот [[Бауле (јазик)|Бауле]]. Акваба е [[слон]]че, животното симбол на Брегот на Слоновата Коска, облечено во бои слични на опремата на [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|репрезентацијата домаќин]].<ref>{{cite web|date=8 July 2023|title=AKWABA’, the Official Mascot of TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations Cote d’Ivoire 2023 launched|url=https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/news/akwaba-the-official-mascot-of-totalenergies-caf-africa-cup-of-nations-cote-d-ivo/|website=[[Confederation of African Football|CAFOnline.com]]|access-date=10 July 2023}}</ref> ===Топка=== На 12 октомври 2023 година, КАФ и Пума ја откриле „Поку“ (изворно "Pokou") официјалната топка со која ќе се играат натпреварите на ова издание на турнирот пред извлекувањето на ждрепката за финалниот турнир. Името било избрано во чест на починатиот легендарен напаѓач од Брегот на Слоновата Коска [[Лорен Покоу]], локално познат по тоа што постигнал 5 гола во победата од 6–1 над Етиопија на [[Африкански куп на нации 1970|турнирот во 1970]] што е рекорд до ден денес.<ref>{{cite web|date=23 October 2023|title=CAF and PUMA announce the official TotalEnergies Africa Cup of Nations Cote d’Ivoire Official match ball: POKOU!|url=https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/news/caf-and-puma-announce-the-official-totalenergies-africa-cup-of-nations-cote-d-ivoire-official-match-ball-pokou/|website=[[Confederation of African Football|CAFOnline.com]]|access-date=23 October 2023}}</ref> ===Химна=== На 12 октомври 2023, КАФ ја открил и официјалната песна на натпреварувањето исто така за време на официјалното извлекување на ждрепката. Во песната учествувале наградуваниот нигериски изведувач [[Јеми Аладе]], египетскиот рапер [[Мохамед Рамадан (актер и пејач)|Мохамед Рамадан]] и музичкиот бенд од Брегот на Слоновата Коска [[Magic System]]. Насловена како „Akwaba“, што значи „Добредојдовте“ на мајчиниот јазик (Бауле), химната е возбудлив спој на афробит, рап и [[зуглу]] во уникатен музички микс кој останува длабоко вкоренет со традицијата на претходните химни на натпреварувањето.<ref>{{cite web|url=https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/news/yemi-alade-mohamed-ramadan-et-magic-system-interpretent-akwaba-l-hymne-officielle-de-la-coupe-d-afrique-des-nations-caf-totalenergies-cote-d-ivoire-2023/|title=emi Alade, Mohamed Ramadan and Magic System to perform TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations, Cote d’Ivoire 2023 official anthem|date=12 October 2023|website=[[Confederation of African Football|CAFOnline.com]]|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/news/akwaba-official-song-for-totalenergies-caf-africa-cup-of-nations-goes-live/|title=AKWABA, official song for TotalEnergies CAF Africa Cup of Nations goes live|date=31 October 2023|website=[[Confederation of African Football|CAFOnline.com]]|access-date=31 October 2023}}</ref> ==Квалификувани репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- ! width=15%| Репрезентација ! width=15%| Квалификувана како ! width=10%|Датум на квалификување ! width=5%| Број на учества ! width=5%| Последно учество ! width=20%| Најдобар резултат ! width=10%| Пласман на<br />[[Ранг-листа на ФИФА|ранг-листата на ФИФА]] пред почетокот на првенството |- |style="text-align:left;"| {{fb|CIV}} || {{sort|H2|Домаќин / Второпласиран во групата Х}} || {{sort|01|30 јануари 2019}} || 25 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 1992|1992]], [[Африкански куп на нации 2015|2015]]) ||49. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|MAR}} || {{sort|К1|Победник на групата К}} || {{sort|02|24 март 2023}} || 19 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 1976|1976]]) ||13. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|ALG}} || {{sort|F1|Победник на групата Ф}} || {{sort|03|27 март 2023}} || 20 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 1990|1990]], [[Африкански куп на нации 2021|2021]]) ||30. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|RSA}} || {{sort|К2|Второпласиран во групата К}} || {{sort|04|28 март 2023}} || 11 || [[Африкански куп на нации 2019|2019]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 1996|1996]]) ||66. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|SEN}} || {{sort|L1|Победник на групата Л}} || {{sort|05|28 март 2023}} || 17 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 2021|2021]]) ||20. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|BFA}} || {{sort|B1|Победник на групата Б}} || {{sort|06|28 март 2023}} || 12 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|02|Финалист}} ([[Африкански куп на нации 2013|2013]]) ||58. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|TUN}} || {{sort|J1|Победник на групата Ј}} || {{sort|07|28 март 2023}} || 21 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 2004|2004]]) ||28. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|EGY}} || {{sort|D1|Победник на групата Д}} || {{sort|08|14 јуни 2023}} || 26 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 1957|1957]], [[Африкански куп на нации 1959|1959]], [[Африкански куп на нации 1986|1986]], [[Африкански куп на нации 1998|1998]], [[Африкански куп на нации 2006|2006]], [[Африкански куп на нации 2008|2008]], [[Африкански куп на нации 2010|2010]]) || 33. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|ZAM}} || {{sort|H1|Победник на групата Х}} || {{sort|09|17 јуни 2023}} || 18 || [[Африкански куп на нации 2015|2015]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 2012|2012]]) ||84. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|EQG}} || {{sort|J2|Второпласиран во групата Ј}} || {{sort|10|17 јуни 2023}} || 4 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|04|Четврто место}} ([[Африкански куп на нации 2015|2015]]) ||88. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|NGA}} || {{sort|A1|Победник на групата А}} || {{sort|11|18 јуни 2023}} || 20 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 1980|1980]], [[Африкански куп на нации 1994|1994]], [[Африкански куп на нации 2013|2013]]) ||42. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|GNB}} || {{sort|A1|Второпласиран во групата А}} || {{sort|12|18 јуни 2023}} || 4 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|07|Групна фаза}} ([[Африкански куп на нации 2017|2017]], [[Африкански куп на нации 2019|2019]], [[Африкански куп на нации 2021|2021]]) ||103. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|CPV}} || {{sort|B2|Второпласиран во групата Б}} || {{sort|13|18 јуни 2023}} || 4 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|05|Четвртфинале}} ([[Африкански куп на нации 2013|2013]]) ||73. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|MLI}} || {{sort|G1|Победник на групата Г}} || {{sort|14|18 јуни 2023}} || 13 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|02|Финалист}} ([[Африкански куп на нации 1972|1972]]) ||51. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|GUI}} || {{sort|D2|Второпласиран во групата Д}} || {{sort|15|20 јуни 2023}} || 14 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|02|Финалист}} ([[Африкански куп на нации 1976|1976]]) ||80. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|GHA}} || {{sort|E1|Победник на групата Е}} || {{sort|16|7 септември 2023}} || 24 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 1963|1963]], [[Африкански куп на нации 1965|1965]], [[Африкански куп на нации 1978|1978]], [[Африкански куп на нации 1982|1982]]) ||61. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|ANG}} || {{sort|E2|Второпласиран во групата E}} || {{sort|17|7 септември 2023}} || 9 || [[Африкански куп на нации 2019|2019]] || {{sort|05|Четвртфинале}} ([[Африкански куп на нации 2008|2008]], [[Африкански куп на нации 2010|2010]])||117. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|TAN}} || {{sort|F2|Второпласиран во групата Ф}} || {{sort|18|7 септември 2023}} || 3 || [[Африкански куп на нации 2019|2019]] || {{sort|07|Групна фаза}} ([[Африкански куп на нации 1980|1980]], [[Африкански куп на нации 2019|2019]]) ||121. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|MOZ}} || {{sort|L2|Второпласиран во групата Л}} || {{sort|19|9 септември 2023}} || 5 || [[Африкански куп на нации 2010|2010]] || {{sort|07|Групна фаза}} ([[Африкански куп на нации 1986|1986]], [[Африкански куп на нации 1996|1996]], [[Африкански куп на нации 1998|1998]], [[Африкански куп на нации 2010|2010]]) ||111. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|DRC}} || {{sort|I1|Победник на групата И}} || {{sort|20|9 септември 2023}} || 20 || [[Африкански куп на нации 2019|2019]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 1968|1968]], [[Африкански куп на нации 1974|1974]])||67. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|MTN}} || {{sort|I2|Второпласиран во групата И}} || {{sort|21|9 септември 2023}} || 3 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|07|Групна фаза}} ([[Африкански куп на нации 2019|2019]], [[Африкански куп на нации 2021|2021]]) ||105. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|GAM}} || {{sort|G2|Второпласиран во групата Г}} || {{sort|22|10 септември 2023}} || 2 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|05|Четвртфинале}} ([[Африкански куп на нации 2021|2021]]) ||126. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|CMR}} || {{sort|C1|Победник на групата Ц}} || {{sort|23|12 септември 2023}} || 21 || [[Африкански куп на нации 2021|2021]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Африкански куп на нации 1984|1984]], [[Африкански куп на нации 1988|1988]], [[Африкански куп на нации 2000|2000]], [[Африкански куп на нации 2002|2002]], [[Африкански куп на нации 2017|2017]])||46. место |- |style="text-align:left;"| {{fb|NAM}} || {{sort|C2|Второпласиран во групата Ц}} || {{sort|24|12 септември 2023}} || 4 || [[Африкански куп на нации 2019|2019]] || {{sort|07|Групна фаза}} ([[Африкански куп на нации 1998|1998]], [[Африкански куп на нации 2008|2008]], [[Африкански куп на нации 2019|2019]]) ||115. место |} ==Стадиони== {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:1em auto;" |- ! rowspan="8" |{{location map+|Cote d'Ivoire|float=center|width=400|places= {{location map~|Cote d'Ivoire|lat=5.316667|long=-4.033333|label='''[[Абиџан]]'''|position=bottom}} {{location map~|Cote d'Ivoire|lat=7.683333|long=-5.016667|label='''[[Буаке]]'''|position=top}} {{location map~|Cote d'Ivoire|lat=9.416667|long=-5.616667|label='''[[Корого]]'''|position=top}} {{location map~|Cote d'Ivoire|lat=4.75|long=-6.633333|label='''[[Сан-Педро (Брегот на Слоновата Коска)|Сан-Педро]]'''|position=top}} {{location map~|Cote d'Ivoire|lat=6.816667|long=-5.283333|label='''[[Јамусукро]]'''|position=left}} }} ! colspan="2"|[[Абиџан]] ! [[Буаке]] |- | [[Стадион „Аласан Уатара“|Стадион Аласан Уатара]] | [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Стадион Феликс Уфуе-Буани]] | [[Стад де ла Пе]] |- | Капацитет: '''60,000''' | Капацитет: '''33,000'''<ref>{{cite news|title=La moitié des stades sont prêts|url=https://www.lexpressiondz.com/sports/la-moitie-des-stades-sont-prets-366243|access-date=20 May 2023|work=L'Expression: Sports|date=20 February 2023|language=fr}}</ref> | Капацитет: '''40,000''' |- | | | |- ![[Корого]] ![[Сан-Педро (Брегот на Слоновата Коска)|Сан-Педро]] ![[Јамусукро]] |- |[[Стадион „Амаду Гон Кулибали“|Стадион Амаду Гон Кулибали]] |[[Стадион „Лоран Поку“|Стадион Лоран Поку]] |[[Стадион „Шарл Конан Бани“|Стадион Шарл Конан Бани]] |- |Капацитет: '''20,000''' |Капацитет: '''20,000''' |Капацитет: '''20,000''' |- | |[[File:Stade de San-Pédro (Bosson).jpg|180px]] |[[File:Le stade de Yamoussoukro(Bosson).jpg|180px]] |} ==Судии== {{div col|colwidth=22em}} * {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] * {{flagsport|KEN}} [[Питер Ваверу]] * {{flagsport|ETH}} [[Бамлак Тесема Вејеса]] * {{flagsport|COD}} [[Жан Жак Ндала Нгамбо]] * {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] * {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] * {{flagsport|MAR}} [[Самир Гезаз]] * {{flagsport|MLI}} [[Бубу Траоре]] * {{flagsport|RSA}} [[Том Абонџиле]] * {{flagsport|GAB}} [[Ачо Пјер]] * {{flagsport|SUD}} [[Махмуд Махмуд]] * {{flagsport|CHD}} [[Мамат Алиу]] * {{flagsport|SEN}} [[Иса Си]] * {{flagsport|LBY}} [[Мутаз Ибрахим]] * {{flagsport|BDI}} [[Пасифик Ндабихавенимана]] * {{flagsport|RWA}} [[Самуел Увикунда]] * {{flagsport|EGY}} [[Мохамед Маруф]] * {{flagsport|MAU}} [[Абдел Бу]] * {{flagsport|GAB}} [[Мебиаме Танги]] * {{flagsport|SOM}} [[Омар Артан]] * {{flagsport|ALG}} [[Гамух Јусеф]] * {{flagsport|MAR}} [[Редуан Жијед]] * {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] * {{flagsport|CIV}} [[Калилу Ибрахим]] * {{flagsport|TUN}} [[Садок Селми]] * {{flagsport|BEN}} [[Луј Хунгнанданде]] * {{flagsport|CON}} [[Меси Нкуку]] * {{flagsport|MRI}} [[Патрис Милазар]] * {{flagsport|ALG}} [[Лахлу Бенбрахам]] * {{flagsport|TUN}} [[Гират Хаитем]] * {{flagsport|GHA}} [[Даниел Нил Ларјеа|Даниел Ларјеа]] * {{flagsport|EGY}} [[Махмуд Ел Бана]] * {{flagsport|MRI}} [[Ахмед Хералал]] {{div col end}} ==Групна фаза== {{hidden begin|title='''Правила за одредување на позициите'''}} Од секоја група понатаму одат првопласираната и второпласираната репрезентација, како и [[Африкански куп на нации 2021#Поредок на третопласираните екипи во групите|четирите најдобри третопласирани репрезентации]]. Позициите на табелата се одредуваат според бројот на освоените бодови (победа вреди три, реми еден и пораз нула бодови). Доколку две екипе имају ист број на бодова на крајот на групната фаза, позициите ќе се одредуваат според следните критериуми (по наведениот редослед) за да се утврди конечниот пласман (член 74 од Правилникот):<ref name="regulations">{{cite web|url=https://images.cafonline.com/image/upload/caf-prd/bm58fa2qjh76asriri5s.pdf|title=Regulations of the Africa Cup of Nations|publisher=Confederation of African Football|accessdate=2022-01-19|archive-date=2022-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105104452/https://images.cafonline.com/image/upload/caf-prd/bm58fa2qjh76asriri5s.pdf|url-status=dead}}</ref> # број на освоени бодови во меѓусебните дуели помеѓу засегнатите екипи; # гол-разлика во меѓусебните дуели помеѓу засегнатите екипи; # број на постигнати голови во меѓусебните дуели помеѓу засегнатите екипи; # доколку повеќе од две екипи се изедначени и ако две екипи се и понатаму изедначени, сите горенаведени критериуми важат исклучиво за тие две екипи; # гол-разлика во сите натпревари во групата; # број на постигнати голови во сите натпревари во групата; # ждрепка. {{hidden end}} Сите времиња се локални, [[Западноафриканско време|WAT]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]). {{легенда|#00FF7F|Екипа која се квалификувала во осминафинале|border=#000000}} === Група А === {| class=wikitable style="text-align:center" |- |colspan=10 | '''Африкански куп на нации 2023 - група A''' |- !width="25"|{{Tooltip| Поз. | Позиција во групата}} ! style="width:225px;"|Екипа !width="25"|{{Tooltip| ОН | Одиграно натпревари}} !width="25"|{{Tooltip| П | Победи}} !width="25"|{{Tooltip| Н | Нерешени}} !width="25"|{{Tooltip| И | Изгубени}} !width="25"|{{Tooltip| ДГ | Дадени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ПГ | Примени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ГР | Гол-разлика}} !width="25"|{{Tooltip| Бод | Вкупен број освоени бодови}} |- |- align=center bgcolor=00FF7F |1. | align=left | {{fb|EQG}} |3||2||1||0||9||3||+6||'''7''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |2. | align=left | {{fb|NGA}} |3||2||1||0||3||1||+2||'''7''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |3. | align=left | {{fb|CIV}} |3||1||0||2||2||5||-3||'''3''' |- |4. | align=left | {{fb|GNB}} |3||0||0||3||2||7||-5||'''0''' |} {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411905 |екипа2 = {{fb|GNB}} |голови1 = *[[Секо Фофана|С. Фофана]] {{goal|{{0}}4}} *[[Жан-Филип Красо|Красо]] {{goal|58}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Аласан Уатара“|Аласан Уатара]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 36,858<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-13/cote-divoire-vs-guinea-bissau/3196870/|title=Côte d'Ivoire vs Guinea-Bissau match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=14 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јануари 2024 |време = 14:00 |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411906 |екипа2 = {{fb|EQG}} |голови1 = [[Виктор Осимен|Осимен]] {{goal|38}} |голови2 = {{goal|36}} [[Ибан Салвадор|Салвадор]] |стадион = [[Стадион „Аласан Уатара“|Аласан Уатара]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 8,500<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-14/nigeria-vs-equatorial-guinea/3196871/|title=Nigeria Vs Equatorial Guinea match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=14 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|RSA}} [[Абонџиле Том]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јануари 2024 |време = 14:00 |екипа1 = {{fb-rt|EQG}} |резултат = 4–2 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411908 |екипа2 = {{fb|GNB}} |голови1 = *[[Емилио Нсуе|Нсуе]] {{Goal|21}}, {{Goal|51}}, {{Goal|61}} *[[Хосете Миранда|Миранда]] {{Goal|46}} |голови2 = *{{Goal|37|авт.}} [[Естебан Обианг|Естебан]] *{{Goal|90+3}} [[Зе Турбо]] |стадион = [[Стадион „Аласан Уатара“|Аласан Уатара]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 13,888<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-18/equatorial-guinea-vs-guinea-bissau/3196872/|title=Equatorial Guinea Vs Guinea-Bissau match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=18 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|RWA}} [[Самуел Увикунда]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411907 |екипа2 = {{fb|NGA}} |голови1 = |голови2 = *{{Goal|55|пен.}} [[Вилијам Трост-Еконг|Трост-Еконг]] |стадион = [[Стадион „Аласан Уатара“|Аласан Уатара]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 49,517<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-18/cote-divoire-vs-nigeria/3196873/|title=Côte d'Ivoire vs Nigeria match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=18 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|EQG}} |резултат = 4–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411909 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Емилио Нсуе|Нсуе]] {{goal|42||75}} *[[Пабло Ганет|Ганет]] {{goal|73}} *[[Јаник Буила|Буила]] {{goal|88}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Аласан Уатара“|Аласан Уатара]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 42,550 |судија = {{flagsport|SUD}} [[Махмуд Махмуд]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|GNB}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411910 |екипа2 = {{fb|NGA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|36|авт.}} [[Опа Санганте|Санганте]] |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 15,650 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Бушра Карбуби]] }} ---- === Група Б === {| class=wikitable style="text-align:center" |- |colspan=10 | '''Африкански куп на нации 2023 - група Б''' |- !width="25"|{{Tooltip| Поз. | Позиција во групата}} ! style="width:225px;"|Екипа !width="25"|{{Tooltip| ОН | Одиграно натпревари}} !width="25"|{{Tooltip| П | Победи}} !width="25"|{{Tooltip| Н | Нерешени}} !width="25"|{{Tooltip| И | Изгубени}} !width="25"|{{Tooltip| ДГ | Дадени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ПГ | Примени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ГР | Гол-разлика}} !width="25"|{{Tooltip| Бод | Вкупен број освоени бодови}} |- |- align=center bgcolor=00FF7F |1. | align=left | {{fb|CPV}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |2. | align=left | {{fb|EGY}} |3||0||3||0||6||6||0||'''3''' |- |3. | align=left | {{fb|GHA}} |3||0||2||1||5||6||-1||'''2''' |- |4. | align=left | {{fb|MOZ}} |3||0||2||1||4||7||-3||'''2''' |} {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = 2–2 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411911 |екипа2 = {{fb|MOZ}} |голови1 = *[[Мостафа Мохамед (фудбалер)|Мостафа]] {{goal|{{0}}2}} *[[Мохамед Салах|Салах]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|56}} [[Вити]] *{{goal|58}} [[Клезио]] |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 11,933<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-14/egypt-vs-mozambique/3196877/|title=Egypt vs Mozambique match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=15 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411912 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Александер Џику|Џику]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|17}} [[Жамиро Монтеиро|Монтеиро]] *{{goal|90+2}} [[Гари Родригес|Родригес]] |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 11,943<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-14/ghana-vs-cape-verde-islands/3196878/|title=Ghana vs Cape Verde Islands match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=15 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|COD}} [[Жан-Жак Ндала Нгамбо]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = 2–2 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411913 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = * [[Омар Мармуш|Мармуш]] {{goal|69}} * [[Мостафа Мохамед (фудбалер)|Мостафа]] {{goal|74}} |голови2 = * {{goal|45+3}}, {{goal|71}} [[Мохамед Кудус|Кудус]] |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 20,808<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-18/egypt-vs-ghana/3196879/|title=Egypt vs Ghana match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=19 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јануари 2024 |време = 14:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411914 |екипа2 = {{fb|MOZ}} |голови1 = *[[Бебе]] {{Goal|32}} *[[Рајан Мендеш|Мендеш]] {{Goal|51}} *[[Кевин Пина (фудбалер)|Пина]] {{Goal|69}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 5,794<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-19/cape-verde-islands-vs-mozambique/3196880/|title=Cape Verde Islands vs Mozambique match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=19 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|MAR}} [[Самир Гезаз]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|MOZ}} |резултат = 2–2 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411915 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Жени Катамо|Катамо]] {{goal|90+1|пен.}} *[[Реинилдо Мандава|Мандава]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|15|пен.}}, {{goal|70|пен.}} [[Џордан Ају|Џ. Ају]] |стадион = [[Стадион „Аласан Уатара“|Аласан Уатара]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = |судија = {{flagsport|LBY}} [[Мутаз Ибрахим]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = 2–2 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411916 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Жилсон Тавареш|Ж. Тавареш]] {{goal|45+1}} *[[Брајан Тешеира|Тешеира]] {{goal|90+9}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Трезеге (египетски фудбалер)|Трезеге]] *{{goal|90+3}} [[Мостафа Мохамед (фудбалер)|Мостафа]] |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 15,650 |судија = {{flagsport|CHD}} [[Мамат Алиу]] }} ---- === Група Ц === {| class=wikitable style="text-align:center" |- |colspan=10 | '''Африкански куп на нации 2023 - група Ц''' |- !width="25"|{{Tooltip| Поз. | Позиција во групата}} ! style="width:225px;"|Екипа !width="25"|{{Tooltip| ОН | Одиграно натпревари}} !width="25"|{{Tooltip| П | Победи}} !width="25"|{{Tooltip| Н | Нерешени}} !width="25"|{{Tooltip| И | Изгубени}} !width="25"|{{Tooltip| ДГ | Дадени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ПГ | Примени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ГР | Гол-разлика}} !width="25"|{{Tooltip| Бод | Вкупен број освоени бодови}} |- |- align=center bgcolor=00FF7F |1. | align=left | {{fb|SEN}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |2. | align=left | {{fb|CMR}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |3. | align=left | {{fb|GUI}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- |4. | align=left | {{fb|GAM}} |3||0||0||3||2||7||-5||'''0''' |} {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јануари 2024 |време = 14:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = 3–0 |извештај = https://int.soccerway.com/matches/2024/01/15/africa/africa-cup-of-nations/senegal/gambia/4262305/ |екипа2 = {{fb|GAM}} |голови1 = *[[Папе Геј|П. Геј]] {{Goal|{{0}}4}} *[[Ламине Камара|Камара]] {{Goal|52}}, {{Goal|86}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Шарл Конан Бани“|Шарл Конан Бани]] |локација = [[Јамусукро]] |гледачи = 7,896<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-15/senegal-vs-gambia/3196883/|title=Senegal vs Gambia match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=15 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|MAR}} [[Редуан Жијед]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CMR}} |резултат = 1–1 |извештај = https://int.soccerway.com/matches/2024/01/15/africa/africa-cup-of-nations/cameroon/guinea/4262306/ |екипа2 = {{fb|GUI}} |голови1 = *[[Франк Магри|Магри]] {{goal|51}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Мохамед Бајо|Бајо]] |стадион = [[Стадион „Шарл Конан Бани“|Шарл Конан Бани]] |локација = [[Јамусукро]] |гледачи = 11,271<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-15/cameroon-vs-guinea/3196884/|title=Cameroon vs Guinea match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=15 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|LBY}} [[Мутаз Ибрахим]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = 3–1 |извештај = |екипа2 = {{fb|CMR}} |голови1 = *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|16}} *[[Хабиб Диало|Х. Диало]] {{goal|71}} *[[Садио Мане|Мане]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|83}} [[Жан-Шарл Кастелето|Кастелето]] |стадион = [[Стадион „Шарл Конан Бани“|Шарл Конан Бани]] |локација = [[Јамусукро]] |гледачи = 19,176 |судија = {{flagsport|SUD}} [[Махмуд Али Исмаил]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|GUI}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411920 |екипа2 = {{fb|GAM}} |голови1 = *[[Агибу Камара|А. Камара]] {{goal|69}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Шарл Конан Бани“|Шарл Конан Бани]] |локација = [[Јамусукро]] |гледачи = 19,822 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Абдел Бу]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|GUI}} |резултат = 0–2 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411921 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|61}} [[Абдулаје Сек (фудбалер 1992)|Сек]] *{{goal|90}} [[Илиман Ндијај|И. Ндијај]] |стадион = [[Стадион „Шарл Конан Бани“|Шарл Конан Бани]] |локација = [[Јамусукро]] |гледачи = 15,753<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-23/guinea-vs-senegal/3196887/|title=Guinea vs Senegal match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=26 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|BDI}} [[Пасифик Ндабихавенимана]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|GAM}} |резултат = 2–3 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411922 |екипа2 = {{fb|CMR}} |голови1 = *[[Абли Џалоу|Џалоу]] {{goal|72}} *[[Ебрима Колу|Е. Коли]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|56}} [[Карл Токо Екамби|Токо Екамби]] *{{goal|87|авт.}} [[Џејмс Гомес (фудбалер)|Гомес]] *{{goal|90+1}} [[Кристофер Ву|Ву]] |стадион = [[Стад де ла Пе]] |локација = [[Буаке]] |гледачи = 24,172<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-23/gambia-vs-cameroon/3196888/|title=Gambia vs Cameroon match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=26 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|ETH}} [[Бамлак Тесема Вејеса]] }} === Група Д === {| class=wikitable style="text-align:center" |- |colspan=10 | '''Африкански куп на нации 2023 - група Д''' |- !width="25"|{{Tooltip| Поз. | Позиција во групата}} ! style="width:225px;"|Екипа !width="25"|{{Tooltip| ОН | Одиграно натпревари}} !width="25"|{{Tooltip| П | Победи}} !width="25"|{{Tooltip| Н | Нерешени}} !width="25"|{{Tooltip| И | Изгубени}} !width="25"|{{Tooltip| ДГ | Дадени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ПГ | Примени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ГР | Гол-разлика}} !width="25"|{{Tooltip| Бод | Вкупен број освоени бодови}} |- |- align=center bgcolor=00FF7F |1. | align=left | {{fb|ANG}} |3||2||1||0||6||3||+3||'''7''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |2. | align=left | {{fb|BFA}} |3||1||1||1||3||4||-1||'''4''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |3. | align=left | {{fb|MTN}} |3||1||0||2||3||4||-1||'''3''' |- |4. | align=left | {{fb|ALG}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |} {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411923 |екипа2 = {{fb|ANG}} |голови1 = *[[Багдад Бунеџах|Бунеџах]] {{goal|18}} |голови2 = *{{goal|68|пен.}} [[Мабулулу]] |стадион = [[Стад де ла Пе]] |локација = [[Буаке]] |гледачи = 19,740<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-15/algeria-vs-angola/3196937/|title=Algeria vs Angola match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=15 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|SEN}} [[Иса Си]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јануари 2024 |време = 14:00 |екипа1 = {{fb-rt|BFA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411924 |екипа2 = {{fb|MTN}} |голови1 = [[Бертран Траоре|Траоре]] {{goal|90+6|пен.}} |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Пе]] |локација = [[Буаке]] |гледачи = 27,898<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-16/burkina-faso-vs-mauritania/3196938/|title=Burkina Faso vs Mauritania match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=16 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жијед]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јануари 2024 |време = 14:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = 2–2 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411925 |екипа2 = {{fb|BFA}} |голови1 = *[[Багдад Бунеџах|Бунеџах]] {{goal|51}}, {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|45+3}} [[Мохамед Конате (фудбалер 1997)|М. Конате]] *{{goal|71|пен.}} [[Бертран Траоре|Траоре]] |стадион = [[Стад де ла Пе]] |локација = [[Буаке]] |гледачи = 33,501<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-20/algeria-vs-burkina-faso/3196939/|title=Algeria Vs Burkina Faso match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=20 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|RSA}} [[Том Абонџиле]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|MTN}} |резултат = 2–3 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411926 |екипа2 = {{fb|ANG}} |голови1 = *[[Сиди Буна Амар|Амар]] {{goal|43}} *[[Абубакари Коита|Коита]] {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|30}}, {{goal|50}} [[Желсон Дала|Дала]] *{{goal|53}} [[Жилберто (фудбалер 2001)|Жилберто]] |стадион = [[Стад де ла Пе]] |локација = [[Буаке]] |гледачи = 36,318<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-20/mauritania-vs-angola/3196940/|title=Mauritania vs Angola match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=20 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|EGY}} [[Мохамед Маруф]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|ANG}} |резултат = 2–0 |извештај = |екипа2 = {{fb|BFA}} |голови1 = *[[Мабулулу]] {{goal|36}} *[[Зини (фудбалер)|Зини]] {{goal|90+2}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Шарл Конан Бани“|Шарл Конан Бани]] |локација = [[Јамусукро]] |гледачи = 15,753<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-23/angola-vs-burkina-faso/3196941/|title=Angola vs Burkina Faso match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=26 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|COD}} [[Жан-Жак Ндала Нгамбо]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|MTN}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411928 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Мохамед Делахи Јали|Јали]] {{goal|37}} |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Пе]] |локација = [[Буаке]] |гледачи = 28,010<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-23/mauritania-vs-algeria/3196942/|title=Mauritania vs Algeria match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=26 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|SOM}} [[Омар Абдулкадир Артан]] }} === Група Е === {| class=wikitable style="text-align:center" |- |colspan=10 | '''Африкански куп на нации 2023 - група Е''' |- !width="25"|{{Tooltip| Поз. | Позиција во групата}} ! style="width:225px;"|Екипа !width="25"|{{Tooltip| ОН | Одиграно натпревари}} !width="25"|{{Tooltip| П | Победи}} !width="25"|{{Tooltip| Н | Нерешени}} !width="25"|{{Tooltip| И | Изгубени}} !width="25"|{{Tooltip| ДГ | Дадени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ПГ | Примени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ГР | Гол-разлика}} !width="25"|{{Tooltip| Бод | Вкупен број освоени бодови}} |- |- align=center bgcolor=00FF7F |1. | align=left | {{fb|MLI}} |3||1||2||0||3||1||+2||'''5''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |2. | align=left | {{fb|RSA}} |3||1||1||1||4||2||+2||'''4''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |3. | align=left | {{fb|NAM}} |3||1||1||1||1||4||-3||'''4''' |- |4. | align=left | {{fb|TUN}} |3||0||2||1||1||2||-1||'''2''' |} {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = 0–1 |извештај = |екипа2 = {{fb|NAM}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|88}} [[Деон Хото|Хото]] |стадион = [[Стадион „Амаду Гон Кулибали“|Амаду Гон Кулибали]] |локација = [[Корого]] |гледачи = 13,991<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-16/tunisia-vs-namibia/3196943/|title=Tunisia Vs Namibia match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=17 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|SOM}} [[Омар Абдулкадир Артан]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|MLI}} |резултат = 2–0 |извештај = |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Амари Траоре|Ам. Траоре]] {{goal|60}} *[[Ласине Синајоко|Синајоко]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Амаду Гон Кулибали“|Амаду Гон Кулибали]] |локација = [[Корого]] |гледачи = 16,894<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-16/mali-vs-south-africa/3196944/|title=Mali Vs South Africa match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=17 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|EGY}} [[Мохамед Адел (фудбалски судија)|Мохамед Адел]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411931 |екипа2 = {{fb|MLI}} |голови1 = *[[Хамза Рафија|Рафија]] {{goal|20}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Ласине Синајоко|Синајоко]] |стадион = [[Стадион „Амаду Гон Кулибали“|Амаду Гон Кулибали]] |локација = [[Корого]] |гледачи = 18,130<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-20/tunisia-vs-mali/3196945/|title=Tunisia Vs Mali match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=21 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|GHA}} [[Даниел Нил Ларјеа|Даниел Ларјеа]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = 4–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411932 |екипа2 = {{fb|NAM}} |голови1 = *[[Перси Тау|Тау]] {{goal|14|пен.}} *[[Темба Зване|Зване]] {{goal|25}}, {{goal|40}} *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Амаду Гон Кулибали“|Амаду Гон Кулибали]] |локација = [[Корого]] |гледачи = {{flagsport|ALG}} [[Јусеф Гамух]] |судија = 9,304<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-21/south-africa-vs-namibia/3196946/|title=South Africa Vs Namibia match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=26 January 2024}}</ref> }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411933 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион „Амаду Гон Кулибали“|Амаду Гон Кулибали]] |локација = [[Корого]] |гледачи = 12,847<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-24/south-africa-vs-tunisia/3196947/|title=South Africa Vs Tunisia match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=26 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|SEN}} [[Иса Си]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|NAM}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411934 |екипа2 = {{fb|MLI}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион „Лоран Поку“|Лоран Поку]] |локација = [[Сан-Педро (Брег на Слоновата Коска)|Сан-Педро]] |гледачи = 15,231<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-24/namibia-vs-mali/3196948/|title=Namibia Vs Mali match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=26 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|RWA}} [[Самуел Увикунда]] }} ---- === Група Ф === {| class=wikitable style="text-align:center" |- |colspan=10 | '''Африкански куп на нации 2023 - група Ф''' |- !width="25"|{{Tooltip| Поз. | Позиција во групата}} ! style="width:225px;"|Екипа !width="25"|{{Tooltip| ОН | Одиграно натпревари}} !width="25"|{{Tooltip| П | Победи}} !width="25"|{{Tooltip| Н | Нерешени}} !width="25"|{{Tooltip| И | Изгубени}} !width="25"|{{Tooltip| ДГ | Дадени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ПГ | Примени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ГР | Гол-разлика}} !width="25"|{{Tooltip| Бод | Вкупен број освоени бодови}} |- |- align=center bgcolor=00FF7F |1. | align=left | {{fb|MAR}} |3||2||1||0||5||1||+4||'''7''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |2. | align=left | {{fb|COD}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- |3. | align=left | {{fb|ZAM}} |3||0||2||1||2||3||-1||'''2''' |- |4. | align=left | {{fb|TAN}} |3||0||2||1||1||4||-3||'''2''' |} {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411935 |екипа2 = {{fb|TAN}} |голови1 = *[[Ромен Саис|Саис]] {{goal|30}} *[[Азедин Унахи|Унахи]] {{goal|77}} *[[Јусеф Ен-Несири|Ен-Несири]] {{goal|80}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Лоран Поку“|Лоран Поку]] |локација = [[Сан-Педро (Брег на Слоновата Коска)|Сан-Педро]] |гледачи = 15,478<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-17/morocco-vs-tanzania/3196949/|title=Morocco Vs Tanzania match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=22 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|CHD}} [[Мамат Алиу]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411936 |екипа2 = {{fb|ZAM}} |голови1 = *[[Јоан Виса|Виса]] {{goal|27}} |голови2 = *{{goal|23}} [[Кингс Кангва|Кангва]] |стадион = [[Стадион „Лоран Поку“|Лоран Поку]] |локација = [[Сан-Педро (Брег на Слоновата Коска)|Сан-Педро]] |гледачи = 15,478<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-17/dr-congo-vs-zambia/3196950/|title=DR Congo Vs Zambia match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=18 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|ETH}} [[Бамлак Тесема Вејеса]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јануари 2024 |време = 14:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411937 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *[[Силас Катомпа Мвумпа|Силас]] {{goal|76}} |стадион = [[Стадион „Лоран Поку“|Лоран Поку]] |локација = [[Сан-Педро (Брег на Слоновата Коска)|Сан-Педро]] |гледачи = 13,342<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-21/morocco-vs-dr-congo/3196951/|title=Morocco Vs DR Congo match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=22 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|KEN}} [[Питер Ваверу]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|ZAM}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411938 |екипа2 = {{fb|TAN}} |голови1 = *[[Патсон Дака|Дака]] {{goal|88}} |голови2 = *{{goal|11}} [[Симон Мсува|Мсува]] |стадион = [[Стадион „Лоран Поку“|Лоран Поку]] |локација = [[Сан-Педро (Брег на Слоновата Коска)|Сан-Педро]] |гледачи = 13,342<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-21/zambia-vs-tanzania/3196952/|title=Zambia Vs Tanzania match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=22 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|BEN}} [[Луј Хунгнанданде]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|TAN}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411939 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион „Амаду Гон Кулибали“|Амаду Гон Кулибали]] |локација = [[Корого]] |гледачи = 12,847<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-24/tanzania-vs-dr-congo/3196953/ |title=Tanzania vs DR Congo match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=26 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|ZAM}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2411940 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|37}} [[Хаким Зијеш|Зијеш]] |стадион = [[Стадион „Лоран Поку“|Лоран Поку]] |локација = [[Сан-Педро (Брег на Слоновата Коска)|Сан-Педро]] |гледачи = 15,231<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-24/zambia-vs-morocco/3196954/ |title=Zambia vs Morroco match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=26 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|GAB}} [[Мебиаме Танги]] }} ---- ===Поредок на третопласираните екипи во групите=== {| class=wikitable style="text-align:center" |- |colspan=10 | '''Африкански куп на нации 2023 - Поредок на третопласираните екипи''' |- !width="25"|{{Tooltip| Поз. | Позиција во групата}} ! style="width:225px;"|Екипа !width="25"|{{Tooltip| ОН | Одиграно натпревари}} !width="25"|{{Tooltip| П | Победи}} !width="25"|{{Tooltip| Н | Нерешени}} !width="25"|{{Tooltip| И | Изгубени}} !width="25"|{{Tooltip| ДГ | Дадени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ПГ | Примени голови}} !width="25"|{{Tooltip| ГР | Гол-разлика}} !width="25"|{{Tooltip| Бод | Вкупен број освоени бодови}} |- |- align=center bgcolor=00FF7F |1. | align=left | {{fb|GUI}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |2. | align=left | {{fb|NAM}} |3||1||1||1||1||4||-3||'''4''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |3. | align=left | {{fb|MTN}} |3||1||0||2||3||4||-1||'''3''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |4. | align=left | {{fb|CIV}} |3||1||0||2||2||5||-3||'''3''' |- |5. | align=left | {{fb|GHA}} |3||0||2||1||5||6||-1||'''2''' |- |6. | align=left | {{fb|ZAM}} |3||0||2||1||2||3||-1||'''2''' |} ==Нокаут фаза== ===Резултати=== <section begin=Bracket/>{{#invoke:RoundN|N16 |style=white-space:nowrap|3rdplace=yes|bold_winner=high|widescore=yes |RD1=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD2=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD3=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD4=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 16--> |27 јануари – [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Абиџан (Уфуе-Буани)]]|{{fb|NGA}}|2|{{fb|CMR}}|0 |27 јануари – [[Стад де ла Пе|Буаке]]|{{fb|ANG}}|3|{{fb|NAM}}|0 |29 јануари – [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Абиџан (Уфуе-Буани)]]|{{fb|CPV}}|1|{{fb|MTN}}|0 |30 јануари – [[Стадион „Лоран Поку“|Сан Педро]]|{{fb|MAR}}|0|{{fb|RSA}}|2 |30 јануари – [[Стадион „Амаду Гон Кулибали“|Корого]]|{{fb|MLI}}|2|{{fb|BFA}}|1 |29 јануари – [[Стадион „Шарл Конан Бани“|Јамусукро]]|{{fb|SEN}}|1 (4)|{{fb|CIV}} {{pso}}|1 (5) |28 јануари – [[Стадион „Лоран Поку“|Сан Педро]]|{{fb|EGY}}|1 (7)|{{fb|COD}} {{pso}}|1 (8) |28 јануари – [[Стадион „Аласан Уатара“|Абиџан (Уатара)]]|{{fb|EQG}}|0|{{fb|GUI}}|1 <!--Quarter-finals--> |2 февруари – [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Абиџан (Уфуе-Буани)]]|{{fb|NGA}}|1|{{fb|ANG}}|0 |3 февруари – [[Стадион „Шарл Конан Бани“|Јамусукро]]|{{fb|CPV}}|0 (1)|{{fb|RSA}} {{pso}}|0 (2) |3 февруари – [[Стад де ла Пе|Буаке]]|{{fb|MLI}}|1|{{fb|CIV}} {{aet}}|2 |2 февруари – [[Стадион „Аласан Уатара“|Абиџан (Уатара)]]|{{fb|COD}}|3|{{fb|GUI}}|1 <!--Semi-finals--> |7 февруари – [[Стад де ла Пе|Буаке]]|{{fb|NGA}} {{pso}}|1 (4)|{{fb|RSA}}|1 (2) |7 февруари – [[Стадион „Аласан Уатара“|Абиџан (Уатара)]]|{{fb|CIV}}|1|{{fb|COD}}|0 <!--Final--> |11 февруари – [[Стадион „Аласан Уатара“|Абиџан (Уатара)]]|{{fb|NGA}}||{{fb|CIV}}| <!--3rd Place--> |10 февруари – [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Абиџан (Уфуе-Буани)]]|{{fb|RSA}} {{pso}}|0 (6)|{{fb|COD}}|0 (5) }}<section end=Bracket/> ===Осминафинале=== {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|ANG}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414306 |екипа2 = {{fb|NAM}} |голови1 = *[[Желсон Дала|Дала]] {{goal|38}}, {{goal|42}} *[[Мабулулу]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Пе]] |локација = [[Буаке]] |гледачи = 28,663<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-27/angola-vs-namibia/3253432/ |title=Angola vs Namibia match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=28 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414307 |екипа2 = {{fb|CMR}} |голови1 = *[[Адемола Лукман|Лукман]] {{goal|36}}, {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 22,085<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-27/nigeria-vs-cameroon/3253433/ |title=Nigeria vs Cameroon match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=28 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|MAR}} [[Редуан Жијед]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 28 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|EQG}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414308 |екипа2 = {{fb|GUI}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+8}} [[Мохамед Бајо|Бајо]] |стадион = [[Стадион „Аласан Уатара“|Аласан Уатара]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 36,340<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-28/equatorial-guinea-vs-guinea/3253434/ |title=Equatorial Guinea vs Guinea match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=29 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|SOM}} [[Омар Абдулкадир Артан]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 28 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = 1–1 |aet = yes |пенали = 7–8 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414309 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Мостафа Мохамед (фудбалер)|Мостафа]] {{goal|45+1|пен.}} |голови2 = *{{goal|37}} [[Мешак Елија|Елија]] |пенали1 = *[[Мохамед Абделмонем|Абделмонем]] {{pengoal}} *[[Мостафа Мохамед (фудбалер)|Мостафа]] {{penmiss}} *[[Омар Мармуш|Мармуш]] {{pengoal}} *[[Омар Камал|Камал]] {{pengoal}} *[[Мохамед Хани|Хани]] {{pengoal}} *[[Ахмед Хегази|Хегази]] {{pengoal}} *[[Мостафа Фати|М. Фати]] {{pengoal}} *[[Махмуд Хамада|Хамада]] {{pengoal}} *[[Мохамед Абу Габал|Абу Габал]] {{penmiss}} |пенали2 = *{{pengoal}} [[Самуел Мутусами|Мутусами]] *{{penmiss}} [[Артур Масуаку|Масуаку]] *{{pengoal}} [[Грејди Диангана|Диангана]] *{{pengoal}} [[Силас Катомпа Мвумпа|Силас]] *{{pengoal}} [[Арон Шибола|Шибола]] *{{pengoal}} [[Жедеон Калулу|Калулу]] *{{pengoal}} [[Шансел Мбемба|Мбемба]] *{{pengoal}} [[Енок Инонга Бака|Инонга Бака]] *{{pengoal}} [[Лионел Мпаси|Мпаси]] |стадион = [[Стадион „Лоран Поку“|Лоран Поку]] |локација = [[Сан-Педро (Брег на Слоновата Коска)|Сан-Педро]] |гледачи = 12,342<ref>{{cite web |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-28/egypt-vs-dr-congo/3253435/ |title=Egypt vs DR Congo match Report|website=globalsportsarchive.com|access-date=29 January 2024}}</ref> |судија = {{flagsport|RSA}} [[Том Абонџиле]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414310 |екипа2 = {{fb|MTN}} |голови1 = *[[Рајан Мендес|Мендес]] {{goal|88|пен.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 16,088<ref>{{Cite web |title=Cape Verde vs Mauritania match Report |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-29/cape-verde-islands-vs-mauritania/3253436/ |access-date=2024-01-29 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> |судија = {{flagsport|EGY}} [[Мохамед Адел]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = 1–1 |aet = yes |пенали = 4–5 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414311 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Хабиб Диало|Диало]] {{goal|{{0}}4}} |голови2 = *{{goal|86|пен.}} [[Франк Кесие|Кесие]] |пенали1 = *[[Калиду Кулибали|Кулибали]] {{pengoal}} *[[Папе Матар Сар|П. Сар]] {{pengoal}} *[[Муса Ниакате|Ниакате]] {{penmiss}} *[[Бамба Диенг|Диенг]] {{pengoal}} *[[Садио Мане|Мане]] {{pengoal}} |пенали2 = *{{pengoal}} [[Никола Пепе|Пепе]] *{{pengoal}} [[Кристијан Куаме|Куаме]] *{{pengoal}} [[Себастијен Але|Але]] *{{pengoal}} [[Серж Орје|Орје]] *{{pengoal}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[Стадион „Шарл Конан Бани“|Шарл Конан Бани]] |локација = [[Јамусукро]] |гледачи = 19,948<ref>{{Cite web |title=Senegal vs Côte d'Ivoire match Report |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-29/senegal-vs-cote-divoire/3253437/ |access-date=2024-01-29 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јануари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|MLI}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414312 |екипа2 = {{fb|BFA}} |голови1 = *[[Едмонд Тапсоба|Тапсоба]] {{goal|{{0}}3|авт.}} *[[Ласине Синајоко|Синајоко]] {{goal|47}} |голови2 = *{{goal|57|пен.}} [[Бертран Траоре|Траоре]] |стадион = [[Стадион „Амаду Гон Кулибали“|Амаду Гон Кулибали]] |локација = [[Корого]] |гледачи = 19,184<ref>{{Cite web |date= |title=Mali vs Burkina Faso match Report |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-30/mali-vs-burkina-faso/3253438/ |access-date=2024-01-30 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> |судија = {{flagsport|LBY}} [[Мутаз Ибрахим]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јануари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = 0–2 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414313 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|57}} [[Евиденс Макгопа|Макгопа]] *{{goal|90+5}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион „Лоран Поку“|Лоран Поку]] |локација = [[Сан-Педро (Брег на Слоновата Коска)|Сан-Педро]] |гледачи = 19,078<ref>{{Cite web |date= |title=Morocco vs South Africa match Report |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-01-30/morocco-vs-south-africa/3253439/ |access-date=2024-01-30 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> |судија = {{flagsport|SUD}} [[Махмуд Исмаил]] }} ---- ===Четвртфинале=== {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 февруари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414314 |екипа2 = {{fb|ANG}} |голови1 = *[[Адемола Лукман|Лукман]] {{goal|41}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 18,757<ref>{{Cite web |date= |title=Nigeria vs Angola match Report |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-02-02/nigeria-vs-angola/3253441/ |access-date=2024-02-02 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> |судија = {{flagsport|SEN}} [[Иса Си]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 февруари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = 3–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414315 |екипа2 = {{fb|GUI}} |голови1 = *[[Шансел Мбемба|Мбемба]] {{goal|27}} *[[Јоан Виса|Виса]] {{goal|65|пен.}} *[[Артур Масуаку|Масуаку]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|21|пен.}} [[Мохамед Бајо|Бајо]] |стадион = [[Стадион „Аласан Уатара“|Аласан Уатара]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 33,278<ref>{{Cite web |date= |title=DR Congo vs Guinea match Report |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-02-02/dr-congo-vs-guinea/3253440/ |access-date=2024-02-02 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 февруари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|MLI}} |резултат = 1–2 |aet = yes |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414316 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Нене Доржеле|Доржеле]] {{goal|71}} |голови2 = *{{goal|90}} [[Симон Адингра|Адингра]] *{{goal|120}} [[Умар Диаките|Диаките]] |стадион = [[Стад де ла Пе]] |локација = [[Буаке]] |гледачи = 39,836<ref>{{Cite web |date= |title=Mali vs Côte d'Ivoire match Report |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-02-03/mali-vs-cote-divoire/3253442/ |access-date=2024-02-03 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> |судија = {{flagsport|EGY}} [[Мохамед Адел]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 февруари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = 0–0 |aet = yes |пенали = 1–2 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414317 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = |голови2 = |пенали1 = *[[Бебе]] {{penmiss}} *[[Вили Семедо|Семедо]] {{penmiss}} *[[Ларос Дуарте|Л. Дуарте]] {{penmiss}} *[[Брајан Тешеира|Тешеира]] {{pengoal}} *[[Патрик Андраде|Андраде]] {{penmiss}} |пенали2 = *{{pengoal}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] *{{penmiss}} [[Захеле Лепаса|Лепаса]] *{{penmiss}} [[Обри Модиба|Модиба]] *{{pengoal}} [[Мотоби Мвала|Мвала]] |стадион = [[Стадион „Шарл Конан Бани“|Шарл Конан Бани]] |локација = [[Јамусукро]] |гледачи = 12,162<ref>{{Cite web |date= |title=Cape Verde vs South Africa match Report |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-02-03/cape-verde-islands-vs-south-africa/3253443/ |access-date=2024-02-03 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> |судија = {{flagsport|COD}} [[Жан-Жак Ндала Нгамбо]] }} ---- ===Полуфинале=== {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 февруари 2024 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414323 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Вилијам Трост-Еконг|Трост-Еконг]] {{goal|67|пен.}} |голови2 = *{{goal|90|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |aet = yes |пенали = 4–2 |пенали1 = *[[Терем Мофи|Мофи]] {{pengoal}} *[[Кенет Омеруо|Омеруо]] {{pengoal}} *[[Ола Аина|Аина]] {{penmiss}} *[[Вилијам Трост-Еконг|Трост-Еконг]] {{pengoal}} *[[Келечи Ихеаначо|Ихеаначо]] {{pengoal}} |пенали2 = *{{penmiss}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] *{{pengoal}} [[Михлали Мајамбела|Мајамбела]] *{{penmiss}} [[Евиденс Макгопа|Макгопа]] *{{pengoal}} [[Мотоби Мвала|Мвала]] |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 31,227<ref>{{Cite web |date= |title=Nigeria vs South Africa match Report |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-02-07/nigeria-vs-south-africa/3253444/ |access-date=2024-02-07 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }} ---- {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 февруари 2024 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414324 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Себастијан Але|Але]] {{goal|65}} |голови2 = |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 51,020<ref>{{cite web |date=7 February 2024 |title=Côte d'Ivoire vs DR Congo match Report |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-02-07/cote-divoire-vs-dr-congo/3253445/ |access-date=7 February 2024 |website=Global Sports Archive}}</ref> |судија = {{flagsport|LBY}} [[Ибрахим Мутаз]] }} ---- ===Натпревар за трето место=== {{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = {{Start date|2024|2|10|df=y}} |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.cafonline.com/caf-africa-cup-of-nations/match-centre?competition=190&season=2023&match=2414325 |екипа2 = {{fb|COD}} |aet = yes |пенали = 6–5 |голови1 = |голови2 = |пенали1 = *[[Тебохо Мокоена (фубалер 1997)|Мокоена]] {{penmiss}} *[[Нкосинати Сибиси|Сибиси]] {{pengoal}} *[[Табнг Монаре|Монаре]] {{pengoal}} *[[Обри Модиба|Модиба]] {{pengoal}} *[[Захеле Лепаса|Лепаса]] {{pengoal}} *[[Освин Аполис|Аполис]] {{pengoal}} *[[Сијанда Ксулу|Ксулу]] {{pengoal}} |пенали2 = *{{pengoal}} [[Самуел Мутусами|Мутусами]] *{{pengoal}} [[Оменуке Мфулу|Мфулу]] *{{pengoal}} [[Седрик Бакамбу|Бакамбу]] *{{pengoal}} [[Јорис Кајембе|Кајембе]] *{{penmiss}} [[Шансел Мбемба|Мбемба]] *{{pengoal}} [[Јоан Виса|Виса]] *{{penmiss}} [[Мешак Елија|Елија]] |стадион = [[Стадион „Феликс Уфуе-Буани“|Феликс Уфуе-Буани]] |локација = [[Абиџан]] |гледачи = 21,975<ref>{{Cite web |date= |title=South Africa vs DR Congo match Report |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2024-02-10/south-africa-vs-dr-congo/3253446/ |access-date=2024-02-10 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> |судија = {{flagsport|ETH}} [[Бамлак Тесема Вејеса]] }} ===Финале=== ==Статистика== ===Листа на стрелци=== {{Goalscorers |goals=46 |matches=18 |updated=19 јануари 2024 }} {{col-start|width=75%}} {{col-3}} ;3 гола *{{flagsport|EQG}} [[Емилио Нсуе]] {{col-end}} ;2 гола {{col-start|width=75%}} {{col-4}} *{{flagsport|EGY}} [[Мостафа Мохамед (фудбалер)|Мостафа Мохамед]] {{col-4}} *{{flagsport|GHA}} [[Мохамед Кудус]] {{col-4}} *{{flagsport|SEN}} [[Ламине Камара]] {{col-4}} {{col-end}} ;1 гол {{col-start|width=75%}} {{col-4}} *{{flagsport|ALG}} [[Багдад Бунеџах]] *{{flagsport|ANG}} [[Мабулулу]] *{{flagsport|BFA}} [[Бертран Траоре]] *{{flagsport|CMR}} [[Жан-Шарл Кастелето]] *{{flagsport|CMR}} [[Франк Магри]] *{{flagsport|CPV}} [[Бебе]] *{{flagsport|CPV}} [[Рајан Мендеш]] *{{flagsport|CPV}} [[Жамиро Монтеиро]] *{{flagsport|CPV}} [[Кевин Пина (фудбалер)|Кевин Пина]] {{col-4}} *{{flagsport|CPV}} [[Гари Родригеш]] *{{flagsport|COD}} [[Јоане Виса]] *{{flagsport|EGY}} [[Омар Мармуш]] *{{flagsport|EGY}} [[Мохамед Салах]] *{{flagsport|EQG}} [[Хосете Миранда]] *{{flagsport|EQG}} [[Ибан Салвадор]] *{{flagsport|GHA}} [[Александер Џику]] *{{flagsport|GUI}} [[Мохамед Бајо]] *{{flagsport|GUI}} [[Агибу Камара]] {{col-4}} *{{flagsport|GNB}} [[Зе Турбо]] *{{flagsport|CIV}} [[Секо Фофана]] *{{flagsport|CIV}} [[Жан-Филип Красо]] *{{flagsport|MLI}} [[Ласине Синајоко]] *{{flagsport|MLI}} [[Амари Траоре]] *{{flagsport|MAR}} [[Јусеф Ен-Несири]] *{{flagsport|MAR}} [[Азедин Унахи]] *{{flagsport|MAR}} [[Ромен Саис]] *{{flagsport|MOZ}} [[Клесио]] {{col-4}} *{{flagsport|MOZ}} [[Вити]] *{{flagsport|NAM}} [[Деон Хото]] *{{flagsport|NGA}} [[Виктор Осимен]] *{{flagsport|NGA}} [[Вилијам Трост-Еконг]] *{{flagsport|SEN}} [[Хабиб Диало]] *{{flagsport|SEN}} [[Папе Геје]] *{{flagsport|SEN}} [[Садио Мане]] *{{flagsport|SEN}} [[Исмаила Сар]] *{{flagsport|ZAM}} [[Кингс Кангва]] {{col-end}} ;автоголови {{col-start|width=75%}} {{col-3}} *{{flagsport|EQG}} [[Естебан Ороско]] (против Гвинеја-Бисао) {{col-end}} ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20161027054712/http://can2021.com/ Организациски комитет на Африканскиот куп на нации 2023] (јазик: француски) {{Африкански куп на нации}} [[Категорија:Африкански куп на нации|2023]] kofku6aq99z1rmc8bhsybbotqcc3bmd Виолета Чакарова 0 1341804 5625287 5625203 2026-09-08T12:06:07Z Aprilija50.A.D 119801 /* Филмографија */ 5625287 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Виолета Чакарова | портрет = | роден-дата = {{birth year and age|1961}} | роден-место = [[Прилеп]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | националност = [[Македонија|Македонка]] | народност = [[Македонци|Македонка]] | познат = по улогите во: <br>[[Три во едно]]<br>[[Авантурите на Итар Пејо]] | занимање = [[глумица]] }} '''Виолета Чакарова''' (р. {{роден на|||1961}}, [[Прилеп]]) — [[Македонија|македонска]] театарска, филмска и телевизиска [[глумица]]. == Животопис == Пред своето вработување во [[Народен театар Војдан Чернодрински|Театарот „Војдан Чернодрински“]] од [[Прилеп]] како професионална глумица во 1984 година, таа работела две години како глумец-аматер во истиот ансамбл. До денес има одиграно повеќе од 70 главни и епизодни улоги на матична сцена. Уште на почетокот на нејзината кариера и е доверена главната улога на Коштана во истоимената пиеса во режија на [[Петре Прличко]] со која се пробива на домашната театарска сцена во 1982 година. Во 1990 година на МТФ „Војдан Чернодрински“, таа ја добила наградата за млада глумица за своето остварување во претставата „''Големиот брилијантен валцер''“ во режија на [[Стојан Стојаноски]]. Од својата театрографија, истакнувачки се соработките во сите претстави на матичната сцена во режија на [[Мартин Кочовски]] и [[Коле Ангеловски]], како и улогите во „''Буре барут''“ во режија на [[Наташа Поплавска]], Бисера во „''Духот на слободата''“, Кате во „''Разбуди се Кате''“ ([[режисер]] [[Благоја Дамески]]), „''Маките на Живоин''“ во режија на [[Ацо Алексов]], итн. Во 2026 година, таа се пензионирала во [[Народен театар Војдан Чернодрински|Театарот „Војдан Чернодрински“]]. == Филмографија == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1988 || [[Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 1988 || [[Ел камино дел сур]] ТВ-филм || |- | 1991 || [[Македонија може (телевизиска серија) |Македонија може]] ТВ-серија || |- | 2009 || [[Стапица]] ТВ-филм || Жената |- | 2010 || [[Антица (ТВ-филм)|Антица]] ТВ-филм || Баба Анѓа |- | 2013-2014 || [[Авантурите на Итар Пејо]] ТВ-серија || Жената на бакалот |- | 2014 || [[Приказни од животот]] ТВ-серија || Марта |- | 2015 || [[Три во едно]] ТВ-филм || Жената |- | 2023-2024 || [[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || Митра |- | 2026 || [[Каде одиш, Јан]] ТВ-филм || Бабата |- | 2027 || [[Голиот рид]] ТВ-филм || |} == Награди == * Награда за млад глумец „Трајко Чоревски“ на МТФ „Војдан Чернодрински“, за улогата на ликот Љубица во претставата „''Големиот брилијантен валцер''“ (1990). == Надворешни врски == * {{IMDb name|9137474}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чакарова, Виолета}} [[Категорија:Родени во 1961 година]] [[Категорија:Глумици од Прилеп]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] m24190v49e1y4uqpprr0iymgt314kdx Хеме транспортер 0 1343261 5625437 5613182 2026-09-08T20:09:13Z Bjankuloski06 332 /* Транспорт на хем */ Јазична исправка, replaced: канцер → рак 5625437 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''Хеме транспортер''' е протеин кој доставува хем до различните делови на биолошката клетка за кои њ потребен. Хемот е главен извор на железо во исхраната кај луѓето и другите цицачи, а неговата синтеза во телото е добро разбрана, но патеките на хем не се толку добро разбрани. Веројатно е дека хемот е цврсто регулиран поради две причини: токсичната природа на железото во клетките и недостатокот на регулиран екскреторен систем за вишокот железо. Затоа, разбирањето на хемските патишта е важно за разбирање на болестите како што се [[хемохроматоза]] и [[анемија]]. == Транспорт на хем == Членовите на семејството носители на растворени супстанци SLC48 и SLC49 учествуваат во транспортот на хем низ клеточните мембрани (АТПаза што пренесува хем).<ref name="pmid23506900">{{Наведено списание|date=2013|title=Heme and FLVCR-related transporter families SLC48 and SLC49|url=|journal=Molecular Aspects of Medicine|volume=34|issue=2–3|pages=669–82|doi=10.1016/j.mam.2012.07.013|pmc=3602793|pmid=23506900}}</ref> SLC48A1-исто така познат како Хеме-одговорен ген 1 (HRG1)-и неговите ортолози првпат се идентификувани како семејство транспортер на хем преку генетски екран во C.elegans. Протеинот играл улога во мобилизирање на хем од лизозомот до цитоплазмата. Бришењето на генот кај глувците довело до акумулација на хем кристали наречени хемозоин во лизозомите на коскената срцевина, црниот дроб и спленичните макрофаги, но не е познато дека генот е поврзан со човечка болест. FLVCR1 првично е идентификуван како рецептор за вирусот на леукемија кај мачките, чие генетско нарушување довело до анемија и нарушување на транспортот на хем.<ref name="pmid15369674">{{Наведено списание|date=September 2004|title=Identification of a human heme exporter that is essential for erythropoiesis|url=https://archive.org/details/cell_2004-09-17_118_6/page/757|journal=Cell|volume=118|issue=6|pages=757–66|doi=10.1016/j.cell.2004.08.014|pmid=15369674|doi-access=free}}</ref><ref name="pmid18258918">{{Наведено списание|date=February 2008|title=A heme export protein is required for red blood cell differentiation and iron homeostasis|url=https://archive.org/details/sim_science_2008-02-08_319_5864/page/825|journal=Science|volume=319|issue=5864|pages=825–8|bibcode=2008Sci...319..825K|doi=10.1126/science.1151133|pmid=18258918}}</ref> Се чинело дека ги штити клетките во фазата CFU-E со извоз на хем за да се спречи токсичност на хем. Ретки хомозиготни мутации резултираат со автосомно рецесивна атаксија на задната колона со ретинитис пигментоза.<ref name="pmid9855554">{{Наведено списание|date=December 1998|title=Autosomal recessive posterior column ataxia and retinitis pigmentosa|url=https://archive.org/details/sim_neurology_1998-12_51_6/page/1772|journal=Neurology|volume=51|issue=6|pages=1772–3|doi=10.1212/wnl.51.6.1772-a|pmid=9855554}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.omim.org/entry/609144?search=flvcr1&highlight=flvcr1|title=Online Mendelian Inheritance in Man:FLCVR1|last=<!--Not stated-->|date=|work=omim.org|publisher=|accessdate=|quote=}} </ref> FLVCR2 е тесно поврзан со FLCVR1, а експериментите со генетска трансфекција покажаат дека тој транспортирал хем.<ref name="pmid20823265">{{Наведено списание|date=November 2010|title=The Fowler syndrome-associated protein FLVCR2 is an importer of heme|url=https://archive.org/details/sim_molecular-and-cellular-biology_2010-11_30_22/page/5318|journal=Molecular and Cellular Biology|volume=30|issue=22|pages=5318–24|doi=10.1128/MCB.00690-10|pmc=2976379|pmid=20823265}}</ref> Мутациите во генот се поврзани со пролиферативна васкулопатија и хидраненцефали-хидроцефаатн синдром (PVHH, исто така познат како Фаулер синдром).<ref name="pmid20690116">{{Наведено списание|date=October 2010|title=High-throughput sequencing of a 4.1 Mb linkage interval reveals FLVCR2 deletions and mutations in lethal cerebral vasculopathy|url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00574003/file/PEER_stage2_10.1002%252Fhumu.21329.pdf|journal=Human Mutation|volume=31|issue=10|pages=1134–41|doi=10.1002/humu.21329|pmid=20690116}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.omim.org/entry/610865?search=flvcr2&highlight=flvcr2|title=Online Mendelian Inheritance in Man:FLCVR1|last=<!--Not stated-->|date=|work=omim.org|publisher=|accessdate=|quote=}} </ref> Поврзани гени SLC49A3 и SLC49A4 се помалку добро карактеризирани<ref name="pmid23506900"/> функционално, иако SLC49A4 исто така е познат како нарушен во бубрежниот рак протеин 2 или RCC4 поради поврзаноста со рак на бубрежни клетки.<ref name="pmid11912179">{{Наведено списание|date=March 2002|title=Disruption of a novel MFS transporter gene, DIRC2, by a familial renal cell carcinoma-associated t(2;3)(q35;q21)|url=|journal=Human Molecular Genetics|volume=11|issue=6|pages=641–9|doi=10.1093/hmg/11.6.641|pmid=11912179|doi-access=free}}</ref><ref name="pmid11776380">{{Наведено списание|date=2001|title=Characterization of a familial RCC-associated t(2;3)(q33;q21) chromosome translocation|url=|journal=Journal of Human Genetics|volume=46|issue=12|pages=685–93|doi=10.1007/s100380170001|pmid=11776380|doi-access=free}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Гени]] [[Категорија:Генетика]] 77eujrbe16oeboa417k9gspyrwlz1va Ферги (пејачка) 0 1343296 5625640 5319346 2026-09-09T07:30:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625640 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ферги | image = Fergie (2014).jpg | caption = Ферги во 2014 | other_names = Ферги Духамел (до 2019) | birth_name = Стејси Ен Фергусон | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1975|3|27}} | birth_place = Хасиенда Хајтс, Калифорнија, САД<!-- sourced under "Early life" --> | occupation = {{hlist|Пејачка|текстописец|раперка|глумица}} | years_active = 1984–денес | spouse = {{marriage|[[Џош Духамел]]|2009|2019|reason=divorced}} | children = 1 | awards = | module = | website = {{URL|fergie.com}} }} '''Стејси Ен''' „'''Ферги'''“ '''Фергусон''' (англиски: ''Stacy Ann Ferguson;'' родена на 27 март 1975)<ref name="biography.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biography.com/musician/fergie|title=Fergie: Singer (1975–)|publisher=[[Biography.com]] ([[FYI (TV network)|FYI]] / [[A&E Networks]])|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925193454/https://www.biography.com/musician/fergie|archive-date=September 25, 2020|accessdate=December 7, 2017}}</ref><ref name="allmusicbio">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allmusic.com/artist/fergie-mn0000725395/biography|title=Fergie Biography|last=Kellman|first=Andy|work=[[AllMusic]]|accessdate=December 7, 2017}}</ref> ― американска пејачка и глумица. Прво била дел од групата Wild Orchid, но успех на топ-листите постигнала како дел од [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] групата [[Black Eyed Peas]]. Нејзиниот прв соло-албум, ''The Dutchess'' (2006), бил комерцијално успешен; три песни од албумот стигнале до прво место на [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]: „London Bridge“, „Glamourous“ и „Big Girls Don't Cry“.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=September 5, 2010}}</ref><ref name="rollingstone">{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 10, 2020}}</ref> Ферги прво глумела во детската телевизиска серија ''Kids Incorporated'' и била член на женската група [[Wild Orchid]]. Во 2001 година, ја напуштила групата и следната година се приклучила на Black Eyed Peas. Со нив објавила четири студиски албуми. Нејзиниот втор соло-албум, ''Double Dutchess'', бил објавен во 2017 година. Ферги, исто така, глумела во неколку филмови, како што се ''[[Посејдон (филм од 2006)|Посејдон]]'' (2006), ''[[Гриндхаус (филм)|Гриндхаус]]'' (2007) и ''[[Девет (филм)|Девет]]'' (2009). Таа го лансирала нејзиниот прв [[Парфем|мирис]], ''Outspoken'', под Avon во мај 2010 година. Нејзината линија на обувки, Fergie Footwear, била лансирана во 2009 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.trendhunter.com/trends/fergie-shoes|title=Singer-Branded Shoes|work=TrendHunter.com|accessdate=December 15, 2021}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.latimes.com/fashion/alltherage/la-ar-want-to-meet-fergie-buy-some-shoes-20150910-story.html|title=Want to meet Fergie? Buy some shoes|last=Denley|first=Susan|date=September 10, 2015|work=Los Angeles Times|access-date=December 15, 2021|language=en-US}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=December 15, 2021}}</ref> == Живот и кариера == Стејси Ен Фергусон е родена на 27 март 1975 година во Хасиенда Хајтс, Калифорнија.<ref>The confusion of whether she was born in Whittier or Hacienda Heights may be due to the local hospital being located in Whittier.</ref> === 1984–2002: Телевизија, глума и Wild Orchid === Таа го позајмила гласот на [[Сали Браун]] во два цртани филма за [[Чарли Браун]]: ''It's Flashbeagle, Charlie Brown'' (1984) и ''Snoopy's Getting Married, Charlie Brown'' (1985), и во четири епизоди од ''The Charlie Brown и Snoopy Show''. Од 1984 до 1989 година, Ферги глумела во музичката ТВ-серија ''Kids Incorporated'' и била најдолготраен член од актерската екипа. Таа глумела во првите шест од деветте сезони на серијата. Ферги подоцна станала член на женското трио [[Wild Orchid]]. Групата потпишала договор за издавање музика со [[Sony|Sony Publishing]], а во 1994 година потпишале договор за снимање со [[Sony BMG Music Entertainment|RCA Records]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zQkEAAAAMBAJ&q=Wild+Orchid&pg=PA14|title=Billboard – Google Books|date=October 12, 1996|access-date=August 31, 2010}}</ref> Групата објавила пет сингла и два помалку успешни албуми. По завршувањето на третиот албум, истиот не бил издаден поради спор со издавачката куќа. Фергусон потоа ја напуштила Wild Orchid.<ref>{{cite magazine|last=Watson|first=Margeaux|url=https://ew.com/article/2006/08/25/dutchess-could-launch-fergie-super-celebrity/|title=''The Dutchess'' could launch Fergie into super-celebrity|date=August 25, 2006|access-date=September 21, 2017|magazine=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> === 2003–2006: Black Eyed Peas === [[Податотека:Fergie_November_2006.jpg|мини|220x220пкс| Ферги настапува со Black Eyed Peas во Анхемби, [[Саун Пауло]], [[Бразил]] во ноември 2006 година]] Во 2002 година, [[will.i.am]] ја поканил Ферги да ја испее песната „Shut Up“ за третиот албум на [[Black Eyed Peas]], ''Elephunk''. Ферги ја испеала песната и веднаш се поврзала со триото, па снимила уште пет други песни за албумот. Следната пролет, непосредно пред да биде објавен албумот, претседателот на [[Interscope Records|Интерскоп]], Џими Ајовин ѝ понудил на Ферги да стане постојан член на групата како замена за Ким Хил која ја напуштила групата во 2000 година. Групата оттогаш продала повеќе од 50 милиони плочи. === 2006–2008: ''The Dutchess'' === [[Податотека:MuchMusic_Video_Awards_2007_563.jpg|мини|285x285пкс| Ферги на MuchMusic Video Awards на 17 јуни 2007 година]] Првиот соло-албум на Ферги, ''The Dutchess'', бил издаден во септември 2006 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stagestars.net/fergie/discography/|title=Fergie Discography and Lyrics|publisher=Stagestars.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012213408/http://www.stagestars.net/fergie/discography/|archive-date=October 12, 2008|accessdate=August 5, 2008}}</ref> „London Bridge“, била песна издадена како водечки сингл на албумот.<ref name="r&r">{{Наведени вести|url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=07/17/2006&Format=1|title=Going for Adds-CHR/Top 40|date=July 17, 2006|work=[[Radio and Records]]|access-date=September 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222070136/http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=07%2F17%2F2006&Format=1|archive-date=February 22, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itunes.apple.com/br/album/london-bridge-single/id179332976|title=iTunes - Music - London Bridge - Fergie|date=January 2006|work=[[iTunes]]|accessdate=September 17, 2014}}</ref> Песната предизвикала контроверзии поради нејзината двосмисленост,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2006/sep/08/urban.popandrock|title=Caroline Sullivan talks to Fergie of the Black Eyed Peas|last=Sullivan|first=Caroline|date=September 8, 2006|work=[[The Guardian]]|access-date=September 17, 2014}}</ref> но била огромен успех и се нашла на врвот на [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] (три недели) и стигнала до топ-10 на топ-листите во дванаесет земји.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://acharts.us/song/10646|title=Fergie - London Bridge - Music Charts|work=Music Charts|accessdate=September 17, 2014}}</ref> Во спотот за песната учествуваат членовите на Black Eyed Peas, а Ферги нанекоклу сцени е на [[Тауер бриџ]].<ref name="mtvnews1">{{Наведени вести|url=http://www.mtv.com/news/1536116/black-eyed-peas-fergie-gets-rough-and-regal-in-first-video-from-solo-lp/|title=Black Eyed Peas' Fergie Gets Rough And Regal In First Video From Solo LP|last=Vineyard|first=Jennifer|date=July 11, 2006|work=[[MTV News]]|access-date=September 16, 2014|archive-date=2022-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530070532/http://www.mtv.com/news/1536116/black-eyed-peas-fergie-gets-rough-and-regal-in-first-video-from-solo-lp/|url-status=dead}}</ref> Следниот сингл, „<nowiki><i>Fergalicious</i></nowiki>", бил издаден на 23 октомври 2006 година.<ref name="r&r2">{{Наведени вести|url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=10/22/2006&Format=1|title=Going for Adds-CHR/Top 40|date=October 22, 2006|work=Radio and Records|access-date=September 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222070139/http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=10%2F22%2F2006&Format=1|archive-date=February 22, 2015}}</ref> Успеала да стигне до второ место на ''Billboard'' Hot 100.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://acharts.us/song/11082|title=Fergie and Will.I.Am - Fergalicious - Music Charts|work=Music Charts|accessdate=September 17, 2014}}</ref> Музичко видео ја прикажува Ферги како [[Вили Вонка]] во фабрика за слатки.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=September 17, 2014}}</ref> Со третиот сингл, ''Glamourous'', Ферги успеала повторно да се искачи на прво место на топ-листата во САД, а истиот успех го постигнала и со четвртиот сингл, ''Big Girls Don't Cry;'' со ова Ферги станала прв соло-изведувач по [[Кристина Агилера]] кој успеал да има три хита на прво место од ист албум на US Hot 100. Во декември 2007 година, списанието ''Блендер'' ја избрало Ферги за жена на годината.<ref name="E">{{Наведени вести|url=http://test.redlasso.com/service/svc/clip/playClip?fid=bdb589a4-b21f-431a-8ef0-4781745ce966|title=E! report about Fergie and Blender magazine|access-date=December 19, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215172635/http://test.redlasso.com/service/svc/clip/playClip?fid=bdb589a4-b21f-431a-8ef0-4781745ce966|archive-date=December 15, 2018|publisher=E!}}</ref> Во 2006 година, Ферги се вратила на глумата и се појавила во римејкот на ''[[Посејдон (филм од 2006)|Посејдон]]''. Подоцна имала споредни улоги во ''[[Гриндхаус (филм)|Гриндхаус]]'' (2007) и музичкиот филм ''[[Девет (филм)|Девет]]'' (2009). Ферги и другите глумци од ''Девет'' биле номинирани за [[Награда на здружението на глумците на екранот за извонредна изведба на актерска екипа во филм|награда од Здружението на глумците на екранот за извонредна изведба на актер во филм]]. Во 2008 година, Ферги потпишала договор со Brown Shoe за создавање лиценциран бренд за обувки.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stltoday.com/business/brown-shoe-hopes-fergie-line-goes-boom-boom-pow/article_70e8ace3-7dcb-57fe-80ab-b1effd86d6bd.html|title=Brown Shoe hopes Fergie line goes "boom, boom, pow"|last=Kumar|first=Kavita|date=September 3, 2010|work=STLtoday.com|language=en|accessdate=2022-07-02}}</ref> === 2009–2012: Понатамошен успех со Black Eyed Peas === [[Податотека:Black_Eyed_Peas_@_Jacksonville_Veterans_Memorial_Arena_01.jpg|алт=Fergie performing using a mouthpiece, and wearing a gray and silver full-bodied outfit|лево|мини|187x187пкс| Ферги настапува во Меморијалната арена на ветерани во Џексонвил, 2010 година]] На почетокот од 2009 година, Ферги и групата ја напуштиле [[A&M Records]]; тие останале во [[Interscope Records]].<ref>[[List of former A&M Records artists]]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/fergie/info|title=Fergie|publisher=Interscope|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112001304/https://www.facebook.com/fergie/info|archive-date=January 12, 2016|accessdate=December 10, 2012}}</ref> Петтиот студиски албум на групата, ''The END'' („The ''E''nergy ''N''ever ''D''ies“), бил издаден на 9 јуни 2009 година. Албумот дебитирал на прво место на [[Билборд 200|''Билборд'' 200]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.news.com.au/adelaidenow/story/0,22606,25719032-5018684,00.html|title=Peas Step Out Of Pod|last=Adelaide Now|date=July 1, 2009|work=The Advertiser}}</ref> „Boom Boom Pow“ бил водечки сингл од албумот ''The END;'' синглот се искачил на прво место на топ-листата во САД и станал прв сингл (песна) со ваков успех за групата.<ref name="first">{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 8, 2009}}</ref><ref name="second">{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 2, 2009}}</ref> [[Податотека:Fergie_e_Will.i.am.jpg|мини|240x240пкс| Ферги и Will.i.am настапуваат за време на состанокот на акционерите на Walmart во 2011 година]] Нивниот шести студиски албум, ''The Beginning'', бил издаден на 30 ноември 2010 година и добил мешани критики.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://musicsearch.comlu.com/blog/?p=1530|title=MusicSearch Blog – Black Eyed Peas Reveal New Album Details!|date=June 10, 2010|publisher=BlackEyedPeas.com|accessdate=September 10, 2010}}{{Мртва_врска|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Спотот за „Just Can't Get Enough“, втор сингл од албумот било објавено на 16 март 2011 година, а било снимено во [[Токио]], една недела пред [[Земјотрес во Сендај (2011)|земјотресот и цунамито]]. На 6 јули 2011 година за време на концерт во Алтон Тауерс во [[Стафордшир]], Black Eyed Peas објавиле дека по завршувањето на нивната тековна турнеја ќе направат пауза на неодредено време.<ref name="Breakup">{{Наведени вести|url=http://www.mtv.co.uk/artists/black-eyed-peas/news/322913-black-eye-peas-take-indefinite-break-william-fergie|title=Black Eyed Peas Take Indefinite Break|date=July 9, 2011|access-date=July 9, 2011|publisher=[[MTV (UK and Ireland)|MTV UK]]}}</ref> Во мај 2010 година, таа го лансирала нејзиниот прв мирис, ''Outspoken by Fergie'', под директна продажба на компанијата за убавина и козметика, [[Avon Products|Avon]]. === 2013–2018: ''Double Dutchess'' === [[Податотека:Life_Ball_2013_-_opening_show_042_Fergie.jpg|лево|мини|271x271пкс| Ферги на Life Ball во Виена во 2013 година]] Во 2013 година, Ферги објавила дека почнала да работи на нејзиниот втор соло студиски албум.<ref>[http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a444416/fergie-i-will-definitely-release-a-new-solo-album.html "Fergie: 'I will definitely release a new solo album'"], ''Digital Spy'', December 11, 2012.</ref> Новиот сингл од Ферги, насловен „LA Love (La La)“, бил објавен на 30 септември 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fmqb.com/Article.asp?id=16691|title=CHR Available For Airplay|archive-url=https://web.archive.org/web/20101028220406/http://fmqb.com/Article.asp?id=16691|archive-date=October 28, 2010}}</ref> Песната дебитирала на [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] на 97-мо место и се искачила до 27.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6274160/chart-highlights-fergie-returns-enrique-iglesias-hits-no-1|title=Chart Highlights: Fergie Returns, Enrique Iglesias Hits No. 1|date=October 6, 2014|work=billboard.com|accessdate=October 7, 2014}}</ref> На 22 април 2015 година, пејачката извела песна со Black Eyed Peas на фестивалот за музика и уметност во Коачела 2015 година, како дел од сетот на [[Давид Гета|Дејвид Гета]]. Во јуни 2015 година Ферги објавила дека го привршува албумот под наслов ''Double Dutchess''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://m.gulfnews.com/life-style/music/fergie-s-comeback-a-cornucopia-of-music-1.1535648|title=Fergie's comeback: A cornucopia of music|date=June 17, 2015|accessdate=2024-02-28|archive-date=2017-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813143040/http://m.gulfnews.com/life-style/music/fergie-s-comeback-a-cornucopia-of-music-1.1535648|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.idolator.com/7628193/fergie-finishing-touches-new-album-double-dutchess|title=Fergie Is Putting The Finishing Touches On 'Double Dutchess'|date=March 28, 2016|work=[[Idolator (website)|Idolator]]|accessdate=June 10, 2016|archive-date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817170815/https://www.idolator.com/7628193/fergie-finishing-touches-new-album-double-dutchess|url-status=dead}}</ref> На 1 јули 2016, Ферги објавила нов сингл под наслов „M.I.L.F.$ “.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://itunes.apple.com/nz/album/m.i.l.f.-$-single/id1127148199|title=M.I.L.F. $ - Single by Fergie on Apple Music|work=[[iTunes]]}}</ref> Ферги била инспирирана да ја напише песната по раѓањето на нејзиниот син Ексл.<ref name="Chan">{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 9, 2016}}</ref> На 2 јуни 2017 година, во една статија ''на Билборд'' се шпекулирало дека Ферги си заминува од Black Eyed Peas. Фронтменот на групата will.i.am го отфрлил ова, но изјави дека Ферги паузира од групата и дека одлучила да се сконцентрира на нејзината соло-кариера, а останатите членови работат на спореден проект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vibe.com/2017/06/fergie-leaves-black-eyed-peas-solo-album/|title=Fergie Takes A Break From Black Eyed Peas To Focus On Solo Career|last=Fresh|first=Mikey|date=June 2, 2017|work=Vibe|publisher=Billboard-Hollywood Reporter Media Group|accessdate=June 3, 2017}}</ref> ''Албумот Double Dutchess'' конечно бил објавен на 22 септември 2017 година.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=September 25, 2017}}</ref> На 18 февруари 2018 година, will.i.am го потврдил заминувањето на Ферги од групата.<ref>{{Наведени вести|url=https://entertainment.inquirer.net/262847/p2fb-will-says-fergie-black-eyed-peas-nicole-scherzinger-new-member|title=Will.i.am says Fergie out of Black Eyed Peas; could Nicole Scherzinger be the new member?|date=21 February 2018|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=6 January 2021}}</ref> === 2019–сега: Деловни потфати === Во март 2019 година, Ферги била во [[Торонто]] за да ги промовира своите две линии [[Обувка|на обувки]], Fergalicious by Fergie и Fergie Footwear.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fashionmagazine.com/style/fergie-interview/|title=We Spoke With Fergie About Her Shoe Line, Motherhood and the True Meaning of Fergalicious|last=Slone|first=Isabel|date=2019-03-27|work=FASHION Magazine|language=en|accessdate=2022-07-02}}</ref><ref>{{Наведување|title=Fergie Talks Favourite TV Show, Dessert And More!|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZJFwfFa6jSY|language=en|access-date=2022-07-02}}</ref> Fergie Footwear е луксузна линија, која се продава во луксузниот оддел како што е Nordstrom, додека Fergalicious од Fergie се продава по пониска цена .<ref name=":2"/> Во 2020 година, винарската визба на Ферги и нејзиниот татко Пат Фергусон, Фергусон Крест, основана во 2006 година,<ref name=":0">{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 10, 2022}}</ref> објавила три нови вина наречени 2012 Syrah, 2012 Fergalicious и 2013 Viognier.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/food/fergie-new-song-wine-lyric-pairing/|title=Fergie New Wines Paired With Her Song Lyrics; Ferguson Crest|date=December 8, 2020|work=PEOPLE.com|language=en|accessdate=2022-06-10}}</ref> Вината биле именувани по стихови од песната од Ферги и Блек Ајд Пис.<ref name=":1" /> == Личен живот == Ферги е [[Бисексуалност|бисексуалка]]. Таа рече: „Јас сум во шоу-бизнисот уште од мало девојче, па [хомосексуалноста] секогаш ми беше многу нормална. Мајка ми ме научи дека секој човек е Божјо дете. Треба да го живееш својот живот и да не ги осудуваш другите луѓе. Љубовта е голема работа“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.advocate.com/arts-entertainment/film/2009/11/10/labels-and-love-fergie|title=Fergie: Labels and Love|last=Voss|first=Brandon|date=November 10, 2009|work=[[The Advocate (magazine)|The Advocate]]|accessdate=November 28, 2023}}</ref> Таа започна да се забавува со актерот [[Џош Духамел]] во септември 2004 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/article/0,,20043023,00.html|title=Josh Duhamel Reveals His Pick-Up Line on Fergie|last=Silverman|first=Stephen M.|date=June 19, 2007|work=[[People (magazine)|People]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instyle.com/celebrity/tbt-fergie-josh-duhamel-relationship|title=Fergie's Friends Told Her to "Take One for the Team" and Go Out With Josh Duhamel|last=Jones|first=Isabel|date=March 17, 2022|work=InStyle|language=en|accessdate=2022-06-09}}</ref> Тие се свршиле во декември 2007 година,<ref>{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/article/0,,20168269,00.html|title=Fergie and Josh Duhamel Engaged|last=Salkin|first=Karen|date=December 27, 2007|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=August 29, 2013|last2=Margaret|first2=Mary}}</ref> а се венчале на 10 јануари 2009 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.elle.com/Pop-Culture/Movies-TV-Music-Books/Fergie-and-Josh|title=Fergie and Josh|date=March 4, 2009|work=[[Elle (magazine)|Elle]]|access-date=September 12, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100825222310/http://www.elle.com/Pop-Culture/Movies-TV-Music-Books/Fergie-and-Josh|archive-date=August 25, 2010}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.people.com/people/article/0,,20251507,00.html|title=It's Official: Fergie & Josh Are Married!|date=January 10, 2009|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=January 13, 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eonline.com/news/616306/fergie-covers-allure-talks-therapy-with-josh-duhamel|title=Fergie Covers Allure, Talks Therapy With Josh Duhamel|date=2015-01-20|work=E! Online|accessdate=2022-06-09}}</ref> Имаат еден син роден на 29 август 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/parents/josh-duhamel-fergie-welcome-son-axl-jack/|title=Josh and Fergie Duhamel Welcome Son Axl Jack|last=Peoplestaff225|date=August 29, 2013|work=[[People (magazine)|People]]|accessdate=February 18, 2020}}</ref> На 14 септември 2017 година, Ферги и Духамел објавија дека се разделиле претходно истата година.<ref>{{Наведени вести|url=http://people.com/celebrity/fergie-josh-duhamel-split-eight-years-marriage/|title=Fergie and Josh Duhamel Separate After 8 Years of Marriage: 'We Are and Will Always be United'|date=September 14, 2017|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=September 14, 2017}}</ref> Разводот бил финализиран во ноември 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/music/fergie-josh-duhamel-finalize-divorce-2-years-after-split/|title=Fergie and Josh Duhamel Finalize Their Divorce Over 2 Years After Announcing Separation|last=Mizoguchi|first=Karen|date=November 25, 2019|work=[[People (magazine)|People]]|accessdate=November 28, 2019}}</ref> == Дискографија == * ''The Dutchess'' (2006) * ''Double Dutchess'' (2017) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.fergie.com}} * {{AllMusic|class=artist|id=mn0000725395|label=Ферги}} * {{IMDb name|4914|Ферги}} * {{tcmdb name|id=922857|name=Ферги}} * [https://web.archive.org/web/20160304033623/http://www.childrenoftheworldproject.com/ Проект „Децата од светот“] * [https://www.ahlanlive.com/world-exclusive-william-reveals-why-fergie-left-the-black-eyed-peas-and-the-truth-about-nicole-scherzinger-619651.html Ферги ги напушти Black Eyed Peas] [[Категорија:Американски пејачки од 20 век]] [[Категорија:Американски пејачки од 21 век]] [[Категорија:Поп рапери]] [[Категорија:Американски поп-пејачки]] [[Категорија:Американци со ирско потекло]] [[Категорија:Американски хип-хоп пејачки]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1975 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Добитници на Греми за рап-музика]] g5xse5q973edzpmzjz53b0pc2bns2mr Томас Хелер 0 1346283 5625518 5209155 2026-09-08T22:18:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625518 wikitext text/x-wiki '''Томас Хелер''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Thomas C. Heller''''',''' 27 февруари 1944 година) е [[американски]] адвокат и академик за климатска политика. Тој (според податоците од 2024) ја извршува улогата на претседател на одборот за Иницијатива за климатски политики, организација која е основана во 2009 година. Организацијата работи на подобрување на политиките за енергија и користење на земјиштето, со канцеларии и програми во [[Бразил]], [[Кина]], [[Европа]], [[Индија]] и [[Индонезија]] и [[САД]] . == Биографија == Тој е експерт по право, економски развој и перформанси на правни институции. Работата на Томас Хелер се фокусирала на ефективноста на политиките, меѓународната контрола на климата, глобалната употреба на енергија, зелениот раст и интеракцијата на владата и невладините организации во воспоставувањето правни структури во развојниот свет. Од 1991 година, Хелер се повеќе се занимавал со истражување и применети политички студии за [[енергија]] и [[клима]], со главна грижа за случувањата во Кина, Индија, Мексико, Бразил и други водечки пазари во развој. <ref name="BROOKINGS">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2013/04/20130415_climate_policy_transcript.pdf|title=CLIMATE POLICY ACROSS THE GLOBE: LESSONS LEARNED AND KEY CHALLENGES Washington, D.C.|date=April 15, 2013|work=THE BROOKINGS INSTITUTION|accessdate=7 September 2022}}</ref> Од септември 2009 година до март 2016 година, Хелер бил извршен директор на [[Иницијатива за климатска политика|Иницијативата за климатска политика]] (ИКП), организација за анализа и советодавно тело за ефективност на политиките која ги оценува и поддржува напорите на нациите да постигнат раст со ниска емисија на јаглерод. <ref name="CPI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.climatepolicyinitiative.org/people/thomas-c-heller/|title=Thomas C. Heller|work=Climate Policy Initiative|accessdate=7 September 2022}}</ref> <ref name="Schwencke">{{Наведена мрежна страница|url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/264129153|title=Climate Policy Initiative Inc - Nonprofit Explorer|last=Schwencke|first=Ken|last2=Roberts|first2=Mike Tigas, Sisi Wei, Alec Glassford, Andrea Suozzo, Brandon|date=9 May 2013|work=ProPublica|language=en|accessdate=7 September 2022}}</ref> Тој исто така бил координативен водечки автор за Третиот и четвртиот извештај за проценка на IPCC и соработник во Специјалните извештаи за сценарија за трансфер на технологија и емисии . <ref name="CPI" /> Работата на ''IPCC'' (вклучувајќи ги и придонесите на многу научници) била препознаена со заедничката награда на [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]] во 2007 година . <ref name="Hamilton">{{Наведени вести|url=https://law.stanford.edu/stanford-lawyer/articles/tom-heller-a-nobel-effort-for-the-environment/|title=Tom Heller A Nobel Effort for the Environment|last=Hamilton|first=Joan O.C.|date=2008|work=Stanford Law School|access-date=7 September 2022|issue=78|volume=|language=en}}</ref> Хелер, исто така, бил главен член на тимот кој го режира Project Catalyst - проект заснован на анализа за поддршка на климатскиот процес во Копенхаген <ref name="Mary">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mrfcj.org/about/international-advisory-council/thomas-c-heller/|title=Thomas C. Heller|work=Mary Robinson Foundation – Climate Justice|accessdate=7 September 2022|archive-date=2024-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240418130252/https://www.mrfcj.org/about/international-advisory-council/thomas-c-heller/|url-status=dead}}</ref> - и моментално служи како потпретседател на управниот одбор на Институтот за глобален зелен раст, со седиште во Сеул, Кореја. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www3.weforum.org/docs/WEF_GreenGrowthActionAlliance_ExecutiveBoardMembers_2013.pdf|title=Green Growth Action Alliance Executive Board Members Climate Change and Green Growth Initiatives|work=World Economic Forum|accessdate=7 September 2022}}</ref> Хелер дипломирал економија на Универзитетот Принстон во 1965 година и дипломирал на Правниот факултет во Јеил во 1968 година. Од 1968 до 1971 година, тој работел како адвокат-советник за владите на Чиле и Аргентина. По враќањето од Јужна Америка, Хелер служел како професор по право на Правниот факултет на Универзитетот во Висконсин пред да се приклучи на Факултетот на Правниот факултет во Стенфорд во 1978 година, каде што останал до 2009 година. Таму бил професор по меѓународни правни студии Луис Талбот и Надин Херн Шелтон, а исто така бил виш соработник во Институтот за меѓународни студии Стенфорд Фриман Спогли и во Институтот за животна средина Вудс. <ref name="Stanford">{{Наведена мрежна страница|url=https://law.stanford.edu/directory/thomas-c-heller/|title=Thomas C. Heller|work=Stanford Law School|language=en|accessdate=7 September 2022}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_pkUCgAAQBAJ&pg=PR18|title=Climate Finance: Regulatory and Funding Strategies for Climate Change and Global Development|last=Stewart|first=Richard B.|last2=Kingsbury|first2=Benedict|last3=Rudyk|first3=Bryce|date=November 2009|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-4138-2|page=18|language=en}}</ref> == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=p9FJEAAAQBAJ|title=Settling Climate Accounts: Navigating the Road to Net Zero|last=Heller|first=Thomas|last2=Seiger|first2=Alicia|date=21 October 2021|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-030-83650-4|language=en}} * {{Наведена книга|url=https://www.foreignaffairs.com/sites/default/files/rockefellerinnovativefinancespecialissue.pdf.pdf|title=The Innovative Finance Revolution: Private Capital for the Public Good|last=Heller|first=Thomas|date=2017|publisher=Foreign Affairs|editor-last=Madsbjerg|editor-first=Saadia|pages=109–116|chapter=Finance, Growth and Sustainable Infrastructure: The Shifting Logic of Climate Change|editor-last2=Keohane|editor-first2=Georgia Levenson}} * Nicholas Bloom, Benn Eifert, Thomas C. Heller, Erik Jensen, and Aprajit Mahajan, ''Contract Enforcement and Firm Organization: Evidence from the Indian Textile Industry,'' CDDRL Working Papers, 2009. * Thomas C. Heller, "Afterword: Reflections on a Path to Effective Climate Change Mitigation," in ''Climate Finance: Regulatory and Funding Strategies for Climate Change and Global Development'', Richard B. Stewart, Benedict Kingsbury, Bryce Rudyk, eds., New York: New York University Press, 2009. * Thomas C. Heller and David G. Victor, ''Political Economy of Power Sector Reform: The Experiences of Five Major Developing Countries,'' Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 2007. * Thomas C. Heller, "Diversifier la Production Electrique en Chine", in ''Regards Sur la Terre 2007'', Pierre Jacquet and Laurence Tubiana, eds., Paris: Les Presses Sciences Po, 2007. * Thomas C. Heller and Erik G. Jensen, editors, ''Beyond Common Knowledge: Empirical Approaches to the Rule of Law'', Stanford, CA: Stanford University Press, 2003. * Intergovernmental Panel on Climate Change. 2001. IPCC Third Assessment Report: Climate Change 2001. Cambridge University Press. (Contributing lead author, “Summary for Policymakers”) * Intergovernmental Panel on Climate Change 2007. IPCC Fourth Assessment Report: Climate Change 2007. Cambridge University Press. (Contributing lead author) == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://www.climatepolicyinitiative.org Мрежна страница на иницијативата за климатски политики] * [http://www.ipcc.ch/publications_and_data/publications_and_data_reports.shtml Проценка на IPCC и специјални извештаи] * [http://www.gggi.org/About/About_01.php Мрежна страница на Глобалната иницијатива за зелен раст] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110601115414/http://www.gggi.org/About/About_01.php |date=2011-06-01 }} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1944 година]] [[Категорија:Климатолози]] i8t59p1vyyadle6ktxv9lqtrek2qb5j Фрастрејшнс 0 1347568 5625729 5434299 2026-09-09T10:31:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625729 wikitext text/x-wiki '''Фрастрејшнс''' ({{langx|en|Frustrations}}) е [[Австрија|австриски]] [[џез]] бенд основан во [[2014|2014 година]] година во [[Виена]] ([[Австрија]]). === За бендот === Се карактеризира со експерименталниот звук на модерниот џез, но и со фузија на неколку музички правци. Бендот го сочинуваат [[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]] ([[тапани]]), [[Фабиан Супанчић|Фабиан Супанчиќ]] ([[пијано]]), [[Клеменс Вабра]] ([[гитара]]) и [[Томас Милахер]] ([[Бас-гитара|бас]]). Бендот Фрастрејшнс го основал [[Бубњар|тапанарот]] [[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]], а тогашното трио го сочинувале уште и [[Јоахим Хубер|Јоаким Хубер]] и [[Рохелио Аугустин Перера]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artofjazz.blogspot.com/2018/06/thrive-frustrations-admir-selimovic.html?m=1|title=О бенду|last=|first=|date=|work=Art of jazz|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> === Првиот албум и распадот на бендот === Албумот ''[[Frustrations]]'' истоимениот бенд го објавил [[2015|во 2015 година]] во [[Издавачка куќа|издавачката куќа]] [[Samplemen Records|Самплемен Рекордс]], додека мастерингот го работело [[Студио Погон]] и [[Дражен Мулаосмановић|Дражен Мулаосмановиќ]]. Визуелните ефекти, како и [[дизајн]]от на албумот ги направи [[Филип Виндсор Тополски|Филип Виндзор Тополски]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://frustrationsofficial.bandcamp.com/|title=Први албум|last=|first=|date=|work=BandCamp|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> По промоцијата на албумот и повеќе од 30 одржани [[концерт]]и во 9 земји, дошло до несогласување меѓу членовите на бендот, по што во февруари 2016 година Јоаким и Рохелио го напуштиле бендот и тој престанал со работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artofjazz.blogspot.com/2018/06/thrive-frustrations-admir-selimovic.html?m=1|title=Први албум и распад бенда|last=|first=|date=|work=Art of jazz|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> === Нова постава и втор албум === Една година подоцна, основачот на бендот, [[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]], собрал нови членови и бендот продолжил со работа. Новата постава ја сочинуваат [[Фабиан Супанчић|Фабијан Супанчиќ]] ([[пијано]]), [[Клеменс Вабра]] ([[гитара]]) и [[Томас Милахер]] ([[Бас-гитара|бас]]). Сега веќе [[џез]] квартет Фрастрејшнс во [[април]] [[2018|2018 година]] го објавиле албумот ''[[Thrive|Трајв]]'' во [[Издавачка куќа|издавачката куќа]] ''Мусташ Рекордс'', а миксот и мастерингот ги направил [[Коен Јуша]] ([[Саундитејлс|Soundittails]] ). [[Адмир Селимовић|Адмир Селимовиќ]] и [[Марлин Бетел]] биле одговорни за визуелниот идентитет на вториот албум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artofjazz.blogspot.com/2018/06/thrive-frustrations-admir-selimovic.html?m=1|title=Нова постава и други албум|last=|first=|date=|work=Art of jazz|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> Насловната песна „Трајв“, по која албумот го добил име, претставува заедничко вложување и соработка на бендот Фрастрејшнс со голем број музичари како што се [[Алекс Валдес]] ([[труба]]), [[Ида Леидл|Ајда Лејдл]] ([[виолончело]]), [[Давид Леон Гарсија|Дејвид Леон Гарсија]] ([[флејта]]), [[Лаура Еспиноза Гарсија]] ([[фагот]]), [[Филип Димитри Карајев]] ([[виолина]]), [[Никола Станошевић|Никола Станошевиќ]] (клавијатури) и [[Фабио Девиђили|Фабио Девиџили]] ([[саксофон]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://remixpress.com/becki-bend-frustrations-objavio-dugo-ocekivani-album-thrive-2/|title=Насловна песма са другог албума|last=|first=|date=|work=Remix press|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> Бендот соработувал и со истакнатиот музичар [[Штефан Маас]] (перкусии), кој работел на песната „Фјужн“. Она што го карактеризира вториот албум и значително го разликува од првиот албум од [[2015|2015 година]] се примеси на фанк, филмска музика, а присутни се и [[Поп-музика|поп]] елементи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://barikada.com/frustrations-thrive/|title=Жанровска неодређеност другог албума|last=|first=|date=|work=Barikada|archive-url=https://web.archive.org/web/20240229130822/https://barikada.com/frustrations-thrive/|archive-date=2024-02-29|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}</ref> === Список на песни === ==== ''Frustrations, 2015 година.'' ==== # "About Everything" – 03:02 ([[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]]) # „Won't Get“ – 01:40 ([[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]], [[Јоахим Хубер|Јоаким Хубер]], [[Рохелио Аугустин Перера]]) # "Us" – 02:58 ([[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]], [[Јоахим Хубер|Јоаким Хубер]]) # „Anywhere“ – 02:30 ([[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]], [[Јоахим Хубер|Јоаким Хубер]], [[Рохелио Аугустин Перера]]) # "But Here" – 02:40 ([[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]], [[Јоахим Хубер|Јоаким Хубер]], [[Рохелио Аугустин Перера]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://frustrationsofficial.bandcamp.com|title=Попис песама са првог албума|last=|first=|date=|work=BandCamp|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> ==== ''Thrive, 2018 година.'' ==== # "Thrive" – 05:53 ([[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]]) # "Fusion" – 07:42 ([[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]]) # "Ether" – 04:20 ([[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]]) # "Hyperbola" – 05:44 ([[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]]) # "About Everything" – 04:20 часот ([[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]]) # "Last Song" – 06:47 ([[Јасмин Султанић|Јасмин Султаниќ]], [[Јоахим Хубер|Јоаким Хубер]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artofjazz.blogspot.com/2018/06/thrive-frustrations-admir-selimovic.html?m=1|title=Попис песама са другог албума|last=|first=|date=|work=Art of jazz|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Џез групи]] [[Категорија:Австриски музички грипи]] jd6upk1em595irl1paijvz4sn3tl7su Улонг чај 0 1348457 5625555 5469395 2026-09-09T03:11:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625555 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Oolong_tea_leaf.jpg|мини|Грст улонг чај]] '''Улонг''' е традиционален, полуоксидиран [[Народна Република Кина|кинески]] [[чај]] (''Camellia sinesis'') направен со процес, кој вклучува сушење на растението под силна сончева светлина и негово оксидирање пред извртување.<ref name="#1">Zhongguo Chajing chief editor: Chen Zhongmao, publisher: Shanghai Wenhua Chubanshe (Shanghai Cultural Publishers) 1991.</ref> Повеќето улонг чаеви, особено оние со повисок квалитет, вклучуваат уникатни култивирани билки кои се користеле специјално за одредени промени. Степенот на оксидација, кој варира според времето и би можело да се движи од 8 до 85%,<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/276468802|title=Zhong guo ming cha tu pu. Wu long cha hei cha yi ya zhi cha hua cha te zhong cha juan|date=2007|publisher=Shang hai wen hua chu ban she|others=Shi hai gen, (1941.2- ), 施海根, (1941.2- )|isbn=7-80740-130-3|location=Shang hai|oclc=276468802}}</ref> во зависност од варијацијата и стилот на производство. Улонг чајот бил особено популарен во јужна Кина и меѓу кинеските иселеници во [[Југоисточна Азија|Југоисточна Азиј]]<nowiki/>а,<ref>Joseph Needham, ''Science and Civilization in China'' vol. 6 part V 40f Tea Processing and Utilization, pp. 535—550 „Origin and processing of oolong tea”</ref> така што [[Фуџјиан|фуџискиот]] ''процес'' на правење на овој чај е познат како церемонија ''на чај'' од Гонгфу. Различни видови на улонг чај може многу да се разликуваат по вкус. Тие можеле да бидат слатки и овошни со арома на мед, или дрвенести и густи со малку печена арома, или зелени и свежи со сложени ароми, сето тоа зависело од хортикултурата и стилот на производство.<ref name="#1"/> Различни видови на улонг чај, вклучувајќи ги и оние произведени во планините ''Вуи'' во северниот дел на ''[[Фуџјиан|Фуџијан]]'', како што е [[:en:Da Hong Pao|Да Хонг Пао]], биле еден од најпопуларните кинески чаеви. Различни варијации на улонг чај се обработувале различно, но листовите генерално се формирале во еден од двата различни стила. Некои се виткале во долги завиткани листови, додека други се виткале во мали „монистра“, со опашка. Првиот стил бил потрадиционален. [[Податотека:Small_pot_of_oolong_tea.jpg|мини|Улонг чај]] Името ''улонг'' ''чај'' на англиски потекнува од кинеското име ([[Упростено кинеско писмо|поедноставен кинески]]: 乌龙茶; [[Традиционално кинеско писмо|традиционален кинески]]: 烏龍茶; [[пинјин]] (''пинин''): ''wūlóng chá''), што значи „ ''чај од црн змеј'' “, во кој зборот „црн“ доаѓа од зборот „врана/гавран“. На кинески, улонг чајот е познат и како кингча (кинески: 青茶; пињин ( ''пинин'' ): ''qīngchá'' ) или „темно зелен чај“. Производството на улонг чај вклучува повторување на различни фази со цел да се постигне саканата количина на кафеава боја на листовите. Сушењето, извртувањето, обликувањето и печењето било слично на [[Црн чај|црниот чај]], но повеќе внимание се посветувало на потребното време и температура. == Можно потекло == Точното потекло на ова име не можело да се каже со сигурност. Постоеле три широко прифатени теории за потеклото на кинеското име.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.teamuse.com/article_060601.html|title=Oolong Tea: Covering the Basics|work=TeaMuse|accessdate=28 декември 2019|archive-date=2024-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521191805/https://www.teamuse.com/article_060601.html|url-status=dead}}</ref> Според „теоријата ''на чајот за почит'' “, чајот од улонг потекнувал директно од „чај за почит“ од чајната торта Dragon-Phoenix. Името ''улонг чај било'' замена на стариот термин, кога популарни станале сувите лисја во кутии, наместо традиционални кеси. Бидејќи бил темен, долг и извиткан, се викал ''чај од црн змеј'' . Според теоријата ''Вуји'', чајот од улонг првично потекнувал од регионот на планините ''Вуји''. Тоа го докажуваат песните на [[Чјинг (династија)|династијата]] ''Кинг'', како на пр. ''Песната на чајот Вуџи'' (''Вуи Чаге'') и ''Приказната за чајот'' (''Чашуо''). Се вели дека чајот Улонг го добил името по делот од планините ''Вуи'' каде што првично бил произведен. [[Податотека:Oolong_Tea_wrapped_tea_balls_aged_from_1970_to_2019.jpg|мини|Улонг чај завиткан во монистра]] == Подготовка == Препорачаните техники за правење улонг чај многу варирале. Еден вообичаен метод на подготовка бил со користење мал контејнер, каде што чајот бил натопен, како на пр gaiwan (''[[:en:Gaiwan|gaiwan]]''), со поголем обем на лисја и вода од вообичаеното.<ref name="#2">{{Наведена мрежна страница|url=https://drinks.seriouseats.com/2011/03/how-to-steep-oolong-tea-brewing-guide.html|title=Tea Technique: Steeping Oolong|work=drinks.seriouseats.com|language=en|accessdate=28 декември 2019|archive-date=2019-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811010540/https://drinks.seriouseats.com/2011/03/how-to-steep-oolong-tea-brewing-guide.html|url-status=dead}}</ref> Таквите садови се користеле во методот на ''гонгфу'' за правење чај, кој вклучувал постојано киснење на чајот во неколку кратки интервали.<ref>[[Oolong|Heiss & Heiss 2012]], p. 308.</ref> За една доза чај се препорачувало листовите да се попарат 1-5 минути, во зависност од личниот вкус.<ref>Emily Han (2014). „How To Brew Oolong Tea”https://www.thekitchn.com/how-to-brew-oolong-tea-cooking-lessons-from-the-kitchn-206371</ref> Препорачаната температура на водата варира од 82&nbsp;°C до 96&nbsp;°C, односно од 180&nbsp;°F до 205&nbsp;°F.<ref name="#2" /><ref>{{Наведени вести|url=https://www.thekitchn.com/how-to-brew-oolong-tea-cooking-lessons-from-the-kitchn-206371|title=How To Brew Oolong Tea|work=Kitchn|access-date=28 декември 2019|language=en}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Пијалаци]] [[Категорија:Чај]] [[Категорија:Кинески чаеви]] rd4hj3vhqmam3bjzfnkhv975puljoqk Тетоважа 0 1354250 5625446 5615267 2026-09-08T20:26:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625446 wikitext text/x-wiki [[Податотека:The_making_of_a_tattoo,_short_video.webm|мини|Кратко видео снимено за време на правење тетоважа. [[Нитрилна гума|Нитрилни ракавици]] се користат за време на процесот за да се избегнат инфекции додека се перфорира кожата.]] [[Податотека:Anchor_tattoo_and_sketch.jpg|мини|Подлактица на морнар истетовирана со цртеж на сидро обвиткано со јаже.]] [[Податотека:Foot_tattoo.jpg|мини|[[Тетовирање]] на женско стапало]] '''Тетоважата''' — форма на [[модификација на тело]]то изработена со вметнување на [[мастило за тетоважа]], бои и/или [[пигмент]]и во [[дермис]]от на [[Човечка кожа|кожата]] за да се формира дизајн. Тетоважите можат да бидат трајни или привремени. [[Уметник за тетоважи|Уметниците за тетоважи]] ги создаваат овие дизајни користејќи неколку [[Тетовирање|процеси и техники за тетовирање]], вклучувајќи традиционални тетоважи со рачно тапкање и модерни [[Машина за тетовирање|машини за тетовирање]]. [[Историја на тетовирање|Историјата на тетовирањето]] датира од [[Младо камено време|неолитот]], практикувана низ светот од многу култури, а симболиката и влијанието на тетоважите се разликуваат во различни места и култури. Тетоважите може да бидат декоративни (без специфично значење), симболични (со специфично значење за оној што ги носи), сликовити (приказ на одредена личност или предмет) или текстуални (зборови или пиктографи од пишани јазици). Многу тетоважи служат како [[Обред на премин|обреди на премин]], ознаки на статус и чин, симболи на религиозна и духовна посветеност, украси за храброст, знаци на [[Фертилитет|плодност]], заклетва на љубов, [[Талисман|амајлии]] и талисмани, заштита и како казна, како знаци на отпадници, робови и осудените лица. Опширните декоративни тетоважи, исто така, биле дел од работата на изведувачите како што се [[Тетовирани дами|тетовираните дами]]. Иако уметноста на тетоважи постоела барем откако првата позната тетовирана личност, , живеела околу 3330 година п.н.е., начинот на кој општеството ги перципира тетоважите се разликувал неизмерно низ историјата. Во 20 век, уметноста на тетоважи низ поголемиот дел од светот била поврзана со ограничен избор на специфични „груби“ начини на живот, особено морнари и затвореници. Денес луѓето избираат да бидат тетовирани од уметнички, козметички, сентиментални/[[меморијал]]ни, [[Религија|религиозни]] и духовни причини или да ја симболизираат нивната припадност или идентификација со одредени групи, вклучувајќи криминални банди (види [[криминални тетоважи]]) или одредена етничка група. Тетоважите може да покажат како личноста се чувствува за роднина (најчесто родител или дете) или за неповрзана личност.<ref>{{Наведено списание|last=Johnson|first=Frankie J|year=2007|title=Tattooing: Mind, Body And Spirit. The Inner Essence Of The Art|journal=Sociological Viewpoints|volume=23|pages=45–61}}</ref> Тетоважите може да се користат и за функционални цели, како што се идентификација, [[трајна шминка]] и [[Медицински тетоважи|медицински цели]]. == Терминологија == Зборот ''тетоважа'' во 18 век е [[заемка]] од [[Самоански јазик|самоанскиот]] збор {{Јаз|sm|tatau}}, што значи „да удри“,<ref name="covered">{{Наведена книга|title=Covered in Ink: Tattoos, Women and the Politics of the Body|last=Thompson|first=Beverly Yuen|date=2015|publisher=[[New York University Press]]|isbn=978-0-8147-8920-9|location=New York, New York USA|pages=35–64|chapter="I Want to Be Covered": Heavily Tattooed Women Challenge the Dominant Beauty Culture|chapter-url=https://cpb-us-west-2-juc1ugur1qwqqqo4.stackpathdns.com/hawksites.newpaltz.edu/dist/1/2245/files/2018/01/Yuen-Thompson_Heavily-Tattooed-Women-1cyuu89.pdf|access-date=2024-08-26|archive-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406230928/https://cpb-us-west-2-juc1ugur1qwqqqo4.stackpathdns.com/hawksites.newpaltz.edu/dist/1/2245/files/2018/01/Yuen-Thompson_Heavily-Tattooed-Women-1cyuu89.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="samoa2">{{Наведена мрежна страница|url=https://pasefika.com/Culture/Article/19/sa/Meaning-of-Tatau-1|title=Meaning of Tatau 1|publisher=Pasefika Design}}</ref> од [[Праокеански јазик|праоеканскиот]] ''sau''₃ што се однесува на [[плешка]] од [[летечка лисица]] што се користи како инструмент за процесот на тетовирање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://acd.clld.org/cognatesets/31345#3/-11.94/168.74|title=*sau₃ wingbone of flying fox, used in tattooing; tattoo|last=Blust|first=Robert|authorlink=Robert Blust|last2=Trussel|first2=Stephen|date=2010|work=Austronesian Comparative Dictionary|publisher=Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology|accessdate=8 November 2022}}</ref> ''[[Оксфордски англиски речник|Оксфордскиот англиски речник]]'' ја дава [[етимологија]]та на зборот тетоважа како „Во 18 век. tattaow, tattow[[Маркиски јазик|.]] Од [[Полинезиски јазици|полинезиски]] ([[самоански]], [[Тахитски јазици|тахитски]], [[тонгански]], итн.) tatau. На [[Маркиски јазик|маркиски]] tatu." Пред практикувањето на полинезискиот збор, дејноста на тетовирање била опишана на западот како сликање,боење или нанесување на лузни.<ref name="Abington 20103">{{Наведена енциклопедија}}</ref> Етимологијата на терминот за модификација на телото не треба да се меша со потеклото на зборот за [[Воен удар на тапани|воениот удар на тапани]] или изведба. Во овој случај, англискиот збор ''tattoo'' е изведен од холандскиот збор {{Јаз|nl|taptoe}}.<ref>[[Oxford English Dictionary|OED]]</ref> Дизајните на тетоважи заштитени со авторски права кои се масовно произведени и испратени до уметници за тетоважи се познати како „[[Флеш (тетоважа)|флеш]]“.<ref name="cloakanddagger">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cloakanddaggerlondon.co.uk/tattoo-history-flash-art/|title=Tattoo History: Flash Art|work=Cloak and Dagger|accessdate=17 August 2018}}</ref> Флеш листовите се видно прикажани во многу салони за тетоважи со цел да им обезбедат инспирација и готови слики од тетоважи на клиентите. Јапонскиот збор [[ирезуми]] значи „вметнување мастило“ и може да значи тетоважи со употреба на тебори, традиционален јапонски рачен метод, западен стил со машина за тетовирање или кој било метод на тетовирање со вметнување мастило. Најчестиот збор што се користи за традиционални јапонски дизајни на тетоважи е [[хоримоно]].<ref name="onitattoo">{{Наведена мрежна страница|url=https://irezumihorimonodesign.weebly.com/history-of-irezumihorimono.html|title=History Of Irezumi/Horimono|work=Oni Tattoo Design|accessdate=17 August 2018}}</ref> Јапонците може да го користат западна ''тетоважа'' како [[заемка]] што значи сите нејапонски стилови на тетовирање. Британскиот антрополог [[Хенри Линг Рот|Линг Рот]] во 1900 година опишал четири методи за обележување на кожата и предложил тие да се разликуваат под имињата „тату“, „[[Та-моко|моко]]“, „[[Скарификација|цикатрикс]]“ и „[[келоид]]“.<ref>{{Наведена книга|title=On Permanent Artificial Skin Marks: a definition of terms|last=Roth|first=H. Ling|date=11 September 1900|publisher=Anthropological Section of the British Association for the Advancement of Science|location=Bradford}}</ref> Првиот метод е со боцкање што ја остава кожата мазна, на места вклучувајќи ги и Пацифичките острови. Вториот метод е тетоважа во комбинација со длето за да се остават бразди во кожата, како што се наоѓаат на места вклучувајќи го и Нов Зеланд. Третиот е скарификација со помош на нож или длето што се наоѓа на места вклучувајќи ја и Западна Африка. Четвртата и последна е скарификација со иритација и повторно отворање на претходно постоечка рана и повторно скарификација за да се формира подигната лузна како што се наоѓа на места вклучувајќи ја Тасманија, Австралија, Меланезија и Централна Африка.<ref name="Roth">McDougall, Russell and Davidson, Iain; eds. (2016). ''[https://books.google.com/books?id=ZalJDAAAQBAJ&pg=PA97 The Roth Family, Anthropology, and Colonial Administration]'', p.97. Routledge. {{ISBN|9781315417288}}.</ref> == Видови == [[Податотека:Visayans_1.png|мини|[[Шпанско Царство|Шпански]] приказ на тетоважите (''патик'') на [[Висајанци (народ)|Висајанските]] [[Висајанци (народ)|Пиндадос]] („насликаните“) на [[Филипини]]те во ''[[Боксерски кодекс|боксерскиот кодекс]]'' ({{Околу|1590}}), еден од најраните прикази на домородните [[Австронезиски народ|австронезиски]] тетоважи од европски истражувачи.]] [[Американска академија за дерматологија|Американската академија за дерматологија]] препознава пет типа на тетоважи: трауматски тетоважи кои произлегуваат од повреди, како што е асфалтот од повреди на патот; аматерски тетоважи; професионални тетоважи, двете преку традиционални методи и модерни машини за тетовирање; козметички тетоважи, познати и како „[[трајна шминка]]“; и [[медицински тетоважи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aad.org/public/Publications/pamphlets/cosmetic_tattoos.html|title=Tattoos, Body Piercings, and Other Skin Adornments|publisher=Aad.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223231358/http://www.aad.org/public/Publications/pamphlets/cosmetic_tattoos.html|archive-date=23 December 2010|accessdate=5 April 2012}}</ref> ==== Трауматски тетоважи ==== Трауматска тетоважа се јавува кога супстанца како асфалт или барут се нанесуваат во [[рана]]та како резултат на некаква несреќа или траума.<ref name="traumatic">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ncemi.org/cse/cse1018.htm|title=10.18 Traumatic Tattoos and Abrasions|work=Emergency Medicine Informatics|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907093923/http://www.ncemi.org/cse/cse1018.htm|archive-date=7 September 2017|accessdate=17 August 2018}}</ref> Кога ова вклучува [[јаглерод]], дерматолозите може да ја наречат ознаката [[јаглеродна дамка]] наместо тетоважа.<ref name="Andrews">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/oralcancerdiagno00shkl|title=Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology|last=James, William D.|last2=Berger, Timothy G.|publisher=Saunders Elsevier|year=2006|isbn=978-0-7216-2921-6|display-authors=etal|url-access=registration}}</ref>{{Rp|47}}[[Ископ на јаглен|Рударите за јаглен]] би можеле да развијат карактеристични ознаки поради навлегувањето на јагленов прав во нивните рани.<ref>{{Наведена книга|title=Inside the Whale|title-link=Inside the Whale|last=Orwell|first=George|year=1940|chapter=Down the Mine}}</ref> Тие се особено тешко да се отстранат бидејќи имаат тенденција да се шират низ неколку слоеви на кожата, а лузни или трајна промена на бојата може да бидат речиси неизбежни во зависност од локацијата. Тетоважа со амалгам е кога честичките од амалгам се имплантираат во меките ткива на устата, обично непцата, за време на поставување или отстранување на забното полнење.<ref name="amalgam">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royalberkshire.nhs.uk/patient-information-leaflets/amalgam-tattoo-march-2016.htm|title=Amalgam tattoo|work=Royal Berkshire Hospital|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210124728/http://www.royalberkshire.nhs.uk/patient-information-leaflets/amalgam-tattoo-march-2016.htm|archive-date=10 February 2018|accessdate=17 August 2018}}</ref> Друг пример за такви случајни тетоважи е резултат на намерно или случајно прободување со молив или пенкало, оставајќи графит или мастило под кожата. === Идентификација === ==== Присилно тетовирање за идентификација ==== [[Податотека:Auschwitz_survivor_displays_tattoo_detail.jpg|лево|мини|Тетоважа за идентификација на преживеан од [[Аушвиц|концентрациониот логор Аушвиц]].]] Добро познат пример е [[Трет Рајх|нацистичката]] практика на насилно тетовирање на затворениците во концентрациониот логор со идентификациски броеви за време на [[Холокауст]]от како дел од нацистичкиот системот за идентификација , кој започнал од есента 1941 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007056|title=Tattoos and Numbers: The System of Identifying Prisoners at Auschwitz|work=www.ushmm.org}}</ref> [[Шуцштафел|СС]] ја вовел практиката во [[Аушвиц|концентрациониот логор Аушвиц]] со цел да се идентификуваат телата на регистрираните затвореници во концентрационите логори. За време на регистрацијата, чуварите го тетовирале секој затвореник со број, обично на левата подлактица, но понекогаш и на градите<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.ushmm.org/search/catalog/pa6838|title=Survivors in a barracks in Mauthausen. Note the tattoo on the chest of the man in the left foreground|last=Photograph taken by Donald R. Ornitz|work=United States Holocaust Memorial Museum|type=black and white photograph}}</ref> или стомакот.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.ushmm.org/search/catalog/irn616441|title=American film about Nazi atrocities at concentration camps shown at Nuremberg Trials [also called Concentration Camps in Germany, 1939-1945]|work=United States Holocaust Memorial Museum|series=Archives of the Nuremberg International Military Tribunal|publisher=U.S. Army Signal Corps|type=Black and white 35mm nitrate film [digitised]}}</ref> Од нацистичките концентрациони логори, само Аушвиц ставал тетоважи на затворениците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/tattoos-and-numbers-the-system-of-identifying-prisoners-at-auschwitz|title=Tattoos and Numbers: The System of Identifying Prisoners at Auschwitz|work=encyclopedia.ushmm.org|accessdate=11 October 2019}}</ref> Затворениците пронајдени со тетоважи во [[Маутхаузен|концентрациониот логор Маутхаузен]]<ref name=":2" /> и [[Концентрационен логор Бухенвалд|концентрациониот логор Бухенвалд]]<ref name=":3" /> по ослободувањето, веројатно биле претходно транспортирани од Аушвиц со [[Марш на смртта за време на холокаустот|марш на смртта]]. Тетоважата била бројот на логорот на затворениците, понекогаш со додаден посебен симбол: некои [[Евреи]] имале триаголник, а [[Роми|ромскиот јазик]] ја имал буквата „Z“ (од германски ''{{Вовикиречник|Zigeuner}}'' за „Циган“). Во мај 1944 година, Евреите ги добиле буквите „А“ или „Б“ за да означат одредена серија броеви. Уште во [[Династија Џоу|Џоу]], кинеските власти користеле тетоважи на лицето како казна за одредени злосторства или за обележување на затвореници или робови. За време на [[Римско Царство|Римската империја]], гладијаторите и робовите биле тетовирани: извезените робови биле тетовирани со зборовите „платен данок“, а вообичаена практика била да се тетовира „бегалец“ (означен со буквите „ФУГ“) на челата на робовите во бегство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.prm.ox.ac.uk/bodyarts/index.php/body-arts-and-lifecycles/adulthood/105-prisoners-tag.html|title=Pitt Rivers Museum Body Arts {{!}} Prisoner's tag|work=web.prm.ox.ac.uk}}</ref> Поради [[Библија|библиските]] стриктури против практиката,<ref>[[Leviticus 19]]:28</ref> императорот [[Константин Велики|Константин I]] забранил тетовирање на лицето околу 330 година од н.е., а [[Седми вселенски собор|Вториот собор во Никеја]] ги забранил сите ознаки на телото како [[Паганство|паганска]] практика во 787 година во н.е..<ref name="Mayor">{{Наведени вести|url=http://www.archaeology.org/9903/abstracts/tattoo.html|title=People Illustrated|last=Mayor|first=Adrienne|date=March–April 1999|work=Archaeological Institute of America|issue=2|volume=52}}</ref> ==== Во кривичните истраги ==== Овие ознаки потенцијално можат да обезбедат мноштво информации за поединец. Едноставните визуелни прегледи, како и понапредните технологии за дигитално препознавање, се користат за да помогнат во идентификувањето или обезбедувањето индиции за осомничените или жртвите на злосторствата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www2.law.temple.edu/10q/tattoo-recognition-technology-gaining-acceptance-as-a-crime-solving-technique/#:~:text=Tattoos%20are%20also%20helpful%20in,attempt%20to%20mutilate%20the%20body|title=Tattoo Recognition Technology Gaining Acceptance as a Crime-Solving Technique|date=31 August 2022}}</ref> ==== Постмортална идентификација ==== [[Податотека:Mark_of_a_deserter.jpg|мини|Тетоважа со ознака на [[Дезертерство|дезертер]] од [[Британска армија|британската армија]]; кожата отстранета по смртта.]] Тетоважите понекогаш ги користат форензичарите за да им помогнат да идентификуваат изгорени, гнили или осакатени тела. Бидејќи пигментот на тетоважата лежи длабоко во кожата, тетоважите не се уништуваат лесно дури и кога кожата е изгорена.<ref>{{Наведено списание|last=Khunger|first=Niti|last2=Molpariya|first2=Anupama|last3=Khunger|first3=Arjun|date=2015|title=Complications of Tattoos and Tattoo Removal: Stop and Think Before you ink|journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery|volume=8|issue=1|pages=30–36|doi=10.4103/0974-2077.155072|issn=0974-2077|pmc=4411590|pmid=25949020|doi-access=free}}</ref> ==== Идентификација на животни ==== Домашните миленичиња, изложбените животни, [[Чистокрвни коњи|чистокрвните коњи]] и [[добиток]]от понекогаш се тетовираат со знаци за [[идентификација на животни]]те. Тетоважите на ушите се метод за идентификација на говедско месо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thebeefsite.com/articles/1005/some-ways-to-indentify-beef-cattle/|title=Some Ways To Indentify &#91;sic&#93; Beef Cattle|work=The Beef Site|language=en|accessdate=15 October 2018}}</ref> Тетовирањето со „ознака за шлаканица“ на рамото или на увото е стандарден метод за идентификација во комерцијалното свињарство. [[Брендирање на добиток|Брендирањето]] се користи од слични причини и често се изведува без анестезија, но се разликува од тетовирањето бидејќи во текот на процесот не се вметнува мастило или боја, а ознаката наместо тоа е предизвикана од трајни лузни на кожата.<ref name="FAnGRC">{{Наведена мрежна страница|url=http://randd.defra.gov.uk/Document.aspx?Document=11417_IdentificationandTraceabilityFinal.pdf.|title=REVIEW OF LIVESTOCK IDENTIFICATION AND TRACEABILITY IN THE UK|last=Small|first=Richard|work=GOV.UK|publisher=DEFRA, Farm Animal Genetic Resources Committee|accessdate=17 March 2017}}</ref> Домашните кучиња и мачки понекогаш се тетовираат со сериски број (обично во увото или на внатрешната страна на бутот) преку кој може да се идентификуваат нивните сопственици. Сепак, употребата на микрочип стана сè попопуларен избор и од 2016 година е законски услов за сите 8,5 милиони домашни кучиња во [[Обединето Кралство|ОК]].<ref name="UKGov_microchip2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/government/news/compulsory-dog-microchipping-comes-into-effect|title=Compulsory dog microchipping comes into effect|publisher=Government Digital Service|accessdate=17 March 2017}}</ref> Во Австралија, кастрираните мачки и кучиња се обележани со тетоважа на внатрешната страна на [[уво]]то.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ava.com.au/siteassets/about-us/divisions--branches/ear-tattoo-notice-2009.pdf|title=Ear Tattoo Notice 2009|work=Australian Veterinary Association|accessdate=2024-08-26|archive-date=2025-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226063627/https://www.ava.com.au/siteassets/about-us/divisions--branches/ear-tattoo-notice-2009.pdf|url-status=dead}}</ref> ==== Козметички ==== [[Податотека:Diana_na_2de_beh.JPG|мини|[[Трајна шминка|Тетовирана шминка за усни]]]] Трајна шминка е употреба на тетоважи за да се создадат долготрајни веѓи, усни, очи (траен ајлајнер), па дури и дефиниција на бенки. Природните бои се користат за имитирање на веѓите и пегите, додека разновидни пигменти за усни и молив за очи за изглед сличен на традиционалната шминка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhs.uk/conditions/cosmetic-treatments/permanent-make-up/|title=Permanent Make-Up|work=NHS|accessdate=20 August 2018}}</ref> Растечки тренд во САД и ОК е да се постават уметнички тетоважи над хируршките лузни од [[мастектомија]]. „Повеќе жени избираат да не се реконструираат по мастектомија... Тетоважата со мастектомија или тетоважата со ареола ќе стане само уште една опција за пациентите по рак и вистински личен начин за враќање на контролата врз телата по рак...“<ref>Locke, Katherine. 2013. [https://www.theguardian.com/society/2013/aug/07/mastectomy-tattoo-breast-cancer "Women choose body art over reconstruction after cancer battle: Undergoing a mastectomy is a harrowing experience, but tattoos can celebrate the victory over cancer."] ''The Guardian''. 7 August 2013.</ref> Сепак, тетовирањето на брадавиците на реконструирани гради останува многу барано.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-25366749|title=Nipple tattoos and their Michelangelo|date=21 December 2013|work=BBC News}}</ref> ==== Медицински ==== [[Податотека:Man_with_armpit_tattoo._Razor_Neva,_blood_type,_birth_year._Color.jpg|мини|Медицинска тетоважа: [[крвна група]]]] Медицинските тетоважи се користат за да се осигура дека инструментите се правилно лоцирани за повторна примена на радиотерапија и за ареолата во некои форми на реконструкција на градите. Тетовирањето исто така се користело за да се пренесат медицински информации за носителот (на пр. крвна група, здравствена состојба итн.). Пациентите со [[Алцхајмерова болест|Алцхајмер]] можат да бидат истетовирани со нивните имиња, па може лесно да се идентификуваат доколку исчезнат.<ref>Hürriyet Daily News: [http://www.hurriyetdailynews.com/tattooist-offers-to-tattoo-names-of-alzheimer-patients-in-izmir.aspx?pageID=238&nID=71786 Tattooist offers to tattoo names of Alzheimer patients in İzmir]</ref> Дополнително, тетоважите се користат во тонови на кожата за покривање на [[витилиго]], нарушување на пигментацијата на кожата.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CP27h0r-FjwC|title=Manual of Dermatologic Therapeutics|last=Arndt|first=Kenneth A.|last2=Hsu|first2=Jeffrey T. S.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2007|isbn=978-0-7817-6058-4|edition=illustrated|page=116|access-date=6 September 2013}}</ref> СС тетоважите од крвната група ({{langx|de|Blutgruppentätowierung}}) ги носеле членовите на [[Вафен-СС]] во нацистичка Германија за време на Втората светска војна за да ја идентификуваат [[Крвна група|крвната група]] на поединецот. По војната, тетоважата била сфатена како ''[[prima facie]]'', ако не и совршен доказ дека е дел од Вафен-СС, што довело до потенцијално апсење и кривично гонење. Ова довело до тоа голем број поранешни Вафен-СС да си пукаат низ раката со пиштол, отстранувајќи ја тетоважата и оставајќи лузни како оние што произлегуваат од инокулација од сипаници, што го прави отстранувањето помалку очигледно.<ref name="lepre">{{Наведена книга|title=Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945|last=Lepre|first=George|date=2004|publisher=Schiffer Publishing Ltd|isbn=978-0-7643-0134-6|page=310}}</ref> Тетоважите веројатно биле користени и во античката медицина како дел од третманите на пациентите. Во 1898 година, Даниел Фуке, лекар, напишал статија за практиките на „медицинско тетовирање“ во [[Стар Египет]], во која ги опишува тетовираните ознаки на женските мумии пронајдени на локацијата [[Деир ел-Бахари]]. Тој шпекулирал дека тетоважите и другите [[Скарификација|скарификации]] забележани на телата можеби служеле за медицинска или терапевтска цел: „Испитувањето на овие лузни, некои бели, други сини, не остава сомнеж дека тие, во суштина, не се украс, туку воспоставен третман за состојба на карлицата, многу веројатно хроничен [[Перинтонитис|карличен перитонитис]]."<ref>Gemma Angel, "[http://blogs.ucl.ac.uk/researchers-in-museums/2012/12/10/tattooed-mummy-amunet/ Tattooing in Ancient Egypt Part 2: The Mummy of Amunet]". 10 December 2012.</ref> [[Еци|Ледениот човек Еци]] имал вкупно 61 тетоважи, кои можеби биле форма на [[акупунктура]] што се користи за ублажување на болката.<ref>{{Наведена книга|title=Purposeful Pain: The Bioarchaeology of Intentional Suffering|last=Piombino-Mascali|first=Dario|last2=Krutak|first2=Lars|date=4 January 2020|isbn=978-3-030-32180-2|series=Bioarchaeology and Social Theory|pages=119–136|chapter=Therapeutic Tattoos and Ancient Mummies: The Case of the Iceman|doi=10.1007/978-3-030-32181-9_6|issn=2567-6814|access-date=28 April 2021|chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-3-030-32181-9_6}}</ref> Радиолошкото испитување на коските на Еци покажало „дегенерација предизвикана од возраста или напрегање“ што одговара на многу тетовирани области, вклучувајќи остеохондроза и лесна спондилоза во лумбалниот 'рбет и дегенерација во коленото и особено во зглобовите на глуждот.<ref>{{Наведена книга|title=The Man in the Ice|url=https://archive.org/details/maninicepreserve0000spin_y8d5|last=Spindler|first=Konrad|publisher=Phoenix|year=2001|isbn=978-0-7538-1260-0|pages=[https://archive.org/details/maninicepreserve0000spin_y8d5/page/178 178]–184}}</ref> Ако е така, ова е најмалку 2.000 години пред претходно познатата најрана употреба на акупунктурата во [[Акупунктура|Кина]] ({{Околу|100 години во н.е.}}). == Историја == [[Податотека:Whang-od_tattooing.jpg|лево|мини|[[Ванг-од]], последната ''мамбабаток'' (традиционален Калинга yметник за тетоважи) од [[Калинга (покраина)|Калинга]] на [[Филипини]]те, изведувајќи традиционална батек тетоважа.]] Зачуваните тетоважи на антички [[Мумија|мумифицирани]] човечки остатоци откриваат дека тетовирањето се практикува низ целиот свет илјадници години.<ref name="Oldest Tattoos">{{Наведено списание|last=Deter-Wolf|first=Aaron|last2=Robitaille|first2=Benoît|last3=Krutak|first3=Lars|last4=Galliot|first4=Sébastien|date=February 2016|title=The World's Oldest Tattoos|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01227846/file/OldestTattoos.pdf|journal=Journal of Archaeological Science: Reports|volume=5|pages=19–24|bibcode=2016JArSR...5...19D|doi=10.1016/j.jasrep.2015.11.007}}</ref> Во 2015 година, научната повторна проценка на возраста на двете најстари познати тетовирани мумии го идентификувала [[Еци]] како најстар пример познат тогаш. Ова тело, со 61 тетоважи, било пронајдено вградено во ледниот мраз на [[Алпи]]те и датирано во 3250 година п.н.е.<ref name="Oldest Tattoos" /><ref>{{Наведени вести|url=http://smithsonianscience.si.edu/2015/12/debate-over-worlds-oldest-tattoo-is-over-for-now/|title=Ancient Ink: Iceman Otzi Has World's Oldest Tattoos|last=Scallan|first=Marilyn|date=9 December 2015|access-date=19 December 2015|publisher=Smithsonian Science News}}</ref> Во 2018 година, најстарите [[Фигуративна уметност|фигуративни]] тетоважи во светот биле откриени на две мумии од Египет, датирани помеѓу 3351 и 3017 година п.н.е.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-43230202|title='Oldest tattoo' found on 5,000-year-old Egyptian mummies|last=Ghosh|first=Pallab|date=1 March 2018|work=[[BBC]]|access-date=8 March 2018}}</ref> Античкото тетовирање најшироко се практикувало кај [[Австронезиски народ|австронезискиот народ]]. Тоа било една од раните технологии развиени од прото-австронезијците во [[Тајван (држава)|Тајван]] и крајбрежната [[Јужна Кина]] пред најмалку 1500 п.н.е., пред австронезиското проширување на островите на [[Индо-Пацифик]]от.<ref name="kirch">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VFJpUG5Nzh4C&pg=PA31|title=A Shark Going Inland Is My Chief: The Island Civilization of Ancient Hawai'i|last=Patrick Vinton Kirch|publisher=University of California Press|year=2012|isbn=978-0-520-27330-6|pages=31–32}}</ref><ref name="fuery2">{{Наведена книга|title=Ancient Ink: The Archaeology of Tattooing|last=Furey|first=Louise|publisher=[[University of Washington Press]]|year=2017|isbn=978-0-295-74284-7|editor-last=Lars Krutak & Aaron Deter-Wolf|pages=159–184|chapter=Archeological Evidence for Tattooing in Polynesia and Micronesia|author-link=Louise Furey|chapter-url=https://books.google.com/books?id=RKZGDwAAQBAJ&pg=PT171}}</ref> Можеби првично било поврзано со [[лов на глава]].<ref name="bald">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2c2KRnKqWgoC&pg=PA3|title=Ancient Religions of the Austronesian World: From Australasia to Taiwan|last=Baldick|first=Julian|publisher=I.B.Tauris|year=2013|isbn=978-1-78076-366-8|page=3}}</ref> Традициите на тетовирање, вклучително и тетовирањето на лицето, може да се најдат кај сите австронезиски подгрупи, вклучувајќи ги [[Тајвански домороден народ|тајванските домородни народи]], [[Поморска Југоисточна Азија|островјаните Југоисточна Азија]], [[Сојузни Држави на Микронезија|Микронезијците]], [[Полинежани|Полинезијците]] и [[Малгаши]]ните. Древните традиции на тетовирање исто така се документирани меѓу [[Папуанци]]те и [[Меланезијци]]те, со нивната употреба на карактеристични пирсови за кожа од [[опсидијан]]. Некои археолошки локалитети со овие средства се поврзани со австронезиската миграција во [[Папуа Нова Гвинеја]] и [[Меланезија]]. Но, другите локации се постари од австронезиската експанзија, датирани од околу 1650 до 2000 година п.н.е., што сугерира дека постоела традиција на тетовирање во регионот.<ref name="fuery2"/> Меѓу другите етнолингвистички групи, тетовирањето се практикувало и кај [[Ајни|народот Аину]] во Јапонија; некои [[Австроазиски јазици|Австроазијци]] од [[Индокина]] ; [[Бербери|Берберски]] жени од [[Тамазга]] (Северна Африка);<ref name="berber">{{Наведена мрежна страница|url=http://ethnicjewelsmagazine.com/facial-tattooing-of-berber-women-by-sarah-corbett/|title=Facial Tattooing of Berber Women|last=Corbett|first=Sarah|date=6 February 2016|accessdate=18 May 2018|archive-date=2020-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406085729/http://ethnicjewelsmagazine.com/facial-tattooing-of-berber-women-by-sarah-corbett/|url-status=dead}}</ref> народот [[Јоруба]], Фулани и Хауса од [[Нигерија]];<ref>{{Наведено списание|last=Wilson-Fall|first=Wendy|date=Spring 2014|title=The Motive of the Motif Tattoos of Fulbe Pastoralists|url=https://archive.org/details/sim_african-arts_spring-2014_47_1/page/54|journal=African Arts|volume=47|issue=1|pages=54–65|doi=10.1162/AFAR_a_00122}}</ref> [[Американски староседелци|Индијанци]] од [[Претколумбовска Америка|предколумбиската Америка]];<ref name="Evans">Evans, Susan, Toby. 2013. Ancient Mexico and Central America: Archaeology and Culture History. 3rd Edition.</ref> и Пикти од железното време во Британија.<ref name="carr">{{Наведено списание|last=Carr|first=Gillian|year=2005|title=Woad, tattoing, and identity in later Iron Age and Early Roman Britain|url=https://archive.org/details/sim_oxford-journal-of-archaeology_2005-08_24_3/page/273|journal=Oxford Journal of Archaeology|volume=24|issue=3|pages=273–292|doi=10.1111/j.1468-0092.2005.00236.x}}</ref> === Кина === [[Податотека:Yue_statue.jpg|мини|343x343пкс|[[Бајуе|Јуе]] („варвар“) статуа на тетовиран човек со кратка коса од [[Австронезиски народ|пара-австронезиските]] култури на јужна Кина, од провинцискиот музеј Жеџијанг]] Гробиштата низ [[Таримска котлина|Таримската котлина]] ([[Шјинџјианг|Ксинџијанг]], западна Кина), вклучувајќи ги местата Кавригул, Јангаи, Шенѓиндијан, Загунлук и Кизилчока откриле [[Таримски мумии|неколку тетовирани мумии]] со западноазиски/индоевропски физички особини и културни материјали. Овие датираат помеѓу 2100 и 550 п.н.е.<ref name="Oldest Tattoos2">{{Наведено списание|last=Deter-Wolf|first=Aaron|last2=Robitaille|first2=Benoît|last3=Krutak|first3=Lars|last4=Galliot|first4=Sébastien|date=February 2016|title=The World's Oldest Tattoos|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01227846/file/OldestTattoos.pdf|journal=Journal of Archaeological Science: Reports|volume=5|pages=19–24|bibcode=2016JArSR...5...19D|doi=10.1016/j.jasrep.2015.11.007}}</ref> Во античка Кина, тетоважите се сметале за варварска практика поврзана со народите [[Бајуе|Јуе]] од југоисточна и јужна Кина. Тетоважите честопати биле споменувани во литературата на кои се прикажани бандити и народни херои. Доцна се до [[Чјинг (династија)|династијата Чјинг]], вообичаена практика била да се тетовираат [[Кинеско писмо|знаци]] како што се {{Јаз|zh|囚}}(„Затвореник“) на лицата на осудените криминалци. Иако релативно ретки во повеќето периоди од кинеската историја, [[Ропство во Кина|робовите]] понекогаш биле означени за да покажат сопственост. Сепак, се чини дека тетоважите останале дел од јужната култура. [[Марко Поло]] напишал за [[Куанжу]]:„Многумина доаѓаат овде од Горна Индија за да им ги обојат телата со иглата на начин што го опишавме на друго место, бидејќи има многу вешти во овој занает во градот“. Најмалку три од главните ликови – [[Лу Жишен]], Ши Џин (史進) и Јан Чинг (燕青) – во класичниот роман ''[[Водена маргина]]'' се опишани како со тетоважи кои го покриваат речиси целото нивно тело. [[Ву Сонг]] бил осуден на тетоважа на лицето што го опишува неговото злосторство откако го убил Кси Менкинг (西門慶) за да му се одмазди на својот брат. Покрај тоа, [[Кинеска митологија|кинеската легенда]] тврди дека мајката на [[Јуе Феи]] (познат генерал на [[Сунг (династија)|Сонг]]) ги истетовирала зборовите „Одплатете ја земјата со чиста лојалност“ ({{Јаз|zh|精忠報國}}, ''Џинг џонг бао гуо'') на грбот на нејзиниот син пред тој да замине да се приклучи на војската. === Европа === [[Податотека:Prince_Giolo,_Son_to_the_King_of_Moangis_a1528388.jpg|десно|мини|203x203пкс|Џиоло (вистинско име Џеоли) од [[Миангас]], кој станал роб во [[Минданао]] и бил купен од страна на Англичанецот [[Вилијам Дампир|Вилијам Дампиер]] заедно со мајката на Џеоли, која починала на море. Џеоли бил изложен во Лондон во [[човечка зоолошка градина]] во 1691 година пред големи толпи, додека не умрел од [[сипаници]] три месеци подоцна. За целото време додека бил изложен, Дампиер стекнал големо богатство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/the-true-story-of-the-mindanaoan-slave-whose-skin-was-displayed-at-oxford-a00029-20171102-lfrm2|title=The True Story of the Mindanaoan Slave Whose Skin Was Displayed at Oxford|last=Mangubat|first=Lio|date=Nov 2, 2017|work=Esquire Philippines|archive-url=https://web.archive.org/web/20230530221346/https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/the-true-story-of-the-mindanaoan-slave-whose-skin-was-displayed-at-oxford-a00029-20171102-lfrm2|archive-date=May 30, 2023}}</ref><ref name="Etching of Prince Giolo">Savage, John (c. 1692). [http://acms.sl.nsw.gov.au/item/itemDetailPaged.aspx?itemID=153334 "Etching of Prince Giolo"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110319185042/http://acms.sl.nsw.gov.au/item/itemDetailPaged.aspx?itemID=153334 |date=2011-03-19 }}. State Library of New South Wales.</ref><ref name="auto2">Maxwell-Stewart, Hamish, in Caplan, J. (2000). Written on the body: The tattoo in European and American history / edited by Jane Caplan. London: Reaktion. {{ISBN|1-86189-062-1}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Barnes|first=Geraldine|year=2006|title=Curiosity, Wonder, and William Dampier's Painted Prince|journal=Journal for Early Modern Cultural Studies|volume=6|issue=1|pages=31–50|doi=10.1353/jem.2006.0002}}</ref>]] Во 1566 година, француските морнари [[Трговија со луѓе|киднапирале]] жена Инуити и нејзиното дете во денешен [[Лабрадор (регион)|Лабрадор]] и ја донеле во градот [[Антверпен]] во денешна [[Белгија]]. Мајката била истетовирана додека детето било без ознака. Во Антверпен, тие двајца биле изложени во локална таверна барем до 1567 година, а во градот биле дистрибуирани рачни флаери кои го промовирале настанот. Во 1577 година, англискиот [[гусар]] [[Мартин Фробишер]] заробил двајца Инуити и ги вратил во Англија на изложба. Еден од Инуитите била тетовирана жена од [[Бафинова Земја|островот Бафин]], која била илустрирана од англискиот картограф [[Џон Вајт (колонист и уметник)|Џон Вајт]].<ref name="Krutak2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.larskrutak.com/myth-busting-tattoo-art-history/|title=Myth Busting Tattoo (Art) History|last=Krutak|first=Lars|date=22 August 2013|work=Lars Krutak: Tattoo Anthropologist|accessdate=25 February 2020}}</ref> Во 1691 година, [[Вилијам Дампир|Вилијам Дампиер]] донел во Лондон Филипинец по име Џеоли или Џиоло од островот [[Минданао]] (Филипини) кој имал тетовирано тело. Дампиер го изложил Џеоли во [[човечка зоолошка градина]] за да заработи богатство и лажно го означил како „принц“ за да привлече големи толпи. За време на изложбата, Џеоли сè уште тагувал по својата мајка, која Дампиер, исто така, ја поробил и умрела на море за време на нивниот пат назад во Европа. Дампиер тврдел дека се дружел со Џеоли, но со намера да заработи пари, продолжил да го искористува својот „пријател“ изложувајќи го во човечка зоолошка градина, каде што Џеоли починала три месеци подоцна. Мртвото тело на Џеоли потоа беше одрано, а неговото тело без кожа била отстрането, додека тетовираната кожа била продадена и изложена во Оксфорд.<ref>Mangubat (2017). The True Story of the Mindanaoan Slave Whose Skin Was Displayed at Oxford. Esquire.</ref> [[Податотека:Joshua_Reynolds_-_Portrait_of_Omai.jpg|лево|мини|245x245пкс|Портрет на [[Омаи]], тетовиран [[Раиатеја|Раиатец]], кој вил вратен во Европа од стран на[[Џејмс Кук|капетанот Џејмс Кук]].]] Вообичаено се смета дека модерната популарност на тетовирањето потекнува од трите патувања на капетанот [[Џејмс Кук]] до Јужниот Пацифик кон крајот на 18 век. Секако, патувањата на Кук и ширењето на текстовите и сликите од нив довеле до поголема свест за тетовирањето (и, како што е наведено погоре, го увезле зборот „tattow“ во западните јазици).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rmg.co.uk/discover/explore/captain-cook-sir-joseph-banks-and-tattoos-tahiti|title=Captain Cook, Sir Joseph Banks and tattoos in Tahiti|date=25 August 2015|work=Royal Museums Greenwich|language=en|accessdate=3 April 2020}}</ref> На првото патување на Кук во 1768 година, неговиот научен офицер и ботаничар за експедиција, [[Џозеф Бенкс|Сер Џозеф Бенкс]], како и уметникот [[Сиднеј Паркинсон]] и многу други членови на екипажот, се вратиле во Англија со голем интерес за тетоважите, а Бенкс опширно пишувал за нив<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thedearsurprise.com/sir-joseph-banks-and-the-art-of-tattoo/|title=Sir Joseph Banks and the Art of Tattoo|last=Knows|first=The Dear|date=6 June 2010|work=The Dear Surprise|language=en-US|accessdate=3 April 2020}}</ref> и се верува дека Паркинсон самиот се тетовирал на [[Тахити]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sundaypost.com/fp/forgotten-scots-explorer-and-artist-who-sketched-for-captain-cook-expedition-hailed/|title=The story of Scots explorer and artist Sydney Parkinson, who joined Captain Cook's expedition armed with pencils and paint|last=Gallacher|first=Stevie|date=6 August 2018|work=The Sunday Post|language=en-US|accessdate=3 April 2020}}</ref> Бенкс бил високо ценет член на англиската аристократија, кој ја стекнал својата позиција кофинансирајќи ја експедицијата заедно со Кук со десет илјади фунти, многу голема сума во тоа време. За возврат, Кук го вратил со себе тетовираниот [[Раиатеја|Раиатец]], [[Омаи]], кого го претставил на кралот Џорџ и на англискиот суд. На последователните патувања, други членови на екипажот, од офицери, како што е Американецот Џон Ледјард, до обични морнари, биле тетовирани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tattoohistorian.com/2014/04/05/the-cook-myth-common-tattoo-history-debunked/|title=The Cook Myth: Common Tattoo History Debunked|date=5 April 2014|work=tattoohistorian.com}}</ref> Првиот документиран професионален тетоважист во Британија бил [[Сатерленд Мекдоналд]], кој работел во салон во Лондон, почнувајќи од 1894 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/sutherland-macdonald-britains-first-professional-tattoo-artist-celebrated-in-new-exhibition-at-the-a6804396.html|title=The man who started the tattoo craze in Britain is coming to a museum near you|work=The Independent|access-date=20 July 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/sutherland-macdonald-britains-first-professional-tattoo-artist-celebrated-in-new-exhibition-at-the-a6804396.html|archive-date=26 May 2022|language=en-GB}}</ref> Во Британија, тетовирањето сè уште било во голема мера поврзано со морнарите<ref>Some days after a shipwreck divers recovered the bodies. Most were unrecognisable, but that of a crew member was readily identified by his tattoos: "The reason why sailors tattoo themselves has often been asked." The Times (London), 30 January 1873, p. 10</ref> и со пониската, па дури и криминалната класа,<ref>''The Times'' (London), 3 April 1879, p. 9: "Crime has a ragged regiment in its pay so far as the outward ... qualities are concerned ... they tattoo themselves indelibly ... asserting the man's identity with the aid of needles and gunpowder. This may be the explanation of the Mermaids, the Cupid's arrows, the name of MARY, the tragic inscription to the memory of parents, the unintended pathos of the appeal to liberty."</ref> но до 1870-тите станало мода меѓу некои членови на повисоките класи, вклучувајќи ги и членовите на кралското семејство,<ref name="Abington 20103"/><ref>{{Наведено списание|last=Broadwell|first=Albert H.|date=27 January 1900|title=Sporting pictures on the human skin|journal=Country Life}} Article describing work of society tattooist [http://www.tattooarchive.com/tattoo_history/macdonald_sutherland.html Sutherland Macdonald] {{Семарх}} refers to his clientele including "members of our Royal Family, among them H.R.H. the Duke of York, H.I.M. the Czarevitch, and Imperial and Royal members of Russian, German and Spanish courts...."</ref> и во неговата подобрена форма можело да биде скап<ref>''The Times'' (London), 18 April 1889, p. 12: "A Japanese Professional Tattooer". Article describes the activities of an unnamed Japanese tattooist based in Hong Kong. He charged £4 for a dragon, which would take 5 hours to do. The article ends "The Hong-Kong operator tattooed the arm of an English Prince, and, in Kioto, was engaged for a whole month reproducing on the trunk and limbs of an English peer a series of scenes from Japanese history. For this he was paid about £100. He has also tattooed ladies.... His income from tattooing in Hong Kong is about £1,200 per annum."</ref> и понекогаш болен процес.<ref>{{Наведено списание|last=Broadwell|first=Albert H.|date=27 January 1900|title=Sporting pictures on the human skin|journal=Country Life}} "In especially sensitive cases a mild solution of cocaine is injected under the skin, ... and no sensation whatever is felt, while the soothing solution is so mild that it has no effect ... except locally."</ref> Забележана [[Општествена хиерархија|класна поделба]] за прифатливоста на практиката продолжила некое време во Британија.<ref>In 1969 the House of Lords debated a bill to ban the tattooing of minors, on grounds it had become "trendy" with the young in recent years but was associated with crime, 40 per cent of young criminals having tattoos. [[Baron Teynham|Lord Teynham]] and the [[Dudley Gordon, 3rd Marquess of Aberdeen and Temair|Marquess of Aberdeen and Temair]] however rose to object that they had been tattooed as youngsters, with no ill effects. ''The Times'' (London), 29 April 1969, p. 4: "Saving young from embarrassing tattoos".</ref> === Северна Америка === Многу [[Американски староседелци|домородни народи од Северна Америка]] практикуваат тетовирање.<ref>{{Наведени вести|url=https://indiancountrytoday.com/archive/native-american-tattoos-influenced-body-art-industry|title=How Native American Tattoos Influenced the Body Art Industry|last=Root|first=Leeanne|date=13 September 2018|work=Ict News|access-date=12 June 2022|language=en}}</ref> Европските истражувачи и трговци кои се сретнале со домородните Американци ги забележале овие тетоважи и пишувале за нив, а неколку Европејци избрале да бидат тетовирани од Индијанци.<ref name="Friedman2012">{{Наведена дисертација}}</ref> Погледнете ја [[Историја на тетовирање во Северна Америка|историјата на тетовирањето во Северна Америка]]. До времето на [[Американска револуција|американската револуција]], тетоважите веќе биле вообичаени меѓу американските морнари (види [[морнарски тетоважи]]).<ref name="Dye">{{Наведено списание|last=Dye|first=Ira|date=1989|title=The Tattoos of Early American Seafarers, 1796–1818|url=https://www.jstor.org/stable/986875|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=133|issue=4|pages=520–554|issn=0003-049X|jstor=986875}}</ref> Тетоважите биле наведени во [[Заштитни документи|заштитните документи]], сертификат за идентитет издаден за да се спречи присилно регрутирање во британската [[Кралска воена морнарица|кралска морнарица]].<ref name="Dye" /> Бидејќи документите за заштита биле доказ за американско државјанство, црните морнари ги користеле за да покажат дека се слободни луѓе.<ref>[https://books.google.com/books?id=fDsHKydL67kC&q=%22protection%20papers%22%20slavery&pg=PA305 Law in American History: Volume 1: From the Colonial Years Through the Civil War.] Page 305.</ref> [[Податотека:Tattooed_sailor_aboard_the_USS_New_Jersey.jpg|лево|мини|Фотографија од морнар кој бил тетовиран од својот колега морнар на бродот УСС Њу Џерси во 1944 година.]] Првата регистрирана професионална продавница за тетоважи во САД била основана во раните 1870-ти од германскиот имигрант, [[Мартин Хилдебрант]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://buzzworthytattoo.com/saloon-tattoo-shops-of-new-york-citys-4th-ward/|title=New York City's 1800s Tattoo Shops|last=Nyssen|first=Carmen|work=Buzzworthy Tattoo History|language=en-US|accessdate=6 June 2022|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907022552/http://www.buzzworthytattoo.com/saloon-tattoo-shops-of-new-york-citys-4th-ward/|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atlasobscura.com/articles/civil-war-tattoos|title=Tattooing in the Civil War Was a Hedge Against Anonymous Death|last=Amer|first=Aïda|last2=Laskow|first2=Sarah|date=13 August 2018|work=Atlas Obscura|language=en|accessdate=5 June 2022}}</ref> Тој служел како војник на Унијата во Граѓанската војна и истетовирал многу други војници.<ref name=":0" /> Набргу по Граѓанската војна, тетоважите станале модерни кај младите од високата класа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://greatest.ink/blog/victorian-tattoos-yes-they-were-a-thing/|title=Victorian Tattoos – Yes, They Were a Thing|last=Namra|first=Inbar|date=5 May 2023|work=Greatest Ink|language=en-US|accessdate=5 May 2023}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Овој тренд траел до почетокот на Првата светска војна. Пронајдокот на електричната машина за тетоважи предизвикал пад на популарноста на тетоважите меѓу богатите. Машината ја направила процедурата на тетовирање многу полесна и поевтина, со што го елиминирала статусениот симбол на тетоважите што претходно ги имале, бидејќи тие сега станале достапни за сите социо-економски класи. Статусниот симбол на тетоважата се префрлила од претставување на богатство во знак што обично се гледа кај бунтовниците и криминалците. И покрај оваа промена, тетоважите останаа популарни меѓу војниците, традиција која продолжува и денес. Во 1975 година, имало само 40 уметници за тетоважи во САД; во 1980 година, имало повеќе од 5.000 самопрогласени уметници за тетоважи,<ref name="Think before you ink: Tattoo risks2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/tattoos-and-piercings/art-20045067|title=Think before you ink: Tattoo risks|work=Mayo Clinic|language=en|accessdate=26 April 2022}}</ref> кои се појавиле како одговор на ненадејната побарувачка.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/1980/11/09/original-tattoo-artist-times-changing/99616353-ba75-477d-822c-4aeaf062d17a/|title=Original Tattoo Artist: Times Changing|date=9 November 1980|work=[[The Washington Post]]|access-date=5 March 2019|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> Направени се многу студии за тетовираната популација и за гледиштето на општеството за тетоважите. Во јуни 2006 година, ''списанието на Американската академија за дерматологија'' ги објавила резултатите од телефонското истражување од 2004 година: покажало дека 36% од Американците на возраст од 18-29 години, 24% од оние 30-40 и 15% од оние 41-51 имале тетоважа.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/patternsforcolle0000unse/page/685|title=Inked Well|last=Kirby|first=David|date=2012|publisher=Bedford/St. Martins|isbn=978-0-312-67684-1|location=Patterns for College Writing: A Rhetorical Reader and Guide|pages=[https://archive.org/details/patternsforcolle0000unse/page/685 685–689]}}</ref> Во септември 2006 година, [[Истражувачки центар Пју|Истражувачкиот центар Пју]] спровел телефонско истражување кое покажало дека 36% од Американците на возраст од 18-25 години, 40% од оние 26-40 и 10% од оние 41-64 имале тетоважа. Тие заклучија дека [[Генерација X|генерацијата X]] и [[Милениумци|Millennials]] се изразуваат преку нивниот изглед, а тетоважите се популарна форма на самоизразување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://people-press.org/report/300/a-portrait-of-generation-next|title=A Portrait of 'Generation Next'|date=9 January 2007|publisher=[[Pew Research Center|The Pew Research Center for the People and the Press]]|accessdate=5 April 2012}}</ref> Во јануари 2008 година, истражувањето спроведено на интернет од страна на Харис Интерактив проценил дека 14% од сите возрасни луѓе во Соединетите Држави имаат тетоважа, малку помалку од 2003 година, кога 16% имале тетоважа. Меѓу возрасните групи, 9% од оние на возраст од 18-24, 32% од оние 25-29, 25% од оние 30-39 и 12% од оние 40-49 имаат тетоважи, како и 8% од оние 50-64 години. Мажите имаат малку поголема веројатност да имаат тетоважа отколку жените. Од 1970-тите, тетоважите станале главен дел од западната мода, вообичаени и за мажи и за жени, и меѓу сите економски класи<ref>{{Наведени вести|url=https://artsandculture.google.com/exhibit/history-ink/wQx72HUG|title=History, Ink – The Valentine|work=Google Arts & Culture|access-date=20 April 2020|language=en}}</ref> и за возрасни групи од подоцнежните тинејџерски години до средната возраст. За многу млади Американци, тетоважата добила дефинитивно поинакво значење отколку за претходните генерации. Тетоважата претрпе „драматично редефинирање“ и се префрлиле од форма на девијација во прифатлива форма на изразување.<ref>{{Наведено списание|last=Roberts|first=D. J.|year=2012|title=Secret Ink: Tattoo's Place in Contemporary American Culture|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-culture_2012-06_35_2/page/153|journal=Journal of American Culture|volume=35|pages=153–65|doi=10.1111/j.1542-734x.2012.00804.x|pmid=22737733}}</ref> Од 1 ноември 2006 година, [[Оклахома]] станала последната држава што го легализирала тетовирањето, бидејќи го забранила од 1963 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2006-05-11-0605110139-story.html|title=State last to legalize tattoo artists, parlors|date=11 May 2006|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=6 June 2019}}</ref> === Австралија === Скарификација се практикувало нашироко меѓу домородните народи во Австралија, сега речиси само практикувано во делови од Арнемската земја. Секоја „намерно поставена лузна раскажува приказна за болка, издржливост, идентитет, статус, убавина, храброст или тага“.<ref name=":12">{{Наведена мрежна страница|url=https://australian.museum/about/history/exhibitions/body-art/aboriginal-scarification/|title=Aboriginal Scarification|last=|first=|work=The Australian Museum|language=en|accessdate=2023-05-21}}</ref><blockquote>''Barramoyokjarlukkugarr walang bolhminy сега bolitj.'' Го ставаат на раната, а потоа се појавува како украсна лузна. ([[Боб Бурувал]], [[Рембарнга]], Арнем Ленд)<ref name=":12"/></blockquote> [[Податотека:Fred_Harris_Tattoo_Studio_slnsw.jpg|мини|Фред Харис, студио за тетоважи, Сиднеј, 1937 година]] Европската историја на употребата на тетоважите во Австралија е дека брендирањето го користеле европските власти за обележување на криминалци во текот на седумнаесеттиот и осумнаесеттиот век.<ref>Clare Andersen in Caplan, J. (2000). Written on the body: The tattoo in European and American history / edited by Jane Caplan. London: Reaktion. {{ISBN|1-86189-062-1}}</ref> Оваа практика ја користеле и британските власти за да ги одбележат армиските дезертери и воениот персонал на воениот суд во Австралија. Во деветнаесеттиот век Австралија тетоважите генерално биле резултат на лични, а не на официјални одлуки, но британските власти почнале да нанесуваат тетоважи заедно со лузни и други телесни ознаки за да ги брендираат и управуваат осудените доделени за транспорт.<ref name="auto2"/> Се чини дека практиката на тетовирање била главно некомерцијално претпријатие за време на периодот на осудениците во Австралија. На пример, Џејмс Рос во Алманахот Хобарт од 1833 година опишува како осудениците на бродот најчесто поминувале време тетовирајќи се со барут.<ref name="auto2" /> Од студијата на 10.180 досиеја на осуденици кои биле пренесени во тогашната земја на Ван Димен (сега Тасманија) помеѓу 1823 и 1853 година, околу 37% од сите мажи и околу 15% од сите жени пристигнале со тетоважи, што ја прави Австралија во тоа време најмногу тетовирана земја од англиско говорно подрачје.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.abc.net.au/news/2016-08-30/convict-tattoos-tasmanias-inked-history-explored-in-book/7798044|title=Tattoo trend goes back to Tasmania's convict era, author finds|date=30 August 2016|work=ABC News}}</ref> До почетокот на дваесеттиот век, во Австралија имало студија за тетовирање, но се чини дека тие не биле многубројни. На пример, студиото за тетовирање во Сиднеј на Фред Харис било прогласено како единствено студио за тетовирање во Сиднеј помеѓу 1916 и 1943 година.<ref>PIX MAgazine, Vol. 1 No. 4 (19 February 1938)</ref> Дизајните на тетоважи често ја рефлектирале културата на денот и во 1923 година, малиот салон на Харис доживеал зголемување на бројот на жени кои се тетовираат. Друг популарен тренд било жените да ги тетовираат нозете за да може да се видат дизајните преку нивните хулахопки.<ref>SYDNEY WOMEN'S CRAZE. (6 October 1923). Maryborough Chronicle, Wide Bay and Burnett Advertiser (Qld. : 1860–1947), p. 11</ref> До 1937 година, Харис бил еден од најпознатите уметници за тетоважи во Сиднеј и правел околу 2000 тетоважи годишно во својата продавница. Морнарите ги обезбедиле повеќето од платната за неговата работа, но меѓу најпопуларните тетоважи во 1938 година биле австралиски знамиња и кенгури за морнарите на американската флота во посета.<ref>Fred Harris Tattoo Studio Sydney, 1916–1943, State Library of New South Wales</ref> [[Податотека:MaoriChief1784.jpg|мини|Водач на [[Маори]] со тетоважи (''моко'') виден од Кук и неговата екипа (нацртан од [[Сиднеј Паркинсон]] 1769 година).]] Во денешна Австралија, популарен дизајн на тетоважа е мотивот на Јужниот крст, или неговите варијации.<ref name="Think before you ink: Tattoo risks2"/> Во моментов има над 2000 официјални практичари на тетоважи во Австралија и над 100 регистрирани салони, а бројот на нерегистрирани салони се проценува дека е двојно поголем. Побарувачката во последната деценија за тетоважи во Австралија се зголеми за над 440%, што ја прави барана професија во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noink.com.au/no-ink-articles/tattoo-removal-stats#:~:text=With%20over%202000%20official%20tattoo,estimated%20to%20be%20almost%20double.|title=Tattoo Removal Stats and Facts|date=26 November 2019|accessdate=2024-08-26|archive-date=2023-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317190751/https://noink.com.au/no-ink-articles/tattoo-removal-stats#:~:text=With%20over%202000%20official%20tattoo,estimated%20to%20be%20almost%20double.|url-status=dead}}</ref> Во Австралија се одржуваат неколку големи [[Конвенција за тетоважи|конвенции за тетоважи]], од кои некои се сметаат за најголеми на јужната хемисфера, на кои присуствуваат најдобрите уметници од цела Океанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ritesofpassagefestival.com/|title=Rites Of Passage Tattoo Festival {{!}} Melbourne & Sydney|work=ritesofpassagefestival.com|language=en-US|accessdate=18 July 2022}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tattooexpo.com.au/|title=Australian Tattoo Expo {{!}} 300+ Tattoo Artists Under One Roof|work=www.tattooexpo.com.au|language=en-US|accessdate=18 July 2022|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816190712/https://www.tattooexpo.com.au/|url-status=dead}}</ref> === Латинска Америка === Од трите најпознати предколумбиски цивилизации во Америка, Маите и Ацтеките од Средна Америка биле познати по тоа што имале тетоважи додека Инките од Јужна Америка немале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.larskrutak.com/pre-columbian-tattoos-of-western-south-america/|title=Pre-Columbian Tattoos of Western South America|date=6 July 2020}}</ref> Сепак, постојат докази дека луѓето [[Чимор|Чиму]] кои им претходеле на Инките имале тетоважи за магични и медицински цели. Различните племиња на Амазон, исто така, имаат тетоважи со милениуми и продолжуваат да го прават тоа до ден-денес, вклучувајќи ги и тетоважите на лицето, а особено луѓето од поречието на [[Шингу]] на [[Северен Регион (Бразил)|северот]] на Бразил и [[Река Путумајо|реката Путумајо]] помеѓу Перу, Бразил и Колумбија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.larskrutak.com/the-kayabi-tattooers-of-the-brazilian-amazon/|title=The Kayabi: Tattooers of the Brazilian Amazon|date=25 May 2013}}</ref> Сао Паоло, Бразил во голема мера се смета за еден од најтетовираните градови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://100-facts.com/interesting-facts-about-sao-paulo/|title=20 interesting facts about Sao Paulo|date=22 May 2022}}</ref> === Нов Зеланд === [[Маори|Народот Маори]] од Нов Зеланд историски практикувал тетовирање. Меѓу нив се дизајните на лицето кои се носат за да ја означат лозата, социјалната положба и статусот во [[Иви|племето]] наречено ''[[та моко]]''. Уметноста на тетоважата била свет обележје на идентитетот меѓу Маорите, а исто така се нарекува и средство за складирање на нечие тапу, или духовно битие, во задгробниот живот.<ref name="google12">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BUxKHJAUSxgC&q=atkinson+tattooed&pg=PR3|title=Tattooed: the sociogenesis of a body art|last=Atkinson|first=Michael|publisher=University of Toronto Press|year=2003|isbn=978-0-8020-8568-9|access-date=5 April 2012}}</ref> Една практика била после смртта да се зачува черепот покриен со кожа познат како ''Тои моко'' или [[мокомомаи]]. Во периодот на раниот контакт меѓу Маорите и Европејците, овие глави биле тргувани особено за огнено оружје. Многу од нив сега се враќаат назад во Нов Зеланд, предводени од националниот музеј [[Те Папа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/,%20https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/|title=Toi moko « Trafficking Culture|language=en-US|accessdate=2023-05-21|archive-date=2023-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521204459/https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/,%20https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-RobMoko-t1-front-d2.html|title=A Strange Trade — Deals in Maori Heads — Pioneer Artists|work=victoria.ac.nz}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.abc.net.au/news/2020-12-14/mokomokai-maori-heads-stuff-the-british-stole-repatriations/12771180|title=The headhunters|last=Fennell|first=Marc|date=2020-12-13|work=ABC News|access-date=2023-05-21|last2=Ross|first2=Monique|language=en-AU}}</ref> == Процес == [[Податотека:Man_getting_a_tattoo.ogv|лево|мини|Човек што се тетовира]] Тетовирањето вклучува ставање на пигмент во дермисот на кожата, слојот на дермално ткиво што лежи во основата на [[Покожица|епидермисот]]. По првичното инјектирање, пигментот се дисперзира низ хомогенизираниот оштетен слој низ епидермисот и горниот дермис, при што присуството на туѓ материјал ги активира фагоцитите на [[Имунолошки систем|имунолошкиот систем]] за да ги проголта пигментните честички. Како што продолжува заздравувањето, оштетениот епидермис се обновува и кожата се лупи (елиминирајќи го површинскиот пигмент) додека подлабоко во кожата се формира [[гранулационо ткиво]], кое подоцна се претвора во сврзно ткиво со раст на [[колаген]]. Ова го поправа горниот дермис, каде пигментот останува заробен во последователни генерации на макрофаги, на крајот концентрирајќи се во слој веднаш под границата на дермисот/епидермисот. Неговото присуство таму е стабилно, но долгорочно (децениски) пигментот има тенденција да мигрира подлабоко во дермисот, што ги опфаќа деградираните детали на старите тетоважи.<ref name="kilmer2">{{Наведена мрежна страница|url=https://emedicine.medscape.com/article/1121212-overview|title=Tattoo Lasers: Overview, Histology, Tattoo Removal Techniques|date=13 September 2017|publisher=[[Medscape]]}}</ref> Алтернативен и безболен метод за трајно тетовирање е користење на фластери покриени со микроигли направени од мастило за тетоважа. Фластерот се притиска на кожата на ист начин како што се нанесува привремена хартија за тетоважа на телото. Микроиглите потоа се раствораат, а по неколку минути мастилото тоне во кожата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://research.gatech.edu/researchers-develop-painless-tattoos-can-be-self-administered |title=Researchers Develop Painless Tattoos That Can Be Self-Administered |accessdate=2024-08-26 |archive-date=2026-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260317115350/https://research.gatech.edu/researchers-develop-painless-tattoos-can-be-self-administered |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Li|first=Song|last2=Kim|first2=Youngeun|last3=Lee|first3=Jeong Woo|last4=Prausnitz|first4=Mark R.|date=21 October 2022|title=Microneedle patch tattoos|journal=iScience|language=en|volume=25|issue=10|pages=105014|bibcode=2022iSci...25j5014L|doi=10.1016/j.isci.2022.105014|pmc=9617462|pmid=36317159}}</ref> == Опрема == [[Податотека:Tattoo_machine_2_coil.jpg|мини|Машина за тетовирање со две калеми]] Некои племенски култури традиционално создавале тетоважи со сечење дизајни во кожата и триење на добиената рана со мастило, пепел или други средства; некои култури ја продолжуваат оваа практика, што може да биде додаток на [[скарификација]]та. Некои култури создаваат тетовирани траги со рачно допирање на мастилото во кожата со помош на наострени стапчиња или животински коски (направени во игли) со дискови од глина или, во модерно време, вистински игли. Најчестиот метод на тетовирање во модерното време е електричната [[машина за тетовирање]], која внесува мастило во кожата преку една или повеќе игли кои се [[Лем|залемени]] на шипка, која е прикачена на осцилирачка единица. Единицата брзо и постојано ги придвижува иглите во и надвор од кожата, обично 80 до 150 пати во секунда. Иглите се игли за еднократна употреба кои се спакувани поединечно, или произведени од уметници, по нарачка, како што налагаат групирањата на основа на парче. == Уметничка регулатива и сертификација на здравствен ризик == [[Податотека:24B-cleaning_work_space_with_Madacide,_a_powerful_hospital_germicidal_solution.jpg|мини|Чистење на работниот простор со Мадацид, моќно болничко гермицидно решение]] Тетовирањето е регулирано во многу земји поради поврзаните здравствени ризици за клиентот и уметникот, особено локални инфекции и пренос на вируси. Пластичните престилки за еднократна употреба и заштитата за очи може да се носат во зависност од ризикот од прскање на крв или други секрети во очите или облеката на уметникот за тетовирање. Хигиената на рацете, проценката на ризиците и соодветното отстранување на сите остри предмети и материјали загадени со крв се клучни области. Рацете на уметникот за тетовирање мора да се измијат, како и областа на телото на клиентот што ќе се тетовира. Ракавиците мора да се носат постојано и раната мора често да се брише со некој вид влажна крпа за еднократна употреба. Целата опрема мора да се стерилизира во сертифициран [[автоклав]] пред и после секоја употреба. Добра практика е да им се обезбеди на клиентите печатен формулар за согласност во кој се наведени ризиците и компликациите, како и инструкции за последователна нега на тетоважата.<ref name="CIEH2013">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cieh.org/media/1261/tattooing-and-body-piercing-guidance-toolkit-july-2013.pdf|title=Tattooing and body piercing guidance: Toolkit|publisher=Chartered Institute of Environmental Health|accessdate=17 March 2017|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529204431/https://www.cieh.org/media/1261/tattooing-and-body-piercing-guidance-toolkit-july-2013.pdf|url-status=dead}}</ref> == Асоцијации == ==== Историски асоцијации ==== [[Податотека:Body_art,_1907_black_n_white.jpg|мини|[[Мод Вагнер|Г-ѓа М. Стивенс Вагнер]] со раце и гради покриени со тетоважи, 1907 година.]] Меѓу [[Австронезиски народ|австронезиските]] општества, тетоважите имале различни функции. Меѓу мажите, тие биле силно поврзани со раширената практика на [[лов на глави]] . Во општествата за ловење на глави, како луѓето од Ифугао и [[Дајаци|Дајак]], тетоважите биле записи за тоа колку глави зеле војниците во битка и биле дел од обредите на иницијација во зрелоста. Според тоа, бројот, дизајнот и локацијата на тетоважите укажувале на статусот и моќта на воинот. Тие, исто така, се сметале за магични штитови против разни опасности како зли духови и болести.<ref>{{Наведена книга|title=Inked: Tattoos and Body Art around the World|url=https://archive.org/details/inkedtattoosbody0002deme|last=DeMello|first=Margo|date=2014|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-076-8}}</ref> Помеѓу [[Висајани]]те на претколонијалните Филипини, тетоважите ги носеле благородништвото ''Тумао'' и класата на воинот ''тимва'' како постојани записи за нивното учество и однесување во поморските рации познати како ''мангајав''.<ref name="scott2">{{Наведена книга|title=Barangay: sixteenth-century Philippine culture and society|url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot|last=William Henry Scott|publisher=[[Ateneo de Manila University Press]]|year=1994}}</ref><ref name="arcilla">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uxEYobbU-D8C&q=timawa&pg=PA14|title=An Introduction to Philippine History|last=José S. Arcilla|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=1998|isbn=9789715502610|pages=14–16}}</ref> Кај австронезиските жени, како и тетоважите на лицето кај жените од народот Тајал и [[Маори]], тие биле индикатори за статус, вештина и убавина.<ref>{{Наведена книга|title=Moko; or Maori Tattooing|last=Major-General Robley|publisher=Chapman and Hall Limited|year=1896|page=5|chapter=Moko and Mokamokai – Chapter I – How Moko First Became Knows to Europeans|access-date=26 September 2009|chapter-url=https://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-RobMoko-t1-body-d1-d2.html}}</ref><ref name="lach">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=M4t8S7BfgeIC&pg=PA1499|title=Asia in the Making of Europe, Volume III: A Century of Advance. Book 3: Southeast Asia|last=Lach, Donald F.|last2=Van Kley, Edwin J.|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1998|isbn=978-0-226-46768-9|page=1499}}</ref> Тетоважите биле дел од древната [[Ву култура]] на Делтата на Јангцекјанг, но имале негативни конотации во традиционалната [[Хан (народ)|култура на Хан]] во [[Народна Република Кина|Кина]]. Бегалците од Џоу, Ву Таибо и неговиот брат Жонгјонг, биле евидентирани како ја сечат косата и се тетовираат за да бидат прифатени пред да ја основаат државата Ву, но Џоу и империјалната кинеска култура имале тенденција да го ограничат тетовирањето како казна за обележување на криминалци.<ref name="dem7-61">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of body adornment|url=https://archive.org/details/encyclopediaofbo0000deme|last=DeMello|first=Margo|publisher=Greenwood Press|year=2007|isbn=978-0-313-33695-9|location=Westport|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofbo0000deme/page/61 61]}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/163|title=Streetlife China|last=Dutton|first=Michael|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-63141-9|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/163 163 & 180]}}</ref> Поврзаноста на тетоважите со [[Злосторство|криминалците]] било пренесено од Кина за да влијае на Јапонија.<ref name="dem7-61" /> Денес, тетоважите остануваат генерално ненаклонети во кинеското општество.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/180|title=Streetlife China|last=Dutton|first=Michael|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-63141-9|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/180 180]}}</ref> Тетовирањето на криминалци и робови било вообичаено во [[Римско Царство|Римската империја]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ancientworlds.net/aworlds_direct/app_main.php?pageData=Post/55599|title=Tattoos and the Romans...|work=ancientworlds.net|accessdate=2024-04-16}}</ref> Католичките [[Хрвати во Босна и Херцеговина|Хрвати]] од [[Босна и Херцеговина|Босна]], особено децата и жените, користеле [[Христијанско тетовирање во Босна и Херцеговина|сицање]] за заштита од преминувањето во [[ислам]] за време на отоманското владеење на Балканот.<ref>Truhelka, Ciro. ''Wissenschaftliche Mittheilungen Aus Bosnien und der Hercegovina'': "Die Tätowirung bei den Katholiken Bosniens und der Hercegovina." Sarajevo; Bosnian National Museum, 1896.</ref> [[Податотека:Tsukioka_Yoshitoshi_-_Looking_in_Pain_-_a_Prostitute_of_the_Kansei_Era.jpg|лево|мини|Јапонски отпечаток од дрво ( ''[[укијо-е]]'' ) од 1888 година, на кој проститутка си го гризе марамчето од болка додека нејзината рака е тетовирана. Врз основа на историската практика, тетоважата најверојатно е името на нејзиниот љубовник. отпечатено од [[Цукиока Јошитоши]].]] Во 19 век, ослободените осуденици од САД и Австралија, како и британските воени дезертери биле идентификувани со тетоважи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bada.org/object/military-deserter-marking-instrument-1842|title=A Military Deserter Marking Instrument, 1842|work=BADA|language=en|accessdate=2024-04-16}}</ref> Затворениците во [[Нацистички концентрациони логори|нацистичките концентрациони логори]] биле тетовирани со број за идентификација. Денес, многу затвореници се уште се тетовираат како показател за времето поминато во затвор.<ref name="Abington 20103"/> [[Влада на Меиџи Јапонија|Владата на Меиџи Јапонија]] ги забранила тетоважите во 19 век, забрана која постоела 70 години пред да биде укината во 1948 година.<ref>Ito, Masami, "[http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100608i1.html Whether covered or brazen, tattoos make a statement]", ''[[Japan Times]]'', 8 June 2010, p. 3</ref> Од 6 јуни 2012 година, сите нови тетоважи се забранети за вработените во градот [[Осака]]. Постојните тетоважи треба да бидат покриени со соодветна облека. Прописите биле додадени во етичките кодекси на Осака, а вработените со тетоважи биле охрабрени да ги отстранат. Ова е направено поради силната поврзаност на тетоважите со јакузата, или јапонскиот организиран криминал, откако официјален претставник на Осака во февруари 2012 година му се заканил на ученик покажувајќи ја неговата тетоважа. [[Американски староседелци|Домородните Американци]] користеле тетоважи за да го претстават своето племе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cloakanddaggerlondon.co.uk/native-american-tattoos/|title=Native American Tattoos|date=30 September 2020|work=Cloak and Dagger Tattoo London|language=en-US|accessdate=26 April 2022}}</ref> [[Податотека:Tattoo_Collection_of_the_Laboratoire_de_sciences_judiciaires_of_Montreal,_1925.jpg|мини|Колекција на тетоважи на [[Вилфрид Дером]], 1925 година]] ==== Модерни асоцијации ==== Тетоважите се силно поврзани со [[Девијантно однесување|девијација]], растројства на личноста и криминал.<ref name="Wesley">{{Наведено списание|last=Wesley G. Jennings|last2=Bryanna Hahn Fox|last3=David P. Farrington|date=14 January 2014|title=Inked into Crime? An Examination of the Causal Relationship between Tattoos and Life-Course Offending among Males from the Cambridge Study in Delinquent Development|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-criminal-justice_january-february-2014_42_1/page/77|journal=Journal of Criminal Justice|volume=42|issue=1, January–February 2014|pages=77–84|doi=10.1016/j.jcrimjus.2013.12.006}}</ref><ref name="Adams">{{Наведено списание|last=Adams|first=Joshua|year=2012|title=The Relationship between Tattooing and Deviance in Contemporary Society|journal=Deviance Today|pages=137–145}}</ref> Иако општото прифаќање на тетоважите е во пораст во западното општество, тие сè уште носат тешка стигма кај одредени општествени групи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/kevin-bailey/society-and-tattoos_b_15788552.html|title=Society And Tattoos|date=4 April 2017|work=HuffPost UK|language=en|accessdate=26 May 2019}}</ref> Тетоважите генерално се сметаат за важен дел од културата на [[Руски криминални тетоважи|руската мафија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/oct/26/russian-criminal-tattoos|title=Russian criminal tattoos: breaking the code|last=Hodgkinson|first=Will|date=26 October 2010|work=The Guardian|language=en|accessdate=21 September 2018}}</ref> [[Податотека:Latin_King_.jpg|лево|мини|Член на бандата [[Latin Kings]] ја покажува својата тетоважа од бандата.]] Тековните културни сфаќања за тетоважите во Европа и Северна Америка се под големо влијание на долгогодишните стереотипи засновани на девијантни општествени групи во 19 и 20 век. Особено во Северна Америка, тетоважите се поврзуваат со стереотипи, [[фолклор]] и расизам.<ref name="google12"/> Дури во 1960-тите и 1970-тите, луѓето ги поврзувале тетоважите со такви општествени отпадници како моторџии и затвореници <ref>''Bodies of Inscription: A Cultural History of the Modern Tattoo Community''. Margo DeMello. Durham, NC: [[Duke University Press]], 2000. vii + 222 pp., photographs, notes, bibliography, index.</ref> Денес, во Соединетите Држави многу затвореници и криминални банди користат карактеристични тетоважи за да укажат на факти за нивното криминално однесување, [[Затворска тетоважа|затворски казни]] и организациска припадност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foto8.com/issue01/dprisontattoos/prisontattoos1.html|title=Texas Prison Tattoos|last=Lichtenstein|first=Andrew|work=Foto8|accessdate=8 December 2007}}</ref> [[Тетоважа со капка солза|Тетоважата со капка солза]], на пример, може да биде симбол на извршено убиство, или секоја солза претставува смрт на пријател. Во исто време, припадниците на [[Вооружени сили на САД|американската војска]] имаат подеднакво добро воспоставена и долготрајна [[историја на тетовирање]] за да укажуваат на воени единици, битки, убиства итн., асоцијација што останува широко распространета меѓу постарите Американци. Во Јапонија, тетоважите се поврзани со криминални групи од [[јакуза]], но има и групи кои не се јакуза, како што е здружението за тетоважи на [[Фукуши Масаичи]], кое направило обид да ги зачува кожите на мртвите Јапонци кои имале обемни тетоважи. Тетовирањето е исто така вообичаено во британските вооружени сили. Во зависност од вокацијата, тетоважите се прифатени во голем број професии во Америка. Компаниите во многу области се повеќе се фокусирани на диверзитетот и вклученоста.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://smallbusiness.yahoo.com/advisor/tattoos-no-longer-kiss-death-workplace-163214544.html|title=Tattoos No Longer A Kiss Of Death In The Workplace|last=Hennessey|first=Rachel|date=8 March 2013|publisher=Yahoo! Small Business Advisor|archive-url=https://web.archive.org/web/20130504133148/http://smallbusiness.yahoo.com/advisor/tattoos-no-longer-kiss-death-workplace-163214544.html|archive-date=May 4, 2013|accessdate=15 March 2013}}</ref> Мејнстрим уметничките галерии одржуваат изложби на конвенционални и прилагодени дизајни на тетоважи, како што е ''Beyond Skin'', во [[Музеј на Кројдон|Музејот на Кројдон]].<ref name="croydon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museumofcroydon.com/beyondskin|title=Beyond Skin|work=Museum of Croydon|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817125017/http://www.museumofcroydon.com/beyondskin|archive-date=17 August 2018|accessdate=17 August 2018}}</ref> Во Британија, постојат докази за жени со тетоважи, сокриени со нивната облека, во текот на 20 век, и записи за жени тетоважи како Џеси Најт од 1920-тите.<ref name="Mifflin2013">{{Наведена книга|title=Bodies of Subversion: A secret history of women and tattoo|last=Mifflin|first=Margot|date=2013|publisher=Powerhouse Books|isbn=978-1-57687-613-8|edition=3rd|pages=192}}</ref> Студијата за „изложени на ризик“ (како што е дефинирано со отсуство од училиште и отсуство од работа) адолесценти покажала позитивна корелација помеѓу модификацијата на телото и негативните чувства кон телото и ниската самодоверба; сепак, студијата исто така покажала дека силен мотив за модификација на телото е потрагата по „јас и обидите да се постигне владеење и контрола над телото во доба на зголемено отуѓување“.<ref>{{Наведено списание|last=Carroll|first=L.|last2=Anderson|first2=R.|year=2002|title=Body piercing, tattooing, self-esteem, and body investment in adolescent girls|url=https://archive.org/details/sim_adolescence_fall-2002_37_147/page/627|journal=Adolescence|volume=37|issue=147|pages=627–37|pmid=12458698}}</ref> Преваленцијата на жените во индустријата за тетоважи во 21 век, заедно со поголем број жени кои носат тетоважи, се чини дека ги менува негативните перцепции. Во списанието ''Covered in Ink'' од Беверли Јуен Томпсон, таа интервјуира многу тетовирани жени во Вашингтон, Мајами, Орландо, Хјустон, Лонг Бич и Сиетл од 2007 до 2010 година користејќи набљудување на учесниците и длабински интервјуа на 70 жени. Помладите генерации обично повеќе не се вознемируваат од силно тетовирани жени, додека постарата генерација, вклучувајќи ги и учесниците, родителите имаат поголема веројатност да ги гледаат со презир, некои дури одат до крајност да се откажат од своите деца затоа што се тетовираат.<ref>{{Наведена книга|title=Covered in Ink|url=https://archive.org/details/coveredininktatt0000thom|last=Thompson|first=Beverly Yuen|date=24 July 2015|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-6000-0|doi=10.18574/nyu/9780814760000.001.0001}}</ref> Обично како реагира семејството е показател за нивната врска воопшто. Биле дадени извештаи дека членовите на семејството кои не прифаќале тетоважи сакале да ги исчистат сликите, да ги истурат со света вода или хируршки да ги отстранат. Семејствата кои емоционално ги прифаќале членовите на своето семејство можеле да одржуваат блиски врски по тетовирањето.<ref>{{Наведена книга|title=Covered in Ink: Tattoos, Women and the Politics of the Body|url=https://archive.org/details/coveredininktatt0000thom|last=Thompson|first=Beverly Yuen|date=2015|publisher=[[New York University Press]]|pages=[https://archive.org/details/coveredininktatt0000thom/page/87 87]–88}}</ref> == Рекламирање и маркетинг == Тетоважите се користат и во маркетинг и рекламирање со компании кои им плаќаат на луѓето да имаат тетовирани логоа на брендови како [[HBO]], [[Ред Бул|Red Bull]] и [[АСОС|ASOS.com]] по нивните тела.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.prdaily.com/Main/Articles/Your_ad_here_Marketers_turn_to_tattoos_14716.aspx#|title='Your ad here?' Marketers turn to tattoos|last=Allen|first=Kevin|date=25 June 2013|work=PR Daily|access-date=18 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627202025/http://www.prdaily.com/Main/Articles/Your_ad_here_Marketers_turn_to_tattoos_14716.aspx|archive-date=27 June 2013|publisher=Ragan Communications, Inc.}}</ref> Оваа практика е позната како „skinvertising“ (кожно рекламирање).<ref>{{Наведени вести|url=http://www.details.com/blogs/daily-details/2013/05/the-tattoo-as-corporate-branding-tool.html|title=The Tattoo As Corporate Branding Tool|last=Hines|first=Alice|date=30 May 2013|work=Details|access-date=18 April 2014|publisher=Condé Nast.|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923213906/http://www.details.com/blogs/daily-details/2013/05/the-tattoo-as-corporate-branding-tool.html|url-status=dead}}</ref> BT's Smokehouse, ресторан за скара лоциран во Масачусетс, им нудел на клиентите бесплатни доживотни оброци доколку го истетовираа логото на установата на видлив дел од телото. Девет луѓе го направиле.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.telegram.com/article/20130219/NEWS/102199933/0|title=B.T.'s Smokehouse logo tattoo earns patrons free meals for life|last=Boynton|first=Donna|date=19 February 2013|work=Telegram.com|access-date=18 April 2014|publisher=[[Worcester Telegram]] & Gazette Corp.}}</ref> == Здравствени ризици == [[Податотека:Tattoo_keloid.JPG|лево|мини|Формирање [[келоид]]и на местото на тетоважата]] Болката при тетовирањето може да варира од непријатна до измачувачка во зависност од локацијата на тетовирањето на телото. Со употреба на модерни креми за здрвување, болката може да се елиминира или намали. За време на процедурите за тетовирање може да дојде до онесвестување, но не се смета за многу веројатно. Поради тоа што бара пробивање на имунолошката бариера формирана од кожата, тетовирањето носи здравствени ризици, вклучувајќи инфекција и алергиски реакции. Современите тетоважи ги намалуваат здравствените ризици следејќи ги универзалните мерки на претпазливост при работа со предмети за еднократна употреба и стерилизирање на нивната опрема по секоја употреба. Многу јурисдикции бараат уметниците на тетоважи да поминат обука за патогени преку крв, како што е онаа обезбедена преку [[Црвен крст и Црвена полумесечина|Црвениот крст]] и OSHA. Од 2009 година (во САД) нема пријавени случаи на ХИВ зарази од тетоважи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/hiv/resources/factsheets/transmission.htm|title=HIV and Its Transmission|date=July 1999|publisher=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304131732/http://cdc.gov/hiv/resources/factsheets/transmission.htm|archive-date=4 March 2010}}</ref> Кај аматерското тетовирање, како што е практиката во затворите, постои зголемен ризик од инфекција. Инфекциите кои теоретски може да се пренесат со употреба на нестерилизирана опрема за тетовирање или контаминирано мастило вклучуваат површински инфекции на кожата, габични инфекции, некои форми на [[хепатит]]ис, [[Херпес симплекс вирус|вирус на херпес симплекс]], [[ХИВ]], [[Стафилококи|стафилокок]], [[тетанус]] и [[туберкулоза]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mayoclinic.com/health/tattoos-and-piercings/MC00020|title=Tattoos: Risks and precautions to know first|date=20 March 2012|publisher=MayoClinic.com|accessdate=5 April 2012}}</ref> Мастилата за тетоважи се опишани како „хистолошки извонредно нереактивни“.<ref name="kilmer2"/> Сепак, документирани се медицински случаи на алергиски реакции на мастила за тетоважи, особено одредени бои. Ова понекогаш се должи на присуството на никел во пигментот на мастило, што предизвикува вообичаена алергија на метал. Повремено, кога ќе се пробие [[крвен сад]] за време на процедурата за тетовирање, може да се појави [[модринка]] / [[хематом]]. Во исто време, голем број мастила за тетоважи може да содржат опасни материи, а Европската агенција за хемикалии (ECHA) поднесе предлог за ограничување на намерната употреба или ограничувањето на концентрацијата на приближно 4000 супстанции кои се содржани во мастилата за тетоважи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://echa.europa.eu/-/proposal-to-restrict-hazardous-substances-in-tattoo-inks-and-permanent-make-up|title=Proposal to restrict hazardous substances in tattoo inks and permanent make-up – All news – ECHA|work=echa.europa.eu|language=en-GB|accessdate=26 October 2018}}</ref> Според студијата на [https://euon.echa.europa.eu/ Опсерваторијата за наноматеријали на Европската унија (EUON] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230421152708/https://euon.echa.europa.eu/ |date=2023-04-21 }} ), голем број современи мастила за тетоважи содржат наноматеријали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euon.echa.europa.eu/documents/23168237/24095696/070918_euon_nanopigments_literature_study_report_en.pdf/58977ab1-1059-4b41-f003-18ae9d7a157c|title=Literature study on the uses and risks of nanomaterials as pigments in the European Union|work=European Union Observatory for Nanomaterials (EUON)|accessdate=2024-08-26|archive-date=2021-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702005229/https://euon.echa.europa.eu/documents/23168237/24095696/070918_euon_nanopigments_literature_study_report_en.pdf/58977ab1-1059-4b41-f003-18ae9d7a157c|url-status=dead}}</ref> Овие предизвикуваат значителни нанотоксиколошки проблеми. Одредени бои - црвена или слични бои како виолетова, розова и портокалова - имаат тенденција да предизвикуваат повеќе проблеми и оштетувања во споредба со другите бои.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://livsstil.tv2.dk/kropogsundhed/2014-03-26-gode-r%C3%A5d-om-tatoveringer-de-her-farver-skal-du-undg%C3%A5|title=Gode råd om tatoveringer: De her farver skal du undgå|date=26 March 2014}}</ref> Црвеното мастило дури предизвикало толку сериозни оштетувања [[Човечка кожа|на кожата]] и [[Човечко месо|месото]] што била неопходна [[ампутација]] на нога или рака. Ако дел од тетоважата (особено ако е црвена) почне да предизвикува дури и помали проблеми, како што се чешање или уште полошо, грутка, тогаш данските експерти силно предлагаат да се отстранат црвените делови.<ref>Danish TV programme "''Min krop til andres forfærdelse''" or "My body to the dismay of others" aired on DR 3 1. July 9pm CEST. A man who at a younger age had competed with his older brother to obtain the largest tattoos, experienced an infection years later originating in the red portions of the tattoos, resulting in his left leg being amputated piece by piece. Also, a woman with incipient problems at her two formerly red roses was followed as her skin was removed.</ref> Во 2017 година, истражувачите од Европскиот центар за синхротронско зрачење во Франција открија дека некои од хемикалиите во мастилото за тетоважи се акумулираат во [[Лимфен јазол|лимфните јазли]], попречувајќи ја нивната способност да се борат против инфекциите.<ref>{{Наведено списание|last=Schreiver|first=Ines|last2=Hesse|first2=Bernhard|last3=Seim|first3=Christian|last4=Castillo-Michel|first4=Hiram|last5=Villanova|first5=Julie|last6=Laux|first6=Peter|last7=Dreiack|first7=Nadine|last8=Penning|first8=Randolf|last9=Tucoulou|first9=Remi|date=2017-09-12|title=Synchrotron-based ν-XRF mapping and μ-FTIR microscopy enable to look into the fate and effects of tattoo pigments in human skin|url=https://www.nature.com/articles/s41598-017-11721-z|journal=Scientific Reports|language=en|volume=7|issue=1|doi=10.1038/s41598-017-11721-z|issn=2045-2322|pmc=5595966|pmid=28900193}}</ref> Сепак, авторите забележаа дека повеќето тетовирани лица, вклучувајќи ги и анализираните донатори, не страдаат од хронично воспаление.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.the-scientist.com/tattoo-ink-nanoparticles-persist-in-lymph-nodes-30933|title=Tattoo Ink Nanoparticles Persist in Lymph Nodes|last=Akst|first=Jef|date=2017-09-12|work=The Scientist Magazine|language=en|archive-url=https://archive.today/20240229115210/https://www.the-scientist.com/tattoo-ink-nanoparticles-persist-in-lymph-nodes-30933|archive-date=2024-02-29|accessdate=2024-08-17}}</ref> Уметниците за тетоважи често препорачуваат заштита на кожата од сонце за да се спречи бледнеењето на тетоважите и да се зачува интегритетот на кожата за да се олесни идното тетовирање.<ref>{{Наведено списание|date=18 September 2018|title=Re: Cutaneous melanoma attributable to sunbed use: systematic review and meta-analysis|url=https://www.bmj.com/content/345/bmj.e4757/rr/615167|journal=The BMJ|language=en|pages=e4757}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Rosenbaum|first=Brooke E.|last2=Milam|first2=Emily C.|last3=Seo|first3=Lauren|last4=Leger|first4=Marie C.|date=2016|title=Skin Care in the Tattoo Parlor: A Survey of Tattoo Artists in New York City|journal=Dermatology|language=en|volume=232|issue=4|pages=484–489|doi=10.1159/000446345|issn=1018-8665|pmid=27287431|doi-access=free}}</ref> == Отстранување == {{Главно|Отстранување на тетоважа}} Додека тетоважите се сметаат за трајни, понекогаш е можно да се отстранат, целосно или делумно, со ласерски третмани. Вообичаено, пигментите базирани на јаглерод или пигменти на база на железо-оксид, како и некои обоени мастила може да се отстранат поцелосно од мастилата со други бои. Трошоците и болката поврзани со отстранувањето на тетоважите обично се поголеми од трошоците и болката поврзани со нивното нанесување. Други методи освен методите за ласерско отстранување на тетоважи вклучуваат [[дермабразија]], салабразија (чистење на кожата со [[Сол (зачин)|сол]]), техники за намалување, [[криохирургија]] и [[wiktionary:excision|ексцизија]]. Овие постари методи, сепак, се речиси целосно заменети со опции за третман со ласерско отстранување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tattoo-bewertung.de/content/aktuelle-laserbehandlung|title=Images of Tattoo removal procedure|language=de|accessdate=12 January 2011}}</ref> == Привремени тетоважи == [[Податотека:Ambigram_tattoo_Love_Eros.jpg|мини|Привремена [[декал]] тетоважа со [[амбиграм]] ''[[Љубов]] / [[Ерос (концепт)|ерос]]'', на зглобовите]] '''Привремена тетоважа''' е непостојана слика на кожата која наликува на постојана тетоважа. Како форма на сликање на телото, привремените тетоважи може да се нацртаат, насликаат или нацртаат со aерограф.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.savedtattoo.com/temporary-vs-permanent-tattoos/|title=Temporary Vs. Permanent Tattoos: Which One Should You Get? - Saved Tattoo|date=2 March 2021|language=en-US|accessdate=26 April 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://emotionified.com/how-to-remove-temporary-tattoos|title=How to remove temporary tattoos|date=15 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815134614/https://emotionified.com/how-to-remove-temporary-tattoos/|archive-date=15 August 2022|accessdate=22 July 2021}}</ref> === Видови === ==== Привремени декал тетоважи ==== Привремените [[декал]] тетоважи се користат за украсување на кој било дел од телото. Тие може да траат еден ден или повеќе од една недела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fda.gov/Cosmetics/ProductsIngredients/Products/ucm108569.htm|title=Temporary Tattoos, Henna/Mehndi, and "Black Henna"|work=FDA|accessdate=3 August 2015}}</ref> ==== Привремени тетоважи со воздушна четка (aерограф) ==== Иако станале попопуларни и обично бараат поголема инвестиција, привремените тетоважи со воздушна четка имаат помала веројатност да постигнат изглед на трајна тетоважа и може да не траат толку долго како привремените тетоважи со притискање. Уметник прска тетоважи со воздушна четка користејќи матрица со козметички мастила на база на алкохол. Како и тетоважите со налепници, привремените тетоважи со воздушни четки исто така лесно се отстрануваат со алкохол за триење или бебешко масло. ==== Привремени тетоважи со хена ==== [[Податотека:Lower_leg_Tattoo.jpg|десно|мини|Се применува привремена тетоважа со [[хена]]]] Друга алтернатива за тетоважа се тетоважите базирани на [[хена]], кои генерално не содржат адитиви. Хена е супстанца од растително потекло која се насликува на кожата, обојувајќи ја во црвено-портокалова-кафена боја. Поради полу-постојаната природа на хена, им недостасуваат реални бои типични за привремените тетоважи налепници. Поради процесот на аплицирање кој одзема многу време, тоа е релативно лоша опција за децата. Дерматолошките публикации известуваат дека алергиските реакции на природната хена се многу ретки и производот генерално се смета за безбеден за нанесување на кожата. Сепак, може да се појават сериозни проблеми од употребата на хена со одредени адитиви. FDA и медицинските списанија известуваат дека привремените тетоважи со црна хена се особено опасни. === Безбедност === ==== Безбедност на привремените декал тетоважи ==== Привремените декал тетоважи, кога легално се продаваат во Соединетите држави, нивните адитиви во боја биле одобрени од американската Администрација за храна и лекови (FDA) како козметика - ФДА утврдила дека овие бои се безбедни за „директен дермален контакт“. Додека FDA добила некои извештаи за мала иритација на кожата, вклучувајќи црвенило и оток, од овој тип на привремена тетоважа, агенцијата открила дека овие симптоми се „специфични за човекот“ и не се доволно значајни за да ги поддржат предупредувањата за јавноста. Меѓутоа, неодобрените пигменти, кои понекогаш ги користат неамериканските производители, може да предизвикаат алергиски реакции кај секого. ==== Безбедност на тетоважата со воздушна четка ==== Видовите на бои за воздушните четки кои се произведени за изработка, создавање уметност или украсување облека никогаш не треба да се користат за тетовирање. Овие бои можат да бидат алергени или токсични. ==== Безбедност на тетоважите со хена ==== [[Податотека:Dermititis_black_henna.JPG|мини|[[Дерматит]]ис поради привремена тетоважа (делфин) направена со [[Хена|црна Хена]]]] Управата за храна и лекови на САД (FDA) редовно издава предупредувања до потрошувачите за избегнување на какви било привремени тетоважи означени како црна хена или претходно измешана хена бидејќи тие може да содржат потенцијално штетни состојки како [[сребро нитрат]], кармин, [[пирогалол]], дисперзирана портокалова боја и [[хром]]. Црната хена ја добива својата боја од парафенилендиамин (PPD), текстилна боја одобрена од FDA за човечка употреба само за боење на косата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.foxnews.com/health/2013/03/26/fda-warns-consumers-about-dangers-temporary-tattoos/|title=FDA warns consumers about dangers of temporary tattoos|date=26 March 2013|work=Fox News|accessdate=3 August 2015}}</ref> Во Канада, употребата на PPD на кожата, вклучително и боја за коса, е забранета. Истражувањата ги поврзале овие и други состојки со низа здравствени проблеми, вклучувајќи алергиски реакции, хронични воспалителни реакции и доцни алергиски реакции на сродните бои за облека и фризерски бои. Тие можат да ги предизвикаат овие реакции долго по апликацијата. Ниту црната, ниту претходно измешаната хена не се одобрени за козметичка употреба од страна на FDA. == Религиозни погледи == [[File:A_bride_body_art_Hindu_culture_religion_rites_rituals_sights.jpg|алт=feet decorated with temporary tattoos|десно|192x192пкс|Лево/горе: Стапала на [[Hindu|хинду]] невеста украсени со привремени тетоважи; Десно/Долно: [[Христијански]] пар со исти тетоважи со крст.]] [[File:Jesus_is_So_Cool.jpg|алт=Arms with matching cross symbol tattoos|десно|192x192пкс]] [[Стар Египет|Древните Египќани]] користеле тетоважи за да покажат посветеност кон божество, а се верувало дека тетоважите пренесуваат божествена заштита. Во [[Хиндуизам|хиндуизмот]], будизмот и неопаганизмот, тетоважите се прифатени.<ref name="ferguson">{{Наведена мрежна страница|url=http://websterjournal.com/2018/10/31/opinions-on-tattoos-differ-by-religion/|title=Opinions on tattoos differ by religion|last=Ferguson|first=Matthew|date=31 October 2018|work=Webster Journal|accessdate=13 April 2019}}</ref> Југоисточна Азија има традиција на заштитни тетоважи различно познати како ''сак јант'' или [[јантра тетоважи]] кои вклучуваат будистички слики, молитви и/или симболи. Сликите на Буда или други религиозни личности предизвикале контроверзии во некои будистички земји кога се применети во тетоважи од Западњаци кои не ги следат традиционалните обичаи во однос на почитување на прикажување на слики на Буди или божества. [[Јудаизам|Јудаизмот]] генерално забранува тетоважи меѓу неговите приврзаници врз основа на заповедите во [[Левит 19]]. Евреите имаат тенденција да веруваат дека овој заповед се однесува само на Евреите, а не и на неизраелците. Сепак, сè поголем број млади Евреи се тетовираат заради мода или израз на нивната вера.<ref name="torgovnivk">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/07/17/fashion/17SKIN.html|title=For Some Jews, It Only Sounds Like 'Taboo'|last=Torgovnick|first=Kate|date=17 July 2008|work=[[New York Times]]|access-date=17 August 2018}}</ref> Тетоважите се сметаат за [[харам]] за многу [[Сунизам|сунитски муслимани]], врз основа на пресуди од научници и пасуси во сунитскиот хадис. [[Шиизам|Шиитскиот ислам]] не забранува тетовирање,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hellogiggles.com/beauty/are-tattoos-haram/|title=My Muslim Culture Says Tattoos Are Haram-But Are They?|last=Velasco|first=Pia|date=23 March 2021|work=[[HelloGiggles]]|language=en|accessdate=26 April 2022|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703093346/https://hellogiggles.com/beauty/are-tattoos-haram/|url-status=dead}}</ref><ref name="muslimversity.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://muslimversity.com/are-tattoos-haram/|title=Are Tattoos Haram? - A Complete Guide|date=30 March 2020|work=Muslimversity|language=en-us|accessdate=26 April 2022|archive-date=2024-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807090250/https://muslimversity.com/are-tattoos-haram/|url-status=dead}}</ref> и многу шиитски муслимани (Либанци, Ирачани, Јеменци, Иранци) имаат тетоважи, конкретно со религиозни теми.<ref name="muslimversity.com" /> == Во популарната култура == * [[Inked (списание)|''Inked'' (списание)]] * Видете [[Листа на ТВ емисии за тетоважи]] == Поврзано == ==== Стилови ==== {{refbegin|30em}} * [[Црно-сива]] - Стил на тетовирање кој користи само црно мастило во различни нијанси * [[Борнео традиционално тетовирање]] * [[Кинеска тетоважа со калиграфија|Кинески тетоважи со калиграфија]] * [[Христијанско тетовирање во Босна и Херцеговина]] * [[Дек (тетоважа)]] - Традиционални курдски тетоважи * [[Ирезуми]] - Неколку форми на традиционално јапонско тетовирање * [[Њускул (тетоважа)]] * [[Олдскул (тетоважа)]] * [[Американска традиционална]] * [[Пе'а]] * [[Затворска тетоважа]] * [[Јантра тетовирање]] * [[Морнарска тетоважа|Морнарски тетоважи]] * [[Скарификација]] * [[Ракав тетоважа]] {{refend}} ==== Локација ==== * [[Одело за тело (тетоважа)]] * [[Тетовирање на гениталии]]те * [[Тетоважа на долниот дел на грб]]от * [[Тетовирање на склери]]те ==== Друго ==== {{refbegin|30em}} * [[Биомеханичка уметност]] - стилот на Х. Р. Гигер * [[Блекаут тетоважа]] * [[Треш полка]] * [[Боди арт]] ** [[Сликање на тело]]то ** [[Мехнди]] (наречено и [[хена]]) * [[Правен статус на тетовирање во европски земји|Правен статус на тетовирање во европските земји]] * [[Правен статус на тетовирање во Соединети Американски Држави|Правен статус на тетовирање во Соединетите Американски Држави]] * [[Список на уметници за тетовирање]] * [[Лаки Дајмонд Рич]] * [[Конвенција за тетоважи]] * [[Тетовирана дама]] {{refend}} == Наводи == === Цитати === {{наводи}} === Општи извори === {{refbegin|30em}} ; Антрополошки * Buckland, A. W. (1887). "On Tattooing", in ''Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'', 1887/12, p.&nbsp;318–328 * Caplan, Jane (ed.) (2000): ''Written on the Body: the Tattoo in European and American History'', Princeton University Press * DeMello, Margo (2000) ''Bodies of Inscription: a Cultural History of the Modern Tattoo Community'', California. Durham NC: Duke University Press * {{cite journal|last=Fisher|first=Jill A.|year=2002|title=Tattooing the Body, Marking Culture|journal=Body & Society|volume=8|issue=4|pages=91–107|citeseerx=10.1.1.602.5897|doi=10.1177/1357034x02008004005|s2cid=145369916}} * Gell, Alfred (1993) ''Wrapping in Images: Tattooing in Polynesia'', Oxford: Clarendon Press * Gilbert, Stephen G. (2001) ''Tattoo History: a Source Book'', New York: Juno Books * Gustafson, Mark (1997) "''Inscripta in fronte'': Penal Tattooing in Late Antiquity", in ''Classical Antiquity'', April 1997, Vol. 16/No. 1, pp.&nbsp;79–105 * Hambly, Wilfrid Dyson (1925) ''The History of Tattooing and Its Significance: With Some Account of Other Forms of Corporal Marking'', London: [[H. F. & G. Witherby]] (reissued: Detroit 1974) * Hesselt van Dinter, Maarten (2005) ''The World of Tattoo; An Illustrated History''. Amsterdam, KIT Publishers * Jones, C. P. (1987) "Stigma: Tattooing and Branding in Graeco–Roman Antiquity", in ''Journal of Roman Studies'', 77/1987, pp.&nbsp;139–155 * Juno, Andrea. ''Modern Primitives''. ''[[Re/Search]]'' #12 (October 1989) {{ISBN|0-9650469-3-1}} * Kächelen, Wolf-Peter (2004): ''Tatau und Tattoo – Eine Epigraphik der Identitätskonstruktion.'' [[Shaker Verlag]], Aachen, {{ISBN|3-8322-2574-9}}. * Kächelen, Wolf-Peter (2020): "Tatau und Tattoo Revisited: Tattoo pandemic: A harbinger of global economic and social collapse." In: [https://www.shaker.de/de/content/catalogue/index.asp?lang=de&ID=8&ISBN=978-3-8322-2574-2 Wolf-Peter Kächelen – Tatau und Tattoo], abstract pp.&nbsp;4–6 * Lombroso, Cesare (1896) "The Savage Origin of Tattooing", in ''Popular Science Monthly'', ''[[Popular Science]]'' Vol. IV., 1896 * [https://web.archive.org/web/20100827000158/http://tattootemple.hk/ Pang, Joey (2008) "Tattoo Art Expressions"] * Raviv, Shaun (2006) "Marked for Life: Jews and Tattoos" (''[[Moment Magazine]]''; June 2006) * [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=GatewayURL&_origin=AUGATEWAY&_method=citationSearch&_piikey=S0003552103000840&_version=1&md5=f6dd58d559c19d58799b93a66225b038 "Comparative study about Ötzi's therapeutic tattoos" (L. Renaut, 2004, French and English abstract)] * Robley, Horatio (1896) ''Moko, or, Maori tattooing''. London: Chapman and Hall * Roth, H. Ling (1901) "Maori tatu and moko". In: ''Journal of the Anthropological Institute'' vol. 31, January–June 1901 * Rubin, Arnold (ed.) (1988) ''Marks of Civilization: Artistic Transformations of the Human Body'', Los Angeles: [[UCLA Museum of Cultural History]] * Sanders, Clinton R. (1989) ''Customizing the Body: the Art and Culture of Tattooing''. Philadelphia: Temple University Press * Sinclair, A. T. (1909) "Tattooing of the North American Indians", in ''[[American Anthropologist]]'' 1909/11, No. 3, p.&nbsp;362–400 * Thompson, Beverly Yuen (2015) ''[https://nyupress.org/books/978-0-8147-8920-9/ Covered in Ink: Tattoos, Women and the Politics of the Body] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927122609/https://nyupress.org/books/978-0-8147-8920-9/|date=27 September 2018}}'', [[New York University Press]]. {{ISBN|9780814789209}} * Wianecki, Shannon (2011) [https://web.archive.org/web/20110712031242/http://www.mauimagazine.net/Maui-Magazine/July-August-2011/Marked/ "Marked"] ''[[Maui No Ka 'Oi Magazine]]''. ; Популарни и уметнички * Green, Terisa. ''Ink: The Not-Just-Skin-Deep Guide to Getting a Tattoo'' New York: [[New American Library]] {{ISBN|0-451-21514-1}} * Green, Terisa. ''The Tattoo Encyclopedia: A Guide to Choosing Your Tattoo'' New York: New American Library {{ISBN|0-7432-2329-2}} * Kraków, Amy. ''Total Tattoo Book'' New York: [[Warner Books]] {{ISBN|0-446-67001-4}} ; Медицински * {{cite web|url=https://www.cdc.gov/hepatitis/C/cFAQ.htm#cFAQ10|title=CDC's Position on Tattooing and HCV Infection|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=12 June 2006}} * {{cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/topics/body_art/|title=Body Art (workplace hazards)|publisher=[[National Institute for Occupational Safety and Health]]|access-date=15 September 2008}} * {{cite web|url=https://www.fda.gov/Cosmetics/ProductandIngredientSafety/ProductInformation/ucm108530.htm|title=Tattoos and Permanent Makeup|work=CFSAN/Office of Cosmetics and Colors (2000; updated 2004, 2006)|publisher=[[United States Food and Drug Administration]]|access-date=12 June 2006}} * {{cite journal|last1=Haley|first1=R. W.|last2=Fischer|first2=R. P.|date=March 2000|title=Commercial tattooing as a potential source of hepatitis C infection|journal=Medicine|volume=80|issue=2|pages=134–151|doi=10.1097/00005792-200103000-00006|pmid=11307589|doi-access=free|s2cid=42897920}} * Paola Piccinini, Laura Contor, Ivana Bianchi, Chiara Senaldi, Sazan Pakalin: ''Safety of tattoos and permanent make-up'', [[Joint Research Centre]], 2016, {{ISBN|978-92-79-58783-2}}, [[doi:10.2788/011817]]. {{refend}} == Понатомошно читање == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qkaBAAAAMAAJ&q=tattoo|title=Tribal tattoo designs|last=van Dinter|first=Maarten Hesselt|publisher=Pepin Press|year=2000|isbn=9789054960737|location=Amsterdam|format=Hardcover}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=1YsIzgEACAAJ|title=Painted People – Humanity in 21 Tattoos|last=Lodder|first=Matt|publisher=Harper Collins Publ.|year=2022|isbn=978-0-00-840206-8|location=London|format=Hardcover}} == Надворешни врски == {{Wikiquote-inline}} * {{Викиизвор-ред|Tattooing}} * [http://video.pbs.org/video/2219469018 Tattoos, The Permanent Art] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140624040754/http://video.pbs.org/video/2219469018/ |date=2014-06-24 }}, documentary produced by [[Исклучена книга (веб серија)|Off Book]] * [https://web.archive.org/web/20150201142150/https://www.google.com/culturalinstitute/exhibit/history-ink/wQx72HUG?hl=en History, Ink], article produced by Meghan Glass Hughes for The Valentine Richmond History Center [[Категорија:Тетовирање]] [[Категорија:Телесна уметност]] [[Категорија:Измена на телото]] 5b1g0rcmrpfdumcsbjxa13508iphhby Сиото џез 0 1359315 5625384 5624795 2026-09-08T16:09:15Z Gurther 105215 5625384 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Сиото Џез | background = group_or_band | image = Sioto Jazz.jpg | image_upright = | caption = Сиото Џез во живо во [[Скопје]]. Од лево кон десно: [[Илија Волчески]], [[Мартин Петковски]], [[Горазд Христовски]], [[Виктор Стојчески]], [[Благојче Ацевски]], [[Анастасија Трајковска]], [[Ева Тодоровска]], [[Мартина Стеваноска]]. | alias = Sioto Jazz | origin = [[Битола]], [[Република Македонија]] | genre = {{flatlist| * [[поп]] * [[алтернативен рок]] * [[панк рок]] * [[инди рок]] * [[џез]] }} | discography = | years_active = 2022 – август 2026 | label = {{flatlist| * [[Kamai Audio]] * Kamai Music }} | spinoffs = | spinoff_of = [[Ма3Ho, aMa He e]] | website = {{URL|siotojazz.com}} | current_members = | past_members = [[Мартин Петковски]]{{нр}}[[Анастасија Трајковска]]{{нр}}[[Ева Тодоровска]]{{нр}}[[Илија Волчески]]{{нр}}[[Благојче Ацески]]{{нр}}[[Горазд Христовски]]{{нр}}[[Мартина Стеваноска]]{{нр}}[[Виктор Стојчески]]{{нр}}[[Армин Амедовски]]{{нр}} }} '''Сиото џез''' — македонска [[рок музика|рок]] група од [[Битола]], формирана во 2022 година и активна до август 2026 година.<ref>{{cite web |title=Слушнете го првиот албум на Сиото Џез! |url=https://popup.mk/slushnete-go-prviot-album-na-sioto-jazz-%F0%9F%94%A5/ |website=popup.mk |access-date=2024-12-05 |ref=popupmk-2024 }}</ref><ref>{{cite web |title=Sioto Jazz |url=https://siotojazz.com/ |website=siotojazz.com |access-date=2026-09-07 }}</ref> Името на бендот е игра на зборови од македонската фраза „Сиот тој џез“. Групата издала два студиски албума: ''[[The True State of All Things]]'' (2023) и ''[[Во трка со времето (албум)|In a Race Against Time]]'' (македонски: ''Во трка со времето'', 2026), како и албум во живо ''The True State of All Things (Live Session)'' (2025).<ref>{{cite web |title=Sioto Jazz: albums, songs, concerts |url=https://www.deezer.com/us/artist/230723095 |website=Deezer |access-date=2026-09-07 }}</ref> Бендот се распаднал во август 2026 година, набргу по објавувањето на вториот студиски албум. Сиото Џез во својот стил комбинираше елементи од [[поп музика|поп]], [[алтернативен рок]], [[панк рок]], [[инди рок]] и [[џез]]. Како влијанија ги спомнуваа [[Херби Хенкок]], [[Ник Кејв]], [[The Smashing Pumpkins]], [[The National]], [[Men I Trust]], [[Grimes]] и [[Спасен Силјаноски]].<ref name="desc">{{cite web |title=Официјален опис |url=https://www.najjak.com/siotojazz/truestate/?song=1&time=0&menu=false&view=4 |website=najjak.com |access-date=2024-12-05 |ref=siotodesc-2024 }}</ref> Бендот користеле комбинација од фаз-ефекти и џез ритми, при што се комбинирале длабок машки вокал со нежни женски вокали. == Историја == === Формирање === Бендот е основан кон крајот на ноември 2022 година од Мартин Петковски и Виктор Стојчески. Почнале со изведба на песни од стариот бенд на Мартин, [[Ма3Ho, aMa He e|Ма3Ho, аМа He e]], што прераснало во Сиото Џез.<ref>{{cite web |title=Интервју со Скопско Смут |url=https://www.youtube.com/watch?v=vKXrhSFkMuk |website=youtube.com |date=31 октомври 2024 |access-date=2024-12-05 |ref=youtubecom-2024 }}</ref> Анастасија Трајковска и Ева Тодоровска се приклучиле кон почетокот на декември 2022 година. Тие заедно имале неколку заеднички настапи во тој состав во Битола. === ''The True State of All Things'' === Првиот албум на Sioto Jazz бил објавен на 29 септември 2023 година. Се снимал во периодот од март до август 2023 година и бил објавен на интернет од [[Kamai Audio]].<ref name="albumsite-2024">{{cite web |title=Официјална веб-страница на албумот „Вистинската состојба на сите нешта“ |url=https://www.najjak.com/siotojazz/truestate |website=najjak.com |access-date=2024-12-05 |ref=albumsite-2024 }}</ref> Албумот главно бил снимен од страна на Мартин Петковски во неговото домашно студио во Битола, наречено „Caymene Studios“ (игра на зборови од македонскиот израз „Кај мене“). Анастасија Трајковска и Ева Тодоровска ги испеале вокалните делови. Илија Волчески го свирел саксофонот, кој бил снимен во [[Melivora Studio]] во [[Нижеполе]], Битола. Некои од гитарските делови беа снимени во нивната соба за проби, наречена [[Kamai Sobata Dolu]]. Дополнителни инструменти биле снимени од различни уметници ширум светот, меѓу кои [[Сантиаго Васкез]] (класична гитара) од [[Колумбија]] и [[Молфрид Вигдал]] (контрабас) од [[Норвешка]].<ref name="albumsite-2024" /> Мартин Петковски користел модифициран [[Squier]] Affinity [[Stratocaster|Страт]] и [[Epiphone]] [[Epiphone Dot|Дот Студио]] гитара со различни [[Fender]] засилувачи за снимање на гитарските делови. Тој користел [[Big Muff]] [[fuzz pedal|педала за дисторзија]], [[DigiTech|DigiTech Digidelay]] [[delay pedal|педала за дилеј]], [[DOD Electronics|DOD Gunslinger]] [[overdrive pedal|педала за дисторзија]] и [[DigiTech Whammy|Digitech Whammy 5 DT]] [[Pitch shifting|педала за промена на тоналитет]]. Бас деловите биле снимени од Мартин Петковски и Армин Амедовски на Squier [[Jazz Bass]] бас гитара. Сантиаго Васкез и Молфрид Вигдал ги користеле своите инструменти во своите студија за снимање на нивните делови. Сите други инструменти биле снимени со [[MIDI]] влез од Мартин Петковски.<ref name="spotify-2024">{{cite web |title=„Вистинската состојба на сите нешта“ на Spotify |url=https://open.spotify.com/album/7k9cmsO0QbHOPROK0czcRP |website=spotify.com |access-date=2024-12-05 |ref=spotify-2024 }}</ref> Низ дванаесетте песни, „The True State of All Things“ е концептуален албум кој истражува теми како што се исчезнувањето на малите градови и места, личниот идентитет, изолацијата, тагата и љубовта на далечина.<ref name="desc" /> Насловот на албумот е референца на албумот [[Microphones in 2020]] од [[The Microphones]], кој започнува со истиот стих. Албумот е инспириран од личните искуства на Мартин Петковски додека живеел во град кој [[Попис на населението во Македонија (2021)|се намалува секоја година]], постојано губејќи пријатели и сакани поради физичката оддалеченост, што е рефлектирано во текстовите на песните.<ref name="lyrics-2024">{{cite web |title=Текст на песната „Language“ од Sioto Jazz на Genius |url=https://genius.com/Sioto-jazz-language-lyrics |website=genius.com |access-date=2024-12-05 |ref=genius-2024 }}</ref> === Настапи во живо === [[File:Sioto Jazz Beach Film Festival.jpg|thumb|right|Sioto Jazz настапуваат на Beach Film Festival во Охрид, Македонија]] Sioto Jazz настапиле на повеќе концерти и фестивали во периодот 2023–2025, меѓу другото на [[Xotel]] во живо, заедно со [[Фолтин]], [[Pumpers (rock band)|Pumpers]], на [[Beach Film Festival]] во [[Охрид]], на фестивали во [[Скопје]] и на [[Pin Music Conference]].<ref name="xotel-2024">{{cite web |title=Sioto Jazz: XOTEL |url=https://www.youtube.com/watch?v=EfUrtsRinVs |website=youtube.com |date=14 March 2024 |access-date=2024-12-05 |ref=xotel-2024 }}</ref><ref name="foltin-2024">{{cite web |title="Фолтин" со концерт насловен "Симултан бакнеж" вечерва во Битола |url=https://arhiva3.republika.mk/scena/foltin-so-kontsert-nasloven-simultan-baknezh-vecherva-vo-bitola/ |website=republika.mk |date=16 August 2024 |access-date=2024-12-05 |ref=republika-2024 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207123953/https://arhiva3.republika.mk/scena/foltin-so-kontsert-nasloven-simultan-baknezh-vecherva-vo-bitola/ |url-status=dead }}</ref><ref name="pinsite-2024">{{cite web |title=Sioto Jazz на Pin Music Conference |url=https://pinconference.mk/artist/sioto-jazz/ |website=pinconference.mk |access-date=2024-12-05 |ref=pinsite-2024 }}</ref><ref name="pinyt-2024">{{cite web |title=МАРАТОН НА КОНЦЕРТИ 30.11. САБОТА |url=https://www.youtube.com/watch?v=o9yjc3e-w8o |website=youtube.com |access-date=2024-12-05 |ref=pinyt-2024 }}</ref> Во април 2025 година го објавиле албумот во живо ''The True State of All Things (Live Session)''. === ''In a Race Against Time'' и распаѓање === Вториот студиски албум, ''In a Race Against Time'' (''Во трка со времето''), бил објавен на 24 јули 2026 година преку Kamai Music.<ref>{{cite web |title=In a Race Against Time (Во трка со времето) |url=https://www.deezer.com/en/album/1027530032 |website=Deezer |access-date=2026-09-07 }}</ref><ref>{{cite web |title=Sioto Jazz |url=https://siotojazz.com/ |website=siotojazz.com |access-date=2026-09-07 }}</ref> Албумот содржи десет песни со вкупно траење од околу 39 минути. Автори на песните се Мартин Петковски, Анастасија Трајковска, Илија Волчески и Ева Тодоровска. Бендот се распаднал во август 2026 година. == Членови == ; Последни членови * [[Анастасија Трајковска]] – главен вокал <small>(декември 2022 – јули 2026)</small> * [[Ева Тодоровска]] – гитара, вокал, пратечки вокал <small>(декември 2022 – јули 2026)</small> * [[Мартин Петковски]] – гитара, пијано, вокал <small>(ноември 2022 – јули 2026)</small> * [[Илија Волчески]] – саксофон <small>(јули 2023 – јули 2026)</small> ; Музичари кои порано настапувале во живо * [[Благојче Ацески]] – тапани <small>(септември 2023 – август 2025)</small> * [[Горазд Христовски]] – бас гитара <small>(септември 2023 – јули 2025)</small> * [[Мартина Стеваноска]] – пратечки вокал <small>(јуни 2024 – мај 2025)</small> * [[Армин Амедовски]] – бас гитара <small>(август 2023 – февруари 2024)</small> * [[Дамјан Грујо]] – тапани <small>(август 2023)</small> * [[Виктор Стојчески]] – тапани / перкусии <small>(ноември 2022 – февруари 2023; септември 2024)</small> {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:23 PlotArea = left:130 bottom:140 top:10 right:10 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:11/01/2022 till:08/31/2026 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:1 start:01/01/2023 ScaleMinor = increment:1 start:11/01/2022 Colors = id:vocals value:red legend:Главен_вокал id:backvocal value:pink legend:Пратечки_вокал id:guitar value:green legend:Гитара id:piano value:teal legend:Пијано id:bass value:blue legend:Бас_гитара id:drums value:orange legend:Тапани id:sax value:purple legend:Саксофон id:perc value:gray(0.75) legend:Перкусии id:studio value:black legend:Студио_албум id:live value:gray(0.5) legend:Албум_во_живо id:bars value:gray(0.95) BackgroundColors = bars:bars LineData = layer:back color:studio width:2 at:09/29/2023 color:live width:2 at:04/25/2025 color:studio width:2 at:07/24/2026 BarData = bar:Anastasija text:Анастасија Трајковска bar:Eva text:Ева Тодоровска bar:Martin text:Мартин Петковски bar:Ilija text:Илија Волчески bar:Blagojche text:Благојче Ацески bar:Gorazd text:Горазд Христовски bar:Martina text:Мартина Стеваноска bar:Armin text:Армин Амедовски bar:Damjan text:Дамјан Грујо bar:Viktor text:Виктор Стојчески PlotData = width:13 color:vocals bar:Anastasija from:12/01/2022 till:07/31/2026 color:backvocal bar:Eva from:12/01/2022 till:07/31/2026 width:13 color:bass bar:Eva from:12/01/2022 till:06/30/2023 width:10 color:guitar bar:Eva from:07/01/2023 till:07/31/2026 width:7 color:vocals bar:Martin from:11/01/2022 till:09/30/2023 width:13 color:guitar bar:Martin from:11/01/2022 till:07/31/2026 width:10 color:piano bar:Martin from:11/01/2022 till:09/30/2023 width:7 color:drums bar:Martin from:03/01/2023 till:07/31/2023 width:4 color:sax bar:Ilija from:07/01/2023 till:07/31/2026 color:drums bar:Blagojche from:09/01/2023 till:08/31/2025 bar:Damjan from:08/01/2023 till:08/31/2023 bar:Viktor from:11/01/2022 till:02/28/2023 color:perc bar:Viktor from:09/01/2024 till:09/30/2024 color:bass bar:Gorazd from:09/01/2023 till:07/31/2025 bar:Armin from:08/01/2023 till:02/29/2024 color:backvocal bar:Martina from:06/01/2024 till:05/31/2025 }} Вертикалните линии на временската лента ги означуваат изданијата: ''The True State of All Things'' (29 септември 2023), ''The True State of All Things (Live Session)'' (25 април 2025) и ''In a Race Against Time'' (24 јули 2026). Групата се распаднала во август 2026. == Дискографија == * ''[[The True State of All Things]]'' (2023) * ''The True State of All Things (Live Session)'' (2025) * ''[[Во трка со времето (албум)|In a Race Against Time]]'' (''Во трка со времето'') (2026) == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Појавено во 2022 година во Македонија]] [[Категорија:Македонска музика]] [[Категорија:Македонски рок-групи]] [[Категорија:Музички групи распаднати во 2026 година]] b3a9848bzumbqnyfhs7ski55m5860tm 5625385 5625384 2026-09-08T16:10:32Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Музички групи распаднати во 2026 година]]; додадена [[Категорија:Престаноци во 2026 година во Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5625385 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Сиото Џез | background = group_or_band | image = Sioto Jazz.jpg | image_upright = | caption = Сиото Џез во живо во [[Скопје]]. Од лево кон десно: [[Илија Волчески]], [[Мартин Петковски]], [[Горазд Христовски]], [[Виктор Стојчески]], [[Благојче Ацевски]], [[Анастасија Трајковска]], [[Ева Тодоровска]], [[Мартина Стеваноска]]. | alias = Sioto Jazz | origin = [[Битола]], [[Република Македонија]] | genre = {{flatlist| * [[поп]] * [[алтернативен рок]] * [[панк рок]] * [[инди рок]] * [[џез]] }} | discography = | years_active = 2022 – август 2026 | label = {{flatlist| * [[Kamai Audio]] * Kamai Music }} | spinoffs = | spinoff_of = [[Ма3Ho, aMa He e]] | website = {{URL|siotojazz.com}} | current_members = | past_members = [[Мартин Петковски]]{{нр}}[[Анастасија Трајковска]]{{нр}}[[Ева Тодоровска]]{{нр}}[[Илија Волчески]]{{нр}}[[Благојче Ацески]]{{нр}}[[Горазд Христовски]]{{нр}}[[Мартина Стеваноска]]{{нр}}[[Виктор Стојчески]]{{нр}}[[Армин Амедовски]]{{нр}} }} '''Сиото џез''' — македонска [[рок музика|рок]] група од [[Битола]], формирана во 2022 година и активна до август 2026 година.<ref>{{cite web |title=Слушнете го првиот албум на Сиото Џез! |url=https://popup.mk/slushnete-go-prviot-album-na-sioto-jazz-%F0%9F%94%A5/ |website=popup.mk |access-date=2024-12-05 |ref=popupmk-2024 }}</ref><ref>{{cite web |title=Sioto Jazz |url=https://siotojazz.com/ |website=siotojazz.com |access-date=2026-09-07 }}</ref> Името на бендот е игра на зборови од македонската фраза „Сиот тој џез“. Групата издала два студиски албума: ''[[The True State of All Things]]'' (2023) и ''[[Во трка со времето (албум)|In a Race Against Time]]'' (македонски: ''Во трка со времето'', 2026), како и албум во живо ''The True State of All Things (Live Session)'' (2025).<ref>{{cite web |title=Sioto Jazz: albums, songs, concerts |url=https://www.deezer.com/us/artist/230723095 |website=Deezer |access-date=2026-09-07 }}</ref> Бендот се распаднал во август 2026 година, набргу по објавувањето на вториот студиски албум. Сиото Џез во својот стил комбинираше елементи од [[поп музика|поп]], [[алтернативен рок]], [[панк рок]], [[инди рок]] и [[џез]]. Како влијанија ги спомнуваа [[Херби Хенкок]], [[Ник Кејв]], [[The Smashing Pumpkins]], [[The National]], [[Men I Trust]], [[Grimes]] и [[Спасен Силјаноски]].<ref name="desc">{{cite web |title=Официјален опис |url=https://www.najjak.com/siotojazz/truestate/?song=1&time=0&menu=false&view=4 |website=najjak.com |access-date=2024-12-05 |ref=siotodesc-2024 }}</ref> Бендот користеле комбинација од фаз-ефекти и џез ритми, при што се комбинирале длабок машки вокал со нежни женски вокали. == Историја == === Формирање === Бендот е основан кон крајот на ноември 2022 година од Мартин Петковски и Виктор Стојчески. Почнале со изведба на песни од стариот бенд на Мартин, [[Ма3Ho, aMa He e|Ма3Ho, аМа He e]], што прераснало во Сиото Џез.<ref>{{cite web |title=Интервју со Скопско Смут |url=https://www.youtube.com/watch?v=vKXrhSFkMuk |website=youtube.com |date=31 октомври 2024 |access-date=2024-12-05 |ref=youtubecom-2024 }}</ref> Анастасија Трајковска и Ева Тодоровска се приклучиле кон почетокот на декември 2022 година. Тие заедно имале неколку заеднички настапи во тој состав во Битола. === ''The True State of All Things'' === Првиот албум на Sioto Jazz бил објавен на 29 септември 2023 година. Се снимал во периодот од март до август 2023 година и бил објавен на интернет од [[Kamai Audio]].<ref name="albumsite-2024">{{cite web |title=Официјална веб-страница на албумот „Вистинската состојба на сите нешта“ |url=https://www.najjak.com/siotojazz/truestate |website=najjak.com |access-date=2024-12-05 |ref=albumsite-2024 }}</ref> Албумот главно бил снимен од страна на Мартин Петковски во неговото домашно студио во Битола, наречено „Caymene Studios“ (игра на зборови од македонскиот израз „Кај мене“). Анастасија Трајковска и Ева Тодоровска ги испеале вокалните делови. Илија Волчески го свирел саксофонот, кој бил снимен во [[Melivora Studio]] во [[Нижеполе]], Битола. Некои од гитарските делови беа снимени во нивната соба за проби, наречена [[Kamai Sobata Dolu]]. Дополнителни инструменти биле снимени од различни уметници ширум светот, меѓу кои [[Сантиаго Васкез]] (класична гитара) од [[Колумбија]] и [[Молфрид Вигдал]] (контрабас) од [[Норвешка]].<ref name="albumsite-2024" /> Мартин Петковски користел модифициран [[Squier]] Affinity [[Stratocaster|Страт]] и [[Epiphone]] [[Epiphone Dot|Дот Студио]] гитара со различни [[Fender]] засилувачи за снимање на гитарските делови. Тој користел [[Big Muff]] [[fuzz pedal|педала за дисторзија]], [[DigiTech|DigiTech Digidelay]] [[delay pedal|педала за дилеј]], [[DOD Electronics|DOD Gunslinger]] [[overdrive pedal|педала за дисторзија]] и [[DigiTech Whammy|Digitech Whammy 5 DT]] [[Pitch shifting|педала за промена на тоналитет]]. Бас деловите биле снимени од Мартин Петковски и Армин Амедовски на Squier [[Jazz Bass]] бас гитара. Сантиаго Васкез и Молфрид Вигдал ги користеле своите инструменти во своите студија за снимање на нивните делови. Сите други инструменти биле снимени со [[MIDI]] влез од Мартин Петковски.<ref name="spotify-2024">{{cite web |title=„Вистинската состојба на сите нешта“ на Spotify |url=https://open.spotify.com/album/7k9cmsO0QbHOPROK0czcRP |website=spotify.com |access-date=2024-12-05 |ref=spotify-2024 }}</ref> Низ дванаесетте песни, „The True State of All Things“ е концептуален албум кој истражува теми како што се исчезнувањето на малите градови и места, личниот идентитет, изолацијата, тагата и љубовта на далечина.<ref name="desc" /> Насловот на албумот е референца на албумот [[Microphones in 2020]] од [[The Microphones]], кој започнува со истиот стих. Албумот е инспириран од личните искуства на Мартин Петковски додека живеел во град кој [[Попис на населението во Македонија (2021)|се намалува секоја година]], постојано губејќи пријатели и сакани поради физичката оддалеченост, што е рефлектирано во текстовите на песните.<ref name="lyrics-2024">{{cite web |title=Текст на песната „Language“ од Sioto Jazz на Genius |url=https://genius.com/Sioto-jazz-language-lyrics |website=genius.com |access-date=2024-12-05 |ref=genius-2024 }}</ref> === Настапи во живо === [[File:Sioto Jazz Beach Film Festival.jpg|thumb|right|Sioto Jazz настапуваат на Beach Film Festival во Охрид, Македонија]] Sioto Jazz настапиле на повеќе концерти и фестивали во периодот 2023–2025, меѓу другото на [[Xotel]] во живо, заедно со [[Фолтин]], [[Pumpers (rock band)|Pumpers]], на [[Beach Film Festival]] во [[Охрид]], на фестивали во [[Скопје]] и на [[Pin Music Conference]].<ref name="xotel-2024">{{cite web |title=Sioto Jazz: XOTEL |url=https://www.youtube.com/watch?v=EfUrtsRinVs |website=youtube.com |date=14 March 2024 |access-date=2024-12-05 |ref=xotel-2024 }}</ref><ref name="foltin-2024">{{cite web |title="Фолтин" со концерт насловен "Симултан бакнеж" вечерва во Битола |url=https://arhiva3.republika.mk/scena/foltin-so-kontsert-nasloven-simultan-baknezh-vecherva-vo-bitola/ |website=republika.mk |date=16 August 2024 |access-date=2024-12-05 |ref=republika-2024 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207123953/https://arhiva3.republika.mk/scena/foltin-so-kontsert-nasloven-simultan-baknezh-vecherva-vo-bitola/ |url-status=dead }}</ref><ref name="pinsite-2024">{{cite web |title=Sioto Jazz на Pin Music Conference |url=https://pinconference.mk/artist/sioto-jazz/ |website=pinconference.mk |access-date=2024-12-05 |ref=pinsite-2024 }}</ref><ref name="pinyt-2024">{{cite web |title=МАРАТОН НА КОНЦЕРТИ 30.11. САБОТА |url=https://www.youtube.com/watch?v=o9yjc3e-w8o |website=youtube.com |access-date=2024-12-05 |ref=pinyt-2024 }}</ref> Во април 2025 година го објавиле албумот во живо ''The True State of All Things (Live Session)''. === ''In a Race Against Time'' и распаѓање === Вториот студиски албум, ''In a Race Against Time'' (''Во трка со времето''), бил објавен на 24 јули 2026 година преку Kamai Music.<ref>{{cite web |title=In a Race Against Time (Во трка со времето) |url=https://www.deezer.com/en/album/1027530032 |website=Deezer |access-date=2026-09-07 }}</ref><ref>{{cite web |title=Sioto Jazz |url=https://siotojazz.com/ |website=siotojazz.com |access-date=2026-09-07 }}</ref> Албумот содржи десет песни со вкупно траење од околу 39 минути. Автори на песните се Мартин Петковски, Анастасија Трајковска, Илија Волчески и Ева Тодоровска. Бендот се распаднал во август 2026 година. == Членови == ; Последни членови * [[Анастасија Трајковска]] – главен вокал <small>(декември 2022 – јули 2026)</small> * [[Ева Тодоровска]] – гитара, вокал, пратечки вокал <small>(декември 2022 – јули 2026)</small> * [[Мартин Петковски]] – гитара, пијано, вокал <small>(ноември 2022 – јули 2026)</small> * [[Илија Волчески]] – саксофон <small>(јули 2023 – јули 2026)</small> ; Музичари кои порано настапувале во живо * [[Благојче Ацески]] – тапани <small>(септември 2023 – август 2025)</small> * [[Горазд Христовски]] – бас гитара <small>(септември 2023 – јули 2025)</small> * [[Мартина Стеваноска]] – пратечки вокал <small>(јуни 2024 – мај 2025)</small> * [[Армин Амедовски]] – бас гитара <small>(август 2023 – февруари 2024)</small> * [[Дамјан Грујо]] – тапани <small>(август 2023)</small> * [[Виктор Стојчески]] – тапани / перкусии <small>(ноември 2022 – февруари 2023; септември 2024)</small> {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:23 PlotArea = left:130 bottom:140 top:10 right:10 Alignbars = justify DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:11/01/2022 till:08/31/2026 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:1 start:01/01/2023 ScaleMinor = increment:1 start:11/01/2022 Colors = id:vocals value:red legend:Главен_вокал id:backvocal value:pink legend:Пратечки_вокал id:guitar value:green legend:Гитара id:piano value:teal legend:Пијано id:bass value:blue legend:Бас_гитара id:drums value:orange legend:Тапани id:sax value:purple legend:Саксофон id:perc value:gray(0.75) legend:Перкусии id:studio value:black legend:Студио_албум id:live value:gray(0.5) legend:Албум_во_живо id:bars value:gray(0.95) BackgroundColors = bars:bars LineData = layer:back color:studio width:2 at:09/29/2023 color:live width:2 at:04/25/2025 color:studio width:2 at:07/24/2026 BarData = bar:Anastasija text:Анастасија Трајковска bar:Eva text:Ева Тодоровска bar:Martin text:Мартин Петковски bar:Ilija text:Илија Волчески bar:Blagojche text:Благојче Ацески bar:Gorazd text:Горазд Христовски bar:Martina text:Мартина Стеваноска bar:Armin text:Армин Амедовски bar:Damjan text:Дамјан Грујо bar:Viktor text:Виктор Стојчески PlotData = width:13 color:vocals bar:Anastasija from:12/01/2022 till:07/31/2026 color:backvocal bar:Eva from:12/01/2022 till:07/31/2026 width:13 color:bass bar:Eva from:12/01/2022 till:06/30/2023 width:10 color:guitar bar:Eva from:07/01/2023 till:07/31/2026 width:7 color:vocals bar:Martin from:11/01/2022 till:09/30/2023 width:13 color:guitar bar:Martin from:11/01/2022 till:07/31/2026 width:10 color:piano bar:Martin from:11/01/2022 till:09/30/2023 width:7 color:drums bar:Martin from:03/01/2023 till:07/31/2023 width:4 color:sax bar:Ilija from:07/01/2023 till:07/31/2026 color:drums bar:Blagojche from:09/01/2023 till:08/31/2025 bar:Damjan from:08/01/2023 till:08/31/2023 bar:Viktor from:11/01/2022 till:02/28/2023 color:perc bar:Viktor from:09/01/2024 till:09/30/2024 color:bass bar:Gorazd from:09/01/2023 till:07/31/2025 bar:Armin from:08/01/2023 till:02/29/2024 color:backvocal bar:Martina from:06/01/2024 till:05/31/2025 }} Вертикалните линии на временската лента ги означуваат изданијата: ''The True State of All Things'' (29 септември 2023), ''The True State of All Things (Live Session)'' (25 април 2025) и ''In a Race Against Time'' (24 јули 2026). Групата се распаднала во август 2026. == Дискографија == * ''[[The True State of All Things]]'' (2023) * ''The True State of All Things (Live Session)'' (2025) * ''[[Во трка со времето (албум)|In a Race Against Time]]'' (''Во трка со времето'') (2026) == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Појавено во 2022 година во Македонија]] [[Категорија:Македонска музика]] [[Категорија:Македонски рок-групи]] [[Категорија:Престаноци во 2026 година во Македонија]] 205cbbqtpfx2letej29t6g9zs6lvu31 Филип Антовски 0 1362161 5625686 5442758 2026-09-09T08:04:02Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625686 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Филип Антовски|fullname=|image=|caption=|height=1.75 м|birth_date={{Birth date and age|df=yes|2000|11|24}}|birth_place=[[Куманово]], [[Македонија]]|position=[[Одбрана (фудбал)|Лев бек]]|currentclub=[[ФК Академија Пандев|Академија Пандев]]|clubnumber=32|youthyears1=2016–2018|youthclubs1=[[ФК Вардар|Вардар]]|years1=2018–2019|caps1=7|goals1=0|clubs1=[[ФК Вардар|Вардар]]|years2=2019–2021|caps2=14|goals2=0|clubs2=[[ФК Динамо Загреб II|Динамо Загреб II]]|years3=2020–2021|caps3=24|goals3=0|clubs3=→ [[ФК Славија Софија|Славија Софија]] (позајмица)|years4=2021–2022|caps4=0|goals4=0|clubs4=[[ФК Австрија Виена|Австрија Виена II]]|years5=2021|caps5=16|goals5=0|clubs5=[[ФК Австрија Виена|Австрија Виена]]|years6=2022|caps6=10|goals6=0|clubs6=→ [[ФК Истра 1961|Истра 1961]] (позајмица)|years7=2023–2024|caps7=15|goals7=0|clubs7=[[ФК Карвина|Карвина]]|years8=2024–|caps8=3|goals8=0|clubs8=[[ФК Академија Пандев|Академија Пандев]]|nationalyears1=2016|nationalcaps1=3|nationalgoals1=0|nationalteam1={{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 17 години|Македонија 17]]|nationalyears2=2017–2018|nationalcaps2=4|nationalgoals2=0|nationalteam2={{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 18 години|Македонија 18]]|nationalyears3=2016–2018|nationalcaps3=10|nationalgoals3=0|nationalteam3={{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 19 години|Македонија 19]]|nationalyears4=2019–2022|nationalcaps4=23|nationalgoals4=0|nationalteam4={{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 година|Македонија 21]]|pcupdate=25 Август 2024|ntupdate=30 Март 2022}}'''Филип Антовски''' (роден 24 ноември 2000 година) — македонски [[Фудбал|фудбалер]] кој игра на позицијата [[Одбрана (фудбал)|лев бек]] за [[ФК Академија Пандев]].<ref name=":0">{{WorldFootball.net|filip-antovski}}</ref> == Клупска кариера == Професионалната кариера Антовски ја започнал на 17-годишна возраст со дебито за [[ФК Вардар|Вардар]] во [[Прва македонска фудбалска лига|Првата македонска фудбалска лига]] во април 2018 година. Тој ги одиграл сите 90 минути на своето деби, а исто така направил и асистенција. Во февруари 2019 година го направил својот прв професионален трансфер во странство, потпишувајќи за хрватскиот [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]] каде требал да игра за нивниот втор тим, настапувајќи во [[Втора хрватска фудбалска лига|Втората хрватска фудбалска лига]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/filip-antovski-potpisha-so-dinamo-zagreb|title=Antovski transferred to Dinamo Zagreb|work=kajgana.mk|accessdate=14 October 2020}}</ref> По 18 месеци настап за Динамо II, Филип бил испратен на позајмица во бугарската [[ФК Славија Софија|Славија Софија]] за да игра во [[Прва професионална фудбалска лига на Бугарија|Првата бугарска професионална фудбалска лига]].<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://bnr.bg/post/101338963/slavia-vze-pod-naem-zashtitnik-ot-dinamo-zagreb|title=Antovski loaned to Slavia Sofia|work=bnr.bg|accessdate=14 October 2020}}</ref> На 18 октомври 2020 година, тој, исто така, го направил своето првенствено деби за Славија, во победата од 1–0 против [[ПФК Левски (Софија)|Левски Софија]].<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fpleague.bg/bg/live?matchID=8878|title=Slavia vs. Levski match report|work=fpleague.bg|accessdate=14 October 2020|archive-date=2025-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250929143908/http://www.fpleague.bg/bg/live?matchID=8878|url-status=dead}}</ref> На 2 јули 2021 година потпишал за [[ФК Австрија Виена|Австрија Виена]] во Австрија. <ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=https://fk-austria.at/en/news/austria-wien-verpflichtet-filip-antovski|title=Austria Wien signs Filip Antovski|date=2 July 2021|publisher=[[FK Austria Wien|Austria Wien]]|accessdate=13 July 2021}}</ref> == Меѓународна кариера == Антовски го направил своето меѓународно деби за [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 година|Фудбалската репрезентација на Македонија под 21 година]] на 22 март 2019 година на пријателскиот натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Украина|Украина]] каде се нашол во почетниот состав и одиграл 73 минути. Натпреварот се одиграл на неутрален терен во Турција и завршил со пораз од 3-1 за Македонија.<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://ffm.mk/makedonija-do-21-godina-porazena-od-ukraina-na-antalija-kup-vo-turcija|title=Ukraine vs. Macedonia; FFM match report|work=ffm.mk|accessdate=14 October 2020|archive-date=2023-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430214416/https://ffm.mk/makedonija-do-21-godina-porazena-od-ukraina-na-antalija-kup-vo-turcija|url-status=dead}}</ref> Претходно имал бројни настапи и за [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 18 години|Фудбалска репрезентација на Македонија под 18]], [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 19 години|19]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 20 години|20]] години. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{WorldFootball.net|filip-antovski}} * {{Soccerway|filip-antovski/467557}} * {{Fortunaliga.cz|4482-filip-antovski}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Антовски, Филип}} [[Категорија:Фудбалери во Првата македонска фудбалска лига]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Академија Пандев]] [[Категорија:Фудбалери на ПФК Славија (Софија)]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Вардар (Скопје)]] [[Категорија:Спортисти од Куманово]] [[Категорија:Родени во 2000 година]] n5eyc8v3f1ik5e81pvo77ykoa13sdcd Љупчо Гугов 0 1363654 5625564 5329065 2026-09-09T03:48:58Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:2_коренер.jpg|2_коренер.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625564 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image=[[Податотека:Љупчо Гугов.jpg|300px]]}} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. [[Податотека:3 гола.jpg|н|мини|389x389пкс]] === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. [[Податотека:Кожуф тим 82.jpg|н|мини|403x403пкс|Гугов во Кожуф 1982 (4)]] === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. [[Податотека:Вардарски.jpg|н|мини|322x322пкс|Гугов во Вардарски, стои прв од лево]] === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. [[Податотека:Дојран тим 85.jpg|н|мини|355x355пкс|Гугов во Дојранско Езеро 1985, стои трет од лево]] И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. [[Податотека:Истатов.jpg|н|мини|338x338пкс|Гугов на прошталниот натпревар на Истатов во дресот на Беласица, клечи прв од десно]] === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. [[Податотека:Беласица.jpg|н|мини|372x372пкс]] === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. [[Податотека:Дојран ветеран.jpg|мини|501x501пкс]] [[Податотека:Дојранско Езеро-Куманово.jpg|н|мини|276x276пкс]] [[Податотека:Милер 87.jpg|н|мини|270x270пкс]] === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] [[Податотека:Борец Фурка.jpg|н|мини|441x441пкс]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> 32gib127ykciuzbhutusun1u8g6n4kl 5625565 5625564 2026-09-09T03:49:01Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:3_гола.jpg|3_гола.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625565 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image=[[Податотека:Љупчо Гугов.jpg|300px]]}} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. [[Податотека:Кожуф тим 82.jpg|н|мини|403x403пкс|Гугов во Кожуф 1982 (4)]] === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. [[Податотека:Вардарски.jpg|н|мини|322x322пкс|Гугов во Вардарски, стои прв од лево]] === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. [[Податотека:Дојран тим 85.jpg|н|мини|355x355пкс|Гугов во Дојранско Езеро 1985, стои трет од лево]] И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. [[Податотека:Истатов.jpg|н|мини|338x338пкс|Гугов на прошталниот натпревар на Истатов во дресот на Беласица, клечи прв од десно]] === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. [[Податотека:Беласица.jpg|н|мини|372x372пкс]] === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. [[Податотека:Дојран ветеран.jpg|мини|501x501пкс]] [[Податотека:Дојранско Езеро-Куманово.jpg|н|мини|276x276пкс]] [[Податотека:Милер 87.jpg|н|мини|270x270пкс]] === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] [[Податотека:Борец Фурка.jpg|н|мини|441x441пкс]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> e5xbel7n6qprmad6r4ahn5lw1bb4vtc 5625566 5625565 2026-09-09T03:53:39Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Љупчо_Гугов.jpg|Љупчо_Гугов.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625566 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image= }} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. [[Податотека:Кожуф тим 82.jpg|н|мини|403x403пкс|Гугов во Кожуф 1982 (4)]] === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. [[Податотека:Вардарски.jpg|н|мини|322x322пкс|Гугов во Вардарски, стои прв од лево]] === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. [[Податотека:Дојран тим 85.jpg|н|мини|355x355пкс|Гугов во Дојранско Езеро 1985, стои трет од лево]] И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. [[Податотека:Истатов.jpg|н|мини|338x338пкс|Гугов на прошталниот натпревар на Истатов во дресот на Беласица, клечи прв од десно]] === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. [[Податотека:Беласица.jpg|н|мини|372x372пкс]] === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. [[Податотека:Дојран ветеран.jpg|мини|501x501пкс]] [[Податотека:Дојранско Езеро-Куманово.jpg|н|мини|276x276пкс]] [[Податотека:Милер 87.jpg|н|мини|270x270пкс]] === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] [[Податотека:Борец Фурка.jpg|н|мини|441x441пкс]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> 4nkjia7icsvf6qmoe760zrbu95b2z98 5625567 5625566 2026-09-09T03:53:41Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Беласица.jpg|Беласица.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625567 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image= }} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. [[Податотека:Кожуф тим 82.jpg|н|мини|403x403пкс|Гугов во Кожуф 1982 (4)]] === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. [[Податотека:Вардарски.jpg|н|мини|322x322пкс|Гугов во Вардарски, стои прв од лево]] === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. [[Податотека:Дојран тим 85.jpg|н|мини|355x355пкс|Гугов во Дојранско Езеро 1985, стои трет од лево]] И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. [[Податотека:Истатов.jpg|н|мини|338x338пкс|Гугов на прошталниот натпревар на Истатов во дресот на Беласица, клечи прв од десно]] === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. [[Податотека:Дојран ветеран.jpg|мини|501x501пкс]] [[Податотека:Дојранско Езеро-Куманово.jpg|н|мини|276x276пкс]] [[Податотека:Милер 87.jpg|н|мини|270x270пкс]] === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] [[Податотека:Борец Фурка.jpg|н|мини|441x441пкс]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> k5n0bt1lv7y5pdvyafmdx4g4v7i4hsz 5625568 5625567 2026-09-09T03:53:44Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Борец_Фурка.jpg|Борец_Фурка.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625568 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image= }} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. [[Податотека:Кожуф тим 82.jpg|н|мини|403x403пкс|Гугов во Кожуф 1982 (4)]] === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. [[Податотека:Вардарски.jpg|н|мини|322x322пкс|Гугов во Вардарски, стои прв од лево]] === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. [[Податотека:Дојран тим 85.jpg|н|мини|355x355пкс|Гугов во Дојранско Езеро 1985, стои трет од лево]] И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. [[Податотека:Истатов.jpg|н|мини|338x338пкс|Гугов на прошталниот натпревар на Истатов во дресот на Беласица, клечи прв од десно]] === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. [[Податотека:Дојран ветеран.jpg|мини|501x501пкс]] [[Податотека:Дојранско Езеро-Куманово.jpg|н|мини|276x276пкс]] [[Податотека:Милер 87.jpg|н|мини|270x270пкс]] === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> frk4ihtr7oxr7adu6diwnfwuky41mru 5625569 5625568 2026-09-09T03:53:47Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Вардарски.jpg|Вардарски.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625569 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image= }} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. [[Податотека:Кожуф тим 82.jpg|н|мини|403x403пкс|Гугов во Кожуф 1982 (4)]] === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. [[Податотека:Дојран тим 85.jpg|н|мини|355x355пкс|Гугов во Дојранско Езеро 1985, стои трет од лево]] И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. [[Податотека:Истатов.jpg|н|мини|338x338пкс|Гугов на прошталниот натпревар на Истатов во дресот на Беласица, клечи прв од десно]] === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. [[Податотека:Дојран ветеран.jpg|мини|501x501пкс]] [[Податотека:Дојранско Езеро-Куманово.jpg|н|мини|276x276пкс]] [[Податотека:Милер 87.jpg|н|мини|270x270пкс]] === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> lmayaimaz2o9tzvduj9ueqixiplwfee 5625570 5625569 2026-09-09T03:53:50Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Дојран_ветеран.jpg|Дојран_ветеран.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625570 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image= }} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. [[Податотека:Кожуф тим 82.jpg|н|мини|403x403пкс|Гугов во Кожуф 1982 (4)]] === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. [[Податотека:Дојран тим 85.jpg|н|мини|355x355пкс|Гугов во Дојранско Езеро 1985, стои трет од лево]] И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. [[Податотека:Истатов.jpg|н|мини|338x338пкс|Гугов на прошталниот натпревар на Истатов во дресот на Беласица, клечи прв од десно]] === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. [[Податотека:Дојранско Езеро-Куманово.jpg|н|мини|276x276пкс]] [[Податотека:Милер 87.jpg|н|мини|270x270пкс]] === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> h1qxgx5jcys9pwvzvnhux70ukqvsddp 5625571 5625570 2026-09-09T03:53:53Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Дојран_тим_85.jpg|Дојран_тим_85.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625571 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image= }} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. [[Податотека:Кожуф тим 82.jpg|н|мини|403x403пкс|Гугов во Кожуф 1982 (4)]] === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. [[Податотека:Истатов.jpg|н|мини|338x338пкс|Гугов на прошталниот натпревар на Истатов во дресот на Беласица, клечи прв од десно]] === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. [[Податотека:Дојранско Езеро-Куманово.jpg|н|мини|276x276пкс]] [[Податотека:Милер 87.jpg|н|мини|270x270пкс]] === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> t953jmufl0bre5mn0dzbltkfgdjnxj5 5625572 5625571 2026-09-09T03:53:56Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Дојранско_Езеро-Куманово.jpg|Дојранско_Езеро-Куманово.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625572 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image= }} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. [[Податотека:Кожуф тим 82.jpg|н|мини|403x403пкс|Гугов во Кожуф 1982 (4)]] === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. [[Податотека:Истатов.jpg|н|мини|338x338пкс|Гугов на прошталниот натпревар на Истатов во дресот на Беласица, клечи прв од десно]] === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. [[Податотека:Милер 87.jpg|н|мини|270x270пкс]] === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> 5b1imo608no3fr13czf90ith5pz6cs0 5625573 5625572 2026-09-09T03:53:59Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Истатов.jpg|Истатов.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625573 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image= }} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. [[Податотека:Кожуф тим 82.jpg|н|мини|403x403пкс|Гугов во Кожуф 1982 (4)]] === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. [[Податотека:Милер 87.jpg|н|мини|270x270пкс]] === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> qt1cq3jzd9zufwxmlksbwoyhoa5x8br 5625574 5625573 2026-09-09T03:54:02Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Кожуф_тим_82.jpg|Кожуф_тим_82.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625574 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image= }} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. [[Податотека:Милер 87.jpg|н|мини|270x270пкс]] === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> 50p7nxydynz7e4swbx0h6m8vlc9wvy2 5625575 5625574 2026-09-09T03:54:06Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Милер_87.jpg|Милер_87.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625575 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image= }} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. [[Податотека:Репрезентација.jpg|н|мини]] === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> 2bnzry2xgs5vfim4fusm53ml16z11op 5625576 5625575 2026-09-09T03:54:09Z CommonsDelinker 746 Бришење на "[[Слика:Репрезентација.jpg|Репрезентација.jpg]]", беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No license since 1 September 2026. 5625576 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3|name=Љупчо Гугов|fullname=Љупчо Гугов|birth_date=12 септември 1955|birth_place=Нов Дојран|death_date=22 ноември 2020|position=Десно крило|clubs1=Дојранско Езеро|clubs2=Кожуф|years2=1977-1981|years1=1970-1976|clubs3=Вардарски|years3=1981|clubs4=Кожуф|years4=1981-1983|clubs5=Дојранско Езеро|years5=1983-1984|years6=1984|clubs6=Беласица|years7=1984-2000|clubs7=Дојранско Езеро|years8=2000|clubs8=Борец Фурка|nationalteam1=Аматерска репрезентација на Македонија|clubnumber=7|totalgoals=250+|image= }} '''Љупчо Гугов''' (12 октомври 1955 - 22 ноември 2020) – поранешен македонски фудбалер. Има играно во [[ФК Дојранско Езеро|Дојранско Езеро]], [[ФК Кожуф|Кожуф]], [[ФК Вардарски|Вардарски]], [[ФК Беласица|Беласица]], [[Борец Фурка|Борец Ф]] и во [[Фудбалска федерација на Македонија|аматерската репрезентација на Македонија]]. Во својата богата фудбалска кариера играл на позиција десно крило и центарфор и постигнал над 250 гола. == Фудбалска кариера == === Дојранско Езеро === Љупчо Гугов е роден на 12 октомври 1955 година, во Дојран. Уште од 10 годишна возраст, играјќи на меѓумаалски натпревари низ полјаните, бил забележан од тренерите на Дојранско Езеро. Бидејќи бил мошне брз и имал вродено осет за гол, со неполни 16 години почнал да настапува за првиот тим на Дојранско Езеро, кој тогаш се натпреварувал во [[Општински македонски фудбалски лиги|Гевгелиската општинска лига]]. === Кожуф === Во 1977 година, Гугов ја прифаќа понудата на тогашниот претседател на Кожуф, Тихомир Крантов и преминува во екипата на Кожуф од Гевгелија, која тогаш игра во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Гугов брзо се вклопува и станува прв голгетер на екипата. Таму настапува 4 години. === Вардарски === Но, по 4 сезони минати во Кожуф, каде игра доста добро, Гугов не може да одолее на уште еден предизвик, односно да ја одбие понудата на богданската легенда, Томче Шимов и во 1981 година со тешко срце го напушта Кожуф и преминува во Вардарски, кој штотуку влегува во [[Прва македонска фудбалска лига|Македонската лига]]. Во Вардарски игра солидно, но сепак не успева да се склопи во нивната концепција и по само една полусезона го напушта клубот. === Кожуф === Се враќа во Кожуф, каде останува уште две години и речиси на секој натпревар се запишува во листата на стрелци. Игра многу дерби натпревари, но најдобар и најзначаен му е натпреварот против Работнички, кога на Градски во Скопје,  постигнува гол во 89 минута за победа на неговиот тим. По овој меч доаѓа и неговото најголемо признание, покана од селекторот Илија Игњатовски да заигра во Македонската аматерска репрезентација, со која има одиграно 4 натпревари. === Дојранско Езеро === Во 1983 година, Дојранско Езеро за првпат влегува во [[Втора македонска фудбалска лига|меѓурегионалната лига (Втора Македонска лига)]] и Гугов се враќа во својот матичен клуб, каде почнал да ја учи фудбалската абецеда. Настапува заедно со Стојан Џинев, Попкочев, Благој и Томе Ѓоргиевски и останатите играчи на Дојранско Езеро, кои предводени од амбициозниот Никола Ѓелебешев, успеваат да го доведат клуб на само еден натпревар од Првата Македонска лига. Но за несреќа се поразени од Балкан од Скопје, со што пропаѓа шансата на златната генерација на Дојранските рибари да го достигне својот најголем фудбалски дострел. И покрај тоа што Дојранско Езеро играл во Втората лига на Македонија, Гугов добивал понуди од повеќе квалитетни екипи и тоа : [[ФК Пелистер|Пелистер]] од Битола, [[ФК Победа|Победа]] од Прилеп, [[ФК Брегалница Штип|Брегалница]] од Штип, [[ФК Вардар|Вардар]] од Скопје, [[ФК Партизан|Партизан]] од Белград. Но, сепак најголема и најпримамлива била таа на сплитски [[ХНК Хајдук Сплит|Хајдук]], со кој бил блиску до договор, но поради некои причини останала неискористена. [[Податотека:Покана вардар.jpg|н|мини|300x300пкс]] На 29 ноември 1983 година во Струмица е одигран прошталниот натпревар на [[Благој Истатов]], кој се играл меѓу Беласица и Партизан. Играат повеќемина познати фудбалски имиња, како : Голац, Пауновиќ, Бјековиќ, Вуктоиќ, Јоциќ, Манце, Сребров, Дрвошанов, Вокри, а меѓу нив и Гугов. === Беласица === Зимата 1984, на покана на тренерот на Беласица, Благој Истатов, Гугов во замена на 5 играчи оди во Беласица, која во тој период игра во [./Https://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslav_Second_League Втората лига на Југославија]. Тој е во таа генерација која ќе остане запишана со златни букви во историјата на струмичкиот фудбал засекогаш. === Дојранско Езеро === Иако покажува квалитети и во Беласица, носталгијата кон Дојран го прави своето и по само шест месеци повторно се враќа во Дојранско Езеро. Таму игра уште петнаесетина години, а во еден период и повторно го враќа Дојран во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората Македонска лига]]. === Борец Фурка === Пред да замине во фудбалска пензија, за чест на неговиот пријател, д-р Ристо Делев, прифаќа да игра и за Борец од Фурка, на кој помага да влезе во [[Трета македонска фудбалска лига|регионалната лига (Трета Македонска лига)]]. Во еден период игра и како голман. [[Податотека:Пехари.jpg|мини|363x363пкс|Пехари од меморијални турнири]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://football4423.wordpress.com/2024/11/23/%D1%99%D1%83%D0%BF%D1%87%D0%BE-%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2/|title=Љупчо Гугов|date=2024-11-23|work=Љупчо Гугов|language=en|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=193021452355080&id=101996694790890&set=a.102108844779675|title=Facebook|work=www.facebook.com|accessdate=2025-02-10}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=ФК Дојранско Езеро|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%9A_%D0%94%D0%BE%D1%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%95%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%BE|journal=Википедија|language=mk}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2024-11-22|title=Благој Истатов|url=https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%98_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2|journal=Википедија|language=mk}}</ref> a75cltk74rpn4d0o2523psjqu444suf Тиволи (езерце) 0 1364055 5625467 5543605 2026-09-08T20:59:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625467 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tivolski_ribnik.jpg|мини|280x280пкс| Тиволи езерцето во доцна пролет (пред реновирањето во 2011 година). Поглед кон север, со ридот Рожник во позадина. До северозападното ќоше работи кафуле.]] '''Езерцето Тиволи''' ({{langx|sl|Tivolski ribnik}}<ref name="LPM2011-08-24">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ljubljanapametnomesto.si/aktualno/arhiv/clanek?aid=360|title=Sanacija in revitalizacija ribnika Tivoli|date=24 August 2011|work=Ljubljana, pametno mesto [Ljubljana, a Smart City]|publisher=Department of Environmental Protection, City Municipality of Ljubljana. Siemens, d. o. o. Renderspace, d. o. o|language=sl|trans-title=Renovation and Revitalisation of Tivoli Pond|accessdate=9 February 2012|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203054641/http://www.ljubljanapametnomesto.si/aktualno/arhiv/clanek?aid=360|url-status=dead}}</ref>) е вештачко [[Бара|езерце]] сместено на југоисточниот крај на [[Градски парк Тиволи|Градскиот парк Тиволи]] во [[Љубљана]], главниот град на Словенија. Езерцето било создадено во 1880 година. Тоа е дел од пејсажниот парк Тиволи-Рожник-рид Шишка и е користен за рекреација, риболов и како резервоар за контрола на поплави.<ref name="Smrekar32">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=d7zIVO9ICO8C&dq=Krajinski_Park_Tivoli%2C_Roznik_in_Sisenski_Hrib&pg=PP1|title=Krajinski park Tivoli, Rožnik in Šišenski hrib|last=Smrekar, Aleš. Bojan Erhartič. Mateja Šmid Hribar|publisher=ZRC Publishing House|year=2011|isbn=978-961-254-291-7|page=32|trans-title=Tivoli–Rožnik–Šiška Hill Landscape Park}}</ref><ref name="Gazvoda2011-06-21">{{Наведени вести|url=http://www.mladina.si/54331/med-varstvom-in-kaosom/|title=Med varstvom in kaosom: Odnos Slovencev do prostora|last=Gazvoda|first=Davorin|date=21 June 2011|publisher=Mladina|language=sl|trans-title=Between Protection and Chaos: The Attitude of Slovenians to Space}}</ref><ref name="Habič1997">{{Наведена книга|url=http://www.geopedia.si/lite.jsp?locale=en&params=T105_L7452_F1366_x461272_y100991_s17_b4#T105_L7452_F1366_x461272_y100991_s17_b4|title=Prestolnica Ljubljana nekoč in danes|last=Habič|first=Marko|publisher=National Publishing House of Slovenia|year=1997|isbn=86-341-2007-4|trans-title=A Pictorial Chronicle of a Capital City|chapter=Tivolski ribnik|trans-chapter=Tivoli Pond|access-date=2025-02-15|archive-date=2020-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004173849/http://www.geopedia.si/lite.jsp?locale=en&params=T105_L7452_F1366_x461272_y100991_s17_b4#T105_L7452_F1366_x461272_y100991_s17_b4|url-status=dead}}</ref> Со езерцето управува Риболовниот клуб Барје.<ref name="LPM2011-08-24" /> Дом е на различни домашни и не домашни видови на животни и служи како тема и пејсаж за визуелните уметници и музичари. == Локација и уредување == Езерцеото Тиволи е сместено во кружното плато на CR 3/1 (дел) аранжманот на Тиволи.<ref>{{Наведено списание|date=30 September 1992|title=Odlok o prostorskih ureditvenih pogojih za območji urejanja CR 3/1 (del) Tivoli in CR 3/2 Tivolski grad|trans-title=A Decree on the Spatial Arrangement Conditions for the Arrangement Areas CR 3/1 (part) Tivoli and CR 3/2 Tivoli Castle|url=http://www.uradni-list.si/1/content?id=64150|journal=Official Gazette of the Republic of Slovenia|language=sl|publisher=Ljubljana Center Municipality}}</ref> Регионот се наоѓа во југоисточниот дел на паркот Тиволи во непосредна близина на замокот Чекин,<ref name="Smrekar43">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=d7zIVO9ICO8C&dq=Krajinski_Park_Tivoli%2C_Roznik_in_Sisenski_Hrib&pg=PP1|title=Krajinski park Tivoli, Rožnik in Šišenski hrib|last=Smrekar, Aleš. Bojan Erhartič. Mateja Šmid Hribar|publisher=ZRC Publishing House|year=2011|isbn=978-961-254-291-7|page=32|trans-title=Tivoli–Rožnik Hill–Šiška Hill Landscape Park}}</ref> покрај улицата која била создадена во 1860-тите.<ref name="RC646">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rotary-club-ljubljana-tivoli.si/index.php?option=com_content&view=article&id=193:tivoli&catid=92:prispevki&Itemid=646|title=Tivoli|publisher=Ljubljana Tivoli Rotary Club|language=sl|accessdate=9 February 2012}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Suhadolnik|first=Jože|year=1994|title=Stavbni razvoj v Ljubljani (1144–1895) in arhivsko gradivo Zgodovinskega arhiva Ljubljana|trans-title=Building Development in Ljubljana (1144–1895) and the Archive Material of the Historical Archive of Ljubljana|journal=Kronika: časopis Za Slovensko Krajevno Zgodovino|language=sl|publisher=Section for the History of Places, Union of Historical Societies of Slovenia|volume=42|issue=2|page=19|issn=0023-4923}}</ref> На западниот брег на езерцето има два дрвени полуострови, кои се често окупирани од млади луѓе.<ref name="Dnevnik2011-06-01">{{Наведени вести|url=http://www.dnevnik.si/novice/slovenija/1042448911|title=Čolnarna v poletje z novo podobo|date=1 June 2011|work=Dnevnik.si|language=sl|trans-title=The Boathouse to the Summer with a New Image}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Постои кафуле кое работи во северозападниот крај на езерцето,<ref name="AV1293">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arhitekturni-vodnik.org/?result=129,3|title=Mestni park Tivoli, Urbanistična/zunanja ureditev, Ljubljana, Jean Blanchard, 1813|work=Arhitekturni vodnik|publisher=Zavod Trajekt|language=sl|trans-title=Tivoli City Park, Urban/Exterior Arrangement, Ljubljana, Jean Blanchard, 1813|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025933/http://www.arhitekturni-vodnik.org/?result=129,2|archive-date=4 March 2016}}</ref> во полудрвена полубетонска зграда на поранешна пресоблекувална.<ref name="ST1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slovenski-tarok.si/|title=Predstavitev|work=Slovenski tarok [Slovene Tarock]|publisher=Eurotrade Commerce, d. o. o|language=sl|trans-title=Presentation|accessdate=9 February 2012}}</ref><ref name="KPH" /> Тоа е единствениот ресторан во тој дел од паркот.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.dnevnik.si/tiskane_izdaje/dnevnik/129088|title=Milijon za sladoled ob ribniku|last=Petkovšek|first=Jana|date=11 June 2005|work=Dnevnik.si|language=sl|trans-title=A Million for an Ice-Cream at the Pond}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На тревникот покрај езерцето, кога е топло времето работи библиотека на отворено и работилница за рециклирање книги и други печатени материјали, наречена „Читаните“.<ref name="KPH">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.knjiznicapodkrosnjami.si/2011/main-krosnje.php?content=krosnje#|title=Wellness pod hrastom|publisher=Krtina Publishing House|language=sl|trans-title=Wellness under an Oak|accessdate=9 February 2012}}{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.ljubljanasvetovnaprestolnicaknjige.si/news/?page=11|title=The Mobile Molehill – a library on wheels|date=11 June 2010|work=Ljubljana – World Book Capital City|publisher=Department of Culture, City Municipality of Ljubljana.}}</ref> До средината на западниот брег на езерцето има мала [[Бронза|бронзена]] статуа, по име „Риба“. Таа е приказ на две вертикално стоечки риби, создадени од [[Експресионизам|експресионистичкиот]] скулптор Франце Краљ во 1935 година и ставени во езерцето во 1994 година. На северниот крај на езерцето стои фонтана за пиење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ljubljana.si/si/zivljenje-v-ljubljani/v-srediscu/68538/detail.html|title=Kako v poletni vročini?|date=29 June 2010|work=Ljubljana.si|publisher=Municipality of Ljubljana|language=sl|trans-title=How in the Summer Heat?|accessdate=2025-02-15|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031030/http://www.ljubljana.si/si/zivljenje-v-ljubljani/v-srediscu/68538/detail.html|url-status=dead}}</ref> Пристапот до вода го спречуваат дрвјата од различни видови како што се евла, [[врба]], габер и грмушки.<ref name="Krelj2007">{{Наведена книга|url=http://www.digitalna-knjiznica.bf.uni-lj.si/dn_krelj_ziva.pdf|title=Ekološki status ribnika Tivoli|last=Krelj|first=Živa|publisher=Department of Biology, Faculty of Natural Sciences and Engineering, University of Ljubljana|year=2007|language=sl, en|trans-title=The Ecological Status of Tivoli Pond}}</ref> Во близина,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.educa.fmf.uni-lj.si/izodel/sola/2002/di/burger/LjubljanskiTivoli/Nova/Kipi.htm|title=Park Tivoli: Kipi|last=Burger|first=Betka|date=May 2003|language=sl|trans-title=Tivoli Park: Sculptures|accessdate=2025-02-15|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925221313/http://www.educa.fmf.uni-lj.si/izodel/sola/2002/di/burger/LjubljanskiTivoli/Nova/Kipi.htm|url-status=dead}}</ref> сместени се скали кои водат кон [[Тиволи (замок)|замокот Тиволи]]. На стрмниот источен брег веднаш до водата расте габерот, спречувајќи ја [[ерозија]]та.<ref name="Krelj2007" /> На нејзиниот горен раб стои дрвена ограда и засадена е жива ограда од берберис.<ref name="Krelj2007" /> Покрај него исто така има и патека за пешаци.<ref name="Krelj2007" /> До него е уредено и детско игралиште.<ref name="Habič1997"/> Јужниот брег, се состои од бетонски брег, два дрвени полуострови, барски растенија и планинари, дрвена ограда и поплочено видиковско плато зад него.<ref name="Juran2612">{{Наведена книга|url=http://www.zrsvn.si/dokumenti/73/2/2011/Juran_2612.pdf|title=Nadomestni habitati na zavarovanih območjih: Izravnalni ukrepi zaradi poseka zaščitene rdečelistne bukve pri operi|last=Juran|first=Vesna|publisher=Institute of the Republic of Slovenia for Nature Conservation|year=2011|page=9|language=sl|trans-title=Substitutive Habitats in Protected Areas: The Balancing Measures due to Fell of the Purple Birch near Opera|chapter=Renaturacija ribnika Tivoli|trans-chapter=Renaturation of the Tivoli Pond|access-date=2025-02-15|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223112/http://www.zrsvn.si/dokumenti/73/2/2011/Juran_2612.pdf|url-status=dead}}</ref> Постојат и разновидни видови на грмушки.<ref name="Krelj2007" /> == Технички карактеристики == Езерцето има форма на правоаголник и е плитко со мал волумен. Има [[Глина|глинено]] дно. Во 2007 година, тоа било околу 140 метри долго, околу 50 метри широко, имало длабочина од 0.5 до 1.3 метри, површина од 6,600 метри квадратни, и волумен од 5,000-7700 метри кубни.<ref name="Krelj2007"/> Во 2011 година било темелно реновирано и продлабочено за половина метар.<ref name="Dnevnik2011-06-01"/> === Циркулација на вода === Езерцето се состои од три приливи. Најголемиот и најконстантен е вливот кој се наоѓа во северозападното ќоше на езерцето. Тој влив го снабдува езерцето со вода од југозападниот дел на ридот Шишка и од [[Вештачко езеро|предниот дел]] на ридот Рожник. За прв пат се појавил за време на Втората светска војна. Вториот прилив е шумски поток што тече во езерцето кое се наоѓа во близина на неговото североисточно ќоше. Двата приливи се инсталирани со канализација. Третиот прилив е шумски поток што се наоѓа на северната страна на езерцето. Регулиран и уреден е како парк. Исто така, езерцето добива површинско истекување од игралиштето, патеките и вдлабнатините околу него.<ref name="Krelj2007"/> За да се постигне делумна циркулација на водата, дотекот до центарот на езерцето бил сместено на неговата северна страна во 2011 година.<ref name="LPM2011-08-24"/> Водата на езерцето потекнува од источните падини на ридот Шишка, кои се покриени со мешана шума, и од парковите на западната страна од езерцето, со трева и песочни патеки. Вкупната [[Слив|сливна површина]] на езерцето изнесува 13.51 метри квадратни и целосно се наоѓа во пејсаж парк Тиволи-Рожник-рид Шишка. Шумата зафаќа 10.11 хектари од сливното подрачје. Просечниот годишен прилив во езерцето е 68,000 метри кубни и зависи од годишните врнежи. За време на бури, приливот значително се зголемува.<ref name="Krelj2007"/> До 2011 година, најголемиот одлив од езерцето било прелив кој се наоѓал во крајното јужно ќоше на езерцето. Бил покриен со решетка и бил поставен во релативно ниска положба. Дополнително, одливот го регулирало љубљанското претпријатие за водовод и канализација (ВО-КА) со врата за спречување на поплави, која била управувана од куќиште во близина на статуата на Кочбек во близина на нејзината јужна страна.<ref name="Krelj2007"/> Во 2011 година бил направен излив на јужната страна.<ref name="Juran2612"/> == Историја == === Пред Втората светска војна === Езерце веќе постоело во Тиволи од 1703 година. Било направено на приватна иницијатива и се наоѓало во непосредна близина на [[Тиволи (замок)|замокот Тиволи]].<ref name="Strgar1994-TP">{{Наведена книга|title=Tivoli: ljubljanski mestni park|last=Strgar|first=Jože|publisher=Kmečki glas [Farmers' Voice]|year=1994|isbn=961-203-045-6|location=Ljubljana|pages=78–81|language=sl|trans-title=Tivoli: The Ljubljana City Park|chapter=Tivolski ribnik|trans-chapter=Tivoli Pond}}</ref> Кон крајот на 19 или почетокот на 20 век било наполнето.<ref>{{Наведено списание|last=Potočnik|first=Alojz|year=1938|title=Tivolski grad in park v Ljubljani|trans-title=Tivoli Castle and Park in Ljubljana|url=http://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-R03UOAG2/|journal=Kronika slovenskih mest [Chronicle of the Slovene Towns]|language=sl|location=Ljubljana|publisher=Mestna občina [City Municipality]|page=235}}</ref> Сепак, тоа било модел за слични езерца кои се наоѓале во градините на другите жители на Љубљана и неговата околина.<ref name="Strgar1994-TP" /> [[Податотека:Razglednica_tivolskega_ribnika_1912.jpg|мини|Разгледница на езерцето Тиволи од 1912 година]] Сегашното езерце било ископано во 1880 година по налог на [[Градска општина Љубљана|Градскиот совет на Љубљана]] како резервоар за вода која би била користена за против пожари и за противпожарна бригада од населбата Рожна Долина.<ref name="Gazvoda2011-06-21"/> Три години подоцна, таа била проширена на нејзината јужна страна и зафаќала површина од околу 8,500 километри квадратни. Било населено со златни рипки и други украсни риби, а [[Гаталинка|европските жаби]] се слушале доста далеку дури до центарот на Љубљана, барем до улицата Жупанчич.<ref name="Strgar1994-TP"/><ref name="Strgar1994-88">{{Наведена книга|title=Tivoli: ljubljanski mestni park|last=Strgar|first=Jože|publisher=Kmečki glas [Farmers' Voice]|year=1994|isbn=961-203-045-6|location=Ljubljana|page=88|language=sl|trans-title=Tivoli: The Ljubljana City Park|chapter=Živali v Tivolskem parku|trans-chapter=Animals in Tivoli Park}}</ref> Се користело за пловење и лизгање на мраз.<ref name="Krelj2007"/> Отпрвин,<ref name="Strgar1994-TP" /> со езерцето управувал уметничкиот клуб ''Клуб за лизгање на мраз во Љубљана'', кој изградил павилјони за лизгачи и гледачи на одредено растојание и покриен<ref name="Strgar1994-TP" /> простор за пресоблекување,<ref name="SN1937-01-14">{{Наведени вести|url=http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-18B8MO0P/e90c9030-0420-4dec-a261-e59334514599/PDF|title=Dnevne vesti|date=14 January 1937|work=Slovenski narod [Slovene Nation]|publisher=Narodna tiskarna|issue=10|volume=LXX|page=3|language=sl|trans-title=Daily News|issn=1408-2373}}</ref> сите конструирани во стил на виенска сецесија.<ref name="RC646"/> Тој исто така, ја уредувал околината, освен други работи, засадил седум дрвја на горниот дел од езерцето, како што се гледа од разгледниците и фотографиите од околу 1900 година.<ref name="Strgar1994-TP" /> Во 1906 година, во ерата на интензивни [[Германци|германско]]-[[Словенци|словенечки]] културни борби, советот ги укинал менаџерските права на клубот поради неговото непочитување на [[Словенечки јазик|словенечкиот јазик]] во јавната комуникација. Декретот бил донесен на 17 јануари 1906 година и станал валиден на 4 февруари 1906 година. Таа го понудила раководството на словенечкото друштво Сокол, кое ја одбило понудата. Советот продолжил да управува со самиот објект, со образложение дека бил во општ интерес на градот да се зачува лизгањето на мраз во Љубљана како популарен и здрав спорт, присутен во речиси секој поголем град од тоа време, и дека на граѓаните на Љубљана би им недостигало. Општината ги реновирала павилјоните и ја изградила бродската куќа. До Првата светска војна се работело со табла за лизгање, а потоа неколку години се работело без неа.<ref name="SN1937-01-14"/> Уметничкото лизгање на езерцето во 19 век и 20 век до Првата светска војна и во средината на војната било организирано и се плаќало. Сезонскиот билет, кој најчесто им се подарувал на децата за [[Свети Никола]], чинел 6 круни, што било прилично скапо во тоа време. Посетителите се лизгале во истата облека што ја носеле на улиците: жените носеле капи и долги фустани, додека мажите најчесто носеле панталони. Исто така имало и ограда и дрвени столчиња кои биле поставени на езерцето, за да бидат користени од страна на почетниците како помош за да научат да лизгаат, а мажите за да ги возеле своите дами преку езерцето. Мразот морал да се подготви со полирање и бришење. Бидејќи приходите не ги покривале трошоците, советот го укинал лизгањето.<ref name="Strgar1994-TP"/> Структурата на просторот за менување, наречена ''Чолнарна'' („чамец“),<ref name="Bassin2011-04-09">{{Наведени вести|url=http://www.dnevnik.si/debate/komentarji/1042436917|title=Ohranimo vrednote|last=Bassin|first=Aleksander|date=9 April 2011|work=Slovenski Narod|language=sl|trans-title=Let's Preserve the Values|issn=1408-2373|access-date=2025-02-15|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114642/http://www.dnevnik.si/debate/komentarji/1042436917|url-status=dead}}</ref> била околу 20 метри долга, 5 метри широка и покриена со покрив.<ref name="Strgar1994-TP"/><ref name="SN1941-11-12">{{Наведени вести|url=http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-3S0YX0ND/37991ee2-0e9b-4edf-99b0-f0e651984e9c/PDF|title=V hišici Pod turnom št. 2|date=12 November 1941|work=Slovenski narod [Slovene Nation]|publisher=Narodna tiskarna|page=2|language=sl|trans-title=In the Little House Pod turnom No. 2}}</ref> Првично била сопственост на [[Франц Јосиф|Франц Јосиф I од Австрија]] и стоела во Опатија (денешна Хрватска). Откако била префрлена во Љубљана, стоела на западната страна на горниот крај на езерцето и била користена од страна на лизгачите.<ref name="Strgar1994-TP" /><ref name="SN1941-11-12" /> Од кога завршила златната ера на лизгање, требало да се изгради музеј, но тоа никогаш не било реализирано.<ref name="SN1941-11-12" /> Отпрвин, лекарот и научник Алфред Шерко (1879–1938) си основал своја лабораторија таму, која ја користел за да експериментира на змии и други гуштери.<ref name="Strgar1994-TP" /> Потоа, скулпторот Иван Зајец (1869–1952) имал привремено студио таму, со купишта книги и глина.<ref name="Strgar1994-TP" /><ref name="SN1941-11-12" /> Конечно, таа била искористена како привремена стаклена градина за помалку чувствителни растенија во градскиот градинарски центар.<ref name="Strgar1994-TP" /> Тоа исто така служело како збирно место на пензионерите.<ref name="SN1941-11-12" /> Кон крајот на 1920-тите и почетокот на 1930-тите, таму се отворила гостилница, каде што станарите се менувале секоја година, бидејќи била неисплатлива. Потоа била затворена, со кратки периоди на активност дури и по Втората светска војна.<ref name="Strgar1994-TP" /> ''Чолнарна'' била урната во почетокот на 1990-тите <ref name="Strgar1994-TP" /> и на негово место била изградена нова зграда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kamnaizlet.si/destinacije/tivolski-ribnik|title=Tivolski ribnik|date=4 October 2008|work=Kamnaizlet.si|publisher=PVA, d. o. o|language=sl|trans-title=Tivoli Pond}}</ref> Пловењето на езерцето било од помало значење. Во 1926 година на располагање имало шест чамци, но подоцна тој број се намалил. Отпрвин, чамците биле добро одржувани и елегантни, но поради недостаток на финансиски средства, со текот на времето се оштетувале. Чамците биле надгледувани од чувар кој ги отклучувал наутро, а ги заклучувал навечер. Но сепак, честопати вандали дупчеле дупки во чамеците за време на ноќта, што довело до нивно потонување.<ref name="Strgar1994-TP"/> Сепак, иако на почетокот се сметало за многу романтично и високо ценето место од страна на жителите кои живееле во Љубљана, езерцето со текот на времето станало напуштено.<ref name="SN1941-11-12"/> Во 1932 година, два лебеда, машко и женско, фатени во [[Блед]], биле дадени на Љубљана од страна на кралицата [[Марија Караѓорѓевиќ]] и внесени во езерцето.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-O5SVJSK0/?|title=Kraljevska labuda v Tivolskem ribniku|date=30 June 1932|work=Tedenske slike: priloga Domovini [Weekly Images: A Supplement to Domovina]|publisher=Konzorcij|issue=26|volume=VIII|page=1|language=sl|trans-title=Royal Swans in Tivoli Pond|issn=1854-6730}}</ref> Во 1934 година, езерцето било продлабочено и реновирано.<ref name="SN1934-11-12">{{Наведени вести|url=http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-F8EWGEKS/4ed27dc4-2564-4ec9-b760-6d46e5f7aec2/PDF|title=Dnevne vesti|date=15 November 1934|work=Slovenski narod [Slovene Nation]|publisher=Narodna tiskarna [National Publishing Office]|issue=260|volume=LXVII|page=3|language=sl|trans-title=Daily News}}</ref> === Од Втората светска војна до 1991 година === До 1941 година, езерцето се наоѓало во подножјето на голема падина, бидејќи земјата постојано се издигнувала од железницата кон замокот Тиволи. Улицата, која започнувала од улицата Музејска, во тоа време наречена улица Нунска, се протегала таму.<ref name="Strgar1994-TP"/> По Втората светска војна, езерцето се користело за пловење со брод. Во езерцето имало риби, патки и лебеди.<ref name="ST1"/><ref name="Strgar1994-88"/> На 28 јули 1963 година, во Тиволи се одржало 10-то републичко првенство во спортски риболов. Учествувале 43 рибари. Победниците биле рибари од [[Ново Место]]. Во тоа време, езерцето било добро порибено со ситни риби и крупен крап.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-0GHXJEPU/bf6ebc07-2041-40b8-8bd6-b663d872446b/PDF|title=Novomeški ribiči: prvaki Slovenije|date=1 August 1963|work=Dolenjski list|issue=30|volume=14|page=11|language=sl|trans-title=The Fishermen of Novo Mesto: The Champions of Slovenia}}</ref> За време на зимата во 1980/81 година било исчистено и реновирано.<ref name="Tome1982">{{Наведено списание|last=Tome|first=Davorin|year=1982|title=V spomin na mrtev rokav Malega Grabna|trans-title=To the Memory of the Dead Tributary of Mali Graben|url=http://www.dlib.si/details/URN:NBN:SI:DOC-OUHKLPIL/?|journal=Acrocephalus|language=sl|publisher=Društvo za opazovanje in proučevanje ptic Slovenije [The Bird Watching and Bird Study Society of Slovenia]|volume=3|issue=11–12|page=18|issn=0351-2851}}</ref> Во 1984 година, тоа било заштитено како дел од паркот Тиволи, хортикултурен споменик во новоформираниот пејзажен парк Тиволи-Рожник-рид Шишка.<ref name="Smrekar32"/> Ја администрирал Љубљанскиот рибарски клуб. === 1991 година и потоа === [[Податотека:Tivoli_Pond,_Ljubljana_(2).jpg|мини|280x280пкс| Езерцето Тиволи по реновирањето во 2011 година. На западната страна биле додадени две дрвени скали. Стаклена градина Тиволи и градината со рози Тиволи е видлива во задниот дел.]] Во 1991 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fa.uni-lj.si/default.asp?id=1891|title=Prof.dr.Aleš Vodopivec, univ.dipl.inž.arh|year=2011|work=University of Ljubljana|language=sl|accessdate=15 February 2012|archive-date=2012-09-03|archive-url=https://archive.today/20120903160112/http://www.fa.uni-lj.si/default.asp?id=1891|url-status=dead}}</ref> откако Словенија станала независна држава, градоначалникот на Љубљана и специјалист за уредување на градини и паркови Јоже Стргар објавиле конкурс за уредување на езерцето и неговата околина.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.ljubljana.si/file/138415/cm-nagrade-plakete.pdf|title=Predlog za obravnavo na seji Mestnega sveta Mestne občine Ljubljana|date=16 April 2008|publisher=Commission for Awards, City Municipality of Ljubljana|language=sl|trans-title=A Proposal for Discussion at the Session of the City Council of the City Municipality of Ljubljana|access-date=2025-02-15|archive-date=2024-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803122412/https://www.ljubljana.si/file/138415/cm-nagrade-plakete.pdf|url-status=dead}}</ref> Условите што требале да се почитуваат биле зачувување на езерцето, зачувување на првичниот план од 1940-тите, кога областа била уредена од страна на Борис Кобе и реконструкција на Чолнарна. На конкурсот победиле пејзажните архитекти Душан Огрин и Давор Газвода и архитектот Алеш Водопивец.<ref name="Bassin2011-04-09"/> Темелно реновирање на областа на стариот градинарски центар, вклучувајќи го и езерцето, било извршено во 1994 година,<ref name="AV1293"/><ref name="AZ435">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.akvazin.si/default.cfm?kat=0205&ID=435&noextra|title=Ribnik Tivoli|work=AKVAzin|language=sl|trans-title=Tivoli Pond|issn=1581-1514}}</ref> кога Љубљана ја прославила 850-годишнината од своето прво спомнување во пишани извори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kam.si/parki/krajinski_park_tivoli_roznik_in_sisenski_hrib.html|title=Krajinski park Tivoli, Rožnik in Šišenski hrib|last=Veber|first=Alenka|date=4 October 2008|work=Kam.si|publisher=TomyCo, d. o. o|language=sl|trans-title=Tivoli–Rožnik Hill–Šiška Hill Landscape Park|issn=1854-973X}}</ref> Било редизајнирано и игралиштето и била додадена нова опрема.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geopedia.si/?params=T1008_L4679_F80#T1008_L4679_F80_x461372_y100971_s17_b4|title=Znamenitost Ljubljane: Park Tivoli|work=Geopedia.si|publisher=City Municipality of Ljubljana, Sinergise d. o. o|language=sl|trans-title=Ljubljana Landmarks: Tivoli Park|accessdate=10 February 2012|archive-date=2021-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917161918/http://www.geopedia.si/?params=T1008_L4679_F80#T1008_L4679_F80_x461372_y100971_s17_b4|url-status=dead}}</ref> Во 2011 година, езерцето било повторно реновирано како компензација за отстранување на заштитената виолетова бука (''Fagus sylvatica'' Purpurea Group) до Операта во Љубљана.<ref name="Juran2612"/> Планот за реновирање бил критикуван од страна на уметничкиот критичар Александар Басин и од Газвода, бидејќи тие биле загрижени дека поради засадување на трска при што површината би се намалила за една третина, дека протокот би се намалил, дека реновирањето би ги загрозило водните животни и дека тоа не би било во согласност со првичната намена на езерцето.<ref name="Gazvoda2011-06-21"/><ref name="Bassin2011-04-09"/> По завршување на реновирањето, надзорникот Тадеј Јершиќ кажал дека езерцето било продлабочено за половина метар. 1,500 метри кубни тиња била отстранета од дното и таму биле засадени [[Водни божури|водени божури]]. За да можело да се спречи измивање на западниот брег, тој бил заштитен со дрвени пилоти и геотекстил во должина од 86 метри.<ref name="Dnevnik2011-06-01"/> Покрај тоа, изградени биле две дрвени скали кои овозможувале пристап до водата.<ref name="LPM2011-08-24"/> На источната страна од ископаниот материјал бил формиран гребен и таму била засадена трска за филтрирање на водата.<ref name="Dnevnik2011-06-01" /> На јужната страна биле создадени два дрвени полуострови, исто така биле засадени барски растенија и алпинисти и се создало излив.<ref name="Juran2612" /> Била воспоставена делумна циркулација на вода.<ref name="LPM2011-08-24" /> Реновирањето било реализирано во согласност со Рамковната директива за води.<ref name="Juran2612" /> == Фауна == Во минатото, езерцето Тиволи било место за живеење на бројни домашни риби, како што се дунавски роуч, лињак, [[Платиче]], [[смуѓ]], костреш, до речни ракови, жаби како [[гаталинка]] и птиците како што се [[Ноќна чапја|ноќната чапја]], [[црвеноклуна блатна кокошка]] и [[мал воден бик]]. Екосистемот бил сериозно повреден од неколкуте реновирања и воведувањето на неавтохтони видови риби од страна на риболовните клубови, како и од поединечните посетители. Дополнително, била воведена [[црвеноушеста желка]] и други желки како домашни миленици, со што се истиснувала домашната [[блатна желка]]. По последното реновирање кое се одржало во 2011 година, езерцето повторно станало дом на не домашни, но и на домашни видови. Не домашните видови и аквариумските риби биле најчести и не сакани натпреварувачи на домашните. Меѓу домашните видови, езерцето било дом на лилјаци, патки и жаби.<ref name="Dnevnik2011-06-01"/><ref name="AZ435"/> == Културно значење == Езерцето било прикажано на разгледници уште од почетокот на 20 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.muzej-nz.si/slo/razglednice_16.html|title=Razglednice|publisher=Museum of Modern History|language=sl|trans-title=Postcards|accessdate=9 February 2012}}</ref> Во 1991 година, сликарот Жига Окорн и скулпторот [[Јиржи Кочица]] ги поставиле своите уметнички дела на бреговите на езерцето Тиволи, нагласувајќи го испреплетувањето на природата и цивилизацијата во сеопфатна културна рамка, па дури и ги одвеле посетителите на возење со брод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.facebook.com/pages/KUD-Sestava/249141114025?sk=info|title=KUD Sestava|work=Facebook|publisher=KUD Sestava|accessdate=10 February 2012}}</ref> Во средината на 1990-тите, езерцето било прикажано на картата тарок XV на словенечкиот Тарок.<ref name="ST1"/> Приказот бил заснован на студија предводена од етнологот [[Јанез Богатај]], а картата била нацртана од страна на сликарот и илустратор Матјаж Шмит, кој бил обучен во академија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slovenski-tarok.si/zgodovina.html|title=Zgodovina|work=Slovenski tarok [Slovene Tarock]|publisher=Eurotrade Commerce, d. o. o|language=sl|trans-title=History|accessdate=9 February 2012}}</ref> Во музиката, езерцето Тиволи било основа за баркаролот ''Тиволи Понд'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://akademija.s5.net/slike/adami%E8.htm|title=Muzikološki simpozij: Življenje in delo Emila Adamiča (1877–1936)|year=2003|language=sl|trans-title=Musicological Symposium: Life and Work of Emil Adamič (1877–1936)|accessdate=11 February 2012|archive-date=2012-07-07|archive-url=https://archive.today/20120707002220/http://akademija.s5.net/slike/adami%E8.htm|url-status=dead}}</ref> дел од [[Свита (музика)|свитата]] за гудачки оркестар „''Акварела на Љубљана“'' која била весело инспирирана, и напишана од Емил Адамич во 1925 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.dlib.si/stream/URN:NBN:SI:DOC-6O7ZW85I/804a46e3-c49c-4dd3-88cb-14ee9a858922/PDF|title=Koncertna poročila|work=Cerkveni glasbenik [Church Musician]|publisher=Cecilia's Society|year=1926|issue=3–4|volume=XLIX|page=44|language=sl|trans-title=Concert Reports}}</ref> Во ноември 1998 година била уредена како балет од кореографката [[Ксенија Хрибар]] и изведена во Салата на Љубљанската филхармонија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.sta.si/vest.php?s=s&id=375426|title=Druga slovenska baletna simfonija v ljubljanski Operi|date=24 November 1998|publisher=Slovenian Press Agency|language=sl|trans-title=The Second Slovenian Ballet Symphony in the Ljubljana Opera House}}{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во 1997 година, експерименталната музичка група САЕТА имала концерт покрај езерцето Тиволи. Свиреле музика на композиторот Винко Глобокар.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.sta.si/en/vest.php?s=s&id=1161444|title=Saeta v Bežigrajki 2 s koncertom slavi 30-letnico|date=22 May 2007|publisher=Slovenian Press Agency|language=sl|trans-title=Saeta Celebrates Its 30th Anniversary in the Bežigrad Gallery 2}}{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Поврзано == * [[Езерце Косезе]], друго езерце лоцирано во паркот == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.burger.si/QTVR/Ljubljana/43_Ljubljana_TivoliRibnik_1.html Тиволи - рибник] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241215230611/https://www.burger.si/QTVR/Ljubljana/43_Ljubljana_TivoliRibnik_1.html |date=2024-12-15 }} . [Тиволи Парк-езерцето] Виртуелна панорама на езерцето Тиволи (септември 2003 година). * [http://www.burger.si/Ljubljana/2007/33_Ljubljana.html Љубљански Тиволи: Тиволи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130131142037/http://www.burger.si/Ljubljana/2007/33_Ljubljana.html |date=2013-01-31 }}. Виртуелна панорама на библиотеката на отворено на запад од езерцето (2007). * [http://www.burger.si/Ljubljana/2007/61_Lj_TivoliIgrisce.html Љубљана.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304190520/http://www.burger.si/Ljubljana/2007/61_Lj_TivoliIgrisce.html |date=2016-03-04 }} [http://www.burger.si/Ljubljana/2007/61_Lj_TivoliIgrisce.html Игришче против Љубљанскем Тиволију] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304190520/http://www.burger.si/Ljubljana/2007/61_Lj_TivoliIgrisce.html |date=2016-03-04 }}. [Љубљана. Игралиште во паркот Тиволи]. Виртуелна панорама на игралиштето веднаш до исток од езерцето (декември 2008 година). * [http://www.burger.si/Ljubljana/2007/31_Ljubljana.html Тиволи.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304190804/http://www.burger.si/Ljubljana/2007/31_Ljubljana.html |date=2016-03-04 }} [http://www.burger.si/Ljubljana/2007/31_Ljubljana.html „Чолнарна“ - данска каварна.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304190804/http://www.burger.si/Ljubljana/2007/31_Ljubljana.html |date=2016-03-04 }} [Тиволи. „The Boathouse“ - Денес Кафе.] Виртуелна панорама на бродската куќа на западниот брег на езерцето (2007). [[Категорија:Езера во Словенија]] [[Категорија:Географија на Љубљана]] joc7ewoquwj774uerxzt118mzryldhe Уница (река) 0 1365908 5625578 5345105 2026-09-09T04:03:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625578 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Река}} [[Податотека:Unica_near_Haasberg.jpg|десно|мини|260x260пкс| Уника во близина на Хасберг]] '''Уница''' е река во [[Словенија]]. Таа започнува како подземно спојување на реките [[Пивка]] и [[Рак]] во Планинската јама. Ова е најголемото спојување на подземни реки во Европа. 300 метри понатаму, Уница излегува близу [[Планина (Постојна)]]. Таа тече кон север низ Планинското карстно поле (Планинско Поље) преку општините Постојна, Церкница и Логатец, каде повторно се враќа под земја. Потоа тече уште околу 10 километри подземно, излегувајќи 142 метри пониско на повеќе извори близу Врхника и формирајќи ја реката Љубљаница. == Надворешни врски == * [http://www.burger.si/Cerknica/PlaninskoPolje/uvod_eng.htm Планинско поле] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240303023445/https://www.burger.si/Cerknica/PlaninskoPolje/uvod_eng.htm |date=2024-03-03 }} * [http://www.geopedia.si/Geopedia_en.html#T1193_F5567:10114012_x442141.871_y81796.85149999999_s14_b4 Геопедија.си] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120620155109/http://www.geopedia.si/Geopedia_en.html#T1193_F5567:10114012_x442141.871_y81796.85149999999_s14_b4 |date=2012-06-20 }} * [http://www.dedi.si/dediscina/89-planinska-jama dedi.si слика: http://services.dedi.si/DEDIServer/res/media/image/1176/STRICT/100?1265369496] [[Категорија:Општина Церкница]] [[Категорија:Општина Постојна]] [[Категорија:Понорници]] [[Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците]] acqmfk6utgsbxkvijdj4bpq7yta5at8 Тим Матавж 0 1366116 5625472 5543608 2026-09-08T21:13:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625472 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Matavz PSV 2011.jpg|200px|мини|Тим Матавж во 2011 година]] '''Тим Матавж''' (роден на {{роден на|13|јануари|1989}} година) — словенечки професионален [[фудбал]]ер кој игра како [[Напад (фудбал)|напаѓач]] за [[НД Горица]].<ref>{{WorldFootball.net|tim-matavz}}</ref> == Клупска кариера == Фудбалската кариера Матавж ја започнал на 6-годишна возраст играјќи за [[ФК Биље|Биље]]. Во 2004 година се преселил во младинската екипа [[НД Горица|на Горица]]. Тој бил промовиран во нивниот сениорски тим во сезоната 2006-07 и одиграл вкупно 30 натпревари во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката прва лига]], постигнувајќи 11 гола во процесот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzs.si/tekmovanja/?action=igralecStat&id_igralca=40546|title=Tim Matavž – Nogometna zveza Slovenije|publisher=[[Football Association of Slovenia]]|language=sl|accessdate=20 June 2020}}</ref> На 30 август 2007 година, на 18-годишна возраст, тој потпишал петгодишен договор за [[ФК Гронинген|Гронинген]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.depers.nl/sport/97561/Matavz-voor-vijf-jaar-naar-Groningen.html|title=Sloveens talent Matavz naar FC Groningen|access-date=10 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120215215050/http://www.depers.nl/sport/97561/Matavz-voor-vijf-jaar-naar-Groningen.html|archive-date=15 February 2012|publisher=De Pers|language=nl}}</ref> На 26 септември 2007 година тој постигнал четири гола во еден натпревар во Холандскиот фудбалски куп,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://stara.nogomania.com/Default.asp?podrocje=2&novica=11636|title=Štirje goli Tima Matavža|last=Bohorič|first=Jure|date=26 September 2007|publisher=Nogomania|language=sl|accessdate=20 June 2020}}</ref> но подоцна се преселил во [[ФК Емен|Емен]] на замена и останал таму до јануари 2009 година. На 13 март 2009 година, Матавж го постигнал својот прв гол во [[Ередивиси|Ередивизија]] во победата од 2–0 над [[ФК Рода|Рода]]. Наскоро почнал да постигнува голови за Гронинген редовно во сите натпреварувања. На 24 февруари 2010 година, Матавж го продолжил договорот со клубот до 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fcgroningen.nl/home/nieuws/nieuwsbericht/artikel/matavz-langer-bij-fc-groningen/|title=Matavz langer bij FC Groningen|publisher=[[FC Groningen]]|language=nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929111820/http://www.fcgroningen.nl/home/nieuws/nieuwsbericht/artikel/matavz-langer-bij-fc-groningen/|archive-date=29 September 2011|accessdate=2 June 2011}}</ref> На 6 февруари 2011 година, во натпревар против [[ФК Вилем II|Вилем II]], Матавж го постигнал својот прв [[хет-трик]] во Ередивизија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Igralec/Tim-Matavz/Novica/Neverjetni-Matavz-tokrat-trikrat.aspx|title=Neverjetni Matavž tokrat trikrat|access-date=6 February 2011|publisher=Nogomania|language=sl|trans-title=Incredible Matavz scored three times}}</ref> На 2 февруари 2011 година, спортскиот директор на Гронинген, Ханс Нијланд, изјавил дека Матавж веќе ги договорил условите со [[ФК Наполи|Наполи]] и дека со нетрпение очекувал да им се приклучи. Сепак, тимот од Ередивизија [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]] исто така биле во преговори со Гронинген за негово купување пред затворањето на преодниот рок. На 31 август 2011 година, Матавж на крајот потпишал петгодишен договор со ПСВ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.delo.si/sport/nogomet/uradno-tim-matavz-se-seli-v-psv.html|title=Uradno: Tim Matavž se seli v PSV|last=Š. Ro.|date=31 August 2011|work=[[Delo (newspaper)|Delo]]|language=sl-si|accessdate=20 June 2020|archive-date=2024-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241227213652/https://www.delo.si/sport/nogomet/uradno-tim-matavz-se-seli-v-psv.html|url-status=dead}}</ref> На 29 јуни 2017 година, Матавж се вратил во Холандија, за да му се приклучи на [[ФК Витесе|Витесе]] на тригодишен договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kicker.de/matavz-wechselt-zu-vitesse-arnhem-700659/artikel|title=Matavz wechselt zu Vitesse Arnhem|date=29 June 2017|work=kicker Online|language=de|accessdate=29 June 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/6540/tim-matavz-tekent-bij-vitesse|title=Tim Matavž signs a three-year contract|date=29 June 2017|access-date=29 June 2017|publisher=[[SBV Vitesse]]}}</ref> На 19 јули 2020 година, Матавж се приклучил на [[ФК Ал Вахда|Ал Вахда]] на двегодишен договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/tim-matavz-z-nizozemske-v-dubaj/531201|title=Tim Matavž z Nizozemske v Dubaj|last=To. G.|date=20 July 2020|publisher=[[RTV Slovenija]]|language=sl|accessdate=20 July 2020}}</ref> == Меѓународна кариера == На 9 октомври 2010 година, Матавж постигнал [[хет-трик]] за [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]] во [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012|Квалификациите за европското првенство во фудбал 2012]] против [[Фудбалска репрезентација на Фарски Острови|Фарските Острови]].<ref>{{Наведени вести|url=https://siol.net/sportal/nogomet/tim-matavz-to-je-bil-super-vecer-video-217210|title=Tim Matavž: To je bil super večer (video)|last=Plestenjak|first=Rok|date=9 October 2010|access-date=20 June 2020|publisher=[[Siol]]|language=sl|trans-title=Tim Matavz: It was a great evening}}</ref> На 21-годишна возраст, тој станал најмладиот играч кој постигнал три гола за Словенија.<ref>{{Наведени вести|url=https://siol.net/sportal/nogomet/matavz-v-elitni-druzbi-najmlajsi-20532|title=Matavž v elitni družbi najmlajši|last=Viškovič|first=Rok|date=10 October 2010|access-date=20 June 2020|publisher=[[Siol]]|language=sl|trans-title=Matavz is the youngest in elite company}}</ref> Севкупно, Матавж играл во вкупно 39 натпревари за националниот тим, постигнувајќи 11 гола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/slov-recintlp.html|title=Appearances for Slovenia National Team|work=[[RSSSF]]|accessdate=17 December 2023}}</ref> == Личен живот == Матавж е роден во [[Шемпетер кај Горица|Шемпетер при Горица]], [[Социјалистичка Република Словенија|Словенија]] (тогаш дел од [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1042394178|title=Tim Matavž je več kot izkoristil ponujeno priložnost na tekmi proti Ferskim otokom|date=9 October 2010|work=[[Dnevnik (Slovenia)|Dnevnik]]|language=sl|accessdate=20 July 2020}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој е братучед на колегата фудбалер [[Етјен Великоња]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1042274662|title=Bratranca z golgeterskimi geni|last=Rožman|first=Andraž|date=16 June 2009|work=[[Dnevnik (Slovenia)|Dnevnik]]|language=sl|accessdate=20 June 2020|archive-date=2020-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623124039/https://www.dnevnik.si/1042274662|url-status=dead}}</ref> Во јуни 2014 година, Матавж се оженил со својата долгогодишна партнерка Полона Фаганељ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtvslo.si/svet-zabave/druzabno/foto-nogometas-tim-matavz-se-je-porocil-s-svojo-polono/339488|title=Foto: Nogometaš Tim Matavž se je poročil s svojo Polono|last=T. H.|date=15 June 2014|publisher=[[RTV Slovenija]]|language=sl|accessdate=20 July 2020}}</ref> Тој имал две ќерки, Тиа (родена 2012 година) и Ела (родена 2015 година) и еден син, Вал (роден 2017 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slovenskenovice.si/sport/timeout/kaksno-veselje-ocka-slovenski-nogometas-bo-zdaj-imel-mosko-druzbo|title=Kakšno veselje! Očka, slovenski nogometaš, bo zdaj imel moško družbo|last=M. T.|date=29 October 2017|work=slovenskenovice.si|language=sl-si|accessdate=20 July 2020}}</ref> Покрај словенечкиот, Матавж течно зборува и холандски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1042422980|title=Tim Matavž: Goli me niso spremenili|last=Okorn|first=Jože|date=9 February 2011|work=[[Dnevnik (Slovenia)|Dnevnik]]|language=sl|accessdate=20 July 2020|archive-date=2023-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810225141/https://www.dnevnik.si/1042422980|url-status=dead}}</ref> Во април 2024 година, неколку словенечки медиуми објавија дека Матавж бил обвинет за семејно насилство и дека судот наводно му изрекол забрана за контактирање со сопругата и децата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/bivsi-reprezentant-v-postopku-zaradi-druzinskega-nasilja/|title=Bivši reprezentant v postopku zaradi družinskega nasilja|date=25 April 2024|work=[[Sportklub]]|language=sl-SI|accessdate=16 June 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1043048507/Kronika/nogometas-tim-matavz-nasilen-nad-zeno|title=Nogometaš Tim Matavž nasilen do žene?|date=25 April 2024|work=[[Dnevnik (Slovenia)|Dnevnik]]|language=sl|accessdate=16 June 2024}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nogomania.com/Novica/Obtozbe-o-druzinskem-nasilju-in-prepoved-priblizevanja-Tim-Matavz-je-zasel-v-velike-tezave|title=Obtožbe o družinskem nasilju in prepoved približevanja? Tim Matavž je zašel v velike težave|date=25 April 2024|publisher=Nogomania|language=sl|accessdate=16 June 2024}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Tim Matavž}} * [https://www.nzs.si/tekmovanja/?action=igralecStat&id_igralca=40546 Тим Матавж] во [[Фудбалскиот сојуз на Словенија|NZS]] {{In lang|sl}}{{Nfteams|38168}} * {{Soccerway|tim-matavz/49899}} * {{WorldFootball.net|tim-matavz}} {{DEFAULTSORT:Матавж, Тим}} [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Омонија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бурсаспор]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аугсбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] nagz312wzbjbysansaw6sym2vus4gb8 Томаж Кавчич 0 1366240 5625515 5343979 2026-09-08T22:04:16Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625515 wikitext text/x-wiki '''Томаж Кавчич''' (роден на {{роден на|28|ноември|1953}} година) — словенечки фудбалски менаџер и поранешен играч кој играл во [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]]. Кавчич бил менаџер на [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Фудбалската репрезентација на Словенија]] помеѓу 2017 и 2018 година, а на [[Фудбалска репрезентација на Словенија до 21 година]] осум години помеѓу 2008 и 2014 година; и во периодот од 2016 до 2017 година бил помошник менаџер на репрезентативниот менаџер [[Сречко Катанец]].<ref name="slovenia2016">{{Наведени вести|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/katanec-v-litvo-z-novakovicem-a-brez-kirma/401068|title=Katanec v Litvo z Novakovićem, a brez Kirma|last=Toni Gruden|date=25 August 2016|access-date=13 October 2016|publisher=[[RTV Slovenija]]|language=Slovenian|trans-title=Katanec to Lithuania with Novakovic, but without Kirm}}</ref> Додека играл за [[ФК Горица|Горица]], тој го постигнал својот деби гол во [[Прва словенечка фудбалска лига]] на 38 години и 4 месеци, што сè уште е словенечки рекорд.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.rtvslo.si/sport/sportni-sos/novakovic-ob-prvencu-star-skoraj-37-kavcic-se-leto-vec/390407|title=Novaković ob prvencu star skoraj 37, Kavčič še leto več|last=Slavko Jerič|date=13 April 2016|access-date=13 October 2016|publisher=[[RTV Slovenija]]|language=Slovenian|trans-title=Novakovic scored his first goal aged 37, Kavcic even one year later}}</ref> == Менаџерска кариера == По завршувањето на својата играчка кариера, тој ја започнал својата прва тренерска работа како помошник менаџер на [[Милан Миклавич]] во [[ФК Горица|Горица]] во 1995 година, каде што работел до 1997 година и го добил своето прво искуство во словенечкиот врв.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zurnal24.si/sport/nogomet/kdo-bo-nasledil-srecka-katanca-301361|title=Iz Katančevih ust v ušesa NZS, novi selektor je ...|last=Ž. J.|date=4 December 2017|work=zurnal24.si|language=sl|accessdate=25 January 2021}}</ref> „Розите“ првпат биле крунисани за шампиони на Словенија во 1996 година, а една година подоцна му се приклучил на второлигашот [[ФК ИБ 1975 Љубљана|Чрнуче Фактор]]. По една кратка година тој се преселил низ градот во клубот [[ФК Свобода|Свобода]] и останал уште една година пред да го предводи аматерскиот тим МНЗ Љубљана на нивниот прв настап на УЕФА регионалниот куп во 1999 година. Истата година се вратил во Горица под водство на Миклавич и го презел младинскиот тим и за краток период дебитирал во Првата лига како тренер на сениорскиот тим. Кавчич ја започнал својата прва целосна сезона како тренер во Првата лига во неговиот градски клуб [[ФК Бела Краина|Бела Краина]], но по сезоната 2001–02 се вратил во пониските лиги со [[ФК Гросупље|Гросупље]]. По една кратка магија, неговата кариера навистина напреднала со две унапредувања за три години. Откако го поминал првиот дел од сезоната 2003-2004 во Првата дивизија со Љубљана, Кавчич се вратил во Бела Краина каде што се промовирале во 2004 година. Тимот се борел од испаѓање во 2004-05, но Кавчич презел нов предизвик по две години на чело. Повторно презел второлигаш, овој пат неговиот стар клуб Фактор, а овој пат малиот локален тим од брегот на реката Сава се промовирал во 2006 година. Тој не добил шанса да ја води својата стара екипа во Првата дивизија, но наместо тоа се вратил во Бела Краина во март 2007 година. Борејќи се за опстанок, Бела Краина станала првата екипа што го поразила [[ФК Домжале|Домжале]] (која подоцна ја освоила лигата) во текот на сезоната, откако ги победила со 1–0 во 28-то коло на натпреварот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.24ur.com/sport/slavje-koprcanov.html|title=Slavje Koprčanov|last=STA|date=15 April 2007|work=24ur.com|access-date=13 October 2016|language=sl}}</ref> Сепак, Бела Краина била исфрлена и го пропуштила плејофот за испаѓање за еден бод со тоа што нивниот привремен менаџер заминал за да го преземе [[ФК Иванчна Горица|Ливар]] за сезоната 2007-08, која завршила со испаѓање во нивниот прв и единствен настап во највисокото ниво. === Словениски национален тим под 21 година === Во февруари 2008 година, Кавчич ја презел репрезентацијата на Словенија до 21 година. Во 2012 година, Словенија до 21 година била блиску до квалификациите за своето прво УЕФА Европско првенство за играчи до 21 година<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Slovenska-Reprezentanca/Intervju/V-Sloveniji-smo-Copperfieldi.aspx|title=V Sloveniji smo Copperfieldi|last=Klemen Kos|date=19 January 2012|access-date=13 October 2016|publisher=Nogomania.com|language=Slovenian|trans-title=We are "Copperfields" in Slovenia}}</ref> бидејќи неговите играчи [[Кевин Кампл]], [[Лука Крајнц]], [[Харис Вучкиќ]], [[Роберт Бериќ]], [[Дејан Лазаревиќ]] и други ја победиле [[Фудбалска репрезентација на Шведска до 21 година|Шведска]] со резултат од 2–1 по Лазеревиќовиот погодок од пенал на стадионот [[Људски врт]], но не било доволно за пласман во плеј-офот бидејќи Швеѓаните го добиле својот последен натпревар против Украина.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.delo.si/sport/nogomet/u-21-slovenija-po-zmagi-nad-svedsko-se-upa-na-ep.html|title=U-21: Slovenija po zmagi nad Švedsko še upa na EP|last=Š. Ro.|date=6 September 2012|access-date=13 October 2016|publisher=Delo.si|language=Slovenian|trans-title=Slovenia still hoping for European Championship after win over Sweden|archive-date=2024-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211022509/https://www.delo.si/sport/nogomet/u-21-slovenija-po-zmagi-nad-svedsko-se-upa-na-ep.html|url-status=dead}}</ref> Кавчич го водел својот последен натпревар како менаџер на тимот до 21 година во мај 2014 година во победата од 5–0 против Андора.<ref name="chinajuly2014">{{Наведени вести|url=http://nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Slovenska-Reprezentanca/Novica/Kavcic-odhaja-na-Kitajsko.aspx|title=Kavčič odhaja na Kitajsko|last=Klemen Kos|date=22 July 2014|access-date=13 October 2016|publisher=Nogomania.com|language=Slovenian|trans-title=Kavcic is going to China}}</ref> === Репрезентацијата на Словенија === На 4 декември 2017 година, Кавчич бил назначен за нов менаџер на [[Фудбалска репрезентација на Словенија|словенечката репрезентација]], на местото на Катанец.<ref name="slomanager">{{Наведени вести|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/brez-presenecenja-tomaz-kavcic-novi-selektor/439559|title=Novi selektor Tomaž Kavčič si je cilje postavil kar sam|last=M. R.|date=4 December 2017|access-date=4 December 2017|publisher=[[RTV Slovenija]]|last2=T. O.|language=sl}}</ref> Кавчич претходно бил дел од техничкиот тим на Катанец во периодот од 2016 до 2017 година.<ref name="slovenia2016"/> По пет порази во седум натпревари, тој добил отказ на 17 октомври 2018 година, со што стана словенечки менаџер со најкраток стаж во историјата.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.rtvslo.si/sport/nogomet/kavcic-ni-vec-selektor-njegov-naslednik-se-ni-znan/469133|title=Kavčič ni več selektor, njegov naslednik še ni znan|last=T. J.|date=17 October 2018|access-date=17 October 2018|publisher=[[RTV Slovenija]]|language=sl}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Slovenska-Reprezentanca/Novica/Kavcic-zapusca-klop-slovenske-reprezentance.aspx|title=Kavčič zapušča klop slovenske reprezentance|last=Uredništvo|date=17 October 2018|access-date=17 October 2018|publisher=Nogomania|language=sl}}</ref> == Почести == === Менаџер === '''Фактор Јежица''' * Втора словенечка фудбалска лига: 2005–06 == Менаџерска статистика == {| class="wikitable" style="text-align: center" ! rowspan="2" |Тим ! rowspan="2" | Од ! rowspan="2" | На ! colspan="5" | Статистика ! rowspan="2" | Навод |- ! Натпревари ! Поведи ! Нерешени ! Загуби ! Победи % |- | align="left" | [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]] | align="left" | 4 декември 2017 година | align="left" | 17 октомври 2018 година{{WDL|7|1|1|5}} | <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eu-football.info/_manager.php?id=1497|title=Tomaž Kavčič – national football team manager|work=eu-football.info|accessdate=25 January 2021}}</ref> |} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.nzs.si/tekmovanja/default.asp?action=igralecstat&id_igralca=22 Томаж Кавчич] во Фудбалскиот сојуз на Словенија (НЗС) {{In lang|sl}} * {{WorldFootball.net}} {{DEFAULTSORT:Кавчич, Томаж}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1953 година]] [[Категорија:Словенечки фудбалски тренери]] [[Категорија:Словенечки фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Горица]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Свобода Љубљана]] aa06kdr8hxrdytd5c7jnxwpj4ojz72f Супертежок елемент 0 1366635 5625359 5539569 2026-09-08T15:41:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625359 wikitext text/x-wiki '''Супертешки елементи''', познати и како '''задактиноидни елементи''', '''задактиноиди''' — [[Хемиски елемент|хемиски елементи]] со [[атомски број]] поголем од 104. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://seaborg.llnl.gov/research/superheavy-element-discovery|title=Superheavy Element Discovery {{!}} Glenn T. Seaborg Institute|work=seaborg.llnl.gov|language=en|accessdate=2024-09-02}}</ref> Наттешките елементи се оние надвор од [[Актиноиди|актиноидите]] во периодниот систем; последниот актинид е [[лоренциум]] (атомски број 103). По дефиниција, супертешките елементи се исто така задураниумски елементи, т.е. имаат атомски број поголем од оној на [[Ураниум|ураниумот]] (92). Во зависност од дефиницијата за [[Група 3 на периодниот систем|групата 3]] усвоена од авторите, може да се вклучи и лоренциум за да се заврши серијата 6d.<ref name=Neve>{{cite journal |last1=Neve |first1=Francesco |date=2022 |title=Chemistry of superheavy transition metals |url= |journal=Journal of Coordination Chemistry |volume=75 |issue=17–18 |pages=2287–2307 |doi=10.1080/00958972.2022.2084394 |s2cid=254097024 }}</ref><ref name=Mingos>{{cite book |last=Mingos |first=Michael |author-link=Michael Mingos |date=1998 |title=Essential Trends in Inorganic Chemistry |url=https://archive.org/details/essentialtrendsi0000ming|location= |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/essentialtrendsi0000ming/page/n398 387] |isbn=978-0-19-850109-1}}<!--uses "transactinide" rather than "superheavy--></ref><ref>{{cite web |url=https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005134013/https://science.osti.gov/-/media/np/nsac/pdf/202310/October-4-LRP-Report.pdf |archive-date=2023-10-05 |title=A New Era of Discovery: the 2023 Long Range Plan for Nuclear Science |publisher=U.S. Department of Energy |date=October 2023 |via=OSTI |access-date=20 October 2023 |quote=Superheavy elements (''Z'' > 102) are teetering at the limits of mass and charge.}}</ref><ref>{{cite arXiv|last=Kragh|first=Helge|author-link=|date=2017|title=The search for superheavy elements: Historical and philosophical perspectives|eprint=1708.04064|class=physics.hist-ph}}</ref> Глен Т. Сиборг прв го предложил концептот на актиноид, што довело до прифаќање на [[Актиноиди|серијата актиноиди]]. Тој, исто така, предложил задактинидна серија која се движи од елементот 104 до 121 и серија суперактиноиди што приближно опфаќа елементи од 122 до 153 (иако поновата работа сугерира дека крајот на серијата суперактиноиди ќе се појави на елементот 157 наместо тоа). Во негова чест бил именуван еден од овој тип, [[сиборгиум]]. <ref>[http://www.iupac.org/reports/provisional/abstract04/connelly_310804.html IUPAC Provisional Recommendations for the Nomenclature of Inorganic Chemistry (2004)](online draft of an updated version of the "''Red Book''" IR 3-6) {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080219122415/http://www.iupac.org/reports/provisional/abstract04/connelly_310804.html |date=2008-02-19 }}</ref> <ref name="transactinides">{{Наведена книга|title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements|publisher=Springer|year=2006|isbn=978-1-4020-3555-5|editor-last=Morss|editor-first=Lester R.|edition=3rd|location=Dordrecht, The Netherlands|editor-last2=Edelstein|editor-first2=Norman M.|editor-last3=Fuger|editor-first3=Jean}}</ref> Супертешките се [[Радиоактивност|радиоактивни]] и се добиваат единствено вештачки во лаборатории. Никогаш не е произведен макроскопски примерок од кој било од овие елементи. Супертешките се сите именувани по физичари и хемичари или важни места вклучени во синтезата на елементите. [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија|Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија]] дефинира дека постои елемент ако неговиот животен век е подолг од 10{{Гинд|−14}} [[Секунда|секунди]], што е времето потребно за атомот да формира електронски облак. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kernchemie.de/Transactinides/Transactinide-2/transactinide-2.html|title=Kernchemie|work=www.kernchemie.de}}</ref> Познатите супертешки делови се дел од сериите 6d и 7p во периодниот систем. Освен за [[радерфордиум]] и [[дубниум]] (и лоренциум доколку е вклучен), сите познати изотопи на супертешки имаат [[Период на полураспад|полураспад]] од минути или помалку. Контроверзноста за именување на елементите вклучувала елементи [[Нобелиум|102]] – [[Мајтнериум|109]]. Некои од овие елементи на тој начин користеле систематски имиња многу години откако нивното откритие било потврдено. (Обично систематските имиња се заменуваат со трајни имиња предложени од откривачите релативно брзо по потврдувањето на откритието.) == Вовед == === Синтеза на супертешки јадра === [[Податотека:Deuterium-tritium_fusion.svg|алт=A graphic depiction of a nuclear fusion reaction|лево|мини| Графички приказ на реакција на [[јадрено соединување]]. Две јадра се спојуваат во едно, испуштајќи [[неутрон]]. Реакциите што создаале нови елементи до овој момент биле слични, со единствената можна разлика што понекогаш биле ослободени неколку единечни неутрони, или воопшто немало такви.]] Претешкото {{Efn|Во [[јадрена физика|јадрената физика]], елементот се нарекува [[тежок елемент|тежок]] доколку неговиот атомски број е висок; [[олово]]то (елемент&nbsp;82) е еден пример за таков тежок елемент. Терминот „супертешки елементи“ обично се однесува на елементи со атомски број поголем од [[Лоренциум|103]] (иако има и други дефиниции, како што е атомскиот број поголем од [[фермиум|100]]<ref>{{Cite web|url=https://www.chemistryworld.com/news/explainer-superheavy-elements/1010345.article|title=Explainer: superheavy elements|last=Krämer|first=K.|date=2016|website=[[Chemistry World]]|language=en|access-date=2020-03-15}}</ref> или [[копернициум|112]];<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911081623/https://pls.llnl.gov/research-and-development/nuclear-science/project-highlights/livermorium/elements-113-and-115|url=https://pls.llnl.gov/research-and-development/nuclear-science/project-highlights/livermorium/elements-113-and-115|title=Discovery of Elements 113 and 115|publisher=[[Lawrence Livermore National Laboratory]]|archive-date=2015-09-11|access-date=2020-03-15}}</ref> понекогаш, терминот е претставен како еквивалент на терминот „задактиниод“, што става горна граница пред почетокот на хипотетичката суперактиниодна серија).<ref>{{cite encyclopedia|last1=Eliav|first1=E.|title=Electronic Structure of the Transactinide Atoms|date=2018|encyclopedia=Encyclopedia of Inorganic and Bioinorganic Chemistry|pages=1–16|editor-last=Scott|editor-first=R. A.|publisher=[[John Wiley & Sons]]|language=en|doi=10.1002/9781119951438.eibc2632|isbn=978-1-119-95143-8|last2=Kaldor|first2=U.|last3=Borschevsky|first3=A.| s2cid=127060181 }}</ref> Термините „тешки изотопи“ (на даден елемент) и „тешки јадра“ ​​значат она што може да се разбере во заедничкиот јазик - изотопи со голема маса (за даден елемент) и јадра со голема маса, соодветно.}} [[атомско јадро]] се создава во јадрена реакција која комбинира две други јадра со нееднаква големина {{Efn|Во 2009 година, тим на Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) предводен од Оганесјан ги објавиле резултатите од нивниот обид да создадат хасиум во симетрична<sup>136</sup>Xe&nbsp;+&nbsp;<sup>136</sup>Xe реакција. Тие не успеале да набљудуваат ниту еден атом во таква реакција, ставајќи ја горната граница на пресекот, мерката за веројатност за јадрената реакција, како 2.5&nbsp;[[Барн|pb]].<ref>{{Cite journal|last1=Oganessian|first1=Yu. Ts.|author-link=Yuri Oganessian|last2=Dmitriev|first2=S. N.|last3=Yeremin|first3=A. V.|last4=Aksenov|first4=N. V.|last5=Bozhikov|first5=G. A.|last6=Chepigin|first6=V. I.|last7=Chelnokov|first7=M. L.|last8=Lebedev|first8=V. Ya.|last9=Malyshev|first9=O. N.|last10=Petrushkin|first10=O. V.|last11=Shishkin|first11=S. V.|display-authors=3|date=2009|title=Attempt to produce the isotopes of element 108 in the fusion reaction <sup>136</sup>Xe + <sup>136</sup>Xe |journal=[[Physical Review C]]|language=en|volume=79|issue=2|page=024608|doi=10.1103/PhysRevC.79.024608|issn=0556-2813}}</ref> За споредба, реакцијата што резултирала со откривање на хасиум, <sup>208</sup>Pb + <sup>58</sup>Fe, имала пресек на~20&nbsp;pb (поконкретно, 19{{su|p=+19|b=-11}}&nbsp;pb), како што проценуваат откривачите.<ref name="84Mu01">{{cite journal|last1=Münzenberg|first1=G.|author-link=Gottfried Münzenberg|last2=Armbruster|first2=P.|author-link2=Peter Armbruster|last3=Folger|first3=H.|last4=Heßberger|first4=F. P.|last5=Hofmann|first5=S.|last6=Keller|first6=J.|last7=Poppensieker|first7=K.|last8=Reisdorf|first8=W.|last9=Schmidt|first9=K.-H.|display-authors=3|date=1984|title=The identification of element 108|url=http://www.gsi-heavy-ion-researchcenter.org/forschung/kp/kp2/ship/108-discovery.pdf|journal=Zeitschrift für Physik A|volume=317|issue=2|pages=235–236|bibcode=1984ZPhyA.317..235M|doi=10.1007/BF01421260|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607124040/http://www.gsi-heavy-ion-researchcenter.org/forschung/kp/kp2/ship/108-discovery.pdf|archive-date=7 June 2015|access-date=20 October 2012|first10=H.-J.|last10=Schött|first11=M. E.|last11=Leino|first12=R.|last12=Hingmann| s2cid=123288075 }}</ref>}} во едно; колку понееднакви се двете јадра во однос на [[Маса (физика)|масата]], толку е поголема можноста двете да реагираат. <ref name="Bloomberg">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-28/making-new-elements-doesn-t-pay-just-ask-this-berkeley-scientist|title=Making New Elements Doesn't Pay. Just Ask This Berkeley Scientist|last=Subramanian|first=S.|date=28 August 2019|work=[[Bloomberg Businessweek]]|access-date=2020-01-18|author-link=Samanth Subramanian}}</ref> Материјалот направен од потешките јадра се прави цел, која потоа е бомбардирана од снопот на полесни јадра. Две јадра можат да се [[Јадрено соединување|спојат]] во едно само доколку се приближат доволно блиску едно до друго; нормално, јадрата (сите позитивно наелектризирани) се одбиваат меѓусебно поради [[Кулонов закон|електростатско одбивање]]. [[Силно заемодејство|Силното заемнодејство]] може да ја надмине оваа одбивност, но само на многу кратко растојание од јадрото; јадрата на зракот на тој начин се многу [[Забрзувач на честички|забрзани]] со цел таквото одбивање да биде незначително во споредба со брзината на јадрото на зракот. <ref name="n+1">{{Наведена мрежна страница|url=https://nplus1.ru/material/2019/03/25/120-element|title=Сверхтяжелые шаги в неизвестное|last=Ivanov|first=D.|date=2019|work=nplus1.ru|language=ru|trans-title=Superheavy steps into the unknown|accessdate=2020-02-02}}</ref> Енергијата што се применува на јадрата на зракот за да ги забрза може да предизвика тие да достигнат брзина до една десетина од [[Брзина на светлината|брзината на светлината]]. Меѓутоа, доколку се примени премногу енергија, јадрото на зракот може да се распадне.<ref name="n+1"/> Самото приближување не е доволно за две јадра да се спојат: кога две јадра се приближуваат едно до друго, тие обично остануваат заедно околу 10{{Гинд|−20}}&nbsp;секунди и потоа се разделуваат (не мора да бидат во истиот состав како пред реакцијата) наместо да формираат едно јадро. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/something-new-and-superheavy-at-the-periodic-table-26286|title=Something new and superheavy at the periodic table|last=Hinde|first=D.|date=2017|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|language=en|accessdate=2020-01-30}}</ref> Ова се случува затоа што при обидот за формирање на едно јадро, електростатското одбивање го раскинува јадрото што се формира. Секој пар на цел и зрак се карактеризира со неговиот пресек - веројатноста дека ќе дојде до јадрено соединување доколку две јадра се приближат едно кон друго изразено во однос на попречната област што треба да ја погоди упадната честичка за да дојде до соединувањето. {{Efn|Количината на енергија што се применува на честичката на зракот за да се забрза, исто така може да влијае на вредноста на пресекот. На пример, во {{nuclide|силициум|28}} + {{Physics particle|n|TL=1|BL=0}} → {{nuclide|алуминиум|28}} + {{Physics particle|p|TL=1|BL=1}} реакција, пресекот непречено се менува од 370&nbsp;mb при 12,3 MeV до 160&nbsp;mb при 18,3 MeV, со широк врв на 13,5&nbsp;MeV со максимална вредност од 380&nbsp;mb.<ref>{{Cite journal |last1=Kern |first1=B. D. |last2=Thompson |first2=W. E. |last3=Ferguson |first3=J. M. |date=1959 |title=Cross sections for some (n, p) and (n, α) reactions |journal=Nuclear Physics |language=en |volume=10 |pages=226–234 |doi=10.1016/0029-5582(59)90211-1|bibcode=1959NucPh..10..226K }}</ref>}} Оваа соединување може да настане како резултат на квантниот ефект во кој јадрата можат да [[Тунелски ефект|тунелираат]] преку електростатско одбивање. Доколку двете јадра можат да останат блиску покрај таа фаза, повеќекратните јадрени заемни дејства резултираат со прераспределба на енергијата и енергетска рамнотежа. {{external media|width=230px|float=left|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=YovAFlzFtzg Visualization] of unsuccessful nuclear fusion, based on calculations from the [[Australian National University]]<ref>{{Cite journal|last1=Wakhle|first1=A.|last2=Simenel|first2=C.|last3=Hinde|first3=D. J.|display-authors=3|last4=Dasgupta|first4=M.|last5=Evers|first5=M.|last6=Luong|first6=D. H.|last7=du Rietz|first7=R.|date=2015|editor-last=Simenel|editor-first=C.|editor2-last=Gomes|editor2-first=P. R. S.|editor3-last=Hinde|editor3-first=D. J.|display-editors=3|editor4-last=Madhavan|editor4-first=N.|editor5-last=Navin|editor5-first=A.|editor6-last=Rehm|editor6-first=K. E.|title=Comparing Experimental and Theoretical Quasifission Mass Angle Distributions|journal=[[European Physical Journal WOC|European Physical Journal Web of Conferences]]|volume=86|page=00061|doi=10.1051/epjconf/20158600061| bibcode=2015EPJWC..8600061W |issn=2100-014X|doi-access=free|hdl=1885/148847|hdl-access=free}}</ref>}} Добиеното спојување претставува [[возбудена состојба]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oregonstate.edu/instruct/ch374/ch418518/Chapter%2010%20NUCLEAR%20REACTIONS.pdf|title=Nuclear Reactions|pages=7–8|accessdate=2020-01-27|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130010133/http://oregonstate.edu/instruct/ch374/ch418518/Chapter%2010%20NUCLEAR%20REACTIONS.pdf|url-status=dead}} Published as {{Наведена книга|title=Modern Nuclear Chemistry|last=Loveland|first=W. D.|last2=Morrissey|first2=D. J.|last3=Seaborg|first3=G. T.|date=2005|publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]]|isbn=978-0-471-76862-3|pages=249–297|language=en|chapter=Nuclear Reactions|doi=10.1002/0471768626.ch10|author-link3=Glenn T. Seaborg}}</ref> - наречена [[Јадрена реакција|сложено јадро]] - и затоа е многу нестабилно. За да се постигне постабилна состојба, привременото спојување може да се [[Јадрено цепење|расцепи]] без да се формира постабилно јадро. <ref name="CzechNuclear">{{Наведено списание|last=Krása|first=A.|date=2010|title=Neutron Sources for ADS|url=http://ojs.ujf.cas.cz/~krasa/ZNTT/SpallationReactions-text.pdf|journal=Faculty of Nuclear Sciences and Physical Engineering|publisher=[[Czech Technical University in Prague]]|pages=4–8|via=Wayback Machine|access-date=2025-03-04|archive-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918062244/http://ojs.ujf.cas.cz/~krasa/ZNTT/SpallationReactions-text.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> Алтернативно, сложеното јадро може да исфрли неколку [[Неутрон|неутрони]], кои би ја однеле енергијата на возбудувањето; доколку второто не е доволно за исфрлање на неутрони, спојувањето би создало [[Гама-зрачење|гама-зрак]]. Ова се случува околу 10{{Гинд|−16}}&nbsp;секунди по првичниот јадрен судир и резултира со создавање на постабилно јадро. Дефиницијата на Заедничката работна група на МСЧПХ и МСЧПФ вели дека [[Хемиски елемент|хемискиот елемент]] може да се препознае како откриен само доколку неговото јадро не се [[Радиоактивност|распадне]] во рок од 10{{Гинд|−14}} секунди. Оваа вредност била избрана како проценка за тоа колку време му е потребно на јадрото да стекне [[Електрон|електрони]] и на тој начин да ги прикаже неговите хемиски својства.<ref>{{Наведено списание|last=Wapstra|first=A. H.|author-link=Aaldert Wapstra|date=1991|title=Criteria that must be satisfied for the discovery of a new chemical element to be recognized|url=http://publications.iupac.org/pac/pdf/1991/pdf/6306x0879.pdf|journal=[[Pure and Applied Chemistry]]|volume=63|issue=6|page=883|doi=10.1351/pac199163060879|issn=1365-3075}}</ref> {{Efn|Оваа бројка, исто така, ја означува општоприфатената горна граница за животниот век на сложеното јадро.<ref name=BerkeleyNoSF>{{Cite journal|last1=Hyde|first1=E. K.|last2=Hoffman|first2=D. C.|author-link2=Darleane C. Hoffman|last3=Keller|first3=O. L.|date=1987|title=A History and Analysis of the Discovery of Elements 104 and 105|journal=Radiochimica Acta|volume=42|issue=2|doi=10.1524/ract.1987.42.2.57|issn=2193-3405|pages=67–68| s2cid=99193729 |url=http://www.escholarship.org/uc/item/05x8w9h7}}</ref>}} === Распаѓање и откривање === Зракот поминува низ целта и стигнува до следната комора, сепараторот; доколку се произведе ново јадро, тоа се носи со овој зрак.<ref name="SHEhowvideo">{{Cite web|url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-make-superheavy-elements-and-finish-the-periodic-table-video/|title=How to Make Superheavy Elements and Finish the Periodic Table [Video]|author=Chemistry World|date=2016|website=[[Scientific American]]|language=en|access-date=2020-01-27|author-link=Chemistry World}}</ref> Во сепараторот, новопроизведеното јадро е одвоено од другите нуклиди (оној на оригиналниот зрак и сите други продукти на реакцијата){{Efn|Ова раздвојување се заснова на тоа што добиените јадра се движат покрај целта побавно отколку јадрата на нереагираните зраци. Сепараторот содржи електрични и магнетни полиња чии ефекти врз подвижната честичка се поништуваат за одредена брзина на честичка.{{sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000|p=334}} Таквото раздвојување може да биде потпомогнато и со мерење на време на летот и мерење на енергијата на повратен удар; комбинација од двете може да овозможи да се процени масата на јадрото.{{sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000|p=335}} и се пренесува во детектор со површинска бариера, кој го запира јадрото. Означена е точната местоположба на претстојното влијание врз детекторот; означени се и неговата енергија и времето на пристигнување. Преносот трае околу 10{{sup|−6}} секунди; за да биде откриено, јадрото мора да преживее толку долго. Јадрото повторно се забележува откако ќе се регистрира неговото распаѓање и се мерат местоположбата, енергијата и времето на распаѓање.<ref name="SHEhowvideo" /> Стабилноста на јадрото е обезбедена од силното заемно дејство. Сепак, неговиот опсег е многу краток; како што јадрата стануваат поголеми, неговото влијание врз најоддалечените нуклеони (протони и неутрони) слабее. Во исто време, јадрото е растргнато со електростатско одбивање помеѓу протоните, а неговиот опсег не е ограничен.{{sfn|Beiser|2003|p=432}} Вкупната врзувачка енергија обезбедено од големото заемно дејство се зголемува линеарно со бројот на нуклеоните, додека електростатското одбивање се зголемува со квадратот на атомскиот број, односно вториот расте побрзо и станува сè поважен за тешките и супертешките јадра.<ref name="BrusselsAlpha">{{Cite web |url=http://metronu.ulb.ac.be/npauly/Pauly/physnu/chapter_5.pdf|title=Alpha decay|last=Pauli|first=N.|date=2019|work=Introductory Nuclear, Atomic and Molecular Physics (Nuclear Physics Part)|publisher=[[Université libre de Bruxelles]]|access-date=2020-02-16}}</ref><ref name="BrusselsSF">{{Cite web|url=http://metronu.ulb.ac.be/npauly/Pauly/physnu/chapter_8.pdf|title=Nuclear fission|last=Pauli|first=N.|date=2019|work=Introductory Nuclear, Atomic and Molecular Physics (Nuclear Physics Part)|publisher=[[Université libre de Bruxelles]]|access-date=2020-02-16}}</ref> Така, супертешките јадра се теоретски предвидени<ref>{{Cite journal|last1=Staszczak|first1=A.|last2=Baran|first2=A.|last3=Nazarewicz|first3=W.|date=2013|title=Spontaneous fission modes and lifetimes of superheavy elements in the nuclear density functional theory|journal=Physical Review C |volume=87|issue=2|pages=024320–1|doi=10.1103/physrevc.87.024320| arxiv=1208.1215 | bibcode=2013PhRvC..87b4320S |issn=0556-2813|doi-access=free}}</ref> и досега е забележано{{sfn|Audi et al.|2017|pp=030001-129–030001-138}} дека претежно се распаѓаат преку начини на распаѓање кои се предизвикани од таквото одбивање: алфа-распад и спонтано цепење.{{efn|Не сите начини на распаѓање се предизвикани од електростатско одбивање. На пример, [[бета-распад|бета-распаѓањето]] е предизвикано од слабото заемно дејство.{{sfn|Beiser|2003|p=439}}}} Речиси сите алфа емитери имаат над 210 нуклеони,{{sfn|Beiser|2003|p=433}} и најлесниот нуклид кој примарно е подложен на спонтано цепење има 238.{{sfn|Audi et al.|2017|p=030001-125}} Во двата режима на распаѓање, јадрата се спречени да се распаѓаат со соодветните енергетски бариери за секој режим, но тие можат да бидат тунелирани.<ref name="BrusselsAlpha" /><ref name="BrusselsSF" /> [[File:Apparatus for creation of superheavy elements en.svg|alt=Модел на апарат за создавање на супертешки елементи, заснован на сепараторот за повратен гас исполнет со Дубна поставен во Флеровата Лабораторија за јадрени реакции (ФЛЈР). Траекторијата во детекторот и апаратот за фокусирање на зракот се менува поради диполен магнет во првиот и четириполен магнет во вториот.<ref name="Aksenov">{{Cite journal|last1=Aksenov|first1=N. V.|last2=Steinegger|first2=P.|last3=Abdullin|first3=F. Sh.|last4=Albin|first4=Yury V.|last5=Bozhikov|first5=Gospodin A.|last6=Chepigin|first6=Viktor I.|last7=Eichler|first7=Robert|last8=Lebedev|first8=Vyacheslav Ya.|last9=Madumarov|first9=Alexander Sh.|last10=Malyshev|first10=Oleg N.|last11=Petrushkin|first11=Oleg V.|display-authors=3|date=2017|title=On the volatility of nihonium (Nh, Z = 113)|journal=The European Physical Journal A|language=en|volume=53|issue=7|page=158|doi=10.1140/epja/i2017-12348-8| bibcode=2017EPJA...53..158A | s2cid=125849923 |issn=1434-6001}}</ref>]] Алфа честичките најчесто се произведуваат во радиоактивни распаѓања бидејќи масата на алфа честичка по нуклеон е доволно мала за да остави малку енергија за алфа честичката да се употреби како кинетичка енергија за да го напушти јадрото. {{Sfn|Beiser|2003}} Спонтаното цепење е предизвикано од електростатско одбивање што го раскинува јадрото и создава различни јадра во различни случаи на идентични јадра. Како што се зголемува атомскиот број, спонтаното цепење брзо станува поважно: делумниот полураспад на спонтаното цепење се намалува за 23&nbsp;редови на големина од [[ураниум]] (елемент&nbsp;92) до [[нобелиум]] (елемент&nbsp;102), <ref name="Oganessian12">{{Наведено списание|last=Oganessian|first=Yu.|date=2012|title=Nuclei in the "Island of Stability" of Superheavy Elements|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=337|issue=1|pages=012005-1–012005-6|bibcode=2012JPhCS.337a2005O|doi=10.1088/1742-6596/337/1/012005|issn=1742-6596|doi-access=free}}</ref> и до 30&nbsp;редови на големина од [[ториум]] (елемент&nbsp;90) до [[фермиум]] (елемент&nbsp;100). Така, претходниот „модел на течни капки“ сугерирал дека спонтаното цепење ќе се случи скоро веднаш поради исчезнувањето на бариерата за цепење за јадра со околу 280&nbsp;нуклеони. <ref name="Oganessian04">{{Наведено списание|last=Oganessian|first=Yu. Ts.|date=2004|title=Superheavy elements|url=https://physicsworld.com/a/superheavy-elements/|journal=[[Physics World]]|volume=17|issue=7|pages=25–29|doi=10.1088/2058-7058/17/7/31|access-date=2020-02-16}}</ref> Подоцнежниот [[јадрен слоест модел]] сугерира дека јадрата со околу 300&nbsp;нуклеоните би формирале [[Остров на стабилноста|остров на стабилност]] во кој јадрата ќе бидат поотпорни на спонтаното цепење и првенствено ќе претрпат алфа распаѓање со подолг полураспад. Последователните откритија сугерирале дека предвидениот остров може да биде подалеку од првично предвиденото; тие, исто така, покажале дека јадрата меѓу долговечните актиноиди и предвидениот остров се деформирани и добиваат дополнителна стабилност од ефектите на обвивката. <ref>{{Наведено списание|last=Schädel|first=M.|date=2015|title=Chemistry of the superheavy elements|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|language=en|volume=373|issue=2037|page=20140191|bibcode=2015RSPTA.37340191S|doi=10.1098/rsta.2014.0191|issn=1364-503X|pmid=25666065|doi-access=free}}</ref> Експериментите на полесни супертешки јадра, како и оние поблиску до очекуваниот остров, покажале поголема стабилност од претходно очекуваната против спонтаното цепење, покажувајќи ја важноста на ефектите на обвивката врз јадрата. {{Efn|Веќе станало познато во 1960-тите дека основните состојби на јадрата се разликуваат по енергија и форма, како и дека одредени волшебни броеви на нуклеони одговараат на поголема стабилност на јадрото. Сепак, се претпоставувало дека нема јадрена структура во супертешките јадра бидејќи тие се премногу деформирани за да формираат една..<ref name="Oganessian12" />}} Алфа-распадите се регистрирани од емитираните алфа честички, а распадните производи лесно се одредуваат пред вистинското распаѓање; доколку таквото распаѓање или низа последователни распаѓања произведе познато јадро, оригиналниот производ на реакцијата може лесно да се одреди. {{Efn|Бидејќи масата на јадрото не се мери директно, туку се пресметува од онаа на друго јадро, таквото мерење се нарекува индиректно. Можни се и директни мерења, но во најголем дел тие останале недостапни за супертешки јадра.<ref>{{Cite journal|last1=Oganessian|first1=Yu. Ts.|last2=Rykaczewski|first2=K. P.|date=2015|title=A beachhead on the island of stability|journal=[[Physics Today]]|volume=68|issue=8|pages=32–38|doi=10.1063/PT.3.2880| bibcode=2015PhT....68h..32O |osti=1337838|s2cid=119531411 |issn=0031-9228|doi-access=free}}</ref> Првото директно мерење на масата на супертешко јадро било објавено во 2018 година во Националната лабораторија Лоренс Беркли (НЛЛБ).<ref>{{Cite journal|last=Grant |first=A.|date=2018|title=Weighing the heaviest elements|journal=Physics Today|language=EN|doi=10.1063/PT.6.1.20181113a| s2cid=239775403 }}</ref> Масата беше одредена од местоположбата на јадрото по преносот (местоположбата помага да се одреди нејзината траекторија, која е поврзана со односот маса-полнење на јадрото, бидејќи преносот бил извршен во присуство на магнет).<ref name="C&EN">{{Cite web|url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/IYPT-Exploring-the-superheavy-elements-at-the-end-of-the-periodic-table/97/i21|title=Exploring the superheavy elements at the end of the periodic table|last=Howes|first=L.|date=2019|website=[[Chemical & Engineering News]]|language=en|access-date=2020-01-27}}</ref>}} (Дека сите распаѓања во ланецот на распаѓање навистина биле поврзани едни со други, се утврдува од местоположбата на овие распаѓања, кои мора да бидат на истото место.) Познатото јадро може да се препознае по специфичните карактеристики на распаѓањето што го претрпува, како што е енергијата на распаѓање (или поконкретно, [[Кинетичка енергија|кинетичката енергија]] на емитираната честичка). {{Efn|Доколку распаѓањето се случило во вакуум, тогаш бидејќи вкупниот импулс на изолиран систем пред и по распаѓањето мора да се зачува, јадрото-ќерка исто така би добило мала брзина. Односот на двете брзини, и соодветно на односот на кинетичките енергии, би бил обратен на односот на двете маси. Енергијата на распаѓање е еднаква на збирот на познатата кинетичка енергија на алфа честичката и онаа на јадрото ќерка.{{sfn|Beiser|2003|p=433}} Пресметките важат и за експеримент, но разликата е во тоа што јадрото не се движи по распаѓањето бидејќи е врзано за детекторот.}} Спонтаното цепење, сепак, произведува различни јадра како производи, така што оригиналниот нуклид не може да се одреди од неговите ќерки. Според тоа, информациите достапни за физичарите кои имаат за цел да вештачки да создадат супертежок елемент се информациите собрани во детекторите: местоположбата, енергија и времето на пристигнување на честичката до детекторот и оние на неговото распаѓање. Физичарите ги анализираат овие податоци и се обидуваат да заклучат дека тие навистина биле предизвикани од нов елемент и дека не можел да биде предизвикан од различен нуклид од оној што се тврди. Честопати, обезбедените податоци се недоволни за заклучок дека дефинитивно е создаден нов елемент и нема друго објаснување за набљудуваните ефекти; биле направени грешки при толкувањето на податоците. {{Efn|На пример, елементот 102 бил погрешно идентификуван во 1957 година на Нобеловиот институт за физика во [[Стокхолм]], [[Шведска]].<ref name=RSC>{{Cite web|url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/102/nobelium|title=Nobelium - Element information, properties and uses {{!}} Periodic Table|website=[[Royal Society of Chemistry]]|access-date=2020-03-01}}</ref> Немало претходни дефинитивни тврдења за создавање на овој елемент, а на елементот му било доделено име од неговите шведски, американски и британски откривачи, ''nobelium''. Подоцна се покажало дека идентификацијата била неточна.{{sfn|Kragh|2018|pp=38–39}} Следната година, РЛ не можел да ги репродуцира шведските резултати и наместо тоа ја објавил нивната синтеза на елементот; тоа тврдење подоцна било отфрлено.{{sfn|Kragh|2018|pp=38–39}} Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) инсистирал на тоа дека тие се првите што го создале елементот и предложиле свое име за новиот елемент, ''joliotium'';{{sfn|Kragh|2018|p=40}} Советското име исто така не било прифатено (ЗИЈИ подоцна се осврнал на именувањето на елементот 102 како„избрзано“).<ref name="1993 responses">{{Cite journal|year=1993|title=Responses on the report 'Discovery of the Transfermium elements' followed by reply to the responses by Transfermium Working Group|url=https://www.iupac.org/publications/pac/1993/pdf/6508x1815.pdf|url-status=live|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=65|issue=8|pages=1815–1824|doi=10.1351/pac199365081815|archive-url=https://web.archive.org/web/20131125223512/http://www.iupac.org/publications/pac/1993/pdf/6508x1815.pdf|archive-date=25 November 2013|access-date=7 September 2016|last1=Ghiorso|first1=A.|last2=Seaborg|first2=G. T.|last3=Oganessian|first3=Yu. Ts.|last4=Zvara|first4=I|last5=Armbruster|first5=P|last6=Hessberger|first6=F. P|last7=Hofmann|first7=S|last8=Leino|first8=M|last9=Munzenberg|first9=G|last10=Reisdorf|first10=W|last11=Schmidt|first11=K.-H| s2cid=95069384 |display-authors=3}}</ref> Ова име било предложено на Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија во писмен одговор на нивната одлука за тврдењата за приоритет на откривање на елементи, потпишана на 29&nbsp;септември&nbsp;1992 г..<ref name="1993 responses"/> Името „нобелиум“ останало непроменето поради неговата широка употреба.<ref name=IUPAC97>{{Cite journal|doi=10.1351/pac199769122471|title=Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997)|date=1997|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=69|pages=2471–2474|issue=12|author=Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry|url=http://publications.iupac.org/pac/pdf/1997/pdf/6912x2471.pdf}}</ref>}} ==Историја== ===Рани предвидувања=== Најтешкиот елемент познат на крајот на 19 век бил ураниумот, со атомска маса од околу 240 (денес се знае дека е 238) аму. Соодветно на тоа, тој бил ставен во последниот ред од периодниот систем; ова ги поттикнало шпекулациите за можното постоење на елементи потешки од ураниумот и зошто А = 240 се сметало дека е граница. По откривањето на благородните гасови, почнувајќи со аргон во 1895 година, била разгледана можноста за потешки членови на групата. Данскиот хемичар [[Јулиус Томсен]] во [[1895]] година предложил постоење на шести благороден гас со Z. = 86, А = 212 и седми со Z = 118, А = 292, последното затворање период од 32 елементи што содржи [[ториум]] и [[ураниум]].<ref name=kragh6>{{harvnb|Kragh|2018|p=6}}</ref> Во 1913 година, шведскиот физичар [[Јоханес Ридберг]] ја проширил Томсеновата екстраполација на периодниот систем за да вклучи уште потешки елементи со атомски броеви до 460, но тој не веруваl дека овие супертешки елементи постојат или се случиле во природата.<ref name=kragh7>{{harvnb|Kragh|2018|p=7}}</ref> Во 1914 година, германскиот физичар [[Ричард Свин]] предложил дека елементите потешки од ураниумот, како оние околу Z. = 108, може да се најде во космичките зраци. Тој сугерирал дека овие елементи можеби нема нужно да имаат намален полураспад со зголемување на атомскиот број, што доведува до шпекулации за можноста за некои подолготрајни елементи во Z. = 98–102 и Z = 108–110 (иако разделени со краткотрајни елементи). Свин ги објавил овие предвидувања во 1926 година, верувајќи дека такви елементи може да постојат во [[Земјино јадро|Земјиното јадро]], железните метеорити или ледените капи на Гренланд каде што биле затворени од нивното наводно космичко потекло.<ref name=kragh10>{{harvnb|Kragh|2018|p=10}}</ref> === Откритија === Работата изведена од 1961 до 2013 година во четири лаборатории - Националната лабораторија „Лоренс Беркли“ во САД, Заедничкиот институт за јадрени истражувања во СССР (подоцна Русија), Центарот за истражување на тешки јони во ХелмхолцГерманија и Рикен во Јапонија - [[Оганесон|ги]] идентификувале и потврдиле елементите [[лоренциум]] до критериумите на Групацијата за работа на МСЧПХ-МСЧПФ. Овие откритија го комплетираат седмиот ред од периодниот систем. Следните два елементи, [[унунениум]] ( ''Z''&nbsp;=&nbsp;119) и унбинилиум (''Z''&nbsp;=&nbsp;120), сè уште не се синтетизирани. Тие би ја започнале осмата периода. ===Список на елементи=== *103 [[лоренциум ]], Lr, за [[Ернест Лоренс]]; понекогаш, но не секогаш вклучено<ref name=Neve/><ref name=Mingos/> *104 [[Радерфордиум]], Rf, за [[Ернест Радерфорд]] *105 [[Дубниум]], Db, за градот [[Дубна]], во близина на Москва *106 [[Сиборгиум]], Sg, за [[Глен Т. Сиборг]] *107 [[Бориум]], Bh, за [[Нилс Бор]] *108 [[Хасиум]], Хс, за Хасија ([[Хесе]]), локација на Дармштат *109 [[Мајтнериум]], Mt, за [[Лиза Мајтнер]] *110 [[Дармштатиум]], Ds, за [[Дармштат]]) *111 [[Рендгениум]], Rg, за [[Вилхем Рентген]] *112 [[Копернициум]], Cn, за [[Никола Коперник]] *113 [[Нихониум]], Nh, за Нихон ([[Јапонија]]), локација на институтот [[Рикен]] *114 [[Флеровиум]], Fl, за рускиот физичар [[Георги Фљоров]] *115 [[Московиум]], Mc, за [[Москва]] *116 [[Ливермориум]], Lv, за Националната лабораторија Лоренс Ливермор *117 [[Тенесин]], Тс, за [[Тенеси]], локација на [[Национална лабораторија Оук Риџ]] *118 [[Оганесон]], Og, за рускиот физичар [[Јуриј Оганесјан]] == Карактеристики == Поради нивниот краток полураспад (на пример, најстабилниот познат изотоп на сиборгиумот има полураспад од 14 минути, а полураспадот се намалува со зголемување на атомскиот број) и нискиот принос на јадрени реакции што ги произведуваат, морало да се создадат нови методи за да се одреди нивната гасна фаза и хемија на растворот врз основа на многу мали примероци од неколку атоми. Релативистичките ефекти стануваат многу важни во овој регион на периодниот систем, предизвикувајќи пополнети 7s орбитали, празни 7p орбитали и пополнување на 6d орбитали за сите да се собираат навнатре кон атомското јадро. Ова предизвикува релативистичка стабилизација на електроните 7s и ги прави 7p орбиталите достапни во состојби на ниска возбуда..<ref name=transactinides/> Елементите од 103 до 112, лоренциум до копернициум, ја формираат 6d серијата на преодни елементи. Експерименталните докази покажуваат дека елементите 103-108 се однесуваат како што се очекува за нивната местоположба во периодниот систем, како потешки хомолози на лутециум преку осмиум. Од нив се очекува да имаат јонски полупречник помеѓу оние на нивните хомологи од 5d преодни метали и нивните актиниодни псевдохомолози: на пример, Rf{{sup|4+}} се пресметува дека има јонски полупречник од 76 pm, помеѓу вредностите за [[хафниум|Hf]]{{sup|4+}} (71&nbsp;pm) и [[ториум|Th]]{{sup|4+}} (94&nbsp;pm). Нивните јони исто така треба да бидат помалку поларизирани од оние на нивните 5d хомологи. Релативистичките ефекти се очекуваат да достигнат максимум на крајот од оваа серија, кај ренген (елемент 111) и копернициум (елемент 112). Сепак, многу важни својства на задактиниодите сè уште не се познати експериментално, иако се направени теоретски пресметки.<ref name=transactinides/> Елементите од 113 до 118, нихониум до оганесон, треба да формираат серија од 7p, со што ќе се комплетира седмата периода во периодниот систем. Нивната хемија ќе биде под големо влијание од многу силната релативистичка стабилизација на електроните 7s и силниот ефект на спојување спин-орбита што ја „откинува“ 7p подобвивката на два дела, еден повеќе стабилизиран (7p{{sub|1/2}}, кој држи два електрони) и еден повеќе дестабилизиран (7p{{sub|3/2}}, задржувајќи ги четирите електрони). Овде треба да се стабилизираат пониски состојби на оксидација, продолжувајќи ги групните трендови, бидејќи и електроните 7s и 7p{{sub|1/2}} го покажуваат ефектот на внатрешен пар. Се очекува овие елементи во голема мера да продолжат да ги следат групните трендови, иако релативистичките ефекти играат сè поголема улога. Особено, големото разделување 7p резултира со ефективно затворање на обвивката кај флеровиумот (елемент 114) и оттука многу повисока од очекуваната хемиска активност за оганесонот (елемент 118).<ref name=transactinides/> Оганесонот е последниот познат елемент. Следните два елементи, [[Унунениум|119]] и [[Унбинилиум|120]], треба да формираат серија 8s и да бидат соодветно [[Алкален метал|алкални]] и [[земноалкални метали]]. Електроните 8s се очекува да бидат релативистички стабилизирани, така што трендот кон поголема реактивност по овие групи ќе се промени и елементите ќе се однесуваат повеќе како нивните периодични хомолози, [[рубидиум]] и [[стронциум]]. Орбиталата 7p{{sub|3/2}} сè уште е релативистички дестабилизирана, што потенцијално ќе им даде на овие елементи поголеми јонски полупречници и можеби дури и ќе можат да учествуваат хемиски. Во овој регион, електроните 8p се исто така релативистички стабилизирани, што резултира со конфигурација на валентните електрони во основна состојба 8s{{sup|2}}8p{{sup|1}} за елементот 121. Се очекува да се случат големи промени во структурата на подобвивката при преминувањето од елементот 120 до елементот 121: на пример, полупречникот на орбиталите од 5 треба драстично да се намали, од 25 борски единици во елементот 120 во возбудена [Og] 5g{{sup|1}} 8s{{sup|1}} конфигурација до 0,8 борски единици во елементот 121 во возбудената [Og] 5g{{sup|1}} 7d{{sup|1}} 8s{{sup|1}} конфигурација, во феноменот наречен „радијален колапс“. Елементот 122 треба да додаде или дополнителни 7d или дополнителни 8p електрони на електронската конфигурација на елементот 121. Елементите 121 и 122 треба да бидат слични на [[актиниум]] и [[ториум]] соодветно.<ref name=transactinides/> Во елементот 121, се очекува да започне серијата суперактиниоди, кога електроните 8s и пополнувањето 8p{{sub|1/2}}, 7d{{sub|3/2}}, 6f{{sub|5/2}}, и 5g{{sub|7/2}} ја одредуваат хемијата на овие елементи. Целосните и точни пресметки не се достапни за елементи над 123 поради екстремната сложеност на ситуацијата:<ref name=e123>{{cite thesis|last=van der Schoor|first=K.|title=Electronic structure of element 123|url=http://fse.studenttheses.ub.rug.nl/14531/1/report.pdf|date=2016|publisher=Rijksuniversiteit Groningen}}</ref> орбиталите 5g, 6f и 7d треба да имаат приближно исто ниво на енергија, а во областа на елементот 160, орбиталите, 8p{{sub|3/2}}, и 9p{{sub|1/2}} исто така треба да бидат приближно еднакви по енергија. Ова ќе предизвика електронските обвивки да се мешаат така што [[Блок (периоден систем)|блоковиот]] концепт повеќе не се применува многу добро, а исто така ќе резултира со нови хемиски својства што ќе ја отежнат давањето на местоположбата на овие елементи во периодниот систем.<ref name=transactinides/> == Надвор од супертешки елементи == Предложено е елементите надвор од Z = 126 да се нарекуваат ''надвор од супертешките елементи''.<ref>{{Cite journal | doi=10.1515/ract-2019-3104 | title=Synthesis and properties of isotopes of the transactinides | year=2019 | last1=Hofmann | first1=Sigurd | journal=Radiochimica Acta | volume=107 | issue=9–11 | pages=879–915 | s2cid=203848120 }}</ref> Други извори се однесуваат на елементите околу Z = 164 како ''хипертешки елементи''.<ref>{{Cite journal | arxiv=2306.11989 | title=Superheavy elements and ultradense matter| year=2023 | doi=10.1140/epjp/s13360-023-04454-8| last1=Laforge| first1=Evan| last2=Price| first2=Will| last3=Rafelski| first3=Johann| journal=The European Physical Journal Plus| volume=138| issue=9| page=812| bibcode=2023EPJP..138..812L}}</ref> == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} ===Библиографија=== * {{cite journal |title=The NUBASE2016 evaluation of nuclear properties |doi=10.1088/1674-1137/41/3/030001 |last1=Audi |first1=G. |last2=Kondev |first2=F. G. |last3=Wang |first3=M. |last4=Huang |first4=W. J. |last5=Naimi |first5=S. |display-authors=3 |journal=Chinese Physics C |volume=41 |issue=3 <!--Citation bot deny-->|year=2017 |at=030001 |bibcode=2017ChPhC..41c0001A |ref={{sfnref|Audi et al.|2017}}}}<!--for consistency and specific pages, do not replace with {{NUBASE2016}}--><br />{{spaces|5}}[http://cms.iopscience.org/ac0c0614-0d60-11e7-9a47-19ee90157113/030001.pdf?guest=true pp. 030001-1–030001-17], [http://cms.iopscience.org/b3dbafd9-0d60-11e7-9a47-19ee90157113/030001_Table1.pdf?guest=true pp. 030001-18–030001-138, Table I. The NUBASE2016 table of nuclear and decay properties] * {{cite book|last=Beiser|first=A.|title=Concepts of modern physics|date=2003|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07-244848-1|edition=6th|oclc=48965418}} * {{cite book |last1=Hoffman |first1=D. C. |author-link=Darleane C. Hoffman |last2=Ghiorso |first2=A. |author-link2=Albert Ghiorso |last3=Seaborg |first3=G. T. |title=The Transuranium People: The Inside Story |url=https://archive.org/details/transuraniumpeop0000hoff |year=2000 |publisher=[[World Scientific]] |isbn=978-1-78-326244-1}} * {{cite book|last=Kragh|first=H.|author-link=Helge Kragh|date=2018 |title=From Transuranic to Superheavy Elements: A Story of Dispute and Creation |url=https://archive.org/details/fromtransuranict0000krag|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |isbn=978-3-319-75813-8}} * {{cite journal|last1=Zagrebaev|first1=V.|last2=Karpov|first2=A.|last3=Greiner|first3=W.|date=2013 |title=Future of superheavy element research: Which nuclei could be synthesized within the next few years?|journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=420 | issue=1 |at=012001 |doi=10.1088/1742-6596/420/1/012001 | arxiv=1207.5700 | bibcode=2013JPhCS.420a2001Z |issn=1742-6588|doi-access=free}} {{Компактен периоден систем}} [[Категорија:Вештачки елементи]] [[Категорија:Збирови на хемиски елементи]] [[Категорија:Јадрена физика]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] 8il0hqicv7w22tp8oxs9yz9lxyj9q9p Унбиуниум 0 1366678 5625560 5615922 2026-09-09T03:28:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625560 wikitext text/x-wiki {{инфокутија унбиуниум}} '''Унбиуниум''', познат и како '''ека-актиниум''' или '''елемент 121''' — хипотетички [[хемиски елемент]]; има [[Хемиски симбол|симбол]] '''Ubu''' и [[атомски број]] 121. ''Унбиуниум'' и ''Ubu'' е соодветно привремено систематско име и симбол на [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија|Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија]], кој се користи додека елементот не биде откриен, потврден и не се одлучи за постојано име. Во [[Периоден систем на елементите|периодниот систем]] на елементите, се очекува да биде првиот од суперактиниодите, и третиот елемент во осмата [[Периода (периоден систем)|периода]]. Привлекол внимание поради некои предвидувања дека можеби е на [[Остров на стабилноста|островот на стабилноста]]. Исто така, најверојатно ќе биде првиот од новиот [[Блок (периоден систем)|g-блок]] на елементи. Унбиуниум сè уште не е вештачки направен. Се очекува да биде еден од последните неколку достапни елементи со денешната технологија; границата може да биде некаде помеѓу елементот [[Унбинилиум|120]] и 124. Исто така, веројатно ќе биде многу потешко да се синтетизира од елементите досега познати до 118, а сепак потешко од елементите [[Унунениум|119]] и [[Унбинилиум|120]] . Тимовите во РИКЕН во Јапонија и во ЗИЈИ во Дубна, Русија укажале на плановите да се обидат со синтеза на елементот 121 во иднина, откако ќе се обидат со елементите 119 и 120. Положбата на унбиуниум во периодниот систем сугерира дека тој би имал слични својства на [[лантан]] и [[актиниум]]; сепак, релативистичките ефекти може да предизвикаат некои од неговите својства да се разликуваат од оние што се очекуваат од директна примена на периодични трендови. На пример, унбиуниумот се очекува да има <sup>2</sup>p валентна [[електронска конфигурација]], наместо s<sup>2</sup>d од лантан и актиниум или s<sup>2</sup>g што се очекува од Маделунговото правило, но се предвидува дека тоа нема многу да влијае на неговата хемија. Од друга страна, значително ќе ја намали својата прва енергија на јонизација над она што би се очекувало од периодичните трендови. == Вовед == === Синтеза на супертешки јадра === [[Податотека:Deuterium-tritium_fusion.svg|алт=A graphic depiction of a nuclear fusion reaction|лево|мини| Графички приказ на реакција на [[јадрено соединување]]. Две јадра се спојуваат во едно, испуштајќи [[неутрон]]. Реакциите што создаале нови елементи до овој момент биле слични, со единствената можна разлика што понекогаш биле ослободени неколку единечни неутрони, или воопшто немало такви.]] Претешкото {{Efn|Во [[јадрена физика|јадрената физика]], елементот се нарекува [[тежок елемент|тежок]] доколку неговиот атомски број е висок; [[олово]]то (елемент&nbsp;82) е еден пример за таков тежок елемент. Терминот „супертешки елементи“ обично се однесува на елементи со атомски број поголем од [[Лоренциум|103]] (иако има и други дефиниции, како што е атомскиот број поголем од [[фермиум|100]]<ref>{{Cite web|url=https://www.chemistryworld.com/news/explainer-superheavy-elements/1010345.article|title=Explainer: superheavy elements|last=Krämer|first=K.|date=2016|website=[[Chemistry World]]|language=en|access-date=2020-03-15}}</ref> или [[копернициум|112]];<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911081623/https://pls.llnl.gov/research-and-development/nuclear-science/project-highlights/livermorium/elements-113-and-115|url=https://pls.llnl.gov/research-and-development/nuclear-science/project-highlights/livermorium/elements-113-and-115|title=Discovery of Elements 113 and 115|publisher=[[Lawrence Livermore National Laboratory]]|archive-date=2015-09-11|access-date=2020-03-15}}</ref> понекогаш, терминот е претставен како еквивалент на терминот „задактиниод“, што става горна граница пред почетокот на хипотетичката суперактиниодна серија).<ref>{{cite encyclopedia|last1=Eliav|first1=E.|title=Electronic Structure of the Transactinide Atoms|date=2018|encyclopedia=Encyclopedia of Inorganic and Bioinorganic Chemistry|pages=1–16|editor-last=Scott|editor-first=R. A.|publisher=[[John Wiley & Sons]]|language=en|doi=10.1002/9781119951438.eibc2632|isbn=978-1-119-95143-8|last2=Kaldor|first2=U.|last3=Borschevsky|first3=A.| s2cid=127060181 }}</ref> Термините „тешки изотопи“ (на даден елемент) и „тешки јадра“ ​​значат она што може да се разбере во заедничкиот јазик - изотопи со голема маса (за даден елемент) и јадра со голема маса, соодветно.}} [[атомско јадро]] се создава во јадрена реакција која комбинира две други јадра со нееднаква големина {{Efn|Во 2009 година, тим на Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) предводен од Оганесјан ги објавиле резултатите од нивниот обид да создадат хасиум во симетрична<sup>136</sup>Xe&nbsp;+&nbsp;<sup>136</sup>Xe реакција. Тие не успеале да набљудуваат ниту еден атом во таква реакција, ставајќи ја горната граница на пресекот, мерката за веројатност за јадрената реакција, како 2.5&nbsp;[[Барн|pb]].<ref>{{Cite journal|last1=Oganessian|first1=Yu. Ts.|author-link=Yuri Oganessian|last2=Dmitriev|first2=S. N.|last3=Yeremin|first3=A. V.|last4=Aksenov|first4=N. V.|last5=Bozhikov|first5=G. A.|last6=Chepigin|first6=V. I.|last7=Chelnokov|first7=M. L.|last8=Lebedev|first8=V. Ya.|last9=Malyshev|first9=O. N.|last10=Petrushkin|first10=O. V.|last11=Shishkin|first11=S. V.|display-authors=3|date=2009|title=Attempt to produce the isotopes of element 108 in the fusion reaction <sup>136</sup>Xe + <sup>136</sup>Xe |journal=[[Physical Review C]]|language=en|volume=79|issue=2|page=024608|doi=10.1103/PhysRevC.79.024608|issn=0556-2813}}</ref> За споредба, реакцијата што резултирала со откривање на хасиум, <sup>208</sup>Pb + <sup>58</sup>Fe, имала пресек на~20&nbsp;pb (поконкретно, 19{{su|p=+19|b=-11}}&nbsp;pb), како што проценуваат откривачите.<ref name="84Mu01">{{cite journal|last1=Münzenberg|first1=G.|author-link=Gottfried Münzenberg|last2=Armbruster|first2=P.|author-link2=Peter Armbruster|last3=Folger|first3=H.|last4=Heßberger|first4=F. P.|last5=Hofmann|first5=S.|last6=Keller|first6=J.|last7=Poppensieker|first7=K.|last8=Reisdorf|first8=W.|last9=Schmidt|first9=K.-H.|display-authors=3|date=1984|title=The identification of element 108|url=http://www.gsi-heavy-ion-researchcenter.org/forschung/kp/kp2/ship/108-discovery.pdf|journal=Zeitschrift für Physik A|volume=317|issue=2|pages=235–236|bibcode=1984ZPhyA.317..235M|doi=10.1007/BF01421260|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607124040/http://www.gsi-heavy-ion-researchcenter.org/forschung/kp/kp2/ship/108-discovery.pdf|archive-date=7 June 2015|access-date=20 October 2012|first10=H.-J.|last10=Schött|first11=M. E.|last11=Leino|first12=R.|last12=Hingmann| s2cid=123288075 }}</ref>}} во едно; колку понееднакви се двете јадра во однос на [[Маса (физика)|масата]], толку е поголема можноста двете да реагираат.<ref name="Bloomberg">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-28/making-new-elements-doesn-t-pay-just-ask-this-berkeley-scientist|title=Making New Elements Doesn't Pay. Just Ask This Berkeley Scientist|last=Subramanian|first=S.|date=28 August 2019|work=[[Bloomberg Businessweek]]|access-date=2020-01-18|author-link=Samanth Subramanian}}</ref> Материјалот направен од потешките јадра се прави цел, која потоа е бомбардирана од снопот на полесни јадра. Две јадра можат да се [[Јадрено соединување|спојат]] во едно само доколку се приближат доволно блиску едно до друго; нормално, јадрата (сите позитивно наелектризирани) се одбиваат меѓусебно поради [[Кулонов закон|електростатско одбивање]]. [[Силно заемодејство|Силното заемнодејство]] може да ја надмине оваа одбивност, но само на многу кратко растојание од јадрото; јадрата на зракот на тој начин се многу [[Забрзувач на честички|забрзани]] со цел таквото одбивање да биде незначително во споредба со брзината на јадрото на зракот.<ref name="n+1">{{Наведена мрежна страница|url=https://nplus1.ru/material/2019/03/25/120-element|title=Сверхтяжелые шаги в неизвестное|last=Ivanov|first=D.|date=2019|work=nplus1.ru|language=ru|trans-title=Superheavy steps into the unknown|accessdate=2020-02-02}}</ref> Енергијата што се применува на јадрата на зракот за да ги забрза може да предизвика тие да достигнат брзина до една десетина од [[Брзина на светлината|брзината на светлината]]. Меѓутоа, доколку се примени премногу енергија, јадрото на зракот може да се распадне.<ref name="n+1"/> Самото приближување не е доволно за две јадра да се спојат: кога две јадра се приближуваат едно до друго, тие обично остануваат заедно околу 10{{Гинд|−20}}&nbsp;секунди и потоа се разделуваат (не мора да бидат во истиот состав како пред реакцијата) наместо да формираат едно јадро.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/something-new-and-superheavy-at-the-periodic-table-26286|title=Something new and superheavy at the periodic table|last=Hinde|first=D.|date=2017|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|language=en|accessdate=2020-01-30}}</ref> Ова се случува затоа што при обидот за формирање на едно јадро, електростатското одбивање го раскинува јадрото што се формира. Секој пар на цел и зрак се карактеризира со неговиот пресек - веројатноста дека ќе дојде до јадрено соединување доколку две јадра се приближат едно кон друго изразено во однос на попречната област што треба да ја погоди упадната честичка за да дојде до соединувањето. {{Efn|Количината на енергија што се применува на честичката на зракот за да се забрза, исто така може да влијае на вредноста на пресекот. На пример, во {{nuclide|силициум|28}} + {{Physics particle|n|TL=1|BL=0}} → {{nuclide|алуминиум|28}} + {{Physics particle|p|TL=1|BL=1}} реакција, пресекот непречено се менува од 370&nbsp;mb при 12,3 MeV до 160&nbsp;mb при 18,3 MeV, со широк врв на 13,5&nbsp;MeV со максимална вредност од 380&nbsp;mb.<ref>{{Cite journal |last1=Kern |first1=B. D. |last2=Thompson |first2=W. E. |last3=Ferguson |first3=J. M. |date=1959 |title=Cross sections for some (n, p) and (n, α) reactions |journal=Nuclear Physics |language=en |volume=10 |pages=226–234 |doi=10.1016/0029-5582(59)90211-1|bibcode=1959NucPh..10..226K }}</ref>}} Оваа соединување може да настане како резултат на квантниот ефект во кој јадрата можат да [[Тунелски ефект|тунелираат]] преку електростатско одбивање. Доколку двете јадра можат да останат блиску покрај таа фаза, повеќекратните јадрени заемни дејства резултираат со прераспределба на енергијата и енергетска рамнотежа. {{external media|width=230px|float=left|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=YovAFlzFtzg Visualization] of unsuccessful nuclear fusion, based on calculations from the [[Australian National University]]<ref>{{Cite journal|last1=Wakhle|first1=A.|last2=Simenel|first2=C.|last3=Hinde|first3=D. J.|display-authors=3|last4=Dasgupta|first4=M.|last5=Evers|first5=M.|last6=Luong|first6=D. H.|last7=du Rietz|first7=R.|date=2015|editor-last=Simenel|editor-first=C.|editor2-last=Gomes|editor2-first=P. R. S.|editor3-last=Hinde|editor3-first=D. J.|display-editors=3|editor4-last=Madhavan|editor4-first=N.|editor5-last=Navin|editor5-first=A.|editor6-last=Rehm|editor6-first=K. E.|title=Comparing Experimental and Theoretical Quasifission Mass Angle Distributions|journal=[[European Physical Journal WOC|European Physical Journal Web of Conferences]]|volume=86|page=00061|doi=10.1051/epjconf/20158600061| bibcode=2015EPJWC..8600061W |issn=2100-014X|doi-access=free|hdl=1885/148847|hdl-access=free}}</ref>}} Добиеното спојување претставува [[возбудена состојба]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oregonstate.edu/instruct/ch374/ch418518/Chapter%2010%20NUCLEAR%20REACTIONS.pdf|title=Nuclear Reactions|pages=7–8|accessdate=2020-01-27|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130010133/http://oregonstate.edu/instruct/ch374/ch418518/Chapter%2010%20NUCLEAR%20REACTIONS.pdf|url-status=dead}} Published as {{Наведена книга|title=Modern Nuclear Chemistry|last=Loveland|first=W. D.|last2=Morrissey|first2=D. J.|last3=Seaborg|first3=G. T.|date=2005|publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]]|isbn=978-0-471-76862-3|pages=249–297|language=en|chapter=Nuclear Reactions|doi=10.1002/0471768626.ch10|author-link3=Glenn T. Seaborg}}</ref> - наречена [[Јадрена реакција|сложено јадро]] - и затоа е многу нестабилно. За да се постигне постабилна состојба, привременото спојување може да се [[Јадрено цепење|расцепи]] без да се формира постабилно јадро.<ref name="CzechNuclear">{{Наведено списание|last=Krása|first=A.|date=2010|title=Neutron Sources for ADS|url=http://ojs.ujf.cas.cz/~krasa/ZNTT/SpallationReactions-text.pdf|journal=Faculty of Nuclear Sciences and Physical Engineering|publisher=[[Czech Technical University in Prague]]|pages=4–8|via=Wayback Machine|access-date=2025-03-05|archive-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918062244/http://ojs.ujf.cas.cz/~krasa/ZNTT/SpallationReactions-text.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> Алтернативно, сложеното јадро може да исфрли неколку [[неутрон]]и, кои би ја однеле енергијата на возбудувањето; доколку второто не е доволно за исфрлање на неутрони, спојувањето би создало [[Гама-зрачење|гама-зрак]]. Ова се случува околу 10{{Гинд|−16}}&nbsp;секунди по првичниот јадрен судир и резултира со создавање на постабилно јадро. Дефиницијата на Заедничката работна група на МСЧПХ и МСЧПФ вели дека [[Хемиски елемент|хемискиот елемент]] може да се препознае како откриен само доколку неговото јадро не се [[Радиоактивност|распадне]] во рок од 10{{Гинд|−14}} секунди. Оваа вредност била избрана како проценка за тоа колку време му е потребно на јадрото да стекне [[електрон]]и и на тој начин да ги прикаже неговите хемиски својства.<ref>{{Наведено списание|last=Wapstra|first=A. H.|author-link=Aaldert Wapstra|date=1991|title=Criteria that must be satisfied for the discovery of a new chemical element to be recognized|url=http://publications.iupac.org/pac/pdf/1991/pdf/6306x0879.pdf|journal=[[Pure and Applied Chemistry]]|volume=63|issue=6|page=883|doi=10.1351/pac199163060879|issn=1365-3075}}</ref> {{Efn|Оваа бројка, исто така, ја означува општоприфатената горна граница за животниот век на сложеното јадро.<ref name=BerkeleyNoSF>{{Cite journal|last1=Hyde|first1=E. K.|last2=Hoffman|first2=D. C.|author-link2=Darleane C. Hoffman|last3=Keller|first3=O. L.|date=1987|title=A History and Analysis of the Discovery of Elements 104 and 105|journal=Radiochimica Acta|volume=42|issue=2|doi=10.1524/ract.1987.42.2.57|issn=2193-3405|pages=67–68| s2cid=99193729 |url=http://www.escholarship.org/uc/item/05x8w9h7}}</ref>}} === Распаѓање и откривање === Зракот поминува низ целта и стигнува до следната комора, сепараторот; доколку се произведе ново јадро, тоа се носи со овој зрак.<ref name="SHEhowvideo">{{Cite web|url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-make-superheavy-elements-and-finish-the-periodic-table-video/|title=How to Make Superheavy Elements and Finish the Periodic Table [Video]|author=Chemistry World|date=2016|website=[[Scientific American]]|language=en|access-date=2020-01-27|author-link=Chemistry World}}</ref> Во сепараторот, новопроизведеното јадро е одвоено од другите нуклиди (оној на оригиналниот зрак и сите други продукти на реакцијата){{Efn|Ова раздвојување се заснова на тоа што добиените јадра се движат покрај целта побавно отколку јадрата на нереагираните зраци. Сепараторот содржи електрични и магнетни полиња чии ефекти врз подвижната честичка се поништуваат за одредена брзина на честичка.{{sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000|p=334}} Таквото раздвојување може да биде потпомогнато и со мерење на време на летот и мерење на енергијата на повратен удар; комбинација од двете може да овозможи да се процени масата на јадрото.{{sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000|p=335}} и се пренесува во детектор со површинска бариера, кој го запира јадрото. Означена е точната местоположба на претстојното влијание врз детекторот; означени се и неговата енергија и времето на пристигнување. Преносот трае околу 10{{sup|−6}} секунди; за да биде откриено, јадрото мора да преживее толку долго. Јадрото повторно се забележува откако ќе се регистрира неговото распаѓање и се мерат местоположбата, енергијата и времето на распаѓање.<ref name="SHEhowvideo" /> Стабилноста на јадрото е обезбедена од силното заемно дејство. Сепак, неговиот опсег е многу краток; како што јадрата стануваат поголеми, неговото влијание врз најоддалечените нуклеони (протони и неутрони) слабее. Во исто време, јадрото е растргнато со електростатско одбивање помеѓу протоните, а неговиот опсег не е ограничен.{{sfn|Beiser|2003|p=432}} Вкупната врзувачка енергија обезбедено од големото заемно дејство се зголемува линеарно со бројот на нуклеоните, додека електростатското одбивање се зголемува со квадратот на атомскиот број, односно вториот расте побрзо и станува сè поважен за тешките и супертешките јадра.<ref name="BrusselsAlpha">{{Cite web |url=http://metronu.ulb.ac.be/npauly/Pauly/physnu/chapter_5.pdf|title=Alpha decay|last=Pauli|first=N.|date=2019|work=Introductory Nuclear, Atomic and Molecular Physics (Nuclear Physics Part)|publisher=[[Université libre de Bruxelles]]|access-date=2020-02-16}}</ref><ref name="BrusselsSF">{{Cite web|url=http://metronu.ulb.ac.be/npauly/Pauly/physnu/chapter_8.pdf|title=Nuclear fission|last=Pauli|first=N.|date=2019|work=Introductory Nuclear, Atomic and Molecular Physics (Nuclear Physics Part)|publisher=[[Université libre de Bruxelles]]|access-date=2020-02-16}}</ref> Така, супертешките јадра се теоретски предвидени<ref>{{Cite journal|last1=Staszczak|first1=A.|last2=Baran|first2=A.|last3=Nazarewicz|first3=W.|date=2013|title=Spontaneous fission modes and lifetimes of superheavy elements in the nuclear density functional theory|journal=Physical Review C |volume=87|issue=2|pages=024320–1|doi=10.1103/physrevc.87.024320| arxiv=1208.1215 | bibcode=2013PhRvC..87b4320S |issn=0556-2813|doi-access=free}}</ref> и досега е забележано{{sfn|Audi et al.|2017|pp=030001-129–030001-138}} дека претежно се распаѓаат преку начини на распаѓање кои се предизвикани од таквото одбивање: алфа-распад и спонтано цепење.{{efn|Не сите начини на распаѓање се предизвикани од електростатско одбивање. На пример, [[бета-распад|бета-распаѓањето]] е предизвикано од слабото заемно дејство.{{sfn|Beiser|2003|p=439}}}} Речиси сите алфа емитери имаат над 210 нуклеони,{{sfn|Beiser|2003|p=433}} и најлесниот нуклид кој примарно е подложен на спонтано цепење има 238.{{sfn|Audi et al.|2017|p=030001-125}} Во двата режима на распаѓање, јадрата се спречени да се распаѓаат со соодветните енергетски бариери за секој режим, но тие можат да бидат тунелирани.<ref name="BrusselsAlpha" /><ref name="BrusselsSF" /> [[File:Apparatus for creation of superheavy elements en.svg|alt=Модел на апарат за создавање на супертешки елементи, заснован на сепараторот за повратен гас исполнет со Дубна поставен во Флеровата Лабораторија за јадрени реакции (ФЛЈР). Траекторијата во детекторот и апаратот за фокусирање на зракот се менува поради диполен магнет во првиот и четириполен магнет во вториот.<ref name="Aksenov">{{Cite journal|last1=Aksenov|first1=N. V.|last2=Steinegger|first2=P.|last3=Abdullin|first3=F. Sh.|last4=Albin|first4=Yury V.|last5=Bozhikov|first5=Gospodin A.|last6=Chepigin|first6=Viktor I.|last7=Eichler|first7=Robert|last8=Lebedev|first8=Vyacheslav Ya.|last9=Madumarov|first9=Alexander Sh.|last10=Malyshev|first10=Oleg N.|last11=Petrushkin|first11=Oleg V.|display-authors=3|date=2017|title=On the volatility of nihonium (Nh, Z = 113)|journal=The European Physical Journal A|language=en|volume=53|issue=7|page=158|doi=10.1140/epja/i2017-12348-8| bibcode=2017EPJA...53..158A | s2cid=125849923 |issn=1434-6001}}</ref>]] Алфа честичките најчесто се произведуваат во радиоактивни распаѓања бидејќи масата на алфа честичка по нуклеон е доволно мала за да остави малку енергија за алфа честичката да се употреби како кинетичка енергија за да го напушти јадрото. {{Sfn|Beiser|2003}} Спонтаното цепење е предизвикано од електростатско одбивање што го раскинува јадрото и создава различни јадра во различни случаи на идентични јадра. Како што се зголемува атомскиот број, спонтаното цепење брзо станува поважно: делумниот полураспад на спонтаното цепење се намалува за 23&nbsp;редови на големина од [[ураниум]] (елемент&nbsp;92) до [[нобелиум]] (елемент&nbsp;102),<ref name="Oganessian12">{{Наведено списание|last=Oganessian|first=Yu.|date=2012|title=Nuclei in the "Island of Stability" of Superheavy Elements|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=337|issue=1|pages=012005-1–012005-6|bibcode=2012JPhCS.337a2005O|doi=10.1088/1742-6596/337/1/012005|issn=1742-6596|doi-access=free}}</ref> и до 30&nbsp;редови на големина од [[ториум]] (елемент&nbsp;90) до [[фермиум]] (елемент&nbsp;100). Така, претходниот „модел на течни капки“ сугерирал дека спонтаното цепење ќе се случи скоро веднаш поради исчезнувањето на бариерата за цепење за јадра со околу 280&nbsp;нуклеони.<ref name="Oganessian04">{{Наведено списание|last=Oganessian|first=Yu. Ts.|date=2004|title=Superheavy elements|url=https://physicsworld.com/a/superheavy-elements/|journal=[[Physics World]]|volume=17|issue=7|pages=25–29|doi=10.1088/2058-7058/17/7/31|access-date=2020-02-16}}</ref> Подоцнежниот [[јадрен слоест модел]] сугерира дека јадрата со околу 300&nbsp;нуклеоните би формирале [[Остров на стабилноста|остров на стабилност]] во кој јадрата ќе бидат поотпорни на спонтаното цепење и првенствено ќе претрпат алфа распаѓање со подолг полураспад. Последователните откритија сугерирале дека предвидениот остров може да биде подалеку од првично предвиденото; тие, исто така, покажале дека јадрата меѓу долговечните актиноиди и предвидениот остров се деформирани и добиваат дополнителна стабилност од ефектите на обвивката.<ref>{{Наведено списание|last=Schädel|first=M.|date=2015|title=Chemistry of the superheavy elements|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|language=en|volume=373|issue=2037|page=20140191|bibcode=2015RSPTA.37340191S|doi=10.1098/rsta.2014.0191|issn=1364-503X|pmid=25666065|doi-access=free}}</ref> Експериментите на полесни супертешки јадра, како и оние поблиску до очекуваниот остров, покажале поголема стабилност од претходно очекуваната против спонтаното цепење, покажувајќи ја важноста на ефектите на обвивката врз јадрата. {{Efn|Веќе станало познато во 1960-тите дека основните состојби на јадрата се разликуваат по енергија и форма, како и дека одредени волшебни броеви на нуклеони одговараат на поголема стабилност на јадрото. Сепак, се претпоставувало дека нема јадрена структура во супертешките јадра бидејќи тие се премногу деформирани за да формираат една..<ref name="Oganessian12" />}} Алфа-распадите се регистрирани од емитираните алфа честички, а распадните производи лесно се одредуваат пред вистинското распаѓање; доколку таквото распаѓање или низа последователни распаѓања произведе познато јадро, оригиналниот производ на реакцијата може лесно да се одреди. {{Efn|Бидејќи масата на јадрото не се мери директно, туку се пресметува од онаа на друго јадро, таквото мерење се нарекува индиректно. Можни се и директни мерења, но во најголем дел тие останале недостапни за супертешки јадра.<ref>{{Cite journal|last1=Oganessian|first1=Yu. Ts.|last2=Rykaczewski|first2=K. P.|date=2015|title=A beachhead on the island of stability|journal=[[Physics Today]]|volume=68|issue=8|pages=32–38|doi=10.1063/PT.3.2880| bibcode=2015PhT....68h..32O |osti=1337838|s2cid=119531411 |issn=0031-9228|doi-access=free}}</ref> Првото директно мерење на масата на супертешко јадро било објавено во 2018 година во Националната лабораторија Лоренс Беркли (НЛЛБ).<ref>{{Cite journal|last=Grant |first=A.|date=2018|title=Weighing the heaviest elements|journal=Physics Today|language=EN|doi=10.1063/PT.6.1.20181113a| s2cid=239775403 }}</ref> Масата беше одредена од местоположбата на јадрото по преносот (местоположбата помага да се одреди нејзината траекторија, која е поврзана со односот маса-полнење на јадрото, бидејќи преносот бил извршен во присуство на магнет).<ref name="C&EN">{{Cite web|url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/IYPT-Exploring-the-superheavy-elements-at-the-end-of-the-periodic-table/97/i21|title=Exploring the superheavy elements at the end of the periodic table|last=Howes|first=L.|date=2019|website=[[Chemical & Engineering News]]|language=en|access-date=2020-01-27}}</ref>}} (Дека сите распаѓања во ланецот на распаѓање навистина биле поврзани едни со други, се утврдува од местоположбата на овие распаѓања, кои мора да бидат на истото место.) Познатото јадро може да се препознае по специфичните карактеристики на распаѓањето што го претрпува, како што е енергијата на распаѓање (или поконкретно, [[Кинетичка енергија|кинетичката енергија]] на емитираната честичка). {{Efn|Доколку распаѓањето се случило во вакуум, тогаш бидејќи вкупниот импулс на изолиран систем пред и по распаѓањето мора да се зачува, јадрото-ќерка исто така би добило мала брзина. Односот на двете брзини, и соодветно на односот на кинетичките енергии, би бил обратен на односот на двете маси. Енергијата на распаѓање е еднаква на збирот на познатата кинетичка енергија на алфа честичката и онаа на јадрото ќерка.{{sfn|Beiser|2003|p=433}} Пресметките важат и за експеримент, но разликата е во тоа што јадрото не се движи по распаѓањето бидејќи е врзано за детекторот.}} Спонтаното цепење, сепак, произведува различни јадра како производи, така што оригиналниот нуклид не може да се одреди од неговите ќерки. Според тоа, информациите достапни за физичарите кои имаат за цел да вештачки да создадат супертежок елемент се информациите собрани во детекторите: местоположбата, енергија и времето на пристигнување на честичката до детекторот и оние на неговото распаѓање. Физичарите ги анализираат овие податоци и се обидуваат да заклучат дека тие навистина биле предизвикани од нов елемент и дека не можел да биде предизвикан од различен нуклид од оној што се тврди. Честопати, обезбедените податоци се недоволни за заклучок дека дефинитивно е создаден нов елемент и нема друго објаснување за набљудуваните ефекти; биле направени грешки при толкувањето на податоците. {{Efn|На пример, елементот 102 бил погрешно идентификуван во 1957 година на Нобеловиот институт за физика во [[Стокхолм]], [[Шведска]].<ref name=RSC>{{Cite web|url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/102/nobelium|title=Nobelium - Element information, properties and uses {{!}} Periodic Table|website=[[Royal Society of Chemistry]]|access-date=2020-03-01}}</ref> Немало претходни дефинитивни тврдења за создавање на овој елемент, а на елементот му било доделено име од неговите шведски, американски и британски откривачи, ''nobelium''. Подоцна се покажало дека идентификацијата била неточна.{{sfn|Kragh|2018|pp=38–39}} Следната година, РЛ не можел да ги репродуцира шведските резултати и наместо тоа ја објавил нивната синтеза на елементот; тоа тврдење подоцна било отфрлено.{{sfn|Kragh|2018|pp=38–39}} Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) инсистирал на тоа дека тие се првите што го создале елементот и предложиле свое име за новиот елемент, ''joliotium'';{{sfn|Kragh|2018|p=40}} Советското име исто така не било прифатено (ЗИЈИ подоцна се осврнал на именувањето на елементот 102 како„избрзано“).<ref name="1993 responses">{{Cite journal|year=1993|title=Responses on the report 'Discovery of the Transfermium elements' followed by reply to the responses by Transfermium Working Group|url=https://www.iupac.org/publications/pac/1993/pdf/6508x1815.pdf|url-status=live|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=65|issue=8|pages=1815–1824|doi=10.1351/pac199365081815|archive-url=https://web.archive.org/web/20131125223512/http://www.iupac.org/publications/pac/1993/pdf/6508x1815.pdf|archive-date=25 November 2013|access-date=7 September 2016|last1=Ghiorso|first1=A.|last2=Seaborg|first2=G. T.|last3=Oganessian|first3=Yu. Ts.|last4=Zvara|first4=I|last5=Armbruster|first5=P|last6=Hessberger|first6=F. P|last7=Hofmann|first7=S|last8=Leino|first8=M|last9=Munzenberg|first9=G|last10=Reisdorf|first10=W|last11=Schmidt|first11=K.-H| s2cid=95069384 |display-authors=3}}</ref> Ова име било предложено на Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија во писмен одговор на нивната одлука за тврдењата за приоритет на откривање на елементи, потпишана на 29&nbsp;септември&nbsp;1992 г..<ref name="1993 responses"/> Името „нобелиум“ останало непроменето поради неговата широка употреба.<ref name=IUPAC97>{{Cite journal|doi=10.1351/pac199769122471|title=Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997)|date=1997|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=69|pages=2471–2474|issue=12|author=Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry|url=http://publications.iupac.org/pac/pdf/1997/pdf/6912x2471.pdf}}</ref>}} == Историја == [[Податотека:Island_of_Stability_derived_from_Zagrebaev.svg|алт=A 2D graph with rectangular cells colored in black-and-white colors, spanning from the llc to the urc, with cells mostly becoming lighter closer to the latter|десно|мини|Табела за стабилност на нуклиди како што ја користел тимот на Дубна во 2010 година. Карактеризираните изотопи се прикажани со граници. Надвор од елементот 118 (оганесон, последниот познат елемент), линијата познати нуклиди се очекува брзо да навлезе во регион на нестабилност, без полураспад над една микросекунда по елементот 121. Белиот прстен ја опфаќа предвидената местоположба на островот на стабилност. {{Sfn|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}}]] Реакциите на [[јадрено соединување]] кои произведуваат [[Супертежок елемент|супертешки елементи]] може да се поделат на „топло“ и „ладно“ соединување, {{Efn|И покрај името, „ладно соединување“ во контекст на синтеза на супертешки елементи е посебен концепт од идејата дека јадрено соединување може да се постигне во услови на собна температура (види [[ладно соединување]]).<ref>{{cite journal |doi=10.1016/0022-0728(89)80006-3 |title=Electrochemically induced nuclear fusion of deuterium |date=1989 |last1=Fleischmann |first1=Martin |last2=Pons |first2=Stanley |journal=Journal of Electroanalytical Chemistry and Interfacial Electrochemistry |volume=261 |issue=2 |pages=301–308}}</ref>}} во зависност од енергијата на возбудување на произведеното јадро на соединението. Во реакциите на топло соединување, многу лесни проектили со висока енергија се забрзуваат кон многу тешки цели ([[актиноиди]]), предизвикувајќи сложени јадра при високи енергии на возбудување (~ 40-50&nbsp;[[Електронволт|MeV]] ) што може да претставува јадрено цепење или испарување на неколку (3 до 5) неутрони.<ref name="fusion">{{Наведено списание|last=Barber|first=Robert C.|last2=Gäggeler|first2=Heinz W.|last3=Karol|first3=Paul J.|last4=Nakahara|first4=Hiromichi|last5=Vardaci|first5=Emanuele|last6=Vogt|first6=Erich|displayauthors=3|date=2009|title=Discovery of the element with atomic number 112 (IUPAC Technical Report)|url=http://doc.rero.ch/record/297412/files/pac-rep-08-03-05.pdf|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=81|issue=7|page=1331|doi=10.1351/PAC-REP-08-03-05}}</ref> Во реакциите на ладно соединување (кои користат потешки проектили, обично од [[IV периода на периодниот систем|IV периода]], и полесни цели, обично [[олово]] и [[бизмут]]), создадените споени јадра имаат релативно ниска енергија на возбудување (~ 10-20&nbsp;MeV), што ја намалува веројатноста овие производи да подлежат на реакции на цепење. Како што споените јадра се ладат до основната состојба, тие бараат емисија на само еден или два неутрони. Сепак, реакциите на топло соединување имаат тенденција да произведуваат повеќе производи богати со неутрони бидејќи актиниодите имаат највисок однос неутрони-протон од кој било елемент што во моментов може да се направи во макроскопски количини; моментално е единствениот метод за производство на супертешки елементи од [[флеровиум]] (елемент 114) наваму.<ref name="AM89">{{Наведено списание|last=Armbruster|first=Peter|last2=Munzenberg|first2=Gottfried|date=1989|title=Creating superheavy elements|journal=Scientific American|volume=34|pages=36–42}}</ref> Обидите вештачки да се создадат елементите 119 и 120 ги поместуваат границите на денешната технологија, поради намалувањето на пресеците на производните реакции и нивниот веројатно краток [[Период на полураспад|полураспад]], {{Sfn|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}} што се очекува да биде од редот на микросекунди.<ref name="Karpov">{{Наведена мрежна страница|url=http://cyclotron.tamu.edu/she2015/assets/pdfs/presentations/Karpov_SHE_2015_TAMU.pdf|title=Superheavy Nuclei: which regions of nuclear map are accessible in the nearest studies|last=Karpov|first=Alexander|last2=Zagrebaev|first2=Valery|date=1 April 2015|work=cyclotron.tamu.edu|publisher=Texas A & M University|accessdate=30 April 2017|last3=Greiner|first3=Walter}}</ref> Потешките елементи, почнувајќи од елементот 121, веројатно би биле премногу краткотрајни за да се откријат со денешната технологија, распаѓајќи за една микросекунда пред да стигнат до детекторите. {{Sfn|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}} Не е познато каде лежи оваа граница на [[Период на полураспад|полураспад]] од една микросекунда, а тоа може да дозволи синтеза на некои изотопи на елементите 121 до 124, со точната граница во зависност од моделот избран за предвидување на нуклеидните маси.<ref name="Karpov" /> Исто така, можно е елементот 120 да е последниот елемент достапен со денешните експериментални техники и дека елементите од 121 па наваму ќе бараат нови методи. {{Sfn|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}} Поради денешната неможност да се синтетизираат елементи надвор од [[калифорниум]] (''Z'' = 98) во доволни количини за да се создаде примарна цел, при што моментално се разгледуваат цели на [[ајнштајниум]] (''Z'' = 99), практичната синтеза на елементи надвор од оганесон бара потешки проектили, како што се [[титан]] -50, [[хром]] -58,4, или [[железо]] -5 и [[никел]]-64.<ref name="Folden">{{Наведено списание|last=Folden III|first=C. M.|last2=Mayorov|first2=D. A.|last3=Werke|first3=T. A.|last4=Alfonso|first4=M. C.|last5=Bennett|first5=M. E.|last6=DeVanzo|first6=M. J.|displayauthors=3|date=2013|title=Prospects for the discovery of the next new element: Influence of projectiles with ''Z'' &gt; 20|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=420|issue=1|pages=012007|arxiv=1209.0498|bibcode=2013JPhCS.420a2007F|doi=10.1088/1742-6596/420/1/012007}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Gan|first=ZaiGuo|last2=Zhou|first2=XiaoHong|last3=Huang|first3=MingHui|last4=Feng|first4=ZhaoQing|last5=Li|first5=JunQing|displayauthors=3|date=August 2011|title=Predictions of synthesizing element 119 and 120|journal=Science China Physics, Mechanics and Astronomy|volume=54|issue=1|pages=61–66|bibcode=2011SCPMA..54S..61G|doi=10.1007/s11433-011-4436-4}}</ref> Ова, сепак, има недостаток што резултира со посиметрични реакции на цепење кои се постудени и со помала веројатност да успеат. На пример, реакцијата помеѓу <sup>243</sup>Am и <sup>58</sup>Fe се очекува да има пресек од редот од 0,5 [[Барн|fb]], неколку реда на големина пониски од измерените пресеци во успешните реакции; таквата пречка би ги направила оваа и слични реакции неизводливи за производство на унбиуниум.<ref name="DNS">{{Наведено списание|last=Jiang|first=J.|last2=Chai|first2=Q.|last3=Wang|first3=B.|last4=Zhao|first4=W.|last5=Liu|first5=M.|last6=Wang|first6=H.|displayauthors=3|date=2013|title=Investigation of production cross sections for superheavy nuclei with ''Z'' = 116~121 in dinuclear system concept|journal=Nuclear Physics Review|volume=30|issue=4|pages=391–397|doi=10.11804/NuclPhysRev.30.04.391}}</ref> === Минати обиди === Синтезата на унбиуниум за прв пат била испробана во 1977 година со бомбардирање на цел на [[ураниум-238]] со [[бакар]] -65 јони во Центарот за истражување на тешки јони (ЦИТЈ) во [[Дармштат|Дармштад]], [[Германија]]: : {{Нуклид|U|238}} + {{Нуклид|Cu|65}} → {{Нуклид|Ubu|303}}* → без атоми Не биле идентификувани атоми.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/onbeyonduraniumj0000hofm/page/105|title=On Beyond Uranium|last=Hofmann|first=Sigurd|date=2002|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-28496-7|page=[https://archive.org/details/onbeyonduraniumj0000hofm/page/105 105]}}</ref> == Изгледи за идна синтеза == [[Податотека:Superheavy_decay_modes_predicted.png|десно|мини| Предвидени начини на распаѓање на супертешките јадра. Линијата на синтетизирани јадра богати со протони се очекува да биде прекината наскоро по ''Z'' = 120, поради скратувањето на полураспадот до околу ''Z'' = 124, зголемениот придонес на спонтано цепење наместо алфа распаѓање од ''Z'' = 122 па наваму додека не доминира од ''Z'' = 125, и линијата на јадрено прокапување на протонот околу ''130''. Надвор од ова е регион со малку зголемена стабилност на второживите нуклиди околу ''Z'' = 124 и ''N'' = 198, но тој е одделен од копното на нуклиди кои може да се добијат со денешните техники. Белиот прстен ја означува очекуваната местоположба на островот на стабилноста; двата квадрати оцртани со бело означуваат <sup>291</sup>[[Копернициум|Cn]] и <sup>293</sup>Cn, за кои се предвидува дека се најдолговечните нуклиди на островот со полураспад од векови или милениуми.<ref name="Greiner">{{Наведено списание|last=Greiner|first=Walter|date=2013|title=Nuclei: superheavy–superneutronic–strange–and of antimatter|url=http://inspirehep.net/record/1221632/files/jpconf13_413_012002.pdf|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=413|issue=1|pages=012002|bibcode=2013JPhCS.413a2002G|doi=10.1088/1742-6596/413/1/012002|access-date=30 April 2017}}</ref>]] Во моментов, интензитетот на зракот кај објектите за супертешки елементи резултира со околу 10<sup>12</sup> проектили кои ја погодуваат целта во секунда; ова не може да се зголеми без согорување на целта и детекторот, а производството на поголеми количини на сè понестабилни [[актиноиди]] потребни за целта е непрактично. Тимот од Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) во Дубна изградил нова фабрика за супертешки елементи (СТЕ-фабрика) со подобрени детектори и можност за работа во помал обем, но и покрај тоа, продолжувањето надвор од елементите 120 и можеби 121 би било голем предизвик.<ref name="Kraemer" /> Можно е периодот на реакциите на цепење-испарување за производство на нови супертешки елементи да заврши поради сè пократкиот полураспад на спонтано цепење и линијата за јадрено покапување на протонот, така што новите техники како што се реакциите на јадрен пренос (на пример, пукање на јадра на ураниум едни со други и дозволувајќи им да ги разменат продуктите 0 протони со потенцијални протони околу 1) суперактиниди.<ref name="Kraemer">{{Наведени вести|url=https://www.chemistryworld.com/news/beyond-element-118-the-next-row-of-the-periodic-table/9400.article|title=Beyond element 118: the next row of the periodic table|last=Krämer|first=Katrina|date=29 January 2016|work=Chemistry World|access-date=30 April 2017}}</ref> Бидејќи пресеците на овие реакции на соединување-испарување се зголемуваат со асиметријата на реакцијата, титанот би бил подобар проектил од хромот за синтеза на елементот 121,<ref>{{Наведено списание|last=Siwek-Wilczyńska|first=K.|last2=Cap|first2=T.|last3=Wilczyński|first3=J.|date=April 2010|title=How can one synthesize the element ''Z'' = 120?|journal=International Journal of Modern Physics E|volume=19|issue=4|pages=500|bibcode=2010IJMPE..19..500S|doi=10.1142/S021830131001490X}}</ref> иако за тоа е потребна [[ајнштајниум]]ска цел. Ова претставува сериозни предизвици поради значителното загревање и оштетувањето на целта поради високата радиоактивност на ајнштајниум-254, но сепак веројатно ќе биде најперспективниот пристап. Тоа ќе бара работа во помал обем поради помалата количина од <sup>254</sup>Es што може да се произведе. Оваа мала работа во блиска иднина би можела да се изврши само во фабриката СТЕ во Дубна.<ref name="Roberto"> {{Наведена мрежна страница|url=http://cyclotron.tamu.edu/she2015/assets/pdfs/presentations/Roberto_SHE_2015_TAMU.pdf|title=Actinide Targets for Super-Heavy Element Research|last=Roberto|first=J. B.|date=31 March 2015|work=cyclotron.tamu.edu|publisher=Texas A & M University|accessdate=28 April 2017}}</ref> Изотопите <sup>299</sup>Ubu, <sup>300</sup>Ubu и <sup>301</sup>Ubu, кои би можеле да се произведат во реакцијата помеѓу <sup>254</sup>Es и <sup>50</sup>Ti преку каналите 3n и 4n, се очекува да бидат единствените достапни изотопи на унбиуниум со полураспад доволно долго за откривање. Сепак, пресеците ќе ги поместат границите на она што моментално може да се открие. На пример, во публикација од 2016 година, пресекот на гореспоменатата реакција помеѓу <sup>254</sup>Es и <sup>50</sup>Ti бил предвиден да биде околу 7&nbsp;fb во каналот 4n,<ref name="Ghahramany">{{Наведено списание|last=Ghahramany|first=Nader|last2=Ansari|first2=Ahmad|date=September 2016|title=Synthesis and decay process of superheavy nuclei with Z=119-122 via hot fusion reactions|url=https://www.researchgate.net/publication/308276903|format=PDF|journal=European Physical Journal A|volume=52|issue=287|page=287|bibcode=2016EPJA...52..287G|doi=10.1140/epja/i2016-16287-6}}</ref> четири пати понизок од најнискиот измерен пресек за успешна реакција. Пресметката од 2021 година дала слично ниски теоретски пресеци од 10&nbsp;fb за 3n канал и 0.6&nbsp;fb за 4n канал на оваа реакција, заедно со пресеците од редот 1-10&nbsp;fb за реакциите <sup>249</sup>Bk+ <sup>54</sup>Cr, <sup>252</sup>Es+ <sup>50</sup>Ti и <sup>258</sup>Md+ <sup>48</sup>Ca. Сепак, <sup>252</sup>Es и <sup>258</sup>Md во моментов не можат да се синтетизираат во доволни количини за да се формира целниот материјал. Доколку синтезата на изотопи на унбиуниум во таква реакција биде успешна, добиените јадра би се распаднале низ изотопи на унунениум кои би можеле да се произведат со вкрстено бомбардирање во реакциите од <sup>248</sup>Cm+ <sup>51</sup>V или <sup>249</sup>Bk+ <sup>50</sup>Ti, низ познатите изотопи на тенесинот и московиумот синтетизирани преку <sup>249</sup>Bk+<sup>48</sup>Ca и<sup>243</sup>Am+<sup>48</sup>Ca реакции. {{Sfn|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}} Мноштвото возбудени состојби населени со алфа-распади на непарните јадра, сепак, може да оневозможи јасни случаи на вкрстено бомбардирање, како што било видено во дебатираната врска помеѓу <sup>293</sup>Ts и <sup>289</sup>Mc.<ref>{{Наведено списание|last=Forsberg|first=U.|last2=Rudolph|first2=D.|last3=Fahlander|first3=C.|last4=Golubev|first4=P.|last5=Sarmiento|first5=L. G.|last6=Åberg|first6=S.|last7=Block|first7=M.|last8=Düllmann|first8=Ch. E.|last9=Heßberger|first9=F. P.|displayauthors=3|date=9 July 2016|title=A new assessment of the alleged link between element 115 and element 117 decay chains|url=http://portal.research.lu.se/portal/files/9762047/PhysLettB760_293_2016.pdf|journal=Physics Letters B|volume=760|issue=2016|pages=293–296|bibcode=2016PhLB..760..293F|doi=10.1016/j.physletb.2016.07.008|access-date=2 April 2016}}</ref> Потешките изотопи се очекува да бидат постабилни; Се предвидува дека <sup>320</sup>Ubu ќе биде најстабилниот изотоп на унбиуниум, но не постои начин да се синтетизира со денешната технологија бидејќи ниту една комбинација од употреблива цел и проектил не може да обезбеди доволно неутрони. Тимовите во РИКЕН и во ЗИЈИ ја навеле синтезата на елементот 121 меѓу нивните идни планови.<ref name="Morita">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=kGVkkVMgvOg|title=The Discovery of Element 113|last=Morita|first=Kōsuke|date=5 February 2016|work=YouTube|accessdate=28 April 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jinr.ru/posts/how-are-new-chemical-elements-born/|title=How are new chemical elements born?|last=Sokolova|first=Svetlana|last2=Popeko|first2=Andrei|date=24 May 2021|work=jinr.ru|publisher=JINR|accessdate=4 November 2021|quote=JINR is currently building the first factory of superheavy elements in the world to synthesize elements 119, 120 and 121, and to study in depth the properties of previously obtained elements.}}</ref> Овие две лаборатории се најпогодни за овие експерименти бидејќи тие се единствените во светот каде што долгото време на зракот е достапно за реакции со толку ниски предвидени пресеци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.riken.jp/~/media/riken/about/reports/evaluation/rnc/rep/rnc-morita2012-report-e.pdf|title=平成23年度 研究業績レビュー（中間レビュー）の実施について|last=Hagino|first=Kouichi|last2=Hofmann|first2=Sigurd|date=July 2012|work=www.riken.jp|publisher=RIKEN|language=ja|trans-title=Implementation of the 2011 Research Achievement Review (Interim Review)|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330183221/http://www.riken.jp/~/media/riken/about/reports/evaluation/rnc/rep/rnc-morita2012-report-e.pdf|archive-date=2019-03-30|accessdate=5 May 2017|last3=Miyatake|first3=Hiroari|last4=Nakahara|first4=Hiromichi}}</ref> === Именување === Користејќи ја номенклатурата на Менделеев за неименувани и неоткриени елементи, Унунениум треба да биде познат како ''[[Актиниум|екактиниум]]''. Користејќи ги препораките на [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија|Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија]] од 1979 година, елементот треба привремено да се нарекува ''унбиуниум'' (симбол ''Ubu'') додека не се открие, откритието не се потврди и не се избере трајно име.<ref name="iupac">{{Наведено списание|last=Chatt|first=J.|date=1979|title=Recommendations for the naming of elements of atomic numbers greater than 100|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=51|issue=2|pages=381–384|doi=10.1351/pac197951020381|doi-access=free}}</ref> Иако широко се користат во хемиската заедница на сите нивоа, од училници по хемија до напредни учебници, препораките главно се игнорираат меѓу научниците кои работат теоретски или експериментално на супертешки елементи, кои го нарекуваат „елемент 121“, со симболот ''E121'', ''(121)'' или ''121'' . == Јадрена стабилност и изотопи == Стабилноста на јадрата значително се намалува со зголемувањето на атомскиот број по [[кириум]]от, елементот 96, чиј полураспад е четири реда на големина подолг од оној на кој било моментално познат елемент со поголем број. Сите изотопи со атомски број над [[Менделевиум|101]] се подложени на [[Радиоактивност|радиоактивно распаѓање]] со полураспад помал од 30 часа. Ниту еден елемент со атомски број над 82 (по [[олово]]) нема стабилни изотопи.<ref>{{Наведено списание|last=de Marcillac|first=Pierre|last2=Coron|first2=Noël|last3=Dambier|first3=Gérard|last4=Leblanc|first4=Jacques|last5=Moalic|first5=Jean-Pierre|displayauthors=3|date=2003|title=Experimental detection of α-particles from the radioactive decay of natural bismuth|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-04-24_422_6934/page/876|journal=Nature|volume=422|issue=6934|pages=876–878|bibcode=2003Natur.422..876D|doi=10.1038/nature01541|pmid=12712201}}</ref> Сепак, од причини кои се уште не се добро разбрани, постои мало зголемување на јадрената стабилност околу атомските броеви [[Дармштатиум|110]] – [[Флеровиум|114]], што доведува до појава на она што во јадрената физика е познато како „[[остров на стабилноста]]“. Овој концепт, предложен од професорот [[Калифорниски универзитет – Беркли|на Универзитетот во Калифорнија,]] Глен Сиборг и кој произлегува од стабилизирачките ефекти на затворените [[Јадрен слоест модел|јадрени обвивки]] околу ''[[Атомски број|Z]]'' = 114 (или можеби [[Унбинилиум|120]], 122, 124 или 126) и ''N'' = 184 (и можеби исто така и ''N'' = 228), објаснува зошто последните елементи биле многу подолги од <ref>{{Наведена книга|title=Van Nostrand's scientific encyclopedia|url=https://archive.org/details/vannostrandsscie0001unse_b2u7|last=Considine|first=Glenn D.|last2=Kulik|first2=Peter H.|date=2002|publisher=Wiley-Interscience|isbn=978-0-471-33230-5|edition=9th|oclc=223349096}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Koura|first=H.|last2=Chiba|first2=S.|date=2013|title=Single-Particle Levels of Spherical Nuclei in the Superheavy and Extremely Superheavy Mass Region|url=https://www.researchgate.net/publication/258799250|journal=Journal of the Physical Society of Japan|volume=82|issue=1|at=014201|bibcode=2013JPSJ...82a4201K|doi=10.7566/JPSJ.82.014201}}</ref> Всушност, самото постоење на елементи потешки од [[радерфордиум]] може да се потврди за ефектите на обвивката и островот на стабилноста, бидејќи спонтаното цепење брзо би предизвикало распаѓање на таквите јадра во модел кој ги занемарува таквите фактори.<ref name="liquiddrop">{{Наведено списание|last=Möller|first=P.|date=2016|title=The limits of the nuclear chart set by fission and alpha decay|url=http://inspirehep.net/record/1502715/files/epjconf-NS160-03002.pdf|journal=EPJ Web of Conferences|volume=131|pages=03002:1–8|bibcode=2016EPJWC.13103002M|doi=10.1051/epjconf/201613103002}}</ref> Пресметката од 2016 година на полураспадот на изотопите на унбиуниум од <sup>290</sup>Ubu до <sup>339</sup>Ubu сугерирала дека оние од <sup>290</sup>Ubu до <sup>303</sup>Ubu нема да бидат врзани и ќе се распаѓаат преку протонска емисија, оние од <sup>304</sup>Ubu до <sup>314</sup>Ubu ќе бидат подложени на оние од <sup>304</sup>Ubu до 314Ubu3 и <sup>359</sup>Ubu3 за подлежат на спонтано цепење. Само изотопите од <sup>309</sup>Ubu до <sup>314</sup>Ubu би имале доволно долг животен век на алфа-распаѓање за да се детектираат во лаборатории, започнувајќи со ланци на распаѓање кои завршуваат со спонтано цепење во [[московиум]], [[тенесин]] или [[унунениум]]. Ова би претставувало сериозен проблем за експериментите кои имаат за цел да ги синтетизираат изотопите на унбиуниум доколку е точно, бидејќи изотопите чиешто алфа распаѓање може да се забележи не може да се достигне со која било сега употреблива комбинација на цел и проектил.<ref>{{Наведено списание|last=Santhosh|first=K. P.|last2=Nithya|first2=C.|date=27 September 2016|title=Predictions on the alpha decay chains of superheavy nuclei with ''Z'' = 121 within the range 290 ≤ ''A'' ≤ 339|journal=International Journal of Modern Physics E|volume=25|issue=10|at=1650079|arxiv=1609.05495|bibcode=2016IJMPE..2550079S|doi=10.1142/S0218301316500798}}</ref> Пресметките во 2016 и 2017 година од истите автори на елементите 123 и 125 укажуваат на помалку мрачен исход, со ланци на алфа-распаѓање од подостапните нуклиди <sup>300-307</sup>Ubt кои минуваат низ унбиуниум и водат до [[бориум]] или [[нихониум]] .<ref>{{Наведено списание|last=Santhosh|first=K. P.|last2=Nithya|first2=C.|date=28 December 2016|title=Theoretical predictions on the decay properties of superheavy nuclei ''Z'' = 123 in the region 297 ≤ ''A'' ≤ 307|journal=The European Physical Journal A|volume=52|issue=371|page=371|bibcode=2016EPJA...52..371S|doi=10.1140/epja/i2016-16371-y}}</ref> Исто така, било предложено дека распаѓањето на кластерот може да биде значаен начин на распаѓање во конкуренција со алфа распаѓање и спонтано цепење во регионот минато од ''Z'' = 120, што би претставувало уште една пречка за експериментална идентификација на овие нуклиди.<ref>{{Наведено списание|last=Santhosh|first=K. P.|last2=Sukumaran|first2=Indu|date=25 January 2017|title=Decay of heavy particles from ''Z'' = 125 superheavy nuclei in the region ''A'' = 295–325 using different versions of proximity potential|journal=International Journal of Modern Physics E|volume=26|issue=3|at=1750003|bibcode=2017IJMPE..2650003S|doi=10.1142/S0218301317500033}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Poenaru|first=Dorin N.|last2=Gherghescu|first2=R. A.|last3=Greiner|first3=W.|date=March 2012|title=Cluster decay of superheavy nuclei|url=https://www.researchgate.net/publication/235507943|journal=Physical Review C|volume=85|issue=3|pages=034615|bibcode=2012PhRvC..85c4615P|doi=10.1103/PhysRevC.85.034615|access-date=2 May 2017}}</ref> == Предвидена хемија == Се предвидува дека унбиуниумот е првиот елемент од невидено долгата преодна серија, наречена суперактиниоди во аналогија на претходните актиниоди. Иако неговото однесување веројатно нема да биде многу различно од лантан и актиниум, веројатно е ограничување на применливоста на периодичниот закон; од елементот 121, орбиталите 5g, 6f, 7d и 8p<sub>1/2</sub> се очекува да се наполнат заедно поради нивните многу блиски енергии, а околу елементите во доцните 150-ти и 160-ти, 9s, 9p <sub>1/2</sub> и 8p <sub>3/2</sub>, подшколките се приклучуваат, така што хемијата на елементите веднаш подалеку од 121 и 122 (последната за која се извршени целосни пресметки) се очекува да биде толку слична што нивната местоположба во периодниот систем би била чисто формална работа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.int.washington.edu/NNPSS/2015/nnpss2015_SHE_Loveland.pdf|title=The Quest for Superheavy Elements|last=Loveland|first=Walter|date=2015|work=www.int.washington.edu|publisher=2015 National Nuclear Physics Summer School|accessdate=1 May 2017}}{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Врз основа на принципот на Клечковски, би се очекувало дека подобвивката од 5g ќе започне да се полни во атомот на унбиуниум. Меѓутоа, иако лантанот има значајно учество во 4f во неговата хемија, тој сè уште нема електрон од 4f во неговата конфигурација на гасна фаза во основна состојба; поголемо доцнење се јавува за 5f, каде што ниту атомите на актиниум ниту на ториум немаат електрон од 5f иако 5f придонесува за нивната хемија. Се предвидува дека слична ситуација на одложен „радијален“ колапс може да се случи за унбиуниум, така што орбиталите од 5g не почнат да се полнат до околу елементот 125, иако некои 5g хемиски зафати може да започнат порано. Поради недостатокот на радијални јазли во орбиталите од 5g, аналогно на 4f, но не и на 5f орбиталите, местоположбата на унбиуниум во периодниот систем се очекува да биде повеќе слична на онаа на лантанот отколку онаа на актиниумот меѓу неговите роднини, а Пека Пијке предложил суперактиниодите да се преименуваат како „суперактининиоди„.<ref name="Pyykkö2011">{{Наведено списание|last=Pyykkö|first=Pekka|author-link=Pekka Pyykkö|year=2011|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|url=https://archive.org/details/sim_physical-chemistry-chemical-physics-pccp_2011-01-07_13_1/page/161|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–8|bibcode=2011PCCP...13..161P|doi=10.1039/c0cp01575j|pmid=20967377}}</ref> Недостатокот на радијални јазли во орбиталите 4f придонесува за нивното однесување слично на јадрото во серијата лантаниди, за разлика од орбиталите 5f слични на повеќе валентни во актиниодите; сепак, релативистичката експанзија и дестабилизација на орбиталите од 5g треба делумно да го компензира нивниот недостаток на радијални јазли и оттука помал обем.<ref name="Kaupp">{{Наведено списание|last=Kaupp|first=Martin|date=1 December 2006|title=The role of radial nodes of atomic orbitals for chemical bonding and the periodic table|url=http://depa.fquim.unam.mx/amyd/archivero/LecturasobreNodosRadiales_12854.pdf|journal=Journal of Computational Chemistry|volume=28|issue=1|pages=320–5|doi=10.1002/jcc.20522|pmid=17143872|access-date=14 October 2016}}</ref> Унбиуниум се очекува да ја пополни орбиталата 8p<sub>1/2</sub> поради неговата релативистичка стабилизација, со конфигурација од [Og] 8s<sup>2</sup> 8p <sup>1</sup> . Како и да е, конфигурацијата [Og] 7d<sup>1</sup>8s<sup>2</sup>, која би била аналогна на лантан и актиниум, се очекува да биде ниска возбудена состојба на само 0,412&nbsp;[[Електронволт|eV]],<ref>{{Наведено списание|last=Eliav|first=Ephraim|last2=Shmulyian|first2=Sergei|last3=Kaldor|first3=Uzi|last4=Ishikawa|first4=Yasuyuki|year=1998|title=Transition energies of lanthanum, actinium, and eka-actinium (element 121)|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=109|issue=10|pages=3954|bibcode=1998JChPh.109.3954E|doi=10.1063/1.476995}}</ref> и очекуваната [Og] 5g<sup>1</sup>8s<sup>2</sup> конфигурација од правилото на Клечовски треба да биде на 2,48&nbsp;eV.<ref>{{Наведено списание|last=Umemoto|first=Koichiro|last2=Saito|first2=Susumu|date=1996|title=Electronic Configurations of Superheavy Elements|url=https://journals.jps.jp/doi/pdf/10.1143/JPSJ.65.3175|journal=Journal of the Physical Society of Japan|volume=65|issue=10|pages=3175–3179|bibcode=1996JPSJ...65.3175U|doi=10.1143/JPSJ.65.3175|access-date=31 January 2021}}</ref> Електронските конфигурации на јоните на унбиуниум се очекува да бидат{{Хем2|Ubu+}}, [Og]8s<sup>2</sup> ;{{Хем2|Ubu(2+)}}, [Og]8s<sup>1</sup>; и {{Хем2|Ubu(3+)}}, [Og].<ref name="Dolg">{{Наведена книга|title=Computational Methods in Lanthanide and Actinide Chemistry|last=Dolg|first=Michael|date=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-68829-8|page=35}}</ref> Електронот 8p на унбиуниум се очекува да биде многу лабаво врзан, така што неговата предвидена енергија на јонизација од 4,45&nbsp;eV е пониска од онаа на униениум (4.53&nbsp;eV) и сите познати елементи освен [[Алкален метал|алкалните метали]] од [[калиум]] до [[франциум]]. Слично големо намалување на енергијата на јонизација е забележано и кај [[лоренциум]]от, друг елемент кој има аномална s<sup>2</sup>p конфигурација поради релативистички ефекти. И покрај промената во конфигурацијата на електроните и можноста за користење на обвивката од 5g, не се очекува унбиуниумот да се однесува хемиски многу различно од лантанот и актиниумот. Пресметката од 2016 година за унбиуниум монфлуорид (UbuF) покажала сличности помеѓу валентните орбитали на унбиуниум во оваа молекула и оние на актиниум во актиниум монофлуорид (AcF); во двете молекули, највисоката зафатена молекуларна орбитала се очекува да не се врзува, за разлика од површно посличната [[нихониум]] монфлуорид (NhF) каде што се поврзува. Нихониумот има електронска конфигурација [Rn] 5f<sup>14</sup> 6d<sup>10</sup> 7s <sup>2</sup> 7p <sup>1</sup>, со s <sup>2</sup> p валентна конфигурација. Оттука, унбиуниумот може да биде донекаде како лоренциум со аномална s <sup>2</sup> p конфигурација што не влијае на неговата хемија: енергиите на дисоцијација на врските, должината на врските и поларизацијата на молекулата UbuF се очекува да го продолжат трендот преку скандиум, итриум, гас и лантан кои имаат три валентност на лантан. јадро. Врската Ubu-F се очекува да биде силна и поларизирана, исто како и кај монофлуоридите на лантан и актиниум. Несврзувачките електрони на унбиуниум во UbuF се очекува да бидат способни да се поврзат со дополнителни атоми или групи, што ќе резултира со формирање на унбиуниум трихалиди{{Хем2|UbuX3}}, аналогно на{{Хем2|LaX3}} и{{Хем2|AcX3}} . Оттука, главната оксидациска состојба на унбиуниумот во неговите соединенија треба да биде +3, иако блискоста на енергетските нивоа на валентните подобвивки може да дозволи повисоки состојби на оксидација, исто како во елементите 119 и 120.<ref name="Pyykkö2011"/> Се чини дека релативистичките ефекти се мали за унбиуниум трихалидите, со{{Хем2|UbuBr3}} и{{Хем2|LaBr3}} има многу слично поврзување, иако првото треба да биде повеќе јонско.<ref>{{Наведено списание|last=Pinheiro|first=Alan Sena|last2=Gargano|first2=Ricardo|last3=dos Santos|first3=Paulo Henrique Gomes|last4=de Macedo|first4=Luiz Guilherme Machado|date=26 August 2021|title=Fully relativistic study of polyatomic closed shell E121X<sub>3</sub> (X = F, Cl, Br) molecules: effects of Gaunt interaction, relativistic effects and advantages of an exact-two component (X2C) hamiltonian|journal=Journal of Molecular Modeling|volume=27|issue=262|page=262|doi=10.1007/s00894-021-04861-7|pmid=34435260}}</ref> Стандардниот електроден потенцијал за{{Хем2|Ubu(3+) → Ubu}} парот се предвидува како −2.1&nbsp;V. ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== * {{cite journal |ref={{harvid|Audi et al.|2017}} |title=The NUBASE2016 evaluation of nuclear properties |doi=10.1088/1674-1137/41/3/030001 |last1=Audi |first1=G. |last2=Kondev |first2=F. G. |last3=Wang |first3=M. |last4=Huang |first4=W. J. |last5=Naimi |first5=S. |display-authors=3 |journal=Chinese Physics C |volume=41 |number=3|pages=030001 |year=2017 |bibcode=2017ChPhC..41c0001A |url=http://cms.iopscience.org/ac0c0614-0d60-11e7-9a47-19ee90157113/030001.pdf?guest=true}}<!--for consistency and specific pages, do not replace with {{NUBASE2016}}--> * {{cite book|last=Beiser|first=A.|title=Concepts of modern physics|date=2003|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0-07-244848-1|edition=6th|oclc=48965418}} * {{cite book |last1=Hoffman |first1=D. C. |author-link=Darleane C. Hoffman |last2=Ghiorso |first2=A. |author-link2=Albert Ghiorso |last3=Seaborg |first3=G. T. |title=The Transuranium People: The Inside Story |url=https://archive.org/details/transuraniumpeop0000hoff |year=2000 |publisher=[[World Scientific]] |isbn=978-1-78-326244-1}} * {{cite book|last=Kragh|first=H.|author-link=Helge Kragh|date=2018 |title=From Transuranic to Superheavy Elements: A Story of Dispute and Creation |url=https://archive.org/details/fromtransuranict0000krag|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |isbn=978-3-319-75813-8}} * {{cite journal|last1=Zagrebaev|first1=V.|last2=Karpov|first2=A.|last3=Greiner|first3=W.|date=2013|title=Future of superheavy element research: Which nuclei could be synthesized within the next few years?|journal=[[Journal of Physics: Conference Series]]|volume=420|issue=1|at=012001|doi=10.1088/1742-6596/420/1/012001|arxiv=1207.5700|bibcode=2013JPhCS.420a2001Z|s2cid=55434734|issn=1742-6588|url=http://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|access-date=2025-03-05|archive-date=2015-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003154020/http://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|url-status=dead}} ==Понатамошно читање== * {{Cite book | last1 = Kaldor | first1 = U. | chapter = Superheavy Elements—Chemistry and Spectroscopy | doi = 10.1002/0470845015.cu0044 | title = Encyclopedia of Computational Chemistry | year = 2005 | isbn = 978-0-470-84501-1 }} * {{Cite journal | last1 = Seaborg | first1 = G. T. | doi = 10.1146/annurev.ns.18.120168.000413|doi-access=free | title = Elements Beyond 100, Present Status and Future Prospects | journal = [[Annual Review of Nuclear Science]] | volume = 18 | pages = 53–15 | year = 1968 |bibcode = 1968ARNPS..18...53S }} {{Компактен периоден систем}} [[Категорија:Неоткриени хемиски елементи]] q5r6ld7wmopv521i0bglcndfi9pzule Унбибиум 0 1366748 5625558 5615360 2026-09-09T03:28:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625558 wikitext text/x-wiki '''Унбибиум''', познат и како '''елемент 122''' или '''ека-ториум''' — хипотетички [[хемиски елемент]]; има симбол на место за место '''Ubb''' и [[атомски број]] 122. Унбибиум и ''Ubb'' е соодветно привремено систематско име и симбол на [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија|Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија]], кој се користи додека елементот не биде откриен, потврден и не се одлучи за постојано име. Во [[Периоден систем на елементите|периодниот систем]] на елементите, се очекува да го следи [[Унбиуниум|унбиуниумот]] како втор елемент на суперактиноидите и и четвртиот елемент во осмата [[Периода (периоден систем)|периода]]. Слично на унбиуниумот, се очекува да падне во опсегот на [[Остров на стабилноста|островот на стабилност]], потенцијално давајќи дополнителна стабилност на некои изотопи, особено <sup>306</sup>Ubb за кој се очекува да има волшебен број на неутрони (184). И покрај неколкуте обиди, унбибиумот сè уште не е вештачки направен, ниту пак се пронајдени природни изотопи. Во моментов нема планови за обид за синтеза на унбибиум. Во 2008 година, се тврдело дека е откриен во примероци од природен ториум, <ref name="arxiv">{{Наведено списание|last=Marinov|first=A.|last2=Rodushkin, I.|last3=Kolb, D.|last4=Pape, A.|last5=Kashiv, Y.|last6=Brandt, R.|last7=Gentry, R. V.|last8=Miller, H. W.|displayauthors=3|year=2010|title=Evidence for a long-lived superheavy nucleus with atomic mass number A=292 and atomic number Z=~122 in natural Th|journal=International Journal of Modern Physics E|volume=19|issue=1|pages=131–140|arxiv=0804.3869|bibcode=2010IJMPE..19..131M|doi=10.1142/S0218301310014662}}</ref> но тоа тврдење денес е отфрлено од неодамнешните повторувања на експериментот користејќи попрецизни техники. Хемиски, унбибиумот се очекува да покаже одредена сличност со [[Цериум|цериумот]] и [[Ториум|ториумот]]. Сепак, релативистичките ефекти може да предизвикаат некои од неговите својства да се разликуваат; на пример, се очекува да има електронска конфигурација на основната состојба од &#x5B;[[Оганесон|Og]] &#x5D; 7d<sup>1</sup> 8s<sup>2</sup> 8p<sup>1</sup> или [Og] 8s<sup>2</sup> 8p<sup>2</sup>, и покрај неговата предвидена местоположба во серијата на суперактиноиди од g-блокот. == Вовед == === Синтеза на супертешки јадра === [[Податотека:Deuterium-tritium_fusion.svg|алт=A graphic depiction of a nuclear fusion reaction|лево|мини| Графички приказ на реакција на [[јадрено соединување]]. Две јадра се спојуваат во едно, испуштајќи [[неутрон]]. Реакциите што создаале нови елементи до овој момент биле слични, со единствената можна разлика што понекогаш биле ослободени неколку единечни неутрони, или воопшто немало такви.]] Претешкото {{Efn|Во [[јадрена физика|јадрената физика]], елементот се нарекува [[тежок елемент|тежок]] доколку неговиот атомски број е висок; [[олово]]то (елемент&nbsp;82) е еден пример за таков тежок елемент. Терминот „супертешки елементи“ обично се однесува на елементи со атомски број поголем од [[Лоренциум|103]] (иако има и други дефиниции, како што е атомскиот број поголем од [[фермиум|100]]<ref>{{Cite web|url=https://www.chemistryworld.com/news/explainer-superheavy-elements/1010345.article|title=Explainer: superheavy elements|last=Krämer|first=K.|date=2016|website=[[Chemistry World]]|language=en|access-date=2020-03-15}}</ref> или [[копернициум|112]];<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911081623/https://pls.llnl.gov/research-and-development/nuclear-science/project-highlights/livermorium/elements-113-and-115|url=https://pls.llnl.gov/research-and-development/nuclear-science/project-highlights/livermorium/elements-113-and-115|title=Discovery of Elements 113 and 115|publisher=[[Lawrence Livermore National Laboratory]]|archive-date=2015-09-11|access-date=2020-03-15}}</ref> понекогаш, терминот е претставен како еквивалент на терминот „задактиниод“, што става горна граница пред почетокот на хипотетичката суперактиниодна серија).<ref>{{cite encyclopedia|last1=Eliav|first1=E.|title=Electronic Structure of the Transactinide Atoms|date=2018|encyclopedia=Encyclopedia of Inorganic and Bioinorganic Chemistry|pages=1–16|editor-last=Scott|editor-first=R. A.|publisher=[[John Wiley & Sons]]|language=en|doi=10.1002/9781119951438.eibc2632|isbn=978-1-119-95143-8|last2=Kaldor|first2=U.|last3=Borschevsky|first3=A.| s2cid=127060181 }}</ref> Термините „тешки изотопи“ (на даден елемент) и „тешки јадра“ ​​значат она што може да се разбере во заедничкиот јазик - изотопи со голема маса (за даден елемент) и јадра со голема маса, соодветно.}} [[атомско јадро]] се создава во јадрена реакција која комбинира две други јадра со нееднаква големина {{Efn|Во 2009 година, тим на Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) предводен од Оганесјан ги објавиле резултатите од нивниот обид да создадат хасиум во симетрична<sup>136</sup>Xe&nbsp;+&nbsp;<sup>136</sup>Xe реакција. Тие не успеале да набљудуваат ниту еден атом во таква реакција, ставајќи ја горната граница на пресекот, мерката за веројатност за јадрената реакција, како 2.5&nbsp;[[Барн|pb]].<ref>{{Cite journal|last1=Oganessian|first1=Yu. Ts.|author-link=Yuri Oganessian|last2=Dmitriev|first2=S. N.|last3=Yeremin|first3=A. V.|last4=Aksenov|first4=N. V.|last5=Bozhikov|first5=G. A.|last6=Chepigin|first6=V. I.|last7=Chelnokov|first7=M. L.|last8=Lebedev|first8=V. Ya.|last9=Malyshev|first9=O. N.|last10=Petrushkin|first10=O. V.|last11=Shishkin|first11=S. V.|display-authors=3|date=2009|title=Attempt to produce the isotopes of element 108 in the fusion reaction <sup>136</sup>Xe + <sup>136</sup>Xe |journal=[[Physical Review C]]|language=en|volume=79|issue=2|page=024608|doi=10.1103/PhysRevC.79.024608|issn=0556-2813}}</ref> За споредба, реакцијата што резултирала со откривање на хасиум, <sup>208</sup>Pb + <sup>58</sup>Fe, имала пресек на~20&nbsp;pb (поконкретно, 19{{su|p=+19|b=-11}}&nbsp;pb), како што проценуваат откривачите.<ref name="84Mu01">{{cite journal|last1=Münzenberg|first1=G.|author-link=Gottfried Münzenberg|last2=Armbruster|first2=P.|author-link2=Peter Armbruster|last3=Folger|first3=H.|last4=Heßberger|first4=F. P.|last5=Hofmann|first5=S.|last6=Keller|first6=J.|last7=Poppensieker|first7=K.|last8=Reisdorf|first8=W.|last9=Schmidt|first9=K.-H.|display-authors=3|date=1984|title=The identification of element 108|url=http://www.gsi-heavy-ion-researchcenter.org/forschung/kp/kp2/ship/108-discovery.pdf|journal=Zeitschrift für Physik A|volume=317|issue=2|pages=235–236|bibcode=1984ZPhyA.317..235M|doi=10.1007/BF01421260|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607124040/http://www.gsi-heavy-ion-researchcenter.org/forschung/kp/kp2/ship/108-discovery.pdf|archive-date=7 June 2015|access-date=20 October 2012|first10=H.-J.|last10=Schött|first11=M. E.|last11=Leino|first12=R.|last12=Hingmann| s2cid=123288075 }}</ref>}} во едно; колку понееднакви се двете јадра во однос на [[Маса (физика)|масата]], толку е поголема можноста двете да реагираат. <ref name="Bloomberg">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-28/making-new-elements-doesn-t-pay-just-ask-this-berkeley-scientist|title=Making New Elements Doesn't Pay. Just Ask This Berkeley Scientist|last=Subramanian|first=S.|date=28 August 2019|work=[[Bloomberg Businessweek]]|access-date=2020-01-18|author-link=Samanth Subramanian}}</ref> Материјалот направен од потешките јадра се прави цел, која потоа е бомбардирана од снопот на полесни јадра. Две јадра можат да се [[Јадрено соединување|спојат]] во едно само доколку се приближат доволно блиску едно до друго; нормално, јадрата (сите позитивно наелектризирани) се одбиваат меѓусебно поради [[Кулонов закон|електростатско одбивање]]. [[Силно заемодејство|Силното заемнодејство]] може да ја надмине оваа одбивност, но само на многу кратко растојание од јадрото; јадрата на зракот на тој начин се многу [[Забрзувач на честички|забрзани]] со цел таквото одбивање да биде незначително во споредба со брзината на јадрото на зракот. <ref name="n+1">{{Наведена мрежна страница|url=https://nplus1.ru/material/2019/03/25/120-element|title=Сверхтяжелые шаги в неизвестное|last=Ivanov|first=D.|date=2019|work=nplus1.ru|language=ru|trans-title=Superheavy steps into the unknown|accessdate=2020-02-02}}</ref> Енергијата што се применува на јадрата на зракот за да ги забрза може да предизвика тие да достигнат брзина до една десетина од [[Брзина на светлината|брзината на светлината]]. Меѓутоа, доколку се примени премногу енергија, јадрото на зракот може да се распадне.<ref name="n+1"/> Самото приближување не е доволно за две јадра да се спојат: кога две јадра се приближуваат едно до друго, тие обично остануваат заедно околу 10{{Гинд|−20}}&nbsp;секунди и потоа се разделуваат (не мора да бидат во истиот состав како пред реакцијата) наместо да формираат едно јадро. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/something-new-and-superheavy-at-the-periodic-table-26286|title=Something new and superheavy at the periodic table|last=Hinde|first=D.|date=2017|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|language=en|accessdate=2020-01-30}}</ref> Ова се случува затоа што при обидот за формирање на едно јадро, електростатското одбивање го раскинува јадрото што се формира. Секој пар на цел и зрак се карактеризира со неговиот пресек - веројатноста дека ќе дојде до јадрено соединување доколку две јадра се приближат едно кон друго изразено во однос на попречната област што треба да ја погоди упадната честичка за да дојде до соединувањето. {{Efn|Количината на енергија што се применува на честичката на зракот за да се забрза, исто така може да влијае на вредноста на пресекот. На пример, во {{nuclide|силициум|28}} + {{Physics particle|n|TL=1|BL=0}} → {{nuclide|алуминиум|28}} + {{Physics particle|p|TL=1|BL=1}} реакција, пресекот непречено се менува од 370&nbsp;mb при 12,3 MeV до 160&nbsp;mb при 18,3 MeV, со широк врв на 13,5&nbsp;MeV со максимална вредност од 380&nbsp;mb.<ref>{{Cite journal |last1=Kern |first1=B. D. |last2=Thompson |first2=W. E. |last3=Ferguson |first3=J. M. |date=1959 |title=Cross sections for some (n, p) and (n, α) reactions |journal=Nuclear Physics |language=en |volume=10 |pages=226–234 |doi=10.1016/0029-5582(59)90211-1|bibcode=1959NucPh..10..226K }}</ref>}} Оваа соединување може да настане како резултат на квантниот ефект во кој јадрата можат да [[Тунелски ефект|тунелираат]] преку електростатско одбивање. Доколку двете јадра можат да останат блиску покрај таа фаза, повеќекратните јадрени заемни дејства резултираат со прераспределба на енергијата и енергетска рамнотежа. {{external media|width=230px|float=left|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=YovAFlzFtzg Visualization] of unsuccessful nuclear fusion, based on calculations from the [[Australian National University]]<ref>{{Cite journal|last1=Wakhle|first1=A.|last2=Simenel|first2=C.|last3=Hinde|first3=D. J.|display-authors=3|last4=Dasgupta|first4=M.|last5=Evers|first5=M.|last6=Luong|first6=D. H.|last7=du Rietz|first7=R.|date=2015|editor-last=Simenel|editor-first=C.|editor2-last=Gomes|editor2-first=P. R. S.|editor3-last=Hinde|editor3-first=D. J.|display-editors=3|editor4-last=Madhavan|editor4-first=N.|editor5-last=Navin|editor5-first=A.|editor6-last=Rehm|editor6-first=K. E.|title=Comparing Experimental and Theoretical Quasifission Mass Angle Distributions|journal=[[European Physical Journal WOC|European Physical Journal Web of Conferences]]|volume=86|page=00061|doi=10.1051/epjconf/20158600061| bibcode=2015EPJWC..8600061W |issn=2100-014X|doi-access=free|hdl=1885/148847|hdl-access=free}}</ref>}} Добиеното спојување претставува [[возбудена состојба]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oregonstate.edu/instruct/ch374/ch418518/Chapter%2010%20NUCLEAR%20REACTIONS.pdf|title=Nuclear Reactions|pages=7–8|accessdate=2020-01-27|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130010133/http://oregonstate.edu/instruct/ch374/ch418518/Chapter%2010%20NUCLEAR%20REACTIONS.pdf|url-status=dead}} Published as {{Наведена книга|title=Modern Nuclear Chemistry|last=Loveland|first=W. D.|last2=Morrissey|first2=D. J.|last3=Seaborg|first3=G. T.|date=2005|publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]]|isbn=978-0-471-76862-3|pages=249–297|language=en|chapter=Nuclear Reactions|doi=10.1002/0471768626.ch10|author-link3=Glenn T. Seaborg}}</ref> - наречена [[Јадрена реакција|сложено јадро]] - и затоа е многу нестабилно. За да се постигне постабилна состојба, привременото спојување може да се [[Јадрено цепење|расцепи]] без да се формира постабилно јадро. <ref name="CzechNuclear">{{Наведено списание|last=Krása|first=A.|date=2010|title=Neutron Sources for ADS|url=http://ojs.ujf.cas.cz/~krasa/ZNTT/SpallationReactions-text.pdf|journal=Faculty of Nuclear Sciences and Physical Engineering|publisher=[[Czech Technical University in Prague]]|pages=4–8|via=Wayback Machine|access-date=2025-03-05|archive-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918062244/http://ojs.ujf.cas.cz/~krasa/ZNTT/SpallationReactions-text.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> Алтернативно, сложеното јадро може да исфрли неколку [[Неутрон|неутрони]], кои би ја однеле енергијата на возбудувањето; доколку второто не е доволно за исфрлање на неутрони, спојувањето би создало [[Гама-зрачење|гама-зрак]]. Ова се случува околу 10{{Гинд|−16}}&nbsp;секунди по првичниот јадрен судир и резултира со создавање на постабилно јадро. Дефиницијата на Заедничката работна група на МСЧПХ и МСЧПФ вели дека [[Хемиски елемент|хемискиот елемент]] може да се препознае како откриен само доколку неговото јадро не се [[Радиоактивност|распадне]] во рок од 10{{Гинд|−14}} секунди. Оваа вредност била избрана како проценка за тоа колку време му е потребно на јадрото да стекне [[Електрон|електрони]] и на тој начин да ги прикаже неговите хемиски својства.<ref>{{Наведено списание|last=Wapstra|first=A. H.|author-link=Aaldert Wapstra|date=1991|title=Criteria that must be satisfied for the discovery of a new chemical element to be recognized|url=http://publications.iupac.org/pac/pdf/1991/pdf/6306x0879.pdf|journal=[[Pure and Applied Chemistry]]|volume=63|issue=6|page=883|doi=10.1351/pac199163060879|issn=1365-3075}}</ref> {{Efn|Оваа бројка, исто така, ја означува општоприфатената горна граница за животниот век на сложеното јадро.<ref name=BerkeleyNoSF>{{Cite journal|last1=Hyde|first1=E. K.|last2=Hoffman|first2=D. C.|author-link2=Darleane C. Hoffman|last3=Keller|first3=O. L.|date=1987|title=A History and Analysis of the Discovery of Elements 104 and 105|journal=Radiochimica Acta|volume=42|issue=2|doi=10.1524/ract.1987.42.2.57|issn=2193-3405|pages=67–68| s2cid=99193729 |url=http://www.escholarship.org/uc/item/05x8w9h7}}</ref>}} === Распаѓање и откривање === Зракот поминува низ целта и стигнува до следната комора, сепараторот; доколку се произведе ново јадро, тоа се носи со овој зрак.<ref name="SHEhowvideo">{{Cite web|url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-make-superheavy-elements-and-finish-the-periodic-table-video/|title=How to Make Superheavy Elements and Finish the Periodic Table [Video]|author=Chemistry World|date=2016|website=[[Scientific American]]|language=en|access-date=2020-01-27|author-link=Chemistry World}}</ref> Во сепараторот, новопроизведеното јадро е одвоено од другите нуклиди (оној на оригиналниот зрак и сите други продукти на реакцијата){{Efn|Ова раздвојување се заснова на тоа што добиените јадра се движат покрај целта побавно отколку јадрата на нереагираните зраци. Сепараторот содржи електрични и магнетни полиња чии ефекти врз подвижната честичка се поништуваат за одредена брзина на честичка.{{sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000|p=334}} Таквото раздвојување може да биде потпомогнато и со мерење на време на летот и мерење на енергијата на повратен удар; комбинација од двете може да овозможи да се процени масата на јадрото.{{sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000|p=335}} и се пренесува во детектор со површинска бариера, кој го запира јадрото. Означена е точната местоположба на претстојното влијание врз детекторот; означени се и неговата енергија и времето на пристигнување. Преносот трае околу 10{{sup|−6}} секунди; за да биде откриено, јадрото мора да преживее толку долго. Јадрото повторно се забележува откако ќе се регистрира неговото распаѓање и се мерат местоположбата, енергијата и времето на распаѓање.<ref name="SHEhowvideo" /> Стабилноста на јадрото е обезбедена од силното заемно дејство. Сепак, неговиот опсег е многу краток; како што јадрата стануваат поголеми, неговото влијание врз најоддалечените нуклеони (протони и неутрони) слабее. Во исто време, јадрото е растргнато со електростатско одбивање помеѓу протоните, а неговиот опсег не е ограничен.{{sfn|Beiser|2003|p=432}} Вкупната врзувачка енергија обезбедено од големото заемно дејство се зголемува линеарно со бројот на нуклеоните, додека електростатското одбивање се зголемува со квадратот на атомскиот број, односно вториот расте побрзо и станува сè поважен за тешките и супертешките јадра.<ref name="BrusselsAlpha">{{Cite web |url=http://metronu.ulb.ac.be/npauly/Pauly/physnu/chapter_5.pdf|title=Alpha decay|last=Pauli|first=N.|date=2019|work=Introductory Nuclear, Atomic and Molecular Physics (Nuclear Physics Part)|publisher=[[Université libre de Bruxelles]]|access-date=2020-02-16}}</ref><ref name="BrusselsSF">{{Cite web|url=http://metronu.ulb.ac.be/npauly/Pauly/physnu/chapter_8.pdf|title=Nuclear fission|last=Pauli|first=N.|date=2019|work=Introductory Nuclear, Atomic and Molecular Physics (Nuclear Physics Part)|publisher=[[Université libre de Bruxelles]]|access-date=2020-02-16}}</ref> Така, супертешките јадра се теоретски предвидени<ref>{{Cite journal|last1=Staszczak|first1=A.|last2=Baran|first2=A.|last3=Nazarewicz|first3=W.|date=2013|title=Spontaneous fission modes and lifetimes of superheavy elements in the nuclear density functional theory|journal=Physical Review C |volume=87|issue=2|pages=024320–1|doi=10.1103/physrevc.87.024320| arxiv=1208.1215 | bibcode=2013PhRvC..87b4320S |issn=0556-2813|doi-access=free}}</ref> и досега е забележано{{sfn|Audi et al.|2017|pp=030001-129–030001-138}} дека претежно се распаѓаат преку начини на распаѓање кои се предизвикани од таквото одбивање: алфа-распад и спонтано цепење.{{efn|Не сите начини на распаѓање се предизвикани од електростатско одбивање. На пример, [[бета-распад|бета-распаѓањето]] е предизвикано од слабото заемно дејство.{{sfn|Beiser|2003|p=439}}}} Речиси сите алфа емитери имаат над 210 нуклеони,{{sfn|Beiser|2003|p=433}} и најлесниот нуклид кој примарно е подложен на спонтано цепење има 238.{{sfn|Audi et al.|2017|p=030001-125}} Во двата режима на распаѓање, јадрата се спречени да се распаѓаат со соодветните енергетски бариери за секој режим, но тие можат да бидат тунелирани.<ref name="BrusselsAlpha" /><ref name="BrusselsSF" /> [[File:Apparatus for creation of superheavy elements en.svg|alt=Модел на апарат за создавање на супертешки елементи, заснован на сепараторот за повратен гас исполнет со Дубна поставен во Флеровата Лабораторија за јадрени реакции (ФЛЈР). Траекторијата во детекторот и апаратот за фокусирање на зракот се менува поради диполен магнет во првиот и четириполен магнет во вториот.<ref name="Aksenov">{{Cite journal|last1=Aksenov|first1=N. V.|last2=Steinegger|first2=P.|last3=Abdullin|first3=F. Sh.|last4=Albin|first4=Yury V.|last5=Bozhikov|first5=Gospodin A.|last6=Chepigin|first6=Viktor I.|last7=Eichler|first7=Robert|last8=Lebedev|first8=Vyacheslav Ya.|last9=Madumarov|first9=Alexander Sh.|last10=Malyshev|first10=Oleg N.|last11=Petrushkin|first11=Oleg V.|display-authors=3|date=2017|title=On the volatility of nihonium (Nh, Z = 113)|journal=The European Physical Journal A|language=en|volume=53|issue=7|page=158|doi=10.1140/epja/i2017-12348-8| bibcode=2017EPJA...53..158A | s2cid=125849923 |issn=1434-6001}}</ref>]] Алфа честичките најчесто се произведуваат во радиоактивни распаѓања бидејќи масата на алфа честичка по нуклеон е доволно мала за да остави малку енергија за алфа честичката да се употреби како кинетичка енергија за да го напушти јадрото. {{Sfn|Beiser|2003}} Спонтаното цепење е предизвикано од електростатско одбивање што го раскинува јадрото и создава различни јадра во различни случаи на идентични јадра. Како што се зголемува атомскиот број, спонтаното цепење брзо станува поважно: делумниот полураспад на спонтаното цепење се намалува за 23&nbsp;редови на големина од [[ураниум]] (елемент&nbsp;92) до [[нобелиум]] (елемент&nbsp;102), <ref name="Oganessian12">{{Наведено списание|last=Oganessian|first=Yu.|date=2012|title=Nuclei in the "Island of Stability" of Superheavy Elements|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=337|issue=1|pages=012005-1–012005-6|bibcode=2012JPhCS.337a2005O|doi=10.1088/1742-6596/337/1/012005|issn=1742-6596|doi-access=free}}</ref> и до 30&nbsp;редови на големина од [[ториум]] (елемент&nbsp;90) до [[фермиум]] (елемент&nbsp;100). Така, претходниот „модел на течни капки“ сугерирал дека спонтаното цепење ќе се случи скоро веднаш поради исчезнувањето на бариерата за цепење за јадра со околу 280&nbsp;нуклеони. <ref name="Oganessian04">{{Наведено списание|last=Oganessian|first=Yu. Ts.|date=2004|title=Superheavy elements|url=https://physicsworld.com/a/superheavy-elements/|journal=[[Physics World]]|volume=17|issue=7|pages=25–29|doi=10.1088/2058-7058/17/7/31|access-date=2020-02-16}}</ref> Подоцнежниот [[јадрен слоест модел]] сугерира дека јадрата со околу 300&nbsp;нуклеоните би формирале [[Остров на стабилноста|остров на стабилност]] во кој јадрата ќе бидат поотпорни на спонтаното цепење и првенствено ќе претрпат алфа распаѓање со подолг полураспад. Последователните откритија сугерирале дека предвидениот остров може да биде подалеку од првично предвиденото; тие, исто така, покажале дека јадрата меѓу долговечните актиноиди и предвидениот остров се деформирани и добиваат дополнителна стабилност од ефектите на обвивката. <ref>{{Наведено списание|last=Schädel|first=M.|date=2015|title=Chemistry of the superheavy elements|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|language=en|volume=373|issue=2037|page=20140191|bibcode=2015RSPTA.37340191S|doi=10.1098/rsta.2014.0191|issn=1364-503X|pmid=25666065|doi-access=free}}</ref> Експериментите на полесни супертешки јадра, како и оние поблиску до очекуваниот остров, покажале поголема стабилност од претходно очекуваната против спонтаното цепење, покажувајќи ја важноста на ефектите на обвивката врз јадрата. {{Efn|Веќе станало познато во 1960-тите дека основните состојби на јадрата се разликуваат по енергија и форма, како и дека одредени волшебни броеви на нуклеони одговараат на поголема стабилност на јадрото. Сепак, се претпоставувало дека нема јадрена структура во супертешките јадра бидејќи тие се премногу деформирани за да формираат една..<ref name="Oganessian12" />}} Алфа-распадите се регистрирани од емитираните алфа честички, а распадните производи лесно се одредуваат пред вистинското распаѓање; доколку таквото распаѓање или низа последователни распаѓања произведе познато јадро, оригиналниот производ на реакцијата може лесно да се одреди. {{Efn|Бидејќи масата на јадрото не се мери директно, туку се пресметува од онаа на друго јадро, таквото мерење се нарекува индиректно. Можни се и директни мерења, но во најголем дел тие останале недостапни за супертешки јадра.<ref>{{Cite journal|last1=Oganessian|first1=Yu. Ts.|last2=Rykaczewski|first2=K. P.|date=2015|title=A beachhead on the island of stability|journal=[[Physics Today]]|volume=68|issue=8|pages=32–38|doi=10.1063/PT.3.2880| bibcode=2015PhT....68h..32O |osti=1337838|s2cid=119531411 |issn=0031-9228|doi-access=free}}</ref> Првото директно мерење на масата на супертешко јадро било објавено во 2018 година во Националната лабораторија Лоренс Беркли (НЛЛБ).<ref>{{Cite journal|last=Grant |first=A.|date=2018|title=Weighing the heaviest elements|journal=Physics Today|language=EN|doi=10.1063/PT.6.1.20181113a| s2cid=239775403 }}</ref> Масата беше одредена од местоположбата на јадрото по преносот (местоположбата помага да се одреди нејзината траекторија, која е поврзана со односот маса-полнење на јадрото, бидејќи преносот бил извршен во присуство на магнет).<ref name="C&EN">{{Cite web|url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/IYPT-Exploring-the-superheavy-elements-at-the-end-of-the-periodic-table/97/i21|title=Exploring the superheavy elements at the end of the periodic table|last=Howes|first=L.|date=2019|website=[[Chemical & Engineering News]]|language=en|access-date=2020-01-27}}</ref>}} (Дека сите распаѓања во ланецот на распаѓање навистина биле поврзани едни со други, се утврдува од местоположбата на овие распаѓања, кои мора да бидат на истото место.) Познатото јадро може да се препознае по специфичните карактеристики на распаѓањето што го претрпува, како што е енергијата на распаѓање (или поконкретно, [[Кинетичка енергија|кинетичката енергија]] на емитираната честичка). {{Efn|Доколку распаѓањето се случило во вакуум, тогаш бидејќи вкупниот импулс на изолиран систем пред и по распаѓањето мора да се зачува, јадрото-ќерка исто така би добило мала брзина. Односот на двете брзини, и соодветно на односот на кинетичките енергии, би бил обратен на односот на двете маси. Енергијата на распаѓање е еднаква на збирот на познатата кинетичка енергија на алфа честичката и онаа на јадрото ќерка.{{sfn|Beiser|2003|p=433}} Пресметките важат и за експеримент, но разликата е во тоа што јадрото не се движи по распаѓањето бидејќи е врзано за детекторот.}} Спонтаното цепење, сепак, произведува различни јадра како производи, така што оригиналниот нуклид не може да се одреди од неговите ќерки. Според тоа, информациите достапни за физичарите кои имаат за цел да вештачки да создадат супертежок елемент се информациите собрани во детекторите: местоположбата, енергија и времето на пристигнување на честичката до детекторот и оние на неговото распаѓање. Физичарите ги анализираат овие податоци и се обидуваат да заклучат дека тие навистина биле предизвикани од нов елемент и дека не можел да биде предизвикан од различен нуклид од оној што се тврди. Честопати, обезбедените податоци се недоволни за заклучок дека дефинитивно е создаден нов елемент и нема друго објаснување за набљудуваните ефекти; биле направени грешки при толкувањето на податоците. {{Efn|На пример, елементот 102 бил погрешно идентификуван во 1957 година на Нобеловиот институт за физика во [[Стокхолм]], [[Шведска]].<ref name=RSC>{{Cite web|url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/102/nobelium|title=Nobelium - Element information, properties and uses {{!}} Periodic Table|website=[[Royal Society of Chemistry]]|access-date=2020-03-01}}</ref> Немало претходни дефинитивни тврдења за создавање на овој елемент, а на елементот му било доделено име од неговите шведски, американски и британски откривачи, ''nobelium''. Подоцна се покажало дека идентификацијата била неточна.{{sfn|Kragh|2018|pp=38–39}} Следната година, РЛ не можел да ги репродуцира шведските резултати и наместо тоа ја објавил нивната синтеза на елементот; тоа тврдење подоцна било отфрлено.{{sfn|Kragh|2018|pp=38–39}} Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) инсистирал на тоа дека тие се првите што го создале елементот и предложиле свое име за новиот елемент, ''joliotium'';{{sfn|Kragh|2018|p=40}} Советското име исто така не било прифатено (ЗИЈИ подоцна се осврнал на именувањето на елементот 102 како„избрзано“).<ref name="1993 responses">{{Cite journal|year=1993|title=Responses on the report 'Discovery of the Transfermium elements' followed by reply to the responses by Transfermium Working Group|url=https://www.iupac.org/publications/pac/1993/pdf/6508x1815.pdf|url-status=live|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=65|issue=8|pages=1815–1824|doi=10.1351/pac199365081815|archive-url=https://web.archive.org/web/20131125223512/http://www.iupac.org/publications/pac/1993/pdf/6508x1815.pdf|archive-date=25 November 2013|access-date=7 September 2016|last1=Ghiorso|first1=A.|last2=Seaborg|first2=G. T.|last3=Oganessian|first3=Yu. Ts.|last4=Zvara|first4=I|last5=Armbruster|first5=P|last6=Hessberger|first6=F. P|last7=Hofmann|first7=S|last8=Leino|first8=M|last9=Munzenberg|first9=G|last10=Reisdorf|first10=W|last11=Schmidt|first11=K.-H| s2cid=95069384 |display-authors=3}}</ref> Ова име било предложено на Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија во писмен одговор на нивната одлука за тврдењата за приоритет на откривање на елементи, потпишана на 29&nbsp;септември&nbsp;1992 г..<ref name="1993 responses"/> Името „нобелиум“ останало непроменето поради неговата широка употреба.<ref name=IUPAC97>{{Cite journal|doi=10.1351/pac199769122471|title=Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997)|date=1997|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=69|pages=2471–2474|issue=12|author=Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry|url=http://publications.iupac.org/pac/pdf/1997/pdf/6912x2471.pdf}}</ref>}} == Историја == === Обиди за синтеза === ==== Цепење-испарување ==== Биле направени два обиди да се синтетизира унбибиум во 1970-тите, и двата поттикнати од раните предвидувања на островот на стабилноста во ''N.''&nbsp;=&nbsp;184 и ''Z''&nbsp;>&nbsp;120,<ref name="superlourds">{{Наведено списание|last=Epherre|first=M.|last2=Stephan|first2=C.|date=1975|title=Les éléments superlourds|url=https://core.ac.uk/download/pdf/46775464.pdf|journal=Le Journal de Physique Colloques|language=fr|volume=11|issue=36|pages=C5–159–164|doi=10.1051/jphyscol:1975541}}</ref> и особено дали супертешките елементи би можеле потенцијално да се случуваат природно. Првите обиди за синтеза на унбибиум биле изведени во 1972 година од Флеров и сор. во Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) користејќи ги реакциите на топло соединување предизвикани од тешки јони: : {{Нуклид|ураниум|238}} + {{Нуклид|цинк|66,68}} → <sup>304,306</sup><sub>122</sub>Ubb* → без атоми Друг неуспешен обид да се синтетизира унбибиум бил извршен во 1978 година во Центарот за истражување на тешки јони (ЦИТЈ) во Хелмхолц, каде природна цел на [[ербиум]] била бомбардирана со јони [[Изотопи на ксенонот|ксенон-136]]: <ref name="emsley">{{Наведена книга|title=Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements|url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4|last=Emsley|first=John|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-960563-7|edition=New|location=New York, NY|page=[https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4/page/588 588]}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFEmsley2011">Emsley, John (2011). </cite></ref> : {{Нуклид|ербиум|''nat''}} + {{Нуклид|ксенон|136}} → <sup>298,300,302,303,304,306</sup>Ubb* → без атоми Не биле откриени атоми од 5&nbsp;[[Барн|nb]] (5.000&nbsp;[[Барн|pb]]) беше измерено. Тековните резултати (види [[флеровиум]]) покажале дека чувствителноста на овие експерименти била премногу ниска за најмалку 3&nbsp;редови на големина. Конкретно, реакцијата помеѓу <sup>170</sup>Er и <sup>136</sup>Xe се очекувало да даде алфа емитери со полураспад од микросекунди кои ќе се распаднат на изотопи на [[флеровиум]] со полураспад можеби зголемување до неколку часа, бидејќи се предвидува дека флеровиумот ќе се наоѓа во близина на средината на островот на стабилноста. По дванаесет часа зрачење, ништо не било пронајдено во оваа реакција. По сличен неуспешен обид да се синтетизира [[унбиуниум]] од <sup>238</sup>U и <sup>65</sup>Cu, било заклучено дека полураспадот на супертешките јадра мора да биде помал од една микросекунда или пресеците се многу мали. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/onbeyonduraniumj0000hofm/page/105|title=On Beyond Uranium: Journey to the End of the Periodic Table|last=Hofmann|first=Sigurd|publisher=CRC Press|year=2014|isbn=978-0415284950|page=[https://archive.org/details/onbeyonduraniumj0000hofm/page/105 105]}}</ref> Поновите истражувања за синтеза на супертешки елементи сугерираат дека двата заклучоци се вистинити. <ref name="Karpov">{{Наведена мрежна страница|url=http://cyclotron.tamu.edu/she2015/assets/pdfs/presentations/Karpov_SHE_2015_TAMU.pdf|title=Superheavy Nuclei: which regions of nuclear map are accessible in the nearest studies|last=Karpov|first=A|last2=Zagrebaev|first2=V|date=2015|work=cyclotron.tamu.edu|publisher=Texas A & M University|accessdate=30 October 2018|last3=Greiner|first3=W}}</ref> <ref name="Zagrabeav">{{Harvnb|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}}</ref> Во 2000 година, Центарот за истражување на тешки јони (ЦИТЈ) извршил многу сличен експеримент со многу поголема чувствителност: <ref name="emsley"/> : {{Нуклид|ураниум|238}} + {{Нуклид|цинк|70}} → <sup>308</sup><sub>122</sub>Ubb* → без атоми Овие резултати покажуваат дека синтезата на такви потешки елементи останува значаен предизвик и дека се потребни дополнителни подобрувања на интензитетот на зракот и експерименталната ефикасност. Чувствителноста треба да се зголеми на 1&nbsp;[[Барн|фб]] во иднина за поквалитетни резултати. ==== Цепење на сложено јадро ==== Неколку експерименти кои ги проучувале карактеристиките на цепење на различни јадра на супертешки соединенија како што е <sup>306</sup>Ubb биле направени помеѓу 2000 и 2004 година во Флеровата Лабораторија за јадрени реакции (ФЛЈР). Биле користени две јадрени реакции, имено <sup>248</sup>Cm + <sup>58</sup>Fe и <sup>242</sup>Pu + <sup>64</sup>Ni. Резултатите откриваат како претешките јадра се расцепуваат претежно со исфрлање на јадра од [[Јадрен слоест модел|затворена обвивка]] како <sup>132</sup>Sn ( ''Z''&nbsp;=&nbsp;50, ''N''&nbsp;=&nbsp;82). Исто така, било откриено дека приносот за патеката на соединување-цепење е сличен помеѓу проектилите од <sup>48</sup>Ca и <sup>58</sup>Fe, што укажува на можна идна употреба на проектили од <sup>58</sup>Fe во формирањето на супертешки елементи. === Окритие како елемент кој природно се појавува === Во 2008 година, група предводена од израелскиот физичар Амнон Маринов од [[Еврејски универзитет во Ерусалим|Хебрејскиот универзитет во Ерусалим]] тврдел дека пронашла единечни атоми на унбибиум-292 во природни депозити на [[ториум]] со изобилство помеѓу 10<sup>-11</sup> и 10<sup>-12</sup> во однос на ториумот. Ова било прв пат во 69 години да се тврди дека бил откриен нов елемент во природата, по откритието на [[франциум]] од Маргерит Пери во 1939 година. {{Efn|Уште четири елементи биле откриени по 1939 година преку синтеза, но подоцна било откриено дека се јавуваат и природно: тоа се [[прометиум]], [[астатин]], [[нептуниум]] и [[плутониум]], од кои сите биле пронајдени до 1945 година.}} Тврдењето на Маринов и неговите соработници било критикувано од научната заедница, а Маринов изјавил дека ја доставил статијата до списанијата ''Nature'' и ''Nature Physics,'' но и двете ја одбиле без да ја испратат на рецензија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rsc.org/chemistryworld/News/2008/May/02050802.asp|title=Heaviest element claim criticised|last=Richard Van Noorden|date=2 May 2008|work=Chemical World|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042449/http://rsc.org/chemistryworld/News/2008/May/02050802.asp|archive-date=4 March 2016|accessdate=29 September 2009}}</ref> Се тврди дека атомите на унбибиум-292 се супердеформирани или хипердеформирани изомери, со полураспад од најмалку 100&nbsp;милиони години. Критиката на техниката, претходно користена во наводно идентификување на полесни изотопи [[Ториум|на ториум]] со масена спектрометрија, <ref name="thorium">{{Наведено списание|last=Marinov|first=A.|last2=Rodushkin|first2=I.|last3=Kashiv|first3=Y.|last4=Halicz|first4=L.|last5=Segal|first5=I.|last6=Pape|first6=A.|last7=Gentry|first7=R. V.|last8=Miller|first8=H. W.|last9=Kolb|first9=D.|displayauthors=3|year=2007|title=Existence of long-lived isomeric states in naturally-occurring neutron-deficient Th isotopes|journal=Phys. Rev. C|volume=76|issue=2|at=021303(R)|arxiv=nucl-ex/0605008|bibcode=2007PhRvC..76b1303M|doi=10.1103/PhysRevC.76.021303}}</ref> била објавена во ''Physical Review C'' во 2008 година. <ref>{{Наведено списание|last=Barber|first=R. C.|last2=De Laeter|first2=J. R.|year=2009|title=Comment on "Existence of long-lived isomeric states in naturally-occurring neutron-deficient Th isotopes"|journal=Phys. Rev. C|volume=79|issue=4|at=049801|bibcode=2009PhRvC..79d9801B|doi=10.1103/PhysRevC.79.049801}}</ref> Во ''Physical Review C'' бил објавен демант на групата на Маринов по објавениот коментар. <ref>{{Наведено списание|last=Marinov|first=A.|last2=Rodushkin|first2=I.|last3=Kashiv|first3=Y.|last4=Halicz|first4=L.|last5=Segal|first5=I.|last6=Pape|first6=A.|last7=Gentry|first7=R. V.|last8=Miller|first8=H. W.|last9=Kolb|first9=D.|displayauthors=3|year=2009|title=Reply to "Comment on 'Existence of long-lived isomeric states in naturally-occurring neutron-deficient Th isotopes'"|journal=Phys. Rev. C|volume=79|issue=4|at=049802|bibcode=2009PhRvC..79d9802M|doi=10.1103/PhysRevC.79.049802}}</ref> Повторувањето на експериментот со ториум употребувајќи го супериорниот метод на акцелераторска масена спектрометрија (АМС) не успеал да ги потврди резултатите, и покрај 100 пати подобрата чувствителност. <ref>{{Наведено списание|last=Lachner|first=J.|last2=Dillmann|first2=I.|last3=Faestermann|first3=T.|last4=Korschinek|first4=G.|last5=Poutivtsev|first5=M.|last6=Rugel|first6=G.|displayauthors=3|year=2008|title=Search for long-lived isomeric states in neutron-deficient thorium isotopes|journal=Phys. Rev. C|volume=78|issue=6|at=064313|arxiv=0907.0126|bibcode=2008PhRvC..78f4313L|doi=10.1103/PhysRevC.78.064313}}</ref> Овој резултат фрла значителен сомнеж за резултатите од соработката на Маринов во однос на нивните тврдења за долготрајни изотопи на [[ториум]], [[Рендгениум|рентгениум]], <ref name="roentgenium">{{Наведено списание|last=Marinov|first=A.|last2=Rodushkin|first2=I.|last3=Pape|first3=A.|last4=Kashiv|first4=Y.|last5=Kolb|first5=D.|last6=Brandt|first6=R.|last7=Gentry|first7=R. V.|last8=Miller|first8=H. W.|last9=Halicz|first9=L.|displayauthors=3|year=2009|title=Existence of Long-Lived Isotopes of a Superheavy Element in Natural Au|url=http://www.phys.huji.ac.il/~marinov/publications/Au_paper_IJMPE_73.pdf|journal=[[International Journal of Modern Physics E]]|publisher=[[World Scientific]]|volume=18|pages=621–629|arxiv=nucl-ex/0702051|bibcode=2009IJMPE..18..621M|doi=10.1142/S021830130901280X|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714210340/http://www.phys.huji.ac.il/~marinov/publications/Au_paper_IJMPE_73.pdf|archive-date=2014-07-14|access-date=February 12, 2012}}</ref> и унбибиум. Денешното разбирање на супертешките елементи покажува дека е многу мала веројатноста да има траги од унбибиум во природните примероци на ториум. === Именување === Користејќи ја номенклатурата на Менделеев за неименувани и неоткриени елементи, Унунениум треба да биде познат како ''[[Ториум|екаториум]]''. <ref> {{Наведено списание|last=Eliav|first=Ephraim|last2=Landau|first2=Arie|last3=Ishikawa|first3=Yasuyuki|last4=Kaldor|first4=Uzi|date=26 March 2002|title=Electronic structure of eka-thorium (element 122) compared with thorium|journal=Journal of Physics B: Atomic, Molecular and Optical Physics|volume=35|issue=7|pages=1693–1700|bibcode=2002JPhB...35.1693E|doi=10.1088/0953-4075/35/7/307}}</ref> Користејќи ги препораките на [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија|Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија]] од 1979 година, елементот треба привремено да се нарекува ''унбибиум'' со атомскиот симбол (''Ubb''), <ref name="iupac">{{Наведено списание|last=Chatt, J.|year=1979|title=Recommendations for the Naming of Elements of Atomic Numbers Greater than 100|journal=Pure Appl. Chem.|volume=51|issue=2|pages=381–384|doi=10.1351/pac197951020381|doi-access=free}}</ref> како негово привремено име додека елементот не биде официјално откриен и синтетизиран и не се одлучи за трајно име. Научниците во голема мера ја игнорираат оваа конвенција за именување и наместо тоа едноставно го нарекуваат унбибиумот како „елемент&nbsp;122" со симболот на (''122''), или понекогаш дури и ''E122'' или ''122.'' {{Sfn|Hoffman|Lee|Pershina|2006}} == Идни синтези == [[Податотека:Superheavy_decay_modes_predicted.png|десно|мини|Предвидени начини на распаѓање на супертешките јадра. Линијата на синтетизирани јадра богати со протони се очекува да биде прекината наскоро по ''Z'' = 120, поради скратувањето на полураспадот до околу ''Z'' = 124, зголемениот придонес на спонтано цепење наместо алфа распаѓање од ''Z'' = 122 па наваму додека не доминира од ''Z'' = 125, и линијата на јадрено прокапување на протонот околу ''130''. Надвор од ова е регион со малку зголемена стабилност на второживите нуклиди околу ''Z'' = 124 и ''N'' = 198, но тој е одделен од копното на нуклиди кои може да се добијат со денешните техники. Белиот прстен ја означува очекуваната местоположба на островот на стабилноста; двата квадрати оцртани со бело означуваат <sup>291</sup>[[Копернициум|Cn]] и <sup>293</sup>Cn, за кои се предвидува дека се најдолговечните нуклиди на островот со полураспад од векови или милениуми. <ref name="Greiner">{{Наведено списание|last=Greiner|first=Walter|date=2013|title=Nuclei: superheavy–superneutronic–strange–and of antimatter|url=http://inspirehep.net/record/1221632/files/jpconf13_413_012002.pdf|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=413|issue=1|pages=012002|bibcode=2013JPhCS.413a2002G|doi=10.1088/1742-6596/413/1/012002|access-date=30 April 2017}}</ref>]] Секој елемент од [[Менделевиум|менделевиумот]] наваму бил произведен во реакции на соединување-испарување, што кулминирало со откривањето на најтешкиот познат елемент [[оганесон]] во 2002 година <ref name="118A">{{Наведена мрежна страница|url=http://159.93.28.88/linkc/118/anno.html|title=Element 118: results from the first {{SimpleNuclide|калифорниум|249}} + {{SimpleNuclide|калциум|48}} experiment|last=Oganessian|first=Y. T.|date=2002|publisher=Communication of the Joint Institute for Nuclear Research|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722060249/http://159.93.28.88/linkc/118/anno.html|archive-date=22 July 2011|display-authors=etal}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=18 January 2008}}</ref> и неодамна [[тенесин]] во 2010 година. <ref name="117disc">{{Наведено списание|last=Oganessian|first=Y. T.|last2=Abdullin|first2=F.|last3=Bailey|first3=P. D.|displayauthors=etal|date=April 2010|title=Synthesis of a New Element with Atomic Number 117|url=https://www.researchgate.net/publication/44610795|format=PDF|journal=Physical Review Letters|volume=104|issue=14|at=142502|bibcode=2010PhRvL.104n2502O|doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502|pmid=20481935|doi-access=free}}</ref> Овие реакции се приближиле до границата на денешната технологија; на пример, за синтеза на тенесин потребни се 22 милиграми <sup>249</sup>Bk и интензивен зрак од <sup>48</sup>Ca за шест месеци. Интензитетот на зраците во истражувањето на супертешките елементи не може да надмине 10<sup>12</sup> проектили во секунда без да се оштетат целта и детекторот, а производството на поголеми количини на сè поретки и нестабилни цели на [[Актиноиди|актиноид]] е непрактично. <ref name="Roberto">{{Наведена мрежна страница|url=http://cyclotron.tamu.edu/she2015/assets/pdfs/presentations/Roberto_SHE_2015_TAMU.pdf|title=Actinide Targets for Super-Heavy Element Research|last=Roberto|first=J. B.|date=2015|work=cyclotron.tamu.edu|publisher=Texas A & M University|accessdate=30 October 2018}}</ref> Следствено, идните експерименти мора да се прават во објекти како што е фабриката за супертешки елементи (СТЕ) во Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) или РИКЕН, што ќе овозможи експериментите да траат подолго време со зголемени способности за откривање и да овозможат инаку недостапни реакции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.riken.jp/~/media/riken/about/reports/evaluation/rnc/rep/rnc-morita2012-report-e.pdf|title=平成23年度 研究業績レビュー（中間レビュー）の実施について|last=Hagino|first=Kouichi|last2=Hofmann|first2=Sigurd|date=July 2012|work=www.riken.jp|publisher=RIKEN|language=ja|trans-title=Implementation of the 2011 Research Achievement Review (Interim Review)|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330183221/http://www.riken.jp/~/media/riken/about/reports/evaluation/rnc/rep/rnc-morita2012-report-e.pdf|archive-date=2019-03-30|accessdate=5 May 2017|last3=Miyatake|first3=Hiroari|last4=Nakahara|first4=Hiromichi}}</ref> Можно е реакциите на соединување-испарување да не бидат погодни за откривање на унбибиум или потешки елементи. Различни модели предвидуваат сè пократок [[алфа-распад]] и спонтан полураспад на цепење за изотопи со ''Z''&nbsp;=&nbsp;122 и ''N''&nbsp;~&nbsp;180 од редот на микросекунди или помалку, <ref name="CN14">{{Наведена мрежна страница|url=https://wwwndc.jaea.go.jp/CN14/|title=Chart of the Nuclides|last=Koura|first=H.|last2=Katakura|first2=J|date=2015|publisher=Japan Atomic Energy Agency|accessdate=30 October 2018|last3=Tachibana|first3=T|last4=Minato|first4=F}}</ref> што го прави откривањето речиси невозможно со денешната опрема. Зголемената доминација на спонтано цепење, исто така, може да ги прекине можните врски со познатите јадра на ливермориум или оганесон и да ја отежне идентификацијата и потврдата; сличен проблем се случил на патот до потврдување на ланецот на распаѓање на <sup>294</sup>Og кој нема сидро за познати јадра. <ref>{{Наведено списание|last=Barber|first=R. C.|last2=Karol|first2=P. J.|last3=Nakahara|first3=H.|last4=Vardaci|first4=E.|last5=Vogt|first5=E. W.|date=2011|title=Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report)|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=83|issue=7|page=1|doi=10.1351/PAC-REP-10-05-01|doi-access=free}}</ref> Поради овие причини, можеби ќе треба да се истражат други методи на производство, како што се реакциите на пренос на повеќе нуклеони, способни за населување на подолговечни јадра. Сличен прекинувач во експерименталната техника се случил кога било употребено топло соединување со помош на проектили од <sup>48</sup>Ca наместо ладно соединување (во која пресеците брзо се намалуваат со зголемување на атомскиот број) за да се наполнат елементите со ''Z.''&nbsp;>&nbsp;113. <ref name="Zagrabeav">{{Harvnb|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}}</ref> Како и да е, предложени се неколку реакции на соединување-испарување што водат до унбибиум, како дополнение на оние кои се веќе неуспешно испробаните, иако ниту една институција нема непосредни планови да направи обиди за синтеза, наместо тоа да се фокусира прво на елементите 119, 120, а можеби и 121. калифорниумска цел, особено ако предвидената затворена неутронска обвивка на N = 184 може да се достигне во повеќе производи богати со неутрони и да се обезбеди дополнителна стабилност. Конкретно, реакцијата помеѓу {{Нуклид|Cr|54}} и {{Нуклид|Cf|252}} би го генерирало сложеното јадро {{Нуклид|Ubb|306}} и стигнете до обвивката на N = 184, иако аналогната реакција со a {{Нуклид|Cf|249}} се верува дека целта е поизводлива поради присуството на несакани производи за цепење од {{Нуклид|Cf|252}} и тешкотии во акумулирањето на потребната количина на целниот материјал.<ref name="Ghahramany">{{Наведено списание|last=Ghahramany|first=N.|last2=Ansari|first2=A.|date=September 2016|title=Synthesis and decay process of superheavy nuclei with Z&nbsp;=&nbsp;119-122 via hot fusion reactions|url=https://www.researchgate.net/publication/308276903|format=PDF|journal=European Physical Journal A|volume=52|issue=287|page=287|bibcode=2016EPJA...52..287G|doi=10.1140/epja/i2016-16287-6}}</ref> Една можна синтеза на унбибиум може да се случи на следниов начин: : {{Нуклид|калифорниум|249}} + {{Нуклид|хром|54}} → <sup>300</sup><sub>122</sub>Ubb + 3 10{{Субатомска честичка|neutron}} Доколку оваа реакција биде успешна и алфа-распаѓањето остане доминантно над спонтано цепење, резултантните <sup>300</sup>Ubb би се распаднале преку <sup>296</sup>Ubn кои може да бидат населени во вкрстено бомбардирање помеѓу <sup>249</sup>Cf и <sup>50</sup>Ti. Иако оваа реакција е една од најперспективните опции за синтеза на унбибиум во блиска иднина, максималниот пресек се предвидува да биде 3&nbsp;[[Барн|fb]], еден ред на големина помал од најнискиот измерен пресек во успешна реакција. Посиметричните реакции <sup>244</sup>Pu + <sup>64</sup>Ni и <sup>248</sup>Cm + <sup>58</sup>Fe исто така се предложени и може да произведат повеќе изотопи богати со неутрони. Со зголемување на атомскиот број, мора да се биде свесен и за намалувањето на висината на бариерата за цепење, што резултира со помала веројатност за преживување на [[Јадрена реакција|сложените јадра]], особено над предвидените магични броеви во ''Z.''&nbsp;=&nbsp;126 и ''N''&nbsp;=&nbsp;184. <ref name="Ghahramany"/> == Предвидени својства == === Јадрена стабилност и изотопи === [[Податотека:Island_of_Stability_derived_from_Zagrebaev.svg|алт=A 2D graph with rectangular cells colored in black-and-white colors, spanning from the llc to the urc, with cells mostly becoming lighter closer to the latter|мини| Табела за стабилност на нуклиди како што ја користел тимот на Дубна во 2010 година. Карактеризираните изотопи се прикажани со граници. Надвор од елементот&nbsp;118 (оганесон, последниот познат елемент), се очекува линијата на познати нуклиди брзо да навлезе во регион на нестабилност, без полураспад над една микросекунда по [[Унбиуниум|елементот&nbsp;121]]; ова претставува потешкотии во идентификувањето на потешките елементи како што е унбибиумот. Елиптичниот регион ја опфаќа предвидената местоположба на островот на стабилноста ]] Стабилноста на јадрата значително се намалува со зголемувањето на атомскиот број по [[Плутониум|плутониумот]], најтешкиот [[Првобитен нуклид|првобитен елемент]], така што сите изотопи со атомски број над [[Менделевиум|101]] [[Радиоактивност|радиоактивно се распаѓаат]] со [[Период на полураспад|полураспад]] под еден ден. Ниту еден елемент со [[атомски број]] над 82 (по [[олово]]) нема стабилни изотопи. <ref>{{Наведено списание|last=Pierre de Marcillac|last2=Noël Coron|last3=Gérard Dambier|last4=Jacques Leblanc|last5=Jean-Pierre Moalic|date=April 2003|title=Experimental detection of α-particles from the radioactive decay of natural bismuth|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-04-24_422_6934/page/876|journal=Nature|volume=422|issue=6934|pages=876–878|bibcode=2003Natur.422..876D|doi=10.1038/nature01541|pmid=12712201}}</ref> [[Флеровиум|Сепак]], поради причини кои сè уште не се многу добро разбрани, постои благо зголемена јадрена стабилност околу атомските броеви [[Дармштатиум|110-114]], што доведува до појава на она што во јадрената физика е познато како „[[Остров на стабилноста|островот на стабилноста]]“. Овој концепт, предложен од професорот [[Калифорниски универзитет – Беркли|на Универзитетот во Калифорнија,]] Глен Сиборг, објаснува зошто [[Супертежок елемент|супертешките елементи]] траат подолго од предвиденото. <ref>{{Наведена книга|title=Van Nostrand's scientific encyclopedia|url=https://archive.org/details/vannostrandsscie0001unse_b2u7|last=Considine|first=Glenn D.|last2=Kulik|first2=Peter H.|publisher=Wiley-Interscience|year=2002|isbn=978-0-471-33230-5|edition=9|oclc=223349096}}</ref> Во овој регион на периодниот систем, ''N''&nbsp;=&nbsp;184 е предложен како [[Јадрен слоест модел|затворена неутронска обвивка]], а различни атомски броеви се предложени како затворени протонски обвивки, како што е ''Z.''&nbsp;=&nbsp;114, 120, 122, 124 и 126. Островот на стабилноста ќе се карактеризира со подолги полураспади на јадрата кои се наоѓаат во близина на овие волшебни бројки, иако степенот на стабилизирачките ефекти е неизвесен поради предвидувањата за слабеење на затворањето на протонската обвивка и можно губење на двоен волшебен број. <ref name="magickoura">{{Наведено списание|last=Koura|first=H.|last2=Chiba|first2=S.|date=2013|title=Single-Particle Levels of Spherical Nuclei in the Superheavy and Extremely Superheavy Mass Region|url=https://www.researchgate.net/publication/258799250|journal=Journal of the Physical Society of Japan|volume=82|issue=1|at=014201|bibcode=2013JPSJ...82a4201K|doi=10.7566/JPSJ.82.014201}}</ref> Поновите истражувања предвидуваат дека островот на стабилноста наместо да биде центриран на бета-стабилните изотопи на [[копернициум]] <sup>291</sup>Cn и <sup>293</sup>Cn, <ref name="Palenzuela">{{Наведено списание|last=Palenzuela|first=Y. M.|last2=Ruiz|first2=L. F.|last3=Karpov|first3=A.|last4=Greiner|first4=W.|year=2012|title=Systematic Study of Decay Properties of Heaviest Elements|url=http://nrv.jinr.ru/karpov/publications/Palenzuela12_BRAS.pdf|journal=Bulletin of the Russian Academy of Sciences: Physics|volume=76|issue=11|pages=1165–1171|bibcode=2012BRASP..76.1165P|doi=10.3103/s1062873812110172|issn=1062-8738|access-date=2025-03-05|archive-date=2018-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118081538/http://nrv.jinr.ru/karpov/publications/Palenzuela12_BRAS.pdf|url-status=dead}}</ref> кои би го поставиле унбибиумот многу над островот и ќе резултираат со краток полураспад без оглед на ефектите од обвивката. Зголемена стабилност на елементите&nbsp;112-118, исто така, се припишува на [[Сфероид|образениот]] облик на таквите јадра и отпорноста на спонтано цепење. Истиот модел исто така предлага <sup>306</sup>Ubb како следно сферично двојно волшебно јадро, со што се дефинира вистинскиот остров на стабилност за сферични јадра. [[Податотека:IBA_nuclear_shells.svg|мини| Региони со различно обликувани јадра, како што е предвидено со Апроксимацијата на интерактивни бозони ]] Моделот за квантно тунелирање предвидува полураспадот на алфа-распаѓање на изотопите на унбибиум <sup>284-322</sup>Ubb да биде од редот на микросекунди или помалку за сите изотопи полесни од <sup>315</sup>Ubb, <ref>{{Наведено списание|last=Chowdhury, R. P.|last2=Samanta, C.|last3=Basu, D.N.|date=2008|title=Nuclear half-lives for α -radioactivity of elements with 100 ≤ Z ≤ 130|journal=[[Atomic Data and Nuclear Data Tables]]|volume=94|issue=6|pages=781–806|arxiv=0802.4161|bibcode=2008ADNDT..94..781C|doi=10.1016/j.adt.2008.01.003}}</ref> истакнувајќи значаен предизвик во експерименталното набљудување на овој елемент. Ова е во согласност со многу предвидувања, иако точната местоположба на 1 микросекунда варира според моделот. Дополнително, се очекува спонтаното цепење да стане главен начин на распаѓање во овој регион, со полураспад од редот на фемтосекунди предвидени за некои дури и изотопи поради минималната пречка која произлегува од спарувањето на нуклеоните и губењето на стабилизирачките ефекти подалеку од волшебните броеви. Пресметката од 2016 година за полураспадот и веројатните ланци на распаѓање на изотопите <sup>280-339</sup>Ubb дава потврдени резултати: <sup>280-297</sup>Ubb ќе биде неврзан со протон и веројатно ќе се распадне со протонска емисија, <sup>298-314</sup>Ubb од тие микрокондиуми ќе имаат алфа-распад, а половина од тие микрокондиуми ќе имаат алфа, <sup>314</sup>Ubb претежно ќе се распаѓа со спонтано цепење со краток полураспад. <ref name="a128">{{Наведено списание|last=Santhosh|first=K.P.|last2=Priyanka|first2=B.|last3=Nithya|first3=C.|date=2016|title=Feasibility of observing the α decay chains from isotopes of SHN with Z&nbsp;=&nbsp;128, Z&nbsp;=&nbsp;126, Z&nbsp;=&nbsp;124 and Z&nbsp;=&nbsp;122|journal=Nuclear Physics A|volume=955|issue=November 2016|pages=156–180|arxiv=1609.05498|bibcode=2016NuPhA.955..156S|doi=10.1016/j.nuclphysa.2016.06.010}}</ref> За полесните алфа емитери кои може да се населат во реакциите на соединување-испарување, се предвидуваат некои долги ланци на распаѓање кои водат до познати или достапни изотопи на полесни елементи. Дополнително, се предвидува дека изотопите <sup>308-310</sup>Ubb ќе имаат полураспад под 1&nbsp;микросекунда, премногу кратка за откривање како резултат на значително помала [[Енергија на сврзување|врзувачка енергија]] за неутронските броеви веднаш над ''N''&nbsp;=&nbsp;184. Алтернативно, втор остров на стабилност со вкупен полураспад од приближно 1&nbsp;секунда може да постои околу ''З''&nbsp;~&nbsp;124 и ''N''&nbsp;~&nbsp;198, иако овие јадра ќе биде тешко или невозможно да се достигнат со користење на сегашните експериментални техники. Сепак, овие предвидувања се силно зависни од избраните модели на јадрена маса и не е познато кои изотопи на унбибиум ќе бидат најстабилни. Без разлика, овие јадра ќе биде тешко да се синтетизираат бидејќи ниту една комбинација од целта и проектилот што може да се добие не може да обезбеди доволно неутрони во сложеното јадро. Дури и за јадрата достапни во реакциите на соединување, спонтано цепење и можеби, исто така, распаѓање на кластерот <ref>{{Наведено списание|last=Poenaru|first=Dorin N.|last2=Gherghescu|first2=R. A.|last3=Greiner|first3=W.|date=2012|title=Cluster decay of superheavy nuclei|url=https://www.researchgate.net/publication/235507943|journal=Physical Review C|volume=85|issue=3|page=034615|bibcode=2012PhRvC..85c4615P|doi=10.1103/PhysRevC.85.034615|access-date=2 May 2017}}</ref> може да имаат значајни гранки, што претставува уште една пречка за идентификација на супертешките елементи, бидејќи тие вообичаено се идентификуваат со нивните последователни алфа распаѓања. === Хемиски својства === Се предвидува дека унбибиумот е сличен по хемија на [[Цериум|цериумот]] и ториумот, кои исто така имаат четири валентни електрони над јадрото на благороден гас, иако може да биде пореактивен. Дополнително, се предвидува дека унбибиумот припаѓа на нов блок [[Валентен електрон|валентни]] g-електронски атоми, иако се очекува орбиталата од 5g да почне да се полни до околу елементот 125. Предвидената електронска конфигурација на основната состојба на унбибиум е или &#x5B;[[Оганесон|Og]]&#x5D; 7d<sup>1</sup> 8s<sup>2</sup> 8p<sup>1</sup> или 8s<sup>2</sup> 8p<sup>2</sup>, <ref name="Umemoto">{{Наведено списание|last=Umemoto|first=Koichiro|last2=Saito|first2=Susumu|date=1996|title=Electronic Configurations of Superheavy Elements|url=https://journals.jps.jp/doi/pdf/10.1143/JPSJ.65.3175|journal=Journal of the Physical Society of Japan|volume=65|issue=10|pages=3175–3179|bibcode=1996JPSJ...65.3175U|doi=10.1143/JPSJ.65.3175|access-date=31 January 2021}}</ref> за разлика од очекуваниот &#x5B;[[Оганесон|Og]]&#x5D; 5g<sup>2</sup> 8s<sup>2</sup> во кој елементот 12 почнува да се пополнува или 11. (Конфигурациите ds<sup>2</sup>p и s<sup>2</sup> p<sup>2</sup> се очекува да бидат одвоени само со околу 0,02&nbsp;eV.) <ref name="Umemoto" /> Кај суперактинидите, релативистичките ефекти може да предизвикаат распаѓање на принципот на Клечковски и да создадат преклопување на орбиталите 5g, 6f, 7d и 8p; <ref name="EB">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/603220/transuranium-element|title=transuranium element (chemical element)|last=Seaborg|date=c. 2006|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=2010-03-16}}</ref> Експериментите за хемијата на [[копернициум]] и [[флеровиум]] даваат силни индикации за зголемената улога на релативистичките ефекти. Како таква, хемијата на елементите по унбибиумот станува потешко да се предвиди. Унбибиумот најверојатно би формирал диоксид, Ubb[[Кислород|O]]<sub>2</sub> и тетрахалиди, како што се Ubb[[Флуор|F]]<sub>4</sub> и Ubb[[Хлор|Cl]]<sub>4</sub>. Главната оксидациска состојба се предвидува да биде +4, слична на цериумот и ториумот. Првата енергија на јонизација од 5,651 [[Електронволт|eV]] и втората енергија на јонизација од 11,332 eV се предвидени за унбибиум; оваа и другите пресметани енергии на јонизација се пониски од аналогните вредности за ториумот, што сугерира дека унбибиумот ќе биде пореактивен од ториумот. {{Sfn|Hoffman|Lee|Pershina|2006}} ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== * {{cite journal |ref={{harvid|Audi et al.|2017}} |title=The NUBASE2016 evaluation of nuclear properties |doi=10.1088/1674-1137/41/3/030001 |last1=Audi |first1=G. |last2=Kondev |first2=F. G. |last3=Wang |first3=M. |last4=Huang |first4=W. J. |last5=Naimi |first5=S. |display-authors=3 |journal=Chinese Physics C |volume=41 |number=3|pages=030001 |year=2017 |bibcode=2017ChPhC..41c0001A |url=http://cms.iopscience.org/ac0c0614-0d60-11e7-9a47-19ee90157113/030001.pdf?guest=true}}<!--for consistency and specific pages, do not replace with {{NUBASE2016}}--> * {{cite book|last=Beiser|first=A.|title=Concepts of modern physics|date=2003|publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-244848-1|edition=6th|oclc=48965418}} * {{cite book |last1=Hoffman |first1=D. C. |author-link=Darleane C. Hoffman |last2=Ghiorso |first2=A. |author-link2=Albert Ghiorso |last3=Seaborg |first3=G. T. |title=The Transuranium People: The Inside Story |url=https://archive.org/details/transuraniumpeop0000hoff |year=2000 |publisher=[[World Scientific]] |isbn=978-1-78-326244-1}} * {{cite book|last1=Hoffman|first1=D. C.|last2=Lee|first2=D. M.|last3=Pershina|first3=V. |chapter=Transactinides and the future elements|pages=1652–1752|editor1-last=Morss|editor1-first=L. R. |editor2-last=Edelstein |editor2-first=N. M.|editor3-last=Fuger|editor3-first=J.|year=2006 |title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements |volume=3|location=Dordrecht, The Netherlands |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |isbn=1-4020-3555-1 |edition=3rd |url=https://archive.org/details/chemistryactinid00katz|url-access=limited}} * {{cite book|last=Kragh|first=H.|author-link=Helge Kragh|date=2018 |title=From Transuranic to Superheavy Elements: A Story of Dispute and Creation |url=https://archive.org/details/fromtransuranict0000krag|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |isbn=978-3-319-75813-8}} * {{cite journal|last1=Zagrebaev|first1=V.|last2=Karpov|first2=A.|last3=Greiner|first3=W.|date=2013 |title=Future of superheavy element research: Which nuclei could be synthesized within the next few years? |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]]|volume=420|issue=1 |at=012001|doi=10.1088/1742-6596/420/1/012001|arxiv=1207.5700|bibcode=2013JPhCS.420a2001Z|s2cid=55434734|issn=1742-6588}} == Надворешни врски == *[https://web.archive.org/web/20080603153643/http://www.chemistry-blog.com/2008/04/29/adressing-marinovs-element-122-claim/ Chemistry-Blog: Independent analysis of Marinov's 122 claim] *[https://wwwndc.jaea.go.jp/CN14/ Chart of the Nuclides 2014] {{Компактен периоден систем}} [[Категорија:Неоткриени хемиски елементи]] 62o25rqhkqotbu3a6rm63kr367wnke9 Унбиквадиум 0 1366755 5625559 5593889 2026-09-09T03:28:31Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625559 wikitext text/x-wiki '''Унбиквадиум''', познат и како '''елемент 124''' или '''ека-ураниум''' — хипотетички [[хемиски елемент]]; има симбол '''Ubq''' и [[атомски број]] 124. Унбиквадиум и ''Ubq'' е соодветно привремено систематско име и симбол на [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија|Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија]], кој се користи додека елементот не биде откриен, потврден и не се одлучи за постојано име. Во периодниот систем, унбиквадиумот се очекува да биде суперактиноид од g-блокот и шестиот елемент во осмата [[Периода (периоден систем)|периода]]. Унбиквадиумот го привлекол вниманието, бидејќи може да лежи во [[Остров на стабилноста|островот на стабилноста]], што доведува до подолг полураспад, особено за <sup>308</sup>Ubq за кој се предвидува дека има волшебен број на [[Неутрон|неутрони]] (184). И покрај неколкуте пребарувања, унбиквадиумот не е синтетизиран, ниту пак се пронајдени природни [[Изотоп|изотопи]]. Се верува дека синтезата на унбиквадиум ќе биде многу попредизвикувачки од онаа на полесните неоткриени елементи, а јадрената нестабилност може да предизвика дополнителни тешкотии во идентификувањето на унбиквадиумот, освен доколку островот на стабилноста има посилен стабилизирачки ефект од предвиденото во овој регион. Како член на серијата суперактиноиди, унбиквадиумот се очекува да има одредена сличност со неговиот можен полесен конгенерален [[ураниум]]. Валентните електрони на унбиквадиумот се очекува да учествуваат во хемиските реакции прилично лесно, иако релативистичките ефекти може значително да влијаат на некои од неговите својства; на пример, конфигурацијата на електроните е пресметана дека значително се разликува од онаа предвидена со принципот на Клечковски. == Вовед == === Синтеза на супертешки јадра === [[Податотека:Deuterium-tritium_fusion.svg|алт=A graphic depiction of a nuclear fusion reaction|лево|мини| Графички приказ на реакција на [[јадрено соединување]]. Две јадра се спојуваат во едно, испуштајќи [[неутрон]]. Реакциите што создаале нови елементи до овој момент биле слични, со единствената можна разлика што понекогаш биле ослободени неколку единечни неутрони, или воопшто немало такви.]] Претешкото {{Efn|Во [[јадрена физика|јадрената физика]], елементот се нарекува [[тежок елемент|тежок]] доколку неговиот атомски број е висок; [[олово]]то (елемент&nbsp;82) е еден пример за таков тежок елемент. Терминот „супертешки елементи“ обично се однесува на елементи со атомски број поголем од [[Лоренциум|103]] (иако има и други дефиниции, како што е атомскиот број поголем од [[фермиум|100]]<ref>{{Cite web|url=https://www.chemistryworld.com/news/explainer-superheavy-elements/1010345.article|title=Explainer: superheavy elements|last=Krämer|first=K.|date=2016|website=[[Chemistry World]]|language=en|access-date=2020-03-15}}</ref> или [[копернициум|112]];<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911081623/https://pls.llnl.gov/research-and-development/nuclear-science/project-highlights/livermorium/elements-113-and-115|url=https://pls.llnl.gov/research-and-development/nuclear-science/project-highlights/livermorium/elements-113-and-115|title=Discovery of Elements 113 and 115|publisher=[[Lawrence Livermore National Laboratory]]|archive-date=2015-09-11|access-date=2020-03-15}}</ref> понекогаш, терминот е претставен како еквивалент на терминот „задактиниод“, што става горна граница пред почетокот на хипотетичката суперактиниодна серија).<ref>{{cite encyclopedia|last1=Eliav|first1=E.|title=Electronic Structure of the Transactinide Atoms|date=2018|encyclopedia=Encyclopedia of Inorganic and Bioinorganic Chemistry|pages=1–16|editor-last=Scott|editor-first=R. A.|publisher=[[John Wiley & Sons]]|language=en|doi=10.1002/9781119951438.eibc2632|isbn=978-1-119-95143-8|last2=Kaldor|first2=U.|last3=Borschevsky|first3=A.| s2cid=127060181 }}</ref> Термините „тешки изотопи“ (на даден елемент) и „тешки јадра“ ​​значат она што може да се разбере во заедничкиот јазик - изотопи со голема маса (за даден елемент) и јадра со голема маса, соодветно.}} [[атомско јадро]] се создава во јадрена реакција која комбинира две други јадра со нееднаква големина {{Efn|Во 2009 година, тим на Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) предводен од Оганесјан ги објавиле резултатите од нивниот обид да создадат хасиум во симетрична<sup>136</sup>Xe&nbsp;+&nbsp;<sup>136</sup>Xe реакција. Тие не успеале да набљудуваат ниту еден атом во таква реакција, ставајќи ја горната граница на пресекот, мерката за веројатност за јадрената реакција, како 2.5&nbsp;[[Барн|pb]].<ref>{{Cite journal|last1=Oganessian|first1=Yu. Ts.|author-link=Yuri Oganessian|last2=Dmitriev|first2=S. N.|last3=Yeremin|first3=A. V.|last4=Aksenov|first4=N. V.|last5=Bozhikov|first5=G. A.|last6=Chepigin|first6=V. I.|last7=Chelnokov|first7=M. L.|last8=Lebedev|first8=V. Ya.|last9=Malyshev|first9=O. N.|last10=Petrushkin|first10=O. V.|last11=Shishkin|first11=S. V.|display-authors=3|date=2009|title=Attempt to produce the isotopes of element 108 in the fusion reaction <sup>136</sup>Xe + <sup>136</sup>Xe |journal=[[Physical Review C]]|language=en|volume=79|issue=2|page=024608|doi=10.1103/PhysRevC.79.024608|issn=0556-2813}}</ref> За споредба, реакцијата што резултирала со откривање на хасиум, <sup>208</sup>Pb + <sup>58</sup>Fe, имала пресек на~20&nbsp;pb (поконкретно, 19{{su|p=+19|b=-11}}&nbsp;pb), како што проценуваат откривачите.<ref name="84Mu01">{{cite journal|last1=Münzenberg|first1=G.|author-link=Gottfried Münzenberg|last2=Armbruster|first2=P.|author-link2=Peter Armbruster|last3=Folger|first3=H.|last4=Heßberger|first4=F. P.|last5=Hofmann|first5=S.|last6=Keller|first6=J.|last7=Poppensieker|first7=K.|last8=Reisdorf|first8=W.|last9=Schmidt|first9=K.-H.|display-authors=3|date=1984|title=The identification of element 108|url=http://www.gsi-heavy-ion-researchcenter.org/forschung/kp/kp2/ship/108-discovery.pdf|journal=Zeitschrift für Physik A|volume=317|issue=2|pages=235–236|bibcode=1984ZPhyA.317..235M|doi=10.1007/BF01421260|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607124040/http://www.gsi-heavy-ion-researchcenter.org/forschung/kp/kp2/ship/108-discovery.pdf|archive-date=7 June 2015|access-date=20 October 2012|first10=H.-J.|last10=Schött|first11=M. E.|last11=Leino|first12=R.|last12=Hingmann| s2cid=123288075 }}</ref>}} во едно; колку понееднакви се двете јадра во однос на [[Маса (физика)|масата]], толку е поголема можноста двете да реагираат. <ref name="Bloomberg">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-28/making-new-elements-doesn-t-pay-just-ask-this-berkeley-scientist|title=Making New Elements Doesn't Pay. Just Ask This Berkeley Scientist|last=Subramanian|first=S.|date=28 August 2019|work=[[Bloomberg Businessweek]]|access-date=2020-01-18|author-link=Samanth Subramanian}}</ref> Материјалот направен од потешките јадра се прави цел, која потоа е бомбардирана од снопот на полесни јадра. Две јадра можат да се [[Јадрено соединување|спојат]] во едно само доколку се приближат доволно блиску едно до друго; нормално, јадрата (сите позитивно наелектризирани) се одбиваат меѓусебно поради [[Кулонов закон|електростатско одбивање]]. [[Силно заемодејство|Силното заемнодејство]] може да ја надмине оваа одбивност, но само на многу кратко растојание од јадрото; јадрата на зракот на тој начин се многу [[Забрзувач на честички|забрзани]] со цел таквото одбивање да биде незначително во споредба со брзината на јадрото на зракот. <ref name="n+1">{{Наведена мрежна страница|url=https://nplus1.ru/material/2019/03/25/120-element|title=Сверхтяжелые шаги в неизвестное|last=Ivanov|first=D.|date=2019|work=nplus1.ru|language=ru|trans-title=Superheavy steps into the unknown|accessdate=2020-02-02}}</ref> Енергијата што се применува на јадрата на зракот за да ги забрза може да предизвика тие да достигнат брзина до една десетина од [[Брзина на светлината|брзината на светлината]]. Меѓутоа, доколку се примени премногу енергија, јадрото на зракот може да се распадне.<ref name="n+1"/> Самото приближување не е доволно за две јадра да се спојат: кога две јадра се приближуваат едно до друго, тие обично остануваат заедно околу 10{{Гинд|−20}}&nbsp;секунди и потоа се разделуваат (не мора да бидат во истиот состав како пред реакцијата) наместо да формираат едно јадро. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/something-new-and-superheavy-at-the-periodic-table-26286|title=Something new and superheavy at the periodic table|last=Hinde|first=D.|date=2017|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|language=en|accessdate=2020-01-30}}</ref> Ова се случува затоа што при обидот за формирање на едно јадро, електростатското одбивање го раскинува јадрото што се формира. Секој пар на цел и зрак се карактеризира со неговиот пресек - веројатноста дека ќе дојде до јадрено соединување доколку две јадра се приближат едно кон друго изразено во однос на попречната област што треба да ја погоди упадната честичка за да дојде до соединувањето. {{Efn|Количината на енергија што се применува на честичката на зракот за да се забрза, исто така може да влијае на вредноста на пресекот. На пример, во {{nuclide|силициум|28}} + {{Physics particle|n|TL=1|BL=0}} → {{nuclide|алуминиум|28}} + {{Physics particle|p|TL=1|BL=1}} реакција, пресекот непречено се менува од 370&nbsp;mb при 12,3 MeV до 160&nbsp;mb при 18,3 MeV, со широк врв на 13,5&nbsp;MeV со максимална вредност од 380&nbsp;mb.<ref>{{Cite journal |last1=Kern |first1=B. D. |last2=Thompson |first2=W. E. |last3=Ferguson |first3=J. M. |date=1959 |title=Cross sections for some (n, p) and (n, α) reactions |journal=Nuclear Physics |language=en |volume=10 |pages=226–234 |doi=10.1016/0029-5582(59)90211-1|bibcode=1959NucPh..10..226K }}</ref>}} Оваа соединување може да настане како резултат на квантниот ефект во кој јадрата можат да [[Тунелски ефект|тунелираат]] преку електростатско одбивање. Доколку двете јадра можат да останат блиску покрај таа фаза, повеќекратните јадрени заемни дејства резултираат со прераспределба на енергијата и енергетска рамнотежа. {{external media|width=230px|float=left|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=YovAFlzFtzg Visualization] of unsuccessful nuclear fusion, based on calculations from the [[Australian National University]]<ref>{{Cite journal|last1=Wakhle|first1=A.|last2=Simenel|first2=C.|last3=Hinde|first3=D. J.|display-authors=3|last4=Dasgupta|first4=M.|last5=Evers|first5=M.|last6=Luong|first6=D. H.|last7=du Rietz|first7=R.|date=2015|editor-last=Simenel|editor-first=C.|editor2-last=Gomes|editor2-first=P. R. S.|editor3-last=Hinde|editor3-first=D. J.|display-editors=3|editor4-last=Madhavan|editor4-first=N.|editor5-last=Navin|editor5-first=A.|editor6-last=Rehm|editor6-first=K. E.|title=Comparing Experimental and Theoretical Quasifission Mass Angle Distributions|journal=[[European Physical Journal WOC|European Physical Journal Web of Conferences]]|volume=86|page=00061|doi=10.1051/epjconf/20158600061| bibcode=2015EPJWC..8600061W |issn=2100-014X|doi-access=free|hdl=1885/148847|hdl-access=free}}</ref>}} Добиеното спојување претставува [[возбудена состојба]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oregonstate.edu/instruct/ch374/ch418518/Chapter%2010%20NUCLEAR%20REACTIONS.pdf|title=Nuclear Reactions|pages=7–8|accessdate=2020-01-27|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130010133/http://oregonstate.edu/instruct/ch374/ch418518/Chapter%2010%20NUCLEAR%20REACTIONS.pdf|url-status=dead}} Published as {{Наведена книга|title=Modern Nuclear Chemistry|last=Loveland|first=W. D.|last2=Morrissey|first2=D. J.|last3=Seaborg|first3=G. T.|date=2005|publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]]|isbn=978-0-471-76862-3|pages=249–297|language=en|chapter=Nuclear Reactions|doi=10.1002/0471768626.ch10|author-link3=Glenn T. Seaborg}}</ref> - наречена [[Јадрена реакција|сложено јадро]] - и затоа е многу нестабилно. За да се постигне постабилна состојба, привременото спојување може да се [[Јадрено цепење|расцепи]] без да се формира постабилно јадро. <ref name="CzechNuclear">{{Наведено списание|last=Krása|first=A.|date=2010|title=Neutron Sources for ADS|url=http://ojs.ujf.cas.cz/~krasa/ZNTT/SpallationReactions-text.pdf|journal=Faculty of Nuclear Sciences and Physical Engineering|publisher=[[Czech Technical University in Prague]]|pages=4–8|via=Wayback Machine|access-date=2025-03-05|archive-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918062244/http://ojs.ujf.cas.cz/~krasa/ZNTT/SpallationReactions-text.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> Алтернативно, сложеното јадро може да исфрли неколку [[Неутрон|неутрони]], кои би ја однеле енергијата на возбудувањето; доколку второто не е доволно за исфрлање на неутрони, спојувањето би создало [[Гама-зрачење|гама-зрак]]. Ова се случува околу 10{{Гинд|−16}}&nbsp;секунди по првичниот јадрен судир и резултира со создавање на постабилно јадро. Дефиницијата на Заедничката работна група на МСЧПХ и МСЧПФ вели дека [[Хемиски елемент|хемискиот елемент]] може да се препознае како откриен само доколку неговото јадро не се [[Радиоактивност|распадне]] во рок од 10{{Гинд|−14}} секунди. Оваа вредност била избрана како проценка за тоа колку време му е потребно на јадрото да стекне [[Електрон|електрони]] и на тој начин да ги прикаже неговите хемиски својства.<ref>{{Наведено списание|last=Wapstra|first=A. H.|author-link=Aaldert Wapstra|date=1991|title=Criteria that must be satisfied for the discovery of a new chemical element to be recognized|url=http://publications.iupac.org/pac/pdf/1991/pdf/6306x0879.pdf|journal=[[Pure and Applied Chemistry]]|volume=63|issue=6|page=883|doi=10.1351/pac199163060879|issn=1365-3075}}</ref> {{Efn|Оваа бројка, исто така, ја означува општоприфатената горна граница за животниот век на сложеното јадро.<ref name=BerkeleyNoSF>{{Cite journal|last1=Hyde|first1=E. K.|last2=Hoffman|first2=D. C.|author-link2=Darleane C. Hoffman|last3=Keller|first3=O. L.|date=1987|title=A History and Analysis of the Discovery of Elements 104 and 105|journal=Radiochimica Acta|volume=42|issue=2|doi=10.1524/ract.1987.42.2.57|issn=2193-3405|pages=67–68| s2cid=99193729 |url=http://www.escholarship.org/uc/item/05x8w9h7}}</ref>}} === Распаѓање и откривање === Зракот поминува низ целта и стигнува до следната комора, сепараторот; доколку се произведе ново јадро, тоа се носи со овој зрак.<ref name="SHEhowvideo">{{Cite web|url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-make-superheavy-elements-and-finish-the-periodic-table-video/|title=How to Make Superheavy Elements and Finish the Periodic Table [Video]|author=Chemistry World|date=2016|website=[[Scientific American]]|language=en|access-date=2020-01-27|author-link=Chemistry World}}</ref> Во сепараторот, новопроизведеното јадро е одвоено од другите нуклиди (оној на оригиналниот зрак и сите други продукти на реакцијата){{Efn|Ова раздвојување се заснова на тоа што добиените јадра се движат покрај целта побавно отколку јадрата на нереагираните зраци. Сепараторот содржи електрични и магнетни полиња чии ефекти врз подвижната честичка се поништуваат за одредена брзина на честичка.{{sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000|p=334}} Таквото раздвојување може да биде потпомогнато и со мерење на време на летот и мерење на енергијата на повратен удар; комбинација од двете може да овозможи да се процени масата на јадрото.{{sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000|p=335}} и се пренесува во детектор со површинска бариера, кој го запира јадрото. Означена е точната местоположба на претстојното влијание врз детекторот; означени се и неговата енергија и времето на пристигнување. Преносот трае околу 10{{sup|−6}} секунди; за да биде откриено, јадрото мора да преживее толку долго. Јадрото повторно се забележува откако ќе се регистрира неговото распаѓање и се мерат местоположбата, енергијата и времето на распаѓање.<ref name="SHEhowvideo" /> Стабилноста на јадрото е обезбедена од силното заемно дејство. Сепак, неговиот опсег е многу краток; како што јадрата стануваат поголеми, неговото влијание врз најоддалечените нуклеони (протони и неутрони) слабее. Во исто време, јадрото е растргнато со електростатско одбивање помеѓу протоните, а неговиот опсег не е ограничен.{{sfn|Beiser|2003|p=432}} Вкупната врзувачка енергија обезбедено од големото заемно дејство се зголемува линеарно со бројот на нуклеоните, додека електростатското одбивање се зголемува со квадратот на атомскиот број, односно вториот расте побрзо и станува сè поважен за тешките и супертешките јадра.<ref name="BrusselsAlpha">{{Cite web |url=http://metronu.ulb.ac.be/npauly/Pauly/physnu/chapter_5.pdf|title=Alpha decay|last=Pauli|first=N.|date=2019|work=Introductory Nuclear, Atomic and Molecular Physics (Nuclear Physics Part)|publisher=[[Université libre de Bruxelles]]|access-date=2020-02-16}}</ref><ref name="BrusselsSF">{{Cite web|url=http://metronu.ulb.ac.be/npauly/Pauly/physnu/chapter_8.pdf|title=Nuclear fission|last=Pauli|first=N.|date=2019|work=Introductory Nuclear, Atomic and Molecular Physics (Nuclear Physics Part)|publisher=[[Université libre de Bruxelles]]|access-date=2020-02-16}}</ref> Така, супертешките јадра се теоретски предвидени<ref>{{Cite journal|last1=Staszczak|first1=A.|last2=Baran|first2=A.|last3=Nazarewicz|first3=W.|date=2013|title=Spontaneous fission modes and lifetimes of superheavy elements in the nuclear density functional theory|journal=Physical Review C |volume=87|issue=2|pages=024320–1|doi=10.1103/physrevc.87.024320| arxiv=1208.1215 | bibcode=2013PhRvC..87b4320S |issn=0556-2813|doi-access=free}}</ref> и досега е забележано{{sfn|Audi et al.|2017|pp=030001-129–030001-138}} дека претежно се распаѓаат преку начини на распаѓање кои се предизвикани од таквото одбивање: алфа-распад и спонтано цепење.{{efn|Не сите начини на распаѓање се предизвикани од електростатско одбивање. На пример, [[бета-распад|бета-распаѓањето]] е предизвикано од слабото заемно дејство.{{sfn|Beiser|2003|p=439}}}} Речиси сите алфа емитери имаат над 210 нуклеони,{{sfn|Beiser|2003|p=433}} и најлесниот нуклид кој примарно е подложен на спонтано цепење има 238.{{sfn|Audi et al.|2017|p=030001-125}} Во двата режима на распаѓање, јадрата се спречени да се распаѓаат со соодветните енергетски бариери за секој режим, но тие можат да бидат тунелирани.<ref name="BrusselsAlpha" /><ref name="BrusselsSF" /> [[File:Apparatus for creation of superheavy elements en.svg|alt=Модел на апарат за создавање на супертешки елементи, заснован на сепараторот за повратен гас исполнет со Дубна поставен во Флеровата Лабораторија за јадрени реакции (ФЛЈР). Траекторијата во детекторот и апаратот за фокусирање на зракот се менува поради диполен магнет во првиот и четириполен магнет во вториот.<ref name="Aksenov">{{Cite journal|last1=Aksenov|first1=N. V.|last2=Steinegger|first2=P.|last3=Abdullin|first3=F. Sh.|last4=Albin|first4=Yury V.|last5=Bozhikov|first5=Gospodin A.|last6=Chepigin|first6=Viktor I.|last7=Eichler|first7=Robert|last8=Lebedev|first8=Vyacheslav Ya.|last9=Madumarov|first9=Alexander Sh.|last10=Malyshev|first10=Oleg N.|last11=Petrushkin|first11=Oleg V.|display-authors=3|date=2017|title=On the volatility of nihonium (Nh, Z = 113)|journal=The European Physical Journal A|language=en|volume=53|issue=7|page=158|doi=10.1140/epja/i2017-12348-8| bibcode=2017EPJA...53..158A | s2cid=125849923 |issn=1434-6001}}</ref>]] Алфа честичките најчесто се произведуваат во радиоактивни распаѓања бидејќи масата на алфа честичка по нуклеон е доволно мала за да остави малку енергија за алфа честичката да се употреби како кинетичка енергија за да го напушти јадрото. {{Sfn|Beiser|2003}} Спонтаното цепење е предизвикано од електростатско одбивање што го раскинува јадрото и создава различни јадра во различни случаи на идентични јадра. Како што се зголемува атомскиот број, спонтаното цепење брзо станува поважно: делумниот полураспад на спонтаното цепење се намалува за 23&nbsp;редови на големина од [[ураниум]] (елемент&nbsp;92) до [[нобелиум]] (елемент&nbsp;102), <ref name="Oganessian12">{{Наведено списание|last=Oganessian|first=Yu.|date=2012|title=Nuclei in the "Island of Stability" of Superheavy Elements|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=337|issue=1|pages=012005-1–012005-6|bibcode=2012JPhCS.337a2005O|doi=10.1088/1742-6596/337/1/012005|issn=1742-6596|doi-access=free}}</ref> и до 30&nbsp;редови на големина од [[ториум]] (елемент&nbsp;90) до [[фермиум]] (елемент&nbsp;100). Така, претходниот „модел на течни капки“ сугерирал дека спонтаното цепење ќе се случи скоро веднаш поради исчезнувањето на бариерата за цепење за јадра со околу 280&nbsp;нуклеони. <ref name="Oganessian04">{{Наведено списание|last=Oganessian|first=Yu. Ts.|date=2004|title=Superheavy elements|url=https://physicsworld.com/a/superheavy-elements/|journal=[[Physics World]]|volume=17|issue=7|pages=25–29|doi=10.1088/2058-7058/17/7/31|access-date=2020-02-16}}</ref> Подоцнежниот [[јадрен слоест модел]] сугерира дека јадрата со околу 300&nbsp;нуклеоните би формирале [[Остров на стабилноста|остров на стабилност]] во кој јадрата ќе бидат поотпорни на спонтаното цепење и првенствено ќе претрпат алфа распаѓање со подолг полураспад. Последователните откритија сугерирале дека предвидениот остров може да биде подалеку од првично предвиденото; тие, исто така, покажале дека јадрата меѓу долговечните актиноиди и предвидениот остров се деформирани и добиваат дополнителна стабилност од ефектите на обвивката. <ref>{{Наведено списание|last=Schädel|first=M.|date=2015|title=Chemistry of the superheavy elements|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|language=en|volume=373|issue=2037|page=20140191|bibcode=2015RSPTA.37340191S|doi=10.1098/rsta.2014.0191|issn=1364-503X|pmid=25666065|doi-access=free}}</ref> Експериментите на полесни супертешки јадра, како и оние поблиску до очекуваниот остров, покажале поголема стабилност од претходно очекуваната против спонтаното цепење, покажувајќи ја важноста на ефектите на обвивката врз јадрата. {{Efn|Веќе станало познато во 1960-тите дека основните состојби на јадрата се разликуваат по енергија и форма, како и дека одредени волшебни броеви на нуклеони одговараат на поголема стабилност на јадрото. Сепак, се претпоставувало дека нема јадрена структура во супертешките јадра бидејќи тие се премногу деформирани за да формираат една..<ref name="Oganessian12" />}} Алфа-распадите се регистрирани од емитираните алфа честички, а распадните производи лесно се одредуваат пред вистинското распаѓање; доколку таквото распаѓање или низа последователни распаѓања произведе познато јадро, оригиналниот производ на реакцијата може лесно да се одреди. {{Efn|Бидејќи масата на јадрото не се мери директно, туку се пресметува од онаа на друго јадро, таквото мерење се нарекува индиректно. Можни се и директни мерења, но во најголем дел тие останале недостапни за супертешки јадра.<ref>{{Cite journal|last1=Oganessian|first1=Yu. Ts.|last2=Rykaczewski|first2=K. P.|date=2015|title=A beachhead on the island of stability|journal=[[Physics Today]]|volume=68|issue=8|pages=32–38|doi=10.1063/PT.3.2880| bibcode=2015PhT....68h..32O |osti=1337838|s2cid=119531411 |issn=0031-9228|doi-access=free}}</ref> Првото директно мерење на масата на супертешко јадро било објавено во 2018 година во Националната лабораторија Лоренс Беркли (НЛЛБ).<ref>{{Cite journal|last=Grant |first=A.|date=2018|title=Weighing the heaviest elements|journal=Physics Today|language=EN|doi=10.1063/PT.6.1.20181113a| s2cid=239775403 }}</ref> Масата беше одредена од местоположбата на јадрото по преносот (местоположбата помага да се одреди нејзината траекторија, која е поврзана со односот маса-полнење на јадрото, бидејќи преносот бил извршен во присуство на магнет).<ref name="C&EN">{{Cite web|url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/IYPT-Exploring-the-superheavy-elements-at-the-end-of-the-periodic-table/97/i21|title=Exploring the superheavy elements at the end of the periodic table|last=Howes|first=L.|date=2019|website=[[Chemical & Engineering News]]|language=en|access-date=2020-01-27}}</ref>}} (Дека сите распаѓања во ланецот на распаѓање навистина биле поврзани едни со други, се утврдува од местоположбата на овие распаѓања, кои мора да бидат на истото место.) Познатото јадро може да се препознае по специфичните карактеристики на распаѓањето што го претрпува, како што е енергијата на распаѓање (или поконкретно, [[Кинетичка енергија|кинетичката енергија]] на емитираната честичка). {{Efn|Доколку распаѓањето се случило во вакуум, тогаш бидејќи вкупниот импулс на изолиран систем пред и по распаѓањето мора да се зачува, јадрото-ќерка исто така би добило мала брзина. Односот на двете брзини, и соодветно на односот на кинетичките енергии, би бил обратен на односот на двете маси. Енергијата на распаѓање е еднаква на збирот на познатата кинетичка енергија на алфа честичката и онаа на јадрото ќерка.{{sfn|Beiser|2003|p=433}} Пресметките важат и за експеримент, но разликата е во тоа што јадрото не се движи по распаѓањето бидејќи е врзано за детекторот.}} Спонтаното цепење, сепак, произведува различни јадра како производи, така што оригиналниот нуклид не може да се одреди од неговите ќерки. Според тоа, информациите достапни за физичарите кои имаат за цел да вештачки да создадат супертежок елемент се информациите собрани во детекторите: местоположбата, енергија и времето на пристигнување на честичката до детекторот и оние на неговото распаѓање. Физичарите ги анализираат овие податоци и се обидуваат да заклучат дека тие навистина биле предизвикани од нов елемент и дека не можел да биде предизвикан од различен нуклид од оној што се тврди. Честопати, обезбедените податоци се недоволни за заклучок дека дефинитивно е создаден нов елемент и нема друго објаснување за набљудуваните ефекти; биле направени грешки при толкувањето на податоците. {{Efn|На пример, елементот 102 бил погрешно идентификуван во 1957 година на Нобеловиот институт за физика во [[Стокхолм]], [[Шведска]].<ref name=RSC>{{Cite web|url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/102/nobelium|title=Nobelium - Element information, properties and uses {{!}} Periodic Table|website=[[Royal Society of Chemistry]]|access-date=2020-03-01}}</ref> Немало претходни дефинитивни тврдења за создавање на овој елемент, а на елементот му било доделено име од неговите шведски, американски и британски откривачи, ''nobelium''. Подоцна се покажало дека идентификацијата била неточна.{{sfn|Kragh|2018|pp=38–39}} Следната година, РЛ не можел да ги репродуцира шведските резултати и наместо тоа ја објавил нивната синтеза на елементот; тоа тврдење подоцна било отфрлено.{{sfn|Kragh|2018|pp=38–39}} Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) инсистирал на тоа дека тие се првите што го создале елементот и предложиле свое име за новиот елемент, ''joliotium'';{{sfn|Kragh|2018|p=40}} Советското име исто така не било прифатено (ЗИЈИ подоцна се осврнал на именувањето на елементот 102 како„избрзано“).<ref name="1993 responses">{{Cite journal|year=1993|title=Responses on the report 'Discovery of the Transfermium elements' followed by reply to the responses by Transfermium Working Group|url=https://www.iupac.org/publications/pac/1993/pdf/6508x1815.pdf|url-status=live|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=65|issue=8|pages=1815–1824|doi=10.1351/pac199365081815|archive-url=https://web.archive.org/web/20131125223512/http://www.iupac.org/publications/pac/1993/pdf/6508x1815.pdf|archive-date=25 November 2013|access-date=7 September 2016|last1=Ghiorso|first1=A.|last2=Seaborg|first2=G. T.|last3=Oganessian|first3=Yu. Ts.|last4=Zvara|first4=I|last5=Armbruster|first5=P|last6=Hessberger|first6=F. P|last7=Hofmann|first7=S|last8=Leino|first8=M|last9=Munzenberg|first9=G|last10=Reisdorf|first10=W|last11=Schmidt|first11=K.-H| s2cid=95069384 |display-authors=3}}</ref> Ова име било предложено на Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија во писмен одговор на нивната одлука за тврдењата за приоритет на откривање на елементи, потпишана на 29&nbsp;септември&nbsp;1992 г..<ref name="1993 responses"/> Името „нобелиум“ останало непроменето поради неговата широка употреба.<ref name=IUPAC97>{{Cite journal|doi=10.1351/pac199769122471|title=Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997)|date=1997|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=69|pages=2471–2474|issue=12|author=Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry|url=http://publications.iupac.org/pac/pdf/1997/pdf/6912x2471.pdf}}</ref>}} == Историја == === Обиди за синтеза === Бидејќи комплетните јадрени обвивки (или, еквивалентно, волшебен број на [[Протон|протони]] или [[Неутрон|неутрони]]) може да донесат дополнителна стабилност на јадрата на супертешките елементи, приближувајќи се до средината на [[Остров на стабилноста|островот на стабилност]], се сметало дека синтезата на елементот 124 или блиските елементи ќе ги насели јадрата со подолготрајност на островот. Научниците од Големиот национален акцелератор за тешки јони (ГНАТЈ) направиле обид да го измерат директното и задоцнетото цепење на сложените јадра на елементи со ''Z'' = 114, 120 и 124 со цел да ги испитаат ефектите на [[Јадрен слоест модел|обвивката]] во овој регион и точно да ја пронајдат следната сферична протонска обвивка. Во 2006 година, со целосни резултати објавени во 2008 година, тимот обезбедил резултати од реакција која вклучува бомбардирање на природна цел на [[германиум]] со јони на ураниум: <ref name="emsley">{{Наведена книга|title=Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements|url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4|last=Emsley|first=John|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-960563-7|edition=New|location=New York, NY|page=[https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4/page/588 588]}}</ref> : {{Нуклид|ураниум|238}} + {{Нуклид|германиум|''nat''}} → {{SimpleNuclide2|unbiquadium|308,310,311,312,314}}* → ''цепење'' Тимот објавил дека тие биле во можност да идентификуваат [[Јадрена реакција|соединети јадра]] кои се расцепуваат со полураспад > 10<sup>-18</sup> секунди. Овој резултат сугерира силен стабилизирачки ефект на ''Z'' = 124 и укажува на следната протонска обвивка на ''Z'' > 120, а не на ''Z'' = 114 како што претходно се сметало. Сложеното јадро е лабава комбинација на [[Нуклеон|нуклеони]] кои сè уште не се наредени во јадрени обвивки. Тој нема внатрешна структура и се држи заедно само со силите на судир помеѓу јадрата на целта и проектилот. Се проценува дека бара околу 10<sup>−14</sup>&nbsp;секунди за нуклеоните да се распоредат во јадрени обвивки, во тој момент сложеното јадро станува [[Нуклид|нуклеид]], и овој број се користи од [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија|Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија]] како минимален [[Период на полураспад|полураспад]] што треба да го има тврдениот изотоп за потенцијално да се препознае како откриен. Така, експериментите на ГНАТЈ не се сметаат како откритие на елементот 124. Расцепувањето на сложеното јадро <sup>312</sup>124 исто така било проучено во 2006 година во Националната лабораторија во Лењаро во Италија: <ref name="thomas">{{Наведено списание|last=Thomas|first=R.G.|last2=Saxena|first2=A.|last3=Sahu|first3=P.K.|last4=Choudhury|first4=R.K.|last5=Govil|first5=I.M.|last6=Kailas|first6=S.|last7=Kapoor|first7=S.S.|last8=Barubi|first8=M.|last9=Cinausero|first9=M.|displayauthors=3|date=2007|title=Fission and binary fragmentation reactions in <sup>80</sup>Se+<sup>208</sup>Pb and <sup>80</sup>Se+<sup>232</sup>Th systems|journal=Physical Review C|volume=75|pages=024604–1–024604–9|doi=10.1103/PhysRevC.75.024604|hdl-access=free}}</ref> : {{Нуклид|ториум|232}} + {{Нуклид|селен|80}} → {{SimpleNuclide2|unbiquadium|312}}* → ''цепење'' Слично на претходните експерименти спроведени во Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) , фрагменти од цепење се групирани околу двојно волшебни јадра како што се <sup>132</sup>Sn (''Z'' = 50, ''N'' = 82), откривајќи ја тенденцијата на супертешките јадра да исфрлаат такви двојно волшебни јадра при цепење. Просечниот број на неутрони по цепење од јадрото на соединението <sup>312</sup>124 (во однос на полесните системи) исто така се зголемува, потврдувајќи дека трендот на потешки јадра кои емитуваат повеќе неутрони за време на цепењето продолжува во регионот на супертешка маса. === Можна природна појава === Студијата во 1976 година од група американски истражувачи од неколку универзитети предложила дека [[Првобитен нуклид|првобитните]] супертешки елементи, главно ливермориум, унбиквадиум, унбихексиум и унбисептиум, може да бидат причина за необјаснето оштетување од зрачење (особено радиохалоси) во минералите. {{Sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000}} Тогаш било предложено дека унбиквадиумот постои во природата со неговиот можен сроден ураниум во забележливи количини, во релативно изобилство од 10<sup>-1</sup>. <ref name="symposium">{{Наведена книга|title=Superheavy Elements: Proceedings of the International Symposium on Superheavy Elements|date=March 1978|publisher=Pergamon Press|isbn=0-08-022946-8|editor-last=Lodhi|editor-first=M.A.K.|location=Lubbock, Texas}}</ref> Се сметало дека таквите јадра на унбиквадиумот се подложени на алфа распаѓање со многу долг полураспад до [[флеровиум]], кој потоа би постоел во природното [[олово]] со слична концентрација ( 10<sup>-11</sup>) и би претрпел спонтано цепење. <ref name="fossilfission">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slac.stanford.edu/pubs/slacpubs/2500/slac-pub-2554.pdf|title=Search for superheavy elements among fossil fission tracks in zircon|last=Maly|first=J.|last2=Walz|first2=D.R.|date=1980}}</ref> Ова поттикнало многу истражувачи да ги бараат во природата од 1976 до 1983 година. Група предводена од Том Кејхил, професор на Универзитетот во Калифорнија во Дејвис, во 1976 година тврдела дека детектирале [[Алфа-честичка|алфа честички]] и [[рендгенски зраци]] со соодветните енергии за да ја предизвикаат забележаната штета, што го поддржува присуството на овие елементи. Други тврделе дека ништо не било откриено и ги довеле во прашање предложените карактеристики на првобитните супертешки јадра. {{Sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000}} Конкретно, тие навеле дека волшебниот број ''N'' = 228 неопходен за зголемена стабилност ќе создаде јадро со прекумерна неутрона во унбиквадиум што нема да биде бета-стабилно. Оваа активност, исто така, била предложено да биде предизвикана од јадрени трансмутации во природниот [[цериум]], што предизвикува дополнителна двосмисленост за ова тврдено набљудување на супертешки елементи. {{Sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000}} Можниот обем на првобитни супертешки елементи на Земјата денес е неизвесен. Дури и доколку се потврди дека ја предизвикале штетата од радијација одамна, тие до денес можеби се распаднале до обични траги, па дури и целосно исчезнале. Исто така, не е сигурно дали таквите супертешки јадра воопшто можат да се создадат природно, бидејќи се очекува спонтано цепење да го прекине процесот р одговорен за формирање на тешки елементи помеѓу масата број 270 и 290, многу пред да се формираат елементи како што е унбиквадиумот.<ref>{{Наведено списание|last=Petermann|first=I|last2=Langanke|first2=K.|last3=Martínez-Pinedo|first3=G.|last4=Panov|first4=I.V|last5=Reinhard|first5=P.G.|last6=Thielemann|first6=F.K.|displayauthors=3|date=2012|title=Have superheavy elements been produced in nature?|url=https://www.researchgate.net/publication/229156774|journal=European Physical Journal A|volume=48|issue=122|page=122|arxiv=1207.3432|bibcode=2012EPJA...48..122P|doi=10.1140/epja/i2012-12122-6}}</ref> === Именување === Користејќи ги препораките на [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија|Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија]] од 1979 година, елементот треба привремено да се нарекува унбиквадиум (симбол ''Ubq'') додека не биде откриен, откритието не се потврди и не се избере трајно име. <ref name="iupac">{{Наведено списание|last=Chatt|first=J.|date=1979|title=Recommendations for the naming of elements of atomic numbers greater than 100|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=51|issue=2|pages=381–384|doi=10.1351/pac197951020381|doi-access=free}}</ref> Иако широко се користат во хемиската заедница на сите нивоа, од училници по хемија до напредни учебници, препораките главно се игнорираат меѓу научниците кои теоретски или експериментално работат на супертешки елементи, кои го нарекуваат „елемент 124“, со симболот ''E124'', ''(124)'' или ''124''. <ref name="Haire">{{Наведена книга|title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements|last=Haire|first=Richard G.|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|year=2006|isbn=1-4020-3555-1|editor-last=Morss|edition=3rd|location=Dordrecht, The Netherlands|page=1724|chapter=Transactinides and the future elements|editor-last2=Edelstein|editor-first2=Norman M.|editor-last3=Fuger|editor-first3=Jean}}</ref> Некои истражувачи, исто така, го навеле унбиквадиумот како ''ека-ураниум'', име кое произлегува од системот што Дмитриј Менделеев го користел за предвидување непознати елементи, иако таквата екстраполација можеби нема да работи за елементите на g-блокот без познати сродни елементи, а ''ека-ураниумот'' наместо тоа би се однесувал на елементот 144 <ref name="Fricke">{{Наведено списание|last=Fricke|first=B.|last2=Greiner|first2=W.|last3=Waber|first3=J. T.|year=1971|title=The continuation of the periodic table up to Z = 172. The chemistry of superheavy elements|journal=Theoretica Chimica Acta|volume=21|issue=3|pages=235–260|doi=10.1007/BF01172015}}</ref> или 146 дерантиум <ref name="nefedov">{{Наведено списание|last=Nefedov|first=V.I.|last2=Trzhaskovskaya|first2=M.B.|last3=Yarzhemskii|first3=V.G.|date=2006|title=Electronic Configurations and the Periodic Table for Superheavy Elements|url=http://www.primefan.ru/stuff/chem/nefedov.pdf|journal=Doklady Physical Chemistry|volume=408|issue=2|pages=149–151|doi=10.1134/S0012501606060029|issn=0012-5016}}</ref> од елементот директно до мене. == Идни синтези == Секој елемент од [[Менделевиум|менделевиумот]] наваму бил произведен преку реакции на соединување-испарување, што кулминирало со откривањето на најтешкиот познат елемент [[оганесон]] во 2002 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://159.93.28.88/linkc/118/anno.html|title=Element 118: results from the first {{SimpleNuclide|Калифорниум|249}} + {{SimpleNuclide|калциум|48}} experiment|last=Oganessian|first=YT|authorlink=Yuri Oganessian|date=2002|publisher=Communication of the Joint Institute for Nuclear Research|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722060249/http://159.93.28.88/linkc/118/anno.html|archive-date=22 July 2011|display-authors=etal}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=18 January 2008}}</ref> и од неодамна [[тенесин]] во 2010 година. <ref>{{Наведено списание|last=Oganessian|first=YT|last2=Abdullin|first2=F|last3=Bailey|first3=PD|displayauthors=etal|date=April 2010|title=Synthesis of a New Element with Atomic Number 117|url=https://www.researchgate.net/publication/44610795|format=PDF|journal=Physical Review Letters|volume=104|issue=142502|pages=142502|bibcode=2010PhRvL.104n2502O|doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502|pmid=20481935|doi-access=free}}</ref> Овие реакции се приближиле до границата на денешната технологија; на пример, за синтеза на тенесин потребни се 22 милиграми <sup>249</sup>Bk и интензивен зрак од <sup>48</sup>Ca за шест месеци. Интензитетот на зраците во истражувањето на супертешките елементи не може да надмине 10<sup>12</sup> проектили во секунда без да се оштетат целта и детекторот, а производството на поголеми количини на сè поретки и нестабилни цели на [[Актиноиди|актиноид]] е непрактично. <ref name="Roberto">{{Наведена мрежна страница|url=http://cyclotron.tamu.edu/she2015/assets/pdfs/presentations/Roberto_SHE_2015_TAMU.pdf|title=Actinide Targets for Super-Heavy Element Research|last=Roberto|first=JB|date=2015|work=cyclotron.tamu.edu|publisher=Texas A & M University|accessdate=30 October 2018}}</ref> Следствено, идните експерименти мора да се прават во објекти како што е фабриката за супертешки елементи (СТЕ) во Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) или РИКЕН, што ќе им овозможи на експериментите да траат подолги временски периоди со зголемени способности за откривање и ќе овозможат инаку недостапни реакции. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.riken.jp/~/media/riken/about/reports/evaluation/rnc/rep/rnc-morita2012-report-e.pdf|title=平成23年度 研究業績レビュー（中間レビュー）の実施について|last=Hagino|first=Kouichi|last2=Hofmann|first2=Sigurd|date=July 2012|work=www.riken.jp|publisher=RIKEN|language=ja|trans-title=Implementation of the 2011 Research Achievement Review (Interim Review)|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330183221/http://www.riken.jp/~/media/riken/about/reports/evaluation/rnc/rep/rnc-morita2012-report-e.pdf|archive-date=2019-03-30|accessdate=5 May 2017|last3=Miyatake|first3=Hiroari|last4=Nakahara|first4=Hiromichi}}</ref> И покрај тоа, се очекува да биде голем предизвик да се продолжи со минатите елементи [[Унбинилиум|120]] или [[Унбиуниум|121]] со предвидени кратки предвидени полураспади и ниски предвидени пресеци. <ref name="Karpov">{{Наведена мрежна страница|url=http://cyclotron.tamu.edu/she2015/assets/pdfs/presentations/Karpov_SHE_2015_TAMU.pdf|title=Superheavy Nuclei: which regions of nuclear map are accessible in the nearest studies|last=Karpov|first=A|last2=Zagrebaev|first2=V|date=2015|work=cyclotron.tamu.edu|publisher=Texas A & M University|accessdate=30 October 2018|last3=Greiner|first3=W}}</ref> Производството на нови супертешки елементи ќе бара проектили потешки од <sup>48</sup>Ca, што било успешно искористено при откривањето на елементите 114-118, иако тоа бара повеќе симетрични реакции кои се понеповолни. {{Sfn|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}} Оттука, веројатно е дека реакциите помеѓу <sup>58</sup>Fe и целта од <sup>249</sup>[[Калифорниум|Cf]] или <sup>251</sup>Cf се најмногу ветувачки. <ref name="researchSH">{{Наведена мрежна страница|url=https://people.nscl.msu.edu/~iwasaki/EBSS2016/KR_EBSS2016.pdf|title=Super Heavy Elements and Nuclei|last=Rykaczewski|first=Krzysztof P.|date=July 2016|work=people.nscl.msu.edu|publisher=MSU|accessdate=30 April 2017}}</ref> Проучувањата за цепење на различни [[Јадрена реакција|јадра од супертешки соединенија]] откриле дека динамиката на реакциите предизвикани од <sup>48</sup>Ca- и <sup>58</sup>Fe е слична, што сугерира дека проектилите од <sup>58</sup>Fe може да бидат остварливи во производството на супертешки јадра до ''Z.''&nbsp;=&nbsp;124 или можеби 125. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www1.jinr.ru/Reports/Reports_eng_arh.html|title=JINR Publishing Department: Annual Reports (Archive)|last=JINR|date=1998–2014|work=jinr.ru|publisher=JINR|accessdate=23 September 2016}}</ref> Исто така, можно е реакцијата со <sup>251</sup>Cf да го произведе сложеното јадро <sup>309</sup>Ubq* со 185 неутрони, веднаш над ''N''&nbsp;=&nbsp;184. Поради оваа причина, сложеното јадро се предвидува дека има релативно висока веројатност за преживување и ниска енергија на сепарација на неутрони, што доведува до 1n-3n канали и изотопи <sup>306-308</sup>Ubq со релативно висок пресек. <ref name="researchSH" /> Оваа динамика е многу шпекулативна, бидејќи пресекот може да биде далеку помал доколку трендовите во производството на елементите 112-118 продолжат или бариерите за цеппење се пониски од очекуваните, без оглед на ефектите на обвивката, што доведува до намалена стабилност против спонтано цепење (што е од растечко значење). Сепак, изгледите за достигнување на ''N''&nbsp;=&nbsp;184 обвивка на страната богата со протони на табелата на нуклиди со зголемување на протонскиот број долго време се сметало; веќе во 1970 година, советскиот јадрен физичар Георги Фљоров предложил бомбардирање на плутониумска цел со проектили од цинк за да се произведат изотопи на елементот 124 на ''N.''&nbsp;=&nbsp;184. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fls2.jinr.ru/linkc/flnr_presentations/articles/synth_elm.pdf|title=Synthesis and Search for Heavy Transuranium Elements|last=Flerov|first=G. N.|date=1970|work=jinr.ru|accessdate=23 November 2018}}{{Мртва_врска|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Предвидени својства == === Јадрена стабилност и изотопи === [[Податотека:Nuclear_chart_from_KTUY_model.svg|мини|400x400пкс|Оваа јадрена табела што ја користи Јапонската агенција за атомска енергија ги предвидува начините на распаѓање на јадрата до ''Z''&nbsp;=&nbsp;149 и ''N''&nbsp;=&nbsp;256. За унбиквадиум ( ''Z''&nbsp;=&nbsp;124), има предвидени региони на зголемена стабилност околу ''N''&nbsp;=&nbsp;184 и ''N''&nbsp;=&nbsp;228, иако многу средни изотопи се теоретски подложни на спонтано цепење со полураспад пократок од 1 наносекунда. ]] Унбиквадиумот е од интерес за истражувачите поради неговата можна местоположба во близина на средината на [[Остров на стабилноста|островот на стабилноста]], теоретски регион кој содржи подолготрајни супертешки јадра. Таков остров на стабилност првпат бил предложен од професорот [[Калифорниски универзитет – Беркли|на Универзитетот во Калифорнија,]] Глен Сиборг, <ref>{{Наведена книга|title=Van Nostrand's scientific encyclopedia|url=https://archive.org/details/vannostrandsscie0001unse_b2u7|last=Considine|first=Glenn D.|last2=Kulik|first2=Peter H.|publisher=Wiley-Interscience|year=2002|isbn=978-0-471-33230-5|edition=9|oclc=223349096}}</ref> конкретно предвидувајќи регион на стабилност сцентриран на елементот 126 (унбихексиум) и опфаќа блиски елементи, вклучително и унбиквадиум, со полураспад веројатно до 10<sup>9</sup> години. Во познати елементи, стабилноста на јадрата значително се намалува со зголемувањето на атомскиот број по [[Ураниум|ураниумот]], најтешкиот [[Првобитен нуклид|првобитен елемент]], така што сите набљудувани изотопи со атомски број над [[Менделевиум|101]] [[Радиоактивност|радиоактивно се распаѓаат]] со [[Период на полураспад|полураспад]] под еден ден. Сепак, има мало зголемување на јадрената стабилност кај нуклидите околу атомските броеви 110-114 [[Дармштатиум|,]] што укажува на присуство на островот на стабилност. Ова се припишува на можното затворање на [[Јадрен слоест модел|јадрените обвивки]] во регионот на [[Супертежок елемент|супертешка]] маса, со стабилизирачки ефекти што може да доведат до полураспад од редот на години или подолго за некои сè уште неоткриени изотопи на овие елементи.{{Sfn|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}} Иако сè уште не е докажано, постоењето на супертешки елементи толку тешки како [[оганесон]] дава докази за такви стабилизирачки ефекти, бидејќи елементите со атомски број поголем од приближно [[Радерфордиум|104]] се крајно нестабилни во моделите што ги занемаруваат магичните броеви. <ref name="liquiddrop">{{Наведено списание|last=Möller|first=P.|date=2016|title=The limits of the nuclear chart set by fission and alpha decay|url=http://inspirehep.net/record/1502715/files/epjconf-NS160-03002.pdf|journal=EPJ Web of Conferences|volume=131|pages=03002:1–8|bibcode=2016EPJWC.13103002M|doi=10.1051/epjconf/201613103002|doi-access=free}}</ref> Во овој регион на периодниот систем, ''N''&nbsp;=&nbsp;184 и ''N''&nbsp;=&nbsp;228 се предложени како затворени неутронски обвивки, <ref name="magickoura">{{Наведено списание|last=Koura|first=H.|last2=Chiba|first2=S.|date=2013|title=Single-Particle Levels of Spherical Nuclei in the Superheavy and Extremely Superheavy Mass Region|url=https://www.researchgate.net/publication/258799250|journal=Journal of the Physical Society of Japan|volume=82|issue=1|at=014201|bibcode=2013JPSJ...82a4201K|doi=10.7566/JPSJ.82.014201}}</ref> и различни атомски броеви се предложени како затворени протонски обвивки, вклучувајќи го и ''Z''&nbsp;=&nbsp;124. {{Efn|Атомските броеви 114, 120, 122 и 126 исто така се предложени како затворени протонски обвивки во различни модели.}} Островот на стабилноста се карактеризира со подолги полураспади на јадра кои се наоѓаат во близина на овие магични броеви, иако степенот на стабилизирачките ефекти е неизвесен поради предвидувањата за слабеење на затворањето на протонската обвивка и можно губење на двојниот волшебен број. <ref name="magickoura" /> Поновите истражувања предвидуваат дека островот на стабилност наместо да се наоѓа на бета-стабилните изотопи [[Копернициум|на копернициум]] <sup>291</sup>Cn и <sup>293</sup>Cn, {{Sfn|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}} <ref name="Palenzuela">{{Наведено списание|last=Palenzuela|first=Y. M.|last2=Ruiz|first2=L. F.|last3=Karpov|first3=A.|last4=Greiner|first4=W.|year=2012|title=Systematic Study of Decay Properties of Heaviest Elements|url=http://nrv.jinr.ru/karpov/publications/Palenzuela12_BRAS.pdf|journal=Bulletin of the Russian Academy of Sciences: Physics|volume=76|issue=11|pages=1165–1171|bibcode=2012BRASP..76.1165P|doi=10.3103/s1062873812110172|issn=1062-8738|access-date=2025-03-05|archive-date=2018-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118081538/http://nrv.jinr.ru/karpov/publications/Palenzuela12_BRAS.pdf|url-status=dead}}</ref> кои би го поставиле унбиквадиумот многу над островот и ќе резултираат со краток полураспад без оглед на ефектите од обвивката. Студијата од 2016 година за својствата на распаѓање на унбиквадиумските изотопи <sup>284-339</sup>Ubq предвидува дека <sup>284-304</sup>Ubq се наоѓа надвор од линијата за јадрено прокапување и на тој начин може да бидат протонски емитери, <sup>305-323</sup>Ubq може да претрпи [[Алфа-распад|алфа распаѓање]], со некои ланци кои завршуваат до флеровиум, а потешките изотопи ќе се распаѓаат со спонтано цепење. <ref name="Santhosh">{{Наведено списание|last=Santhosh|first=K.P.|last2=Priyanka|first2=B.|last3=Nithya|first3=C.|date=2016|title=Feasibility of observing the α decay chains from isotopes of SHN with Z&nbsp;=&nbsp;128, Z&nbsp;=&nbsp;126, Z&nbsp;=&nbsp;124 and Z&nbsp;=&nbsp;122|journal=Nuclear Physics A|volume=955|issue=November 2016|pages=156–180|arxiv=1609.05498|bibcode=2016NuPhA.955..156S|doi=10.1016/j.nuclphysa.2016.06.010}}</ref> Овие резултати, како и оние од моделот на квантно тунелирање, не предвидуваат полураспад во текот на една милисекунда за изотопи полесни од <sup>319</sup>Ubq, <ref>{{Наведено списание|last=Chowdhury, R.P.|last2=Samanta, C.|last3=Basu, D.N.|date=2008|title=Nuclear half-lives for α -radioactivity of elements with 100 ≤ Z ≤ 130|journal=[[Atomic Data and Nuclear Data Tables]]|volume=94|issue=6|pages=781–806|arxiv=0802.4161|bibcode=2008ADNDT..94..781C|doi=10.1016/j.adt.2008.01.003}}</ref> како и особено краток полуживот за <sup>309–314</sup>Ubq во опсегот под микросекунда поради дестабилизирачките ефекти веднаш над ''N.''&nbsp;=&nbsp;184. Ова ја прави идентификацијата на многу унбиквадиумски изотопи речиси невозможна со денешната технологија, бидејќи детекторите не можат да разликуваат брзи последователни сигнали од алфа распаѓање во временски период пократок од микросекунди. {{Efn|Иако таквите јадра може да се синтетизираат и да се регистрира [[ланец на распаѓање|серија]] сигнали за распаѓање, распаѓањата побрзо од една микросекунда може да се натрупаат со последователни сигнали и на тој начин да не се разликуваат, особено кога може да се формираат повеќе некарактеризирани јадра и да испуштаат серија слични алфа честички. На тој начин, главната тешкотија е да се припишат распаѓањата на правилното [[матичен нуклеид|родителско]] јадро, бидејќи супертешкиот атом што се распаѓа пред да стигне до детекторот воопшто нема да биде регистриран.}} Сè пократкиот полураспад на спонтано цепење на супертешките јадра и можната доминација на цепење над алфа распаѓањето, исто така, веројатно ќе ја одредат стабилноста на униквадиумските изотопи. Додека некои полураспади на цепење кои сочинуваат „море на нестабилност“ може да бидат од редот на 10<sup>-18</sup>&nbsp;како последица на многу ниски бариери за цепење, особено во рамномерни јадра поради ефектите на спарување, стабилизирачки ефекти на ''N''&nbsp;=&nbsp;184 и ''N''&nbsp;=&nbsp;228 може да дозволи постоење на релативно долготрајни изотопи. За ''N''&nbsp;=&nbsp;184, полураспадот на цепење може да се зголеми, иако алфа-распадот сè уште се очекува да биде од редот на микросекунди или помалку, и покрај затворањето на обвивката на <sup>308</sup>Ubq. Исто така, можно е островот на стабилност да се префрли на ''N''&nbsp;=&nbsp;198 регион, каде што вкупниот полураспад може да биде од редот на секунди, за разлика од соседните изотопи кои би претрпеле цепење за помалку од една микросекунда. Во регионот богат со неутрони околу ''N''&nbsp;=&nbsp;228, се предвидува дека полураспадот на алфа ќе се зголемува со зголемување на бројот на неутрони, што значи дека стабилноста на таквите јадра првенствено ќе зависи од местоположбата на линијата за бета-стабилност и отпорноста на цепење. Една рана пресметка од П. Молер, физичар во Националната лабораторија во Лос Аламос, го проценува вкупниот полураспад од <sup>352</sup>Ubq (со ''N'' = 228) на околу 67 секунди, а можеби и најдолгиот во ''N.''&nbsp;=&nbsp;228 регион. <ref name="symposium"/> <ref name="quest">{{Наведено списание|last=Bemis|first=C.E.|last2=Nix|first2=J.R.|date=1977|title=Superheavy elements - the quest in perspective|url=http://inspirehep.net/record/1382449/files/v7-n3-p65.pdf|journal=Comments on Nuclear and Particle Physics|volume=7|issue=3|pages=65–78|issn=0010-2709}}</ref> === Хемиски својства === Унбиквадиумот е четвртиот член од серијата суперактиниоди и треба да биде сличен на [[Ураниум|ураниумот]]: двата елементи имаат по шест валентни електрони над јадрото на благороден гас. Во серијата суперактиниди, принципот на Клечковски се очекува да се распадне поради релативистички ефекти и се очекува преклопување на орбиталите 5g, 6f, 7d и 8p. Електронската конфигурација на основната состојба на унбиквадиумот се предвидува дека е &#x5B;[[Оганесон|Og]] &#x5D; 6f<sup>3</sup> 8s<sup>2</sup> 8p<sup>1</sup> <ref name="Hoffman">{{Наведена книга|title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements|last=Hoffman|first=Darleane C.|last2=Lee|first2=Diana M.|last3=Pershina|first3=Valeria|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|year=2006|isbn=1-4020-3555-1|editor-last=Morss|edition=3rd|location=Dordrecht, The Netherlands|chapter=Transactinides and the future elements|editor-last2=Edelstein|editor-first2=Norman M.|editor-last3=Fuger|editor-first3=Jean}}</ref> или 6f <sup>2</sup> 8s<sup>2</sup> 8p<sup>2</sup>, <ref>{{Наведено списание|last=Umemoto|first=Koichiro|last2=Saito|first2=Susumu|date=1996|title=Electronic Configurations of Superheavy Elements|url=https://journals.jps.jp/doi/pdf/10.1143/JPSJ.65.3175|journal=Journal of the Physical Society of Japan|volume=65|issue=10|pages=3175–9|bibcode=1996JPSJ...65.3175U|doi=10.1143/JPSJ.65.3175|access-date=31 January 2021}}</ref> за разлика од &#x5B;[[Оганесон|Og]] &#x5D; 5g<sup>4</sup> 8s<sup>2</sup> добиен од Клечковски. Ова предвидено преклопување на орбиталите и несигурноста по редослед на полнење, особено за f и g орбиталите, ги отежнува предвидувањата за хемиските и атомските својства на овие елементи. <ref name="EB">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/603220/transuranium-element|title=transuranium element (chemical element)|last=Seaborg|date=c. 2006|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=2010-03-16}}</ref> Една предвидена [[Оксидационен број|оксидациска состојба]] на унбиквадиум е +6, која би постоела во [[Халид|халидите]] UbqX <sub>6</sub> (X = халоген), аналогно на познатата +6 оксидациска состојба во ураниумот. Како и другите рани суперактиноиди, се предвидува дека врзувачките енергии на валентни електрони на унбиквадиумот ќе бидат доволно мали што сите шест би требало лесно да учествуваат во хемиските реакции. Предвидената електронска конфигурација на јонот Ubq<sup>5+</sup> е [Og] 6f<sup>1</sup>. ==Белешки== {{notelist}} ==Наводи== {{reflist|refs= <ref name="Pyykkö2011">{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=Pekka|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|url=https://archive.org/details/sim_physical-chemistry-chemical-physics-pccp_2011-01-07_13_1/page/161|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–8|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode = 2011PCCP...13..161P }}</ref> }} ==Библиографија== * {{cite journal |ref={{harvid|Audi et al.|2017}} |title=The NUBASE2016 evaluation of nuclear properties |doi=10.1088/1674-1137/41/3/030001 |last1=Audi |first1=G. |last2=Kondev |first2=F. G. |last3=Wang |first3=M. |last4=Huang |first4=W. J. |last5=Naimi |first5=S. |display-authors=3 |journal=Chinese Physics C |volume=41 |number=3|pages=030001 |year=2017 |bibcode=2017ChPhC..41c0001A |url=http://cms.iopscience.org/ac0c0614-0d60-11e7-9a47-19ee90157113/030001.pdf?guest=true}}<!--for consistency and specific pages, do not replace with {{NUBASE2016}}--> * {{cite book|last=Beiser|first=A.|title=Concepts of modern physics|date=2003|publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-244848-1|edition=6th|oclc=48965418}} * {{cite book |last1=Hoffman |first1=D. C. |author-link=Darleane C. Hoffman |last2=Ghiorso |first2=A. |author-link2=Albert Ghiorso |last3=Seaborg |first3=G. T. |title=The Transuranium People: The Inside Story |url=https://archive.org/details/transuraniumpeop0000hoff |year=2000 |publisher=[[World Scientific]] |isbn=978-1-78-326244-1}} * {{cite book|last=Kragh|first=H.|author-link=Helge Kragh|date=2018 |title=From Transuranic to Superheavy Elements: A Story of Dispute and Creation |url=https://archive.org/details/fromtransuranict0000krag|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |isbn=978-3-319-75813-8}} * {{cite journal|last1=Zagrebaev|first1=V.|last2=Karpov|first2=A.|last3=Greiner|first3=W.|date=2013|title=Future of superheavy element research: Which nuclei could be synthesized within the next few years?|journal=[[Journal of Physics: Conference Series]]|volume=420|issue=1|at=012001|doi=10.1088/1742-6596/420/1/012001|arxiv=1207.5700|bibcode=2013JPhCS.420a2001Z|s2cid=55434734|issn=1742-6588|url=http://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|access-date=2025-03-05|archive-date=2015-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003154020/http://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|url-status=dead}} {{Компактен периоден систем}} [[Категорија:Неоткриени хемиски елементи]] 7cf7m22cl6j6a2440gb9m8z7xnon138 Унбихексиум 0 1366766 5625561 5592900 2026-09-09T03:29:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625561 wikitext text/x-wiki '''Унбихексиум''', познат и како '''елемент 126''' или '''ека-плутониум''' — хипотетички хемиски елемент; има [[атомски број]] 126 и симбол '''Ubh'''. ''Унбихексиум'' и ''Ubh'' е соодветно привремено систематско име и симбол на [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија|Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија]], кој се користи додека елементот не биде откриен, потврден и не се одлучи за постојано име. Во периодниот систем, унбихексиумот се очекува да биде суперактиноид од g-блокот и осми елемент во осмата [[Периода (периоден систем)|периода]]. Унбихексиумот го привлекол вниманието помеѓу јадрените физичари, особено во раните предвидувања насочени кон својствата на супертешките елементи, бидејќи 126 може да биде волшебен број на протони во близина на средината на [[Остров на стабилноста|островот на стабилност]], што доведува до подолг полураспад, особено за <sup>310</sup>Ubh или <sup>354</sup>Ubh, кои исто така може да имаат волшебен број на неутрони.<ref name="SHquest">{{Наведено списание|last=Bemis|first=C.E.|last2=Nix|first2=J.R.|date=1977|title=Superheavy elements - the quest in perspective|url=http://inspirehep.net/record/1382449/files/v7-n3-p65.pdf|journal=Comments on Nuclear and Particle Physics|volume=7|issue=3|pages=65–78|issn=0010-2709}}</ref> Раниот интерес за можна зголемена стабилност довела до првиот обид за синтеза на унбихексиум во 1971 година и негово пребарување во природата во следните години. И покрај неколку пријавени набљудувања, поновите истражувања сметаат дека овие експерименти биле недоволно чувствителни; оттука, не е пронајден унибихексиум природно или вештачки. Предвидувањата за стабилноста на унбихексиумот варираат во голема мера меѓу различните модели; некои сметаат дека островот на стабилноста наместо тоа може да лежи се наоѓа помал атомски број, поблиску до [[копернициум]] и [[флеровиум]]. Се предвидува дека унибихексиумот е хемиски активен суперактиноид, кој покажува различни состојби на оксидација од +1 до +8, а можеби и дека е потежок конгенер на [[плутониум]]. Се очекува и преклопување на енергетските нивоа на орбиталите 5g, 6f, 7d и 8p, што ги отежнува предвидувањата за хемиските својства на овој елемент. == Вовед == === Синтеза на супертешки јадра === [[Податотека:Deuterium-tritium_fusion.svg|алт=A graphic depiction of a nuclear fusion reaction|лево|мини| Графички приказ на реакција на [[јадрено соединување]]. Две јадра се спојуваат во едно, испуштајќи [[неутрон]]. Реакциите што создаале нови елементи до овој момент биле слични, со единствената можна разлика што понекогаш биле ослободени неколку единечни неутрони, или воопшто немало такви.]] Претешкото {{Efn|Во [[јадрена физика|јадрената физика]], елементот се нарекува [[тежок елемент|тежок]] доколку неговиот атомски број е висок; [[олово]]то (елемент&nbsp;82) е еден пример за таков тежок елемент. Терминот „супертешки елементи“ обично се однесува на елементи со атомски број поголем од [[Лоренциум|103]] (иако има и други дефиниции, како што е атомскиот број поголем од [[фермиум|100]]<ref>{{Cite web|url=https://www.chemistryworld.com/news/explainer-superheavy-elements/1010345.article|title=Explainer: superheavy elements|last=Krämer|first=K.|date=2016|website=[[Chemistry World]]|language=en|access-date=2020-03-15}}</ref> или [[копернициум|112]];<ref>{{Cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911081623/https://pls.llnl.gov/research-and-development/nuclear-science/project-highlights/livermorium/elements-113-and-115|url=https://pls.llnl.gov/research-and-development/nuclear-science/project-highlights/livermorium/elements-113-and-115|title=Discovery of Elements 113 and 115|publisher=[[Lawrence Livermore National Laboratory]]|archive-date=2015-09-11|access-date=2020-03-15}}</ref> понекогаш, терминот е претставен како еквивалент на терминот „задактиниод“, што става горна граница пред почетокот на хипотетичката суперактиниодна серија).<ref>{{cite encyclopedia|last1=Eliav|first1=E.|title=Electronic Structure of the Transactinide Atoms|date=2018|encyclopedia=Encyclopedia of Inorganic and Bioinorganic Chemistry|pages=1–16|editor-last=Scott|editor-first=R. A.|publisher=[[John Wiley & Sons]]|language=en|doi=10.1002/9781119951438.eibc2632|isbn=978-1-119-95143-8|last2=Kaldor|first2=U.|last3=Borschevsky|first3=A.| s2cid=127060181 }}</ref> Термините „тешки изотопи“ (на даден елемент) и „тешки јадра“ ​​значат она што може да се разбере во заедничкиот јазик - изотопи со голема маса (за даден елемент) и јадра со голема маса, соодветно.}} [[атомско јадро]] се создава во јадрена реакција која комбинира две други јадра со нееднаква големина {{Efn|Во 2009 година, тим на Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) предводен од Оганесјан ги објавиле резултатите од нивниот обид да создадат хасиум во симетрична<sup>136</sup>Xe&nbsp;+&nbsp;<sup>136</sup>Xe реакција. Тие не успеале да набљудуваат ниту еден атом во таква реакција, ставајќи ја горната граница на пресекот, мерката за веројатност за јадрената реакција, како 2.5&nbsp;[[Барн|pb]].<ref>{{Cite journal|last1=Oganessian|first1=Yu. Ts.|author-link=Yuri Oganessian|last2=Dmitriev|first2=S. N.|last3=Yeremin|first3=A. V.|last4=Aksenov|first4=N. V.|last5=Bozhikov|first5=G. A.|last6=Chepigin|first6=V. I.|last7=Chelnokov|first7=M. L.|last8=Lebedev|first8=V. Ya.|last9=Malyshev|first9=O. N.|last10=Petrushkin|first10=O. V.|last11=Shishkin|first11=S. V.|display-authors=3|date=2009|title=Attempt to produce the isotopes of element 108 in the fusion reaction <sup>136</sup>Xe + <sup>136</sup>Xe |journal=[[Physical Review C]]|language=en|volume=79|issue=2|page=024608|doi=10.1103/PhysRevC.79.024608|issn=0556-2813}}</ref> За споредба, реакцијата што резултирала со откривање на хасиум, <sup>208</sup>Pb + <sup>58</sup>Fe, имала пресек на~20&nbsp;pb (поконкретно, 19{{su|p=+19|b=-11}}&nbsp;pb), како што проценуваат откривачите.<ref name="84Mu01">{{cite journal|last1=Münzenberg|first1=G.|author-link=Gottfried Münzenberg|last2=Armbruster|first2=P.|author-link2=Peter Armbruster|last3=Folger|first3=H.|last4=Heßberger|first4=F. P.|last5=Hofmann|first5=S.|last6=Keller|first6=J.|last7=Poppensieker|first7=K.|last8=Reisdorf|first8=W.|last9=Schmidt|first9=K.-H.|display-authors=3|date=1984|title=The identification of element 108|url=http://www.gsi-heavy-ion-researchcenter.org/forschung/kp/kp2/ship/108-discovery.pdf|journal=Zeitschrift für Physik A|volume=317|issue=2|pages=235–236|bibcode=1984ZPhyA.317..235M|doi=10.1007/BF01421260|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607124040/http://www.gsi-heavy-ion-researchcenter.org/forschung/kp/kp2/ship/108-discovery.pdf|archive-date=7 June 2015|access-date=20 October 2012|first10=H.-J.|last10=Schött|first11=M. E.|last11=Leino|first12=R.|last12=Hingmann| s2cid=123288075 }}</ref>}} во едно; колку понееднакви се двете јадра во однос на [[Маса (физика)|масата]], толку е поголема можноста двете да реагираат.<ref name="Bloomberg">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2019-08-28/making-new-elements-doesn-t-pay-just-ask-this-berkeley-scientist|title=Making New Elements Doesn't Pay. Just Ask This Berkeley Scientist|last=Subramanian|first=S.|date=28 August 2019|work=[[Bloomberg Businessweek]]|access-date=2020-01-18|author-link=Samanth Subramanian}}</ref> Материјалот направен од потешките јадра се прави цел, која потоа е бомбардирана од снопот на полесни јадра. Две јадра можат да се [[Јадрено соединување|спојат]] во едно само доколку се приближат доволно блиску едно до друго; нормално, јадрата (сите позитивно наелектризирани) се одбиваат меѓусебно поради [[Кулонов закон|електростатско одбивање]]. [[Силно заемодејство|Силното заемнодејство]] може да ја надмине оваа одбивност, но само на многу кратко растојание од јадрото; јадрата на зракот на тој начин се многу [[Забрзувач на честички|забрзани]] со цел таквото одбивање да биде незначително во споредба со брзината на јадрото на зракот.<ref name="n+1">{{Наведена мрежна страница|url=https://nplus1.ru/material/2019/03/25/120-element|title=Сверхтяжелые шаги в неизвестное|last=Ivanov|first=D.|date=2019|work=nplus1.ru|language=ru|trans-title=Superheavy steps into the unknown|accessdate=2020-02-02}}</ref> Енергијата што се применува на јадрата на зракот за да ги забрза може да предизвика тие да достигнат брзина до една десетина од [[Брзина на светлината|брзината на светлината]]. Меѓутоа, доколку се примени премногу енергија, јадрото на зракот може да се распадне.<ref name="n+1"/> Самото приближување не е доволно за две јадра да се спојат: кога две јадра се приближуваат едно до друго, тие обично остануваат заедно околу 10{{Гинд|−20}}&nbsp;секунди и потоа се разделуваат (не мора да бидат во истиот состав како пред реакцијата) наместо да формираат едно јадро.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/something-new-and-superheavy-at-the-periodic-table-26286|title=Something new and superheavy at the periodic table|last=Hinde|first=D.|date=2017|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|language=en|accessdate=2020-01-30}}</ref> Ова се случува затоа што при обидот за формирање на едно јадро, електростатското одбивање го раскинува јадрото што се формира. Секој пар на цел и зрак се карактеризира со неговиот пресек - веројатноста дека ќе дојде до јадрено соединување доколку две јадра се приближат едно кон друго изразено во однос на попречната област што треба да ја погоди упадната честичка за да дојде до соединувањето. {{Efn|Количината на енергија што се применува на честичката на зракот за да се забрза, исто така може да влијае на вредноста на пресекот. На пример, во {{nuclide|силициум|28}} + {{Physics particle|n|TL=1|BL=0}} → {{nuclide|алуминиум|28}} + {{Physics particle|p|TL=1|BL=1}} реакција, пресекот непречено се менува од 370&nbsp;mb при 12,3 MeV до 160&nbsp;mb при 18,3 MeV, со широк врв на 13,5&nbsp;MeV со максимална вредност од 380&nbsp;mb.<ref>{{Cite journal |last1=Kern |first1=B. D. |last2=Thompson |first2=W. E. |last3=Ferguson |first3=J. M. |date=1959 |title=Cross sections for some (n, p) and (n, α) reactions |journal=Nuclear Physics |language=en |volume=10 |pages=226–234 |doi=10.1016/0029-5582(59)90211-1|bibcode=1959NucPh..10..226K }}</ref>}} Оваа соединување може да настане како резултат на квантниот ефект во кој јадрата можат да [[Тунелски ефект|тунелираат]] преку електростатско одбивање. Доколку двете јадра можат да останат блиску покрај таа фаза, повеќекратните јадрени заемни дејства резултираат со прераспределба на енергијата и енергетска рамнотежа. {{external media|width=230px|float=left|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=YovAFlzFtzg Visualization] of unsuccessful nuclear fusion, based on calculations from the [[Australian National University]]<ref>{{Cite journal|last1=Wakhle|first1=A.|last2=Simenel|first2=C.|last3=Hinde|first3=D. J.|display-authors=3|last4=Dasgupta|first4=M.|last5=Evers|first5=M.|last6=Luong|first6=D. H.|last7=du Rietz|first7=R.|date=2015|editor-last=Simenel|editor-first=C.|editor2-last=Gomes|editor2-first=P. R. S.|editor3-last=Hinde|editor3-first=D. J.|display-editors=3|editor4-last=Madhavan|editor4-first=N.|editor5-last=Navin|editor5-first=A.|editor6-last=Rehm|editor6-first=K. E.|title=Comparing Experimental and Theoretical Quasifission Mass Angle Distributions|journal=[[European Physical Journal WOC|European Physical Journal Web of Conferences]]|volume=86|page=00061|doi=10.1051/epjconf/20158600061| bibcode=2015EPJWC..8600061W |issn=2100-014X|doi-access=free|hdl=1885/148847|hdl-access=free}}</ref>}} Добиеното спојување претставува [[возбудена состојба]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oregonstate.edu/instruct/ch374/ch418518/Chapter%2010%20NUCLEAR%20REACTIONS.pdf|title=Nuclear Reactions|pages=7–8|accessdate=2020-01-27|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130010133/http://oregonstate.edu/instruct/ch374/ch418518/Chapter%2010%20NUCLEAR%20REACTIONS.pdf|url-status=dead}} Published as {{Наведена книга|title=Modern Nuclear Chemistry|last=Loveland|first=W. D.|last2=Morrissey|first2=D. J.|last3=Seaborg|first3=G. T.|date=2005|publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]]|isbn=978-0-471-76862-3|pages=249–297|language=en|chapter=Nuclear Reactions|doi=10.1002/0471768626.ch10|author-link3=Glenn T. Seaborg}}</ref> - наречена [[Јадрена реакција|сложено јадро]] - и затоа е многу нестабилно. За да се постигне постабилна состојба, привременото спојување може да се [[Јадрено цепење|расцепи]] без да се формира постабилно јадро.<ref name="CzechNuclear">{{Наведено списание|last=Krása|first=A.|date=2010|title=Neutron Sources for ADS|url=http://ojs.ujf.cas.cz/~krasa/ZNTT/SpallationReactions-text.pdf|journal=Faculty of Nuclear Sciences and Physical Engineering|publisher=[[Czech Technical University in Prague]]|pages=4–8|via=Wayback Machine|access-date=2025-03-06|archive-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918062244/http://ojs.ujf.cas.cz/~krasa/ZNTT/SpallationReactions-text.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> Алтернативно, сложеното јадро може да исфрли неколку [[неутрон]]и, кои би ја однеле енергијата на возбудувањето; доколку второто не е доволно за исфрлање на неутрони, спојувањето би создало [[Гама-зрачење|гама-зрак]]. Ова се случува околу 10{{Гинд|−16}}&nbsp;секунди по првичниот јадрен судир и резултира со создавање на постабилно јадро. Дефиницијата на Заедничката работна група на МСЧПХ и МСЧПФ вели дека [[Хемиски елемент|хемискиот елемент]] може да се препознае како откриен само доколку неговото јадро не се [[Радиоактивност|распадне]] во рок од 10{{Гинд|−14}} секунди. Оваа вредност била избрана како проценка за тоа колку време му е потребно на јадрото да стекне [[електрон]]и и на тој начин да ги прикаже неговите хемиски својства.<ref>{{Наведено списание|last=Wapstra|first=A. H.|author-link=Aaldert Wapstra|date=1991|title=Criteria that must be satisfied for the discovery of a new chemical element to be recognized|url=http://publications.iupac.org/pac/pdf/1991/pdf/6306x0879.pdf|journal=[[Pure and Applied Chemistry]]|volume=63|issue=6|page=883|doi=10.1351/pac199163060879|issn=1365-3075}}</ref> {{Efn|Оваа бројка, исто така, ја означува општоприфатената горна граница за животниот век на сложеното јадро.<ref name=BerkeleyNoSF>{{Cite journal|last1=Hyde|first1=E. K.|last2=Hoffman|first2=D. C.|author-link2=Darleane C. Hoffman|last3=Keller|first3=O. L.|date=1987|title=A History and Analysis of the Discovery of Elements 104 and 105|journal=Radiochimica Acta|volume=42|issue=2|doi=10.1524/ract.1987.42.2.57|issn=2193-3405|pages=67–68| s2cid=99193729 |url=http://www.escholarship.org/uc/item/05x8w9h7}}</ref>}} === Распаѓање и откривање === Зракот поминува низ целта и стигнува до следната комора, сепараторот; доколку се произведе ново јадро, тоа се носи со овој зрак.<ref name="SHEhowvideo">{{Cite web|url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-make-superheavy-elements-and-finish-the-periodic-table-video/|title=How to Make Superheavy Elements and Finish the Periodic Table [Video]|author=Chemistry World|date=2016|website=[[Scientific American]]|language=en|access-date=2020-01-27|author-link=Chemistry World}}</ref> Во сепараторот, новопроизведеното јадро е одвоено од другите нуклиди (оној на оригиналниот зрак и сите други продукти на реакцијата){{Efn|Ова раздвојување се заснова на тоа што добиените јадра се движат покрај целта побавно отколку јадрата на нереагираните зраци. Сепараторот содржи електрични и магнетни полиња чии ефекти врз подвижната честичка се поништуваат за одредена брзина на честичка.{{sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000|p=334}} Таквото раздвојување може да биде потпомогнато и со мерење на време на летот и мерење на енергијата на повратен удар; комбинација од двете може да овозможи да се процени масата на јадрото.{{sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000|p=335}} и се пренесува во детектор со површинска бариера, кој го запира јадрото. Означена е точната местоположба на претстојното влијание врз детекторот; означени се и неговата енергија и времето на пристигнување. Преносот трае околу 10{{sup|−6}} секунди; за да биде откриено, јадрото мора да преживее толку долго. Јадрото повторно се забележува откако ќе се регистрира неговото распаѓање и се мерат местоположбата, енергијата и времето на распаѓање.<ref name="SHEhowvideo" /> Стабилноста на јадрото е обезбедена од силното заемно дејство. Сепак, неговиот опсег е многу краток; како што јадрата стануваат поголеми, неговото влијание врз најоддалечените нуклеони (протони и неутрони) слабее. Во исто време, јадрото е растргнато со електростатско одбивање помеѓу протоните, а неговиот опсег не е ограничен.{{sfn|Beiser|2003|p=432}} Вкупната врзувачка енергија обезбедено од големото заемно дејство се зголемува линеарно со бројот на нуклеоните, додека електростатското одбивање се зголемува со квадратот на атомскиот број, односно вториот расте побрзо и станува сè поважен за тешките и супертешките јадра.<ref name="BrusselsAlpha">{{Cite web |url=http://metronu.ulb.ac.be/npauly/Pauly/physnu/chapter_5.pdf|title=Alpha decay|last=Pauli|first=N.|date=2019|work=Introductory Nuclear, Atomic and Molecular Physics (Nuclear Physics Part)|publisher=[[Université libre de Bruxelles]]|access-date=2020-02-16}}</ref><ref name="BrusselsSF">{{Cite web|url=http://metronu.ulb.ac.be/npauly/Pauly/physnu/chapter_8.pdf|title=Nuclear fission|last=Pauli|first=N.|date=2019|work=Introductory Nuclear, Atomic and Molecular Physics (Nuclear Physics Part)|publisher=[[Université libre de Bruxelles]]|access-date=2020-02-16}}</ref> Така, супертешките јадра се теоретски предвидени<ref>{{Cite journal|last1=Staszczak|first1=A.|last2=Baran|first2=A.|last3=Nazarewicz|first3=W.|date=2013|title=Spontaneous fission modes and lifetimes of superheavy elements in the nuclear density functional theory|journal=Physical Review C |volume=87|issue=2|pages=024320–1|doi=10.1103/physrevc.87.024320| arxiv=1208.1215 | bibcode=2013PhRvC..87b4320S |issn=0556-2813|doi-access=free}}</ref> и досега е забележано{{sfn|Audi et al.|2017|pp=030001-129–030001-138}} дека претежно се распаѓаат преку начини на распаѓање кои се предизвикани од таквото одбивање: алфа-распад и спонтано цепење.{{efn|Не сите начини на распаѓање се предизвикани од електростатско одбивање. На пример, [[бета-распад|бета-распаѓањето]] е предизвикано од слабото заемно дејство.{{sfn|Beiser|2003|p=439}}}} Речиси сите алфа емитери имаат над 210 нуклеони,{{sfn|Beiser|2003|p=433}} и најлесниот нуклид кој примарно е подложен на спонтано цепење има 238.{{sfn|Audi et al.|2017|p=030001-125}} Во двата режима на распаѓање, јадрата се спречени да се распаѓаат со соодветните енергетски бариери за секој режим, но тие можат да бидат тунелирани.<ref name="BrusselsAlpha" /><ref name="BrusselsSF" /> [[File:Apparatus for creation of superheavy elements en.svg|alt=Модел на апарат за создавање на супертешки елементи, заснован на сепараторот за повратен гас исполнет со Дубна поставен во Флеровата Лабораторија за јадрени реакции (ФЛЈР). Траекторијата во детекторот и апаратот за фокусирање на зракот се менува поради диполен магнет во првиот и четириполен магнет во вториот.<ref name="Aksenov">{{Cite journal|last1=Aksenov|first1=N. V.|last2=Steinegger|first2=P.|last3=Abdullin|first3=F. Sh.|last4=Albin|first4=Yury V.|last5=Bozhikov|first5=Gospodin A.|last6=Chepigin|first6=Viktor I.|last7=Eichler|first7=Robert|last8=Lebedev|first8=Vyacheslav Ya.|last9=Madumarov|first9=Alexander Sh.|last10=Malyshev|first10=Oleg N.|last11=Petrushkin|first11=Oleg V.|display-authors=3|date=2017|title=On the volatility of nihonium (Nh, Z = 113)|journal=The European Physical Journal A|language=en|volume=53|issue=7|page=158|doi=10.1140/epja/i2017-12348-8| bibcode=2017EPJA...53..158A | s2cid=125849923 |issn=1434-6001}}</ref>]] Алфа честичките најчесто се произведуваат во радиоактивни распаѓања бидејќи масата на алфа честичка по нуклеон е доволно мала за да остави малку енергија за алфа честичката да се употреби како кинетичка енергија за да го напушти јадрото. {{Sfn|Beiser|2003}} Спонтаното цепење е предизвикано од електростатско одбивање што го раскинува јадрото и создава различни јадра во различни случаи на идентични јадра. Како што се зголемува атомскиот број, спонтаното цепење брзо станува поважно: делумниот полураспад на спонтаното цепење се намалува за 23&nbsp;редови на големина од [[ураниум]] (елемент&nbsp;92) до [[нобелиум]] (елемент&nbsp;102),<ref name="Oganessian12">{{Наведено списание|last=Oganessian|first=Yu.|date=2012|title=Nuclei in the "Island of Stability" of Superheavy Elements|journal=Journal of Physics: Conference Series|volume=337|issue=1|pages=012005-1–012005-6|bibcode=2012JPhCS.337a2005O|doi=10.1088/1742-6596/337/1/012005|issn=1742-6596|doi-access=free}}</ref> и до 30&nbsp;редови на големина од [[ториум]] (елемент&nbsp;90) до [[фермиум]] (елемент&nbsp;100). Така, претходниот „модел на течни капки“ сугерирал дека спонтаното цепење ќе се случи скоро веднаш поради исчезнувањето на бариерата за цепење за јадра со околу 280&nbsp;нуклеони.<ref name="Oganessian04">{{Наведено списание|last=Oganessian|first=Yu. Ts.|date=2004|title=Superheavy elements|url=https://physicsworld.com/a/superheavy-elements/|journal=[[Physics World]]|volume=17|issue=7|pages=25–29|doi=10.1088/2058-7058/17/7/31|access-date=2020-02-16}}</ref> Подоцнежниот [[јадрен слоест модел]] сугерира дека јадрата со околу 300&nbsp;нуклеоните би формирале [[Остров на стабилноста|остров на стабилност]] во кој јадрата ќе бидат поотпорни на спонтаното цепење и првенствено ќе претрпат алфа распаѓање со подолг полураспад. Последователните откритија сугерирале дека предвидениот остров може да биде подалеку од првично предвиденото; тие, исто така, покажале дека јадрата меѓу долговечните актиноиди и предвидениот остров се деформирани и добиваат дополнителна стабилност од ефектите на обвивката.<ref>{{Наведено списание|last=Schädel|first=M.|date=2015|title=Chemistry of the superheavy elements|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|language=en|volume=373|issue=2037|page=20140191|bibcode=2015RSPTA.37340191S|doi=10.1098/rsta.2014.0191|issn=1364-503X|pmid=25666065|doi-access=free}}</ref> Експериментите на полесни супертешки јадра, како и оние поблиску до очекуваниот остров, покажале поголема стабилност од претходно очекуваната против спонтаното цепење, покажувајќи ја важноста на ефектите на обвивката врз јадрата. {{Efn|Веќе станало познато во 1960-тите дека основните состојби на јадрата се разликуваат по енергија и форма, како и дека одредени волшебни броеви на нуклеони одговараат на поголема стабилност на јадрото. Сепак, се претпоставувало дека нема јадрена структура во супертешките јадра бидејќи тие се премногу деформирани за да формираат една..<ref name="Oganessian12" />}} Алфа-распадите се регистрирани од емитираните алфа честички, а распадните производи лесно се одредуваат пред вистинското распаѓање; доколку таквото распаѓање или низа последователни распаѓања произведе познато јадро, оригиналниот производ на реакцијата може лесно да се одреди. {{Efn|Бидејќи масата на јадрото не се мери директно, туку се пресметува од онаа на друго јадро, таквото мерење се нарекува индиректно. Можни се и директни мерења, но во најголем дел тие останале недостапни за супертешки јадра.<ref>{{Cite journal|last1=Oganessian|first1=Yu. Ts.|last2=Rykaczewski|first2=K. P.|date=2015|title=A beachhead on the island of stability|journal=[[Physics Today]]|volume=68|issue=8|pages=32–38|doi=10.1063/PT.3.2880| bibcode=2015PhT....68h..32O |osti=1337838|s2cid=119531411 |issn=0031-9228|doi-access=free}}</ref> Првото директно мерење на масата на супертешко јадро било објавено во 2018 година во Националната лабораторија Лоренс Беркли (НЛЛБ).<ref>{{Cite journal|last=Grant |first=A.|date=2018|title=Weighing the heaviest elements|journal=Physics Today|language=EN|doi=10.1063/PT.6.1.20181113a| s2cid=239775403 }}</ref> Масата беше одредена од местоположбата на јадрото по преносот (местоположбата помага да се одреди нејзината траекторија, која е поврзана со односот маса-полнење на јадрото, бидејќи преносот бил извршен во присуство на магнет).<ref name="C&EN">{{Cite web|url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/periodic-table/IYPT-Exploring-the-superheavy-elements-at-the-end-of-the-periodic-table/97/i21|title=Exploring the superheavy elements at the end of the periodic table|last=Howes|first=L.|date=2019|website=[[Chemical & Engineering News]]|language=en|access-date=2020-01-27}}</ref>}} (Дека сите распаѓања во ланецот на распаѓање навистина биле поврзани едни со други, се утврдува од местоположбата на овие распаѓања, кои мора да бидат на истото место.) Познатото јадро може да се препознае по специфичните карактеристики на распаѓањето што го претрпува, како што е енергијата на распаѓање (или поконкретно, [[Кинетичка енергија|кинетичката енергија]] на емитираната честичка). {{Efn|Доколку распаѓањето се случило во вакуум, тогаш бидејќи вкупниот импулс на изолиран систем пред и по распаѓањето мора да се зачува, јадрото-ќерка исто така би добило мала брзина. Односот на двете брзини, и соодветно на односот на кинетичките енергии, би бил обратен на односот на двете маси. Енергијата на распаѓање е еднаква на збирот на познатата кинетичка енергија на алфа честичката и онаа на јадрото ќерка.{{sfn|Beiser|2003|p=433}} Пресметките важат и за експеримент, но разликата е во тоа што јадрото не се движи по распаѓањето бидејќи е врзано за детекторот.}} Спонтаното цепење, сепак, произведува различни јадра како производи, така што оригиналниот нуклид не може да се одреди од неговите ќерки. Според тоа, информациите достапни за физичарите кои имаат за цел да вештачки да создадат супертежок елемент се информациите собрани во детекторите: местоположбата, енергија и времето на пристигнување на честичката до детекторот и оние на неговото распаѓање. Физичарите ги анализираат овие податоци и се обидуваат да заклучат дека тие навистина биле предизвикани од нов елемент и дека не можел да биде предизвикан од различен нуклид од оној што се тврди. Честопати, обезбедените податоци се недоволни за заклучок дека дефинитивно е создаден нов елемент и нема друго објаснување за набљудуваните ефекти; биле направени грешки при толкувањето на податоците. {{Efn|На пример, елементот 102 бил погрешно идентификуван во 1957 година на Нобеловиот институт за физика во [[Стокхолм]], [[Шведска]].<ref name=RSC>{{Cite web|url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/102/nobelium|title=Nobelium - Element information, properties and uses {{!}} Periodic Table|website=[[Royal Society of Chemistry]]|access-date=2020-03-01}}</ref> Немало претходни дефинитивни тврдења за создавање на овој елемент, а на елементот му било доделено име од неговите шведски, американски и британски откривачи, ''nobelium''. Подоцна се покажало дека идентификацијата била неточна.{{sfn|Kragh|2018|pp=38–39}} Следната година, РЛ не можел да ги репродуцира шведските резултати и наместо тоа ја објавил нивната синтеза на елементот; тоа тврдење подоцна било отфрлено.{{sfn|Kragh|2018|pp=38–39}} Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) инсистирал на тоа дека тие се првите што го создале елементот и предложиле свое име за новиот елемент, ''joliotium'';{{sfn|Kragh|2018|p=40}} Советското име исто така не било прифатено (ЗИЈИ подоцна се осврнал на именувањето на елементот 102 како„избрзано“).<ref name="1993 responses">{{Cite journal|year=1993|title=Responses on the report 'Discovery of the Transfermium elements' followed by reply to the responses by Transfermium Working Group|url=https://www.iupac.org/publications/pac/1993/pdf/6508x1815.pdf|url-status=live|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=65|issue=8|pages=1815–1824|doi=10.1351/pac199365081815|archive-url=https://web.archive.org/web/20131125223512/http://www.iupac.org/publications/pac/1993/pdf/6508x1815.pdf|archive-date=25 November 2013|access-date=7 September 2016|last1=Ghiorso|first1=A.|last2=Seaborg|first2=G. T.|last3=Oganessian|first3=Yu. Ts.|last4=Zvara|first4=I|last5=Armbruster|first5=P|last6=Hessberger|first6=F. P|last7=Hofmann|first7=S|last8=Leino|first8=M|last9=Munzenberg|first9=G|last10=Reisdorf|first10=W|last11=Schmidt|first11=K.-H| s2cid=95069384 |display-authors=3}}</ref> Ова име било предложено на Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија во писмен одговор на нивната одлука за тврдењата за приоритет на откривање на елементи, потпишана на 29&nbsp;септември&nbsp;1992 г..<ref name="1993 responses"/> Името „нобелиум“ останало непроменето поради неговата широка употреба.<ref name=IUPAC97>{{Cite journal|doi=10.1351/pac199769122471|title=Names and symbols of transfermium elements (IUPAC Recommendations 1997)|date=1997|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=69|pages=2471–2474|issue=12|author=Commission on Nomenclature of Inorganic Chemistry|url=http://publications.iupac.org/pac/pdf/1997/pdf/6912x2471.pdf}}</ref>}} == Историја == === Обиди за синтеза === Првиот и единствен обид да се синтетизира унбихексиумот, кој бил неуспешен, бил изведен во 1971 година во [[ЦЕРН]] (Европска организација за јадрени истражувања) од Рене Бимбот и Џон М. Александар користејќи ја реакцијата на [[Јадрено соединување|топло соединување]]:<ref name="SHquest"/><ref name="emsley">{{Наведена книга|title=Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements|url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4|last=Emsley|first=John|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-960563-7|edition=New|location=New York, NY|page=[https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4/page/588 588]}}</ref> : {{Нуклид|ториум|232}} + {{Нуклид|криптон|84}} → {{Нуклид|unbihexium|316}}* → без атоми [[Распадна енергија|Високо-енергетски]] (13-15 [[Електронволт|MeV]] ) [[Алфа-честичка|алфа честички]] биле забележани и земени како можен доказ за синтезата на унбихексиумот. Последователните неуспешни експерименти со поголема чувствителност сугерираат дека чувствителноста од 10 [[Барн|mb]] на овој експеримент била премногу ниска; оттука, формирањето на унбихексиумски јадра во оваа реакција се сметало за многу неверојатно. {{Sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000}} === Можна природна појава === Иследувањето во 1976 година од група американски истражувачи од неколку универзитети предложила дека [[Првобитен нуклид|првобитните]] супертешки елементи, главно [[ливермориум]], [[унбиквадиум]], унбихексиум и унбисептиум, со полураспад над 500 милиони години <ref name="Physik">{{Наведено списание|last=Sheline|first=R.K.|date=1976|title=A Suggested Source of Element 126|journal=Zeitschrift für Physik A|volume=279|issue=3|pages=255–257|bibcode=1976ZPhyA.279..255S|doi=10.1007/BF01408296}}</ref> би можеле да бидат причина за необјаснето оштетување од зрачење (особено радиохалоси ). {{Sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000}} Ова поттикнало многу истражувачи да ги бараат во природата од 1976 до 1983 година. Група предводена од Том Кејхил, професор на Универзитетот во Калифорнија во Дејвис, во 1976 година тврдел дека откриле алфа честички и [[рендгенски зраци]] со соодветните енергии за да ја предизвикаат забележаната реакција, што го поддржува присуството на овие елементи, особено на унбихексиумот. Други тврделе дека ништо не било откриено и ги довеле во прашање предложените карактеристики на првобитните супертешки јадра. {{Sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000}} Конкретно, тие навеле дека волшебниот број ''N'' = 228 неопходен за подобрена стабилност ќе создаде јадро со прекумерни неутрони во унбихексиум што можеби не се бета-стабилни, иако неколку пресметки сугерираат дека <sup>354</sup>Ubh навистина може да биде стабилен против [[бета-распад]].<ref name="proceedings">{{Наведена книга|title=Superheavy Elements: Proceedings of the International Symposium on Superheavy Elements|date=March 1978|publisher=Pergamon Press|isbn=0-08-022946-8|editor-last=Lodhi|editor-first=M.A.K.|location=Lubbock, Texas}}</ref> Оваа активност, исто така, било предложено да биде предизвикана од јадрени трансмутации во природниот [[цериум]], што предизвикува дополнителна двосмисленост за ова тврдено набљудување на супертешки елементи. {{Sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000}} Унбихексиумот добил особено внимание во овие истражувања, бидејќи неговата можна местоположба на островот на стабилноста може да го зголеми неговото изобилство во однос на другите супертешки елементи.<ref name="Physik" /> Секој природен унбихексиум се предвидува дека е хемиски сличен на [[плутониум]]от и може да постои со првобитниот <nowiki><sup id="mwATg">244</sup></nowiki>Pu во минералот бастнесит од ретки земји. Конкретно, се предвидува дека плутониумот и унбихексиумот имаат слични [[Валентност|валентни]] конфигурации, што доведува до постоење на унбихексиум во +4 [[Оксидационен број|оксидациона состојба]]. Затоа, доколку унбихексиумот се појави природно, би можело да се извлече со помош на слични техники за акумулација на цериум и плутониум. Исто така, унбихексиумот може да постои и во моназит со други [[Лантаноиди|лантаниди]] и [[Актиноиди|актиниди]] кои би биле хемиски слични. {{Sfn|Hoffman|Ghiorso|Seaborg|2000}} Неодамнешното сомневање за постоењето на примордијалниот <sup>244</sup>Pu фрла несигурност на овие предвидувања, сепак,<ref name="prc">{{Наведено списание|last=Lachner|first=J.|displayauthors=etal|date=2012|title=Attempt to detect primordial <sup>244</sup>Pu on Earth|journal=Physical Review C|volume=85|issue=1|at=015801|bibcode=2012PhRvC..85a5801L|doi=10.1103/PhysRevC.85.015801}}</ref> бидејќи непостоењето (или минималното постоење) на плутониум во бастназитот ќе ја инхибира можната идентификација на унбихексиумот како негов потежок конгенер. Можниот обем на исконски супертешки елементи на Земјата денес не е познат. Дури и доколку се потврди дека ја предизвикале штетата од радијација одамна, тие до денес можеби се распаднале до траги, па дури и можеби целосно исчезнале.<ref name="emsley2">{{Наведена книга|title=Nature's Building Blocks: An A–Z Guide to the Elements|url=https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4|last=Emsley|first=John|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-960563-7|edition=New|location=New York|page=[https://archive.org/details/naturesbuildingb0000emsl_b1k4/page/592 592]}}</ref> Исто така, неизвесно е дали таквите супертешки јадра воопшто можат да се создадат природно, бидејќи се очекува спонтаното цепење да го прекине r-процесот одговорен за формирање на тешки елементи помеѓу [[Масен број|масата број]] 270 и 290, многу пред да се формираат елементи како што е унбихексиумот.<ref>{{Наведено списание|last=Petermann|first=I|last2=Langanke|first2=K.|last3=Martínez-Pinedo|first3=G.|last4=Panov|first4=I.V.|last5=Reinhard|first5=P.G.|last6=Thielemann|first6=F.K.|date=2012|title=Have superheavy elements been produced in nature?|url=https://www.researchgate.net/publication/229156774|journal=European Physical Journal A|volume=48|issue=122|page=122|arxiv=1207.3432|bibcode=2012EPJA...48..122P|doi=10.1140/epja/i2012-12122-6}}</ref> Една неодамнешна хипотеза се обидува да го објасни спектарот на Ѕвездата на Пжибилски со природно настанатиот [[флеровиум]], [[унбинилиум]] и унбихексиум.<ref name="Isotope1">{{Наведена мрежна страница|url=https://sites.psu.edu/astrowright/2017/03/16/przybylskis-star-iii-neutron-stars-unbinilium-and-aliens/|title=Przybylski's Star III: Neutron Stars, Unbinilium, and aliens|last=Jason Wright|date=16 March 2017|accessdate=31 July 2018}}</ref><ref name="Isotope2">{{Наведено списание|last=V. A. Dzuba|last2=V. V. Flambaum|last3=J. K. Webb|year=2017|title=Isotope shift and search for metastable superheavy elements in astrophysical data|journal=Physical Review A|volume=95|issue=6|pages=062515|arxiv=1703.04250|bibcode=2017PhRvA..95f2515D|doi=10.1103/PhysRevA.95.062515}}</ref> === Именување === Користејќи ги препораките на [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија|Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија]] од 1979 година, елементот треба привремено да се нарекува ''unbiheksium'' (симбол ''Ubh'') додека не се открие, откритието не се потврди и не се избере трајно име.<ref name="iupac">{{Наведено списание|last=Chatt|first=J.|date=1979|title=Recommendations for the naming of elements of atomic numbers greater than 100|journal=Pure and Applied Chemistry|volume=51|issue=2|pages=381–384|doi=10.1351/pac197951020381|doi-access=free}}</ref> Иако широко се користат во хемиската заедница на сите нивоа, од училници по хемија до напредни учебници, препораките главно се игнорираат меѓу научниците кои теоретски или експериментално работат на супертешки елементи, кои го нарекуваат „елемент 126“, со симболот ''E126'', ''(126)'' или ''126'' .<ref name="Haire">{{Наведена книга|title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements|last=Haire|first=Richard G.|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|year=2006|isbn=1-4020-3555-1|editor-last=Morss|edition=3rd|location=Dordrecht, The Netherlands|page=1724|chapter=Transactinides and the future elements|editor-last2=Edelstein|editor-first2=Norman M.|editor-last3=Fuger|editor-first3=Jean}}</ref> Некои истражувачи, исто така, го навеle унбихексиумот како ''ека-плутониум'',<ref name="E126F">{{Наведено списание|last=Malli|first=G.L.|date=2006|title=Dissociation energy of ekaplutonium fluoride E126F: The first diatomic with molecular spinors consisting of g atomic spinors|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=124|issue=7|pages=071102|bibcode=2006JChPh.124g1102M|doi=10.1063/1.2173233|pmid=16497023}}</ref><ref name="Jacoby">{{Наведено списание|last=Jacoby|first=Mitch|year=2006|title=As-yet-unsynthesized superheavy atom should form a stable diatomic molecule with fluorine|journal=Chemical & Engineering News|volume=84|issue=10|pages=19|doi=10.1021/cen-v084n010.p019a}}</ref> име кое произлегува од системот што Дмитриj Менделеев го употребувал за предвидување непознати елементи, иако таквата екстраполација можеби нема да работи за елементите на g-блокот без познати конгенери, а ''ека-плутониум'' наместо тоа би се однесувал на елементот 146 <ref name="Fricke">{{Наведено списание|last=Fricke|first=B.|last2=Greiner|first2=W.|last3=Waber|first3=J. T.|year=1971|title=The continuation of the periodic table up to Z = 172. The chemistry of superheavy elements|url=https://kobra.bibliothek.uni-kassel.de/bitstream/urn:nbn:de:hebis:34-2008081923380/1/Fricke_continuation_1971.pdf|journal=Theoretica Chimica Acta|volume=21|issue=3|pages=235–260|doi=10.1007/BF01172015|access-date=2025-03-06|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200000/https://kobra.bibliothek.uni-kassel.de/bitstream/urn:nbn:de:hebis:34-2008081923380/1/Fricke_continuation_1971.pdf|url-status=dead}}</ref> или 148<ref name="nefedov">{{Наведено списание|last=Nefedov|first=V.I.|last2=Trzhaskovskaya|first2=M.B.|last3=Yarzhemskii|first3=V.G.|date=2006|title=Electronic Configurations and the Periodic Table for Superheavy Elements|url=http://www.primefan.ru/stuff/chem/nefedov.pdf|journal=Doklady Physical Chemistry|volume=408|issue=2|pages=149–151|doi=10.1134/S0012501606060029|issn=0012-5016}}</ref> директно под плутониумот. ==Идни синтези== Секој елемент од [[менделевиумот]] наваму бил произведен во реакции на цепање-испарување, што кулминирало со откривањето на најтешкиот познат елемент, [[оганесон]], во 2002 година<ref name="118A">{{cite web |url=http://159.93.28.88/linkc/118/anno.html |title=Element 118: results from the first {{SimpleNuclide|Californium|249}} + {{SimpleNuclide|Calcium|48}} experiment |author=Oganessian, YT |display-authors=etal |publisher=Communication of the Joint Institute for Nuclear Research |date=2002 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722060249/http://159.93.28.88/linkc/118/anno.html |archive-date=22 July 2011 }}</ref><ref>{{cite news|title=Livermore scientists team with Russia to discover element 118|url=https://www.llnl.gov/news/newsreleases/2006/NR-06-10-03.html|publisher=Livermore press release|date=3 December 2006|access-date=18 January 2008|archive-date=17 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017105348/https://www.llnl.gov/news/newsreleases/2006/NR-06-10-03.html|url-status=dead}}</ref> и неодамна [[тенесин]] во 2010 година.<ref name=117disc>{{cite journal|last1=Oganessian|first1=YT|last2=Abdullin|first2=F|last3=Bailey|first3=PD |display-authors=etal|title=Synthesis of a New Element with Atomic Number Z = 117|journal=Physical Review Letters|volume=104|issue=14|pages=142502|bibcode=2010PhRvL.104n2502O|doi=10.1103/PhysRevLett.104.142502 |doi-access=free |pmid=20481935|year=2010}}</ref> Овие реакции се приближиле до границата на денешната технологија; на пример, за синтеза на тенесин потребни се 22 милиграми <sup>249</sup>Bk и интензивен зрак од <sup>48</sup>Ca за шест месеци. Интензитетот на зраците во истражувањето на супертешките елементи не може да надмине 10<sup>12</sup> проектили во секунда без да се оштетат целта и детекторот, а производството на поголеми количини на сè поретки и нестабилни цели на актиноид е непрактично.<ref name=Roberto>{{cite web |url=http://cyclotron.tamu.edu/she2015/assets/pdfs/presentations/Roberto_SHE_2015_TAMU.pdf |title=Actinide Targets for Super-Heavy Element Research |last=Roberto |first=JB |date=2015 |website=cyclotron.tamu.edu |publisher=Texas A & M University |access-date=30 October 2018}}</ref> Следствено, идните експерименти мора да се прават во објекти како што е фабриката за супертешки елементи (СТЕ-фабрика) во во Заедничкиот институт за јадрени истражувања (ЗИЈИ) или РИКЕН, што ќе им овозможи на експериментите да траат подолги временски периоди со зголемени способности за откривање и ќе овозможат инаку недостапни реакции.<ref>{{cite web |url=http://www.riken.jp/~/media/riken/about/reports/evaluation/rnc/rep/rnc-morita2012-report-e.pdf |title=平成23年度 研究業績レビュー（中間レビュー）の実施について |last1=Hagino |first1=Kouichi |last2=Hofmann |first2=Sigurd |last3=Miyatake |first3=Hiroari |last4=Nakahara |first4=Hiromichi |date=2012 |website=www.riken.jp |publisher=RIKEN |access-date=5 May 2017 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330183221/http://www.riken.jp/~/media/riken/about/reports/evaluation/rnc/rep/rnc-morita2012-report-e.pdf |url-status=dead }}</ref> И покрај тоа, веројатно ќе биде голем предизвик да се синтетизираат елементи надвор од [[унбинилиум]] (120) или [[унбиуниум]] (121), со оглед на нивниот краток предвиден полураспад и ниските предвидени пресеци<ref name=Karpov /> Било сугерирано дека соединување-испарување нема да биде изводливо да достигне унбихексиум. Бидејќи <sup>48</sup>Ca не може да се употреби за синтеза на елементи надвор од атомскиот број 118 или можеби 119, единствените алтернативи се зголемување на атомскиот број на проектилот или проучување симетрични или речиси симетрични реакции.{{sfn|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}} Една пресметка смета дека пресекот за производство на унбихексиум од <sup>249</sup>Cf and <sup>64</sup>Ni може да биде дури девет реда по големина помал од границата за откривање; такви резултати се сугерирани и од ненабљудувањето на унбинилиум и унбибиум во реакции со потешки проектили и експериментални граници на пресек.<ref>{{cite journal |last1=Giardina|first1=G. |last2=Fazio|first2=G.|last3=Mandaglio|first3=G. |last4=Manganaro|first4=M.|last5=Nasirov|first5=A.K. |last6=Romaniuk|first6=M.V. |last7=Saccà|first7=C.|title=Expectations and limits to synthesize nuclei with Z ≥ 120|date=2010|journal=International Journal of Modern Physics E|volume=19|issue=5 & 6 |pages=882–893 |doi=10.1142/S0218301310015333|url=https://www.researchgate.net/publication/263915732 |bibcode=2010IJMPE..19..882G}}</ref> Доколку Z = 126 претставува затворена протонска обвивка, сложените јадра може да имаат поголема веројатност за преживување и употребата на <sup>64</sup>Ni може да биде поизводлива за производство на јадра со 122 < Z < 126, особено за сложените јадра во близина на затворената обвивка во N = 184. Сепак, пресекот сè уште не може да надмине 1 fb, претставувајќи пречка која може да се надмине само со почувствителна опрема.<ref name=researchSH>{{cite web |title=Super Heavy Elements and Nuclei |last=Rykaczewski |first=Krzysztof P. |date=July 2016 |website=people.nscl.msu.edu |publisher=MSU |url=https://people.nscl.msu.edu/~iwasaki/EBSS2016/KR_EBSS2016.pdf |access-date=30 April 2017}}</ref> However, the cross section still might not exceed 1&nbsp;[[barn (unit)|fb]], posing an obstacle that may only be overcome with more sensitive equipment.<ref>{{cite journal|last1=Kuzmina |first1=A.Z.|last2=Adamian|first2=G.G.|last3=Antonenko|first3=N.V.|last4=Scheid|first4=W.|date=2012 |title=Influence of proton shell closure on production and identification of new superheavy nuclei |journal=Physical Review C|volume=85|issue=1|pages=014319|doi=10.1103/PhysRevC.85.014319 |url=https://www.researchgate.net/publication/257765028 |bibcode=2012PhRvC..85a4319K}}</ref> == Предвидени својства == === Јадрена стабилност и изотопи === [[Податотека:Nuclear_chart_from_KTUY_model.svg|мини|400x400пкс|Оваа јадрена табела што ја користи Јапонската агенција за атомска енергија ги предвидува начините на распаѓање на јадрата до ''Z''&nbsp;=&nbsp;149 и ''N''&nbsp;=&nbsp;256. Кај ''Z''&nbsp;=&nbsp;126 (горе десно), линијата за бета-стабилност поминува низ регион на нестабилност кон спонтано цепење (полураспад помалку од 1 наносекунда) и се протега во „наметка“ на стабилност во близина на ''N.''&nbsp;=&nbsp;228, каде што може да постои остров на стабилност сконцентриран на веројатно двојно волшебниот изотоп <sup>354</sup>Ubh.]] [[Податотека:Next_proton_shell.svg|десно|мини| Овој дијаграм ги прикажува празнините на обвивката во моделот на јадрената обвивка . Празнините на обвивката се создаваат кога е потребна повеќе енергија за да се достигне обвивка на следното повисоко ниво на енергија, што резултира со особено стабилна конфигурација. За протоните, јазот на обвивката кај ''Z''&nbsp;=&nbsp;82 одговара на врвот на стабилноста кај олово, и додека постои несогласување за број на ''Z''&nbsp;=&nbsp;114 и ''Z''&nbsp;=&nbsp;120, се појавува празнина кај ''Z''&nbsp;=&nbsp;126, со што се сугерира дека може да има затворање на протонска обвивка на унбихексиум.]] Екстензии на [[Јадрен слоест модел|јадрениот модел]] предвидувале дека следните волшебни броеви по ''Z''&nbsp;=&nbsp;82 и ''N''&nbsp;=&nbsp;126 (што одговара на [[Изотопи на оловото|<sup>208</sup>Pb]], најтешкото [[Стабилен изотоп|стабилно јадро]]) биле ''Z''&nbsp;=&nbsp;126 и ''N''&nbsp;=&nbsp;184, со што <sup>310</sup>Ubh е следниот кандидат за двојно волшебно јадро. Овие расправи доввеле до интерес за стабилноста на унбихексиум уште во 1957 година; Гертруда Шарф Голдхабер била една од првите физичари која предвидела регион на зголемена стабилност во близина, а можеби и центриран на, унбихексиум.<ref name="SHquest"/> Овој поим за „ [[Остров на стабилноста|островот на стабилноста]]“ кој опфаќа подолговечни супертешки јадра бил популаризиран од професорот [[Калифорниски универзитет – Беркли|на Универзитетот во Калифорнија,]] Глен Сиборг во 1960-тите.<ref>{{Наведена книга|title=Van Nostrand's scientific encyclopedia|url=https://archive.org/details/vannostrandsscie0001unse_b2u7|last=Considine|first=Glenn D.|last2=Kulik|first2=Peter H.|publisher=Wiley-Interscience|year=2002|isbn=978-0-471-33230-5|edition=9|oclc=223349096}}</ref> Во овој регион од периодниот систем, N = 184 и N = 228 се предложени како затворени неутронски обвивки,<ref name="magickoura">{{Наведено списание|last=Koura|first=H.|last2=Chiba|first2=S.|date=2013|title=Single-Particle Levels of Spherical Nuclei in the Superheavy and Extremely Superheavy Mass Region|url=https://www.researchgate.net/publication/258799250|journal=Journal of the Physical Society of Japan|volume=82|issue=1|pages=014201|bibcode=2013JPSJ...82a4201K|doi=10.7566/JPSJ.82.014201}}</ref> и разни атомски броеви, вклучувајќи го и Z = 126, се предложени како затворени протонски обвивки.{{Efn|Атомските броеви 114, 120, 122, 124 исто така се предложени како затворени протонски обвивки во различни модели.}} Степенот на стабилизирачки ефекти во регионот на унбихексиумот е неизвесен, сепак, поради предвидувањата за поместување или слабеење на затворањето на протонската обвивка и можно губење на двојниот волшебен број. Поновите истражувања предвидуваат дека островот на стабилност наместо да биде центриран на бета-стабилните изотопи на копернициум (<sup>291</sup>Cn и<sup>293</sup>Cn){{Sfn|Zagrebaev|Karpov|Greiner|2013}}<ref name="Palenzuela">{{Наведено списание|last=Palenzuela|first=Y. M.|last2=Ruiz|first2=L. F.|last3=Karpov|first3=A.|last4=Greiner|first4=W.|year=2012|title=Systematic Study of Decay Properties of Heaviest Elements|url=http://nrv.jinr.ru/karpov/publications/Palenzuela12_BRAS.pdf|journal=Bulletin of the Russian Academy of Sciences: Physics|volume=76|issue=11|pages=1165–1171|bibcode=2012BRASP..76.1165P|doi=10.3103/S1062873812110172|issn=1062-8738|access-date=2025-03-06|archive-date=2018-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118081538/http://nrv.jinr.ru/karpov/publications/Palenzuela12_BRAS.pdf|url-status=dead}}</ref> или [[флеровиум]] (''Z''&nbsp;=&nbsp;114), which ќе го постави унбихексиумот многу над островот и ќе резултира со краток полураспад без оглед на ефектите од обвивката. Претходните модели сугерирале постоење на долготрајни јадрени изомери отпорни на спонтано цепење во регионот во близина на <sup>310</sup>Ubh, со полураспад од редот на милиони или милијарди години.<ref name="fossilfission">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slac.stanford.edu/pubs/slacpubs/2500/slac-pub-2554.pdf|title=Search for superheavy elements among fossil fission tracks in zircon|last=Maly|first=J.|last2=Walz|first2=D.R.|date=1980}}</ref> Сепак, поригорозните пресметки уште во 1970-тите дале контрадикторни резултати; денес се верува дека островот на стабилност не е центриран на <sup>310</sup>Ubh, и на тој начин нема да ја подобри стабилноста на овој нуклид. Наместо тоа, <sup>310</sup>Ubh се смета дека има многу дефицит на неутрони и е подложно на алфа распаѓање и спонтано цепење за помалку од една микросекунда, а може дури и да лежи на или надвор од линијата за капнување на протонот.<ref name="Karpov">{{Наведена мрежна страница|url=http://cyclotron.tamu.edu/she2015/assets/pdfs/presentations/Karpov_SHE_2015_TAMU.pdf|title=Superheavy Nuclei: which regions of nuclear map are accessible in the nearest studies|last=Karpov|first=A|last2=Zagrebaev|first2=V|date=2015|work=cyclotron.tamu.edu|publisher=Texas A & M University|accessdate=30 October 2018|last3=Greiner|first3=W}}</ref> Пресметка од 2016 година за својствата на распаѓање на<sup>288–339</sup>Ubh ги поддржува овие предвидувања; изотопите полесни од 313Ubh (вклучувајќи 310 Ubh) навистина може да лежат подалеку од линијата за капнување и да се распаѓаат со емисија на протон, 313-327 Ubh ќе се распаднат алфа, веројатно достигнувајќи ги изотопите на флориум и ливермориум, и потешките изотопи на распаѓање.<ref name="Santhosh">{{Наведено списание|last=Santhosh|first=K.P.|last2=Priyanka|first2=B.|last3=Nithya|first3=C.|date=2016|title=Feasibility of observing the α decay chains from isotopes of SHN with Z&nbsp;=&nbsp;128, Z&nbsp;=&nbsp;126, Z&nbsp;=&nbsp;124 and Z&nbsp;=&nbsp;122|journal=Nuclear Physics A|volume=955|issue=November 2016|pages=156–180|arxiv=1609.05498|bibcode=2016NuPhA.955..156S|doi=10.1016/j.nuclphysa.2016.06.010}}</ref> Оваа студија и моделот на квантно тунелирање предвидуваат полураспад на алфа-распад под микросекунда за изотопи полесни од 318 Ubh, што го прави невозможно да се идентификуваат експериментално.<ref>{{Наведено списание|last=Chowdhury, R. P.|last2=Samanta, C.|last3=Basu, D.N.|date=2008|title=Nuclear half-lives for α -radioactivity of elements with 100 ≤ Z ≤ 130|journal=[[Atomic Data and Nuclear Data Tables]]|volume=94|issue=6|pages=781–806|arxiv=0802.4161|bibcode=2008ADNDT..94..781C|doi=10.1016/j.adt.2008.01.003}}</ref>{{Efn|Иако таквите јадра може да се синтетизираат и да се регистрира [[ланец на распаѓање|серија]] сигнали за распаѓање, распаѓањата побрзо од една микросекунда може да се натрупаат со последователни сигнали и на тој начин да не се разликуваат, особено кога може да се формираат повеќе некарактеризирани јадра и да испуштаат серија слични алфа честички. На тој начин, главната тешкотија е да се припишат распаѓањата на правилното [[матичен нуклеид|родителско]] јадро, бидејќи супертешкиот атом што се распаѓа пред да стигне до детекторот воопшто нема да биде регистриран.}} Оттука, изотопите<sup>318–327</sup>Ubh може да се синтетизира и открие, па дури и може да претставува регион на зголемена стабилност против фисија околу N ~ 198 со полураспад до неколку секунди, иако таков регион на зголемена стабилност е целосно отсутен во другите модели. „Морето на нестабилноста“ дефинирано со многу ниски бариери на цепење (предизвикани од значително зголемување на [[Кулонов закон|Кулоновата одбивност]] кај супертешките елементи) и последователно полураспад од редот од 10<sup>−18</sup> секунди се предвидува низ различни модели. Иако точната граница на стабилност за полураспад над една микросекунда варира, стабилноста против цепење е силно зависна од ''N''&nbsp;=&nbsp;184 и ''N''&nbsp;=&nbsp;228 обвивката се затвора и брзо паѓа веднаш надвор од влијанието на затворањето на обвивката.<ref name="SHlimit" /> Меѓутоа, таквиот ефект може да се намали ако јадрената деформација во средните изотопи може да доведе до промена на волшебните броеви;<ref name="aboutislands">{{Наведено списание|last=Okunev|first=V.S.|date=2018|title=About islands of stability and limiting mass of the atomic nuclei|url=https://www.researchgate.net/publication/329664372|journal=IOP Conference Series: Materials Science and Engineering|volume=468|pages=012012-1–012012-13|doi=10.1088/1757-899X/468/1/012012|doi-access=free}}</ref> сличен феномен е забележан во деформираното двојно магично јадро <sup>270</sup>Hs.<ref name="270Hs">{{Наведено списание|last=Dvorak|first=J.|displayauthors=etal|year=2006|title=Doubly Magic Nucleus {{su|p=270|b=108}}Hs{{su|b=162}}|url=https://www.dora.lib4ri.ch/psi/islandora/object/psi%3A16351/datastream/PDF/view|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=97|issue=24|page=242501|bibcode=2006PhRvL..97x2501D|doi=10.1103/PhysRevLett.97.242501|pmid=17280272}}</ref> Ова поместување тогаш може да доведе до подолг полураспад, можеби по редослед на денови, за изотопи како <sup>342</sup>Ubh кои исто така би лежат на линијата за бета-стабилност. Втор остров на стабилност за [[Сфера|сферични]] јадра може да постои во унбихексиумските изотопи со многу повеќе неутрони, центрирани на <sup>354</sup>Ubh и даваат дополнителна стабилност во ''N''&nbsp;=&nbsp;228 изотони во близина на линијата за бета-стабилност. Првично, краток полураспад од 39 милисекунди бил предвиден за <sup>354</sup>Ubh кон спонтано цепење, иако делумно алфа-полураспад за овој изотоп било предвидено да биде 18 години. Поновата анализа сугерира дека овој изотоп може да има полураспад од редот на 100 години доколку затворените обвивки имаат силни стабилизирачки ефекти, ставајќи го на врвот на островот на стабилност.<ref name="SHlimit" /> Исто така, можно е <sup>354</sup>Ubh да не е двојно волшебен број, како што е обвивката на ''Z''&nbsp;=&nbsp;126 кој се предвидува да биде релативно слаба, или во некои пресметки, целосно непостоечка. Ова сугерира дека секоја релативна стабилност во изотопите на унбихексиум би се должи само на затворањето на неутронската обвивка што може или нема да има стабилизирачки ефект на ''Z''&nbsp;=&nbsp;126. === Хемиски својства === Унбихексиумот се очекува да биде шестиот член од серијата суперактиниди. Може да има сличности со [[плутониум]]от, бидејќи и двата елементи имаат осум валентни електрони над благороден гас. Во серијата суперактиниди, принципот на Клечковски се очекува да се распадне поради релативистички ефекти и се очекува преклопување на енергетските нивоа на орбиталите 7d, 8p и особено 5g и 6f, што ги отежнува предвидувањата за хемиските и атомските својства на овие елементи.<ref name="EB">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/603220/transuranium-element|title=transuranium element (chemical element)|last=Seaborg|date=c. 2006|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=2010-03-16}}</ref> Така, се предвидува дека конфигурацијата на електронската основна состојба на унбихексиумот е &#x5B;Og&#x5D; 5g<sup>2</sup> 6f<sup>2</sup> 7d<sup>1</sup> 8s<sup>2</sup> 8p<sup>1</sup> <ref name="Hoffman">{{Наведена книга|url=https://www.researchgate.net/publication/226726863_Transactinide_Elements_and_Future_Elements|title=The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements|last=Hoffman|first=Darleane C.|last2=Lee|first2=Diana M.|last3=Pershina|first3=Valeria|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|year=2006|isbn=1-4020-3555-1|editor-last=Morss|edition=3rd|location=Dordrecht, The Netherlands|chapter=Transactinides and the future elements|access-date=15 July 2023|editor-last2=Edelstein|editor-first2=Norman M.|editor-last3=Fuger|editor-first3=Jean}}</ref> или 5g<sup>1</sup> 6f<sup>4</sup> 8s<sup>2</sup> 8p<sup>1</sup>,<ref>{{Наведено списание|last=Umemoto|first=Koichiro|last2=Saito|first2=Susumu|date=1996|title=Electronic Configurations of Superheavy Elements|url=https://journals.jps.jp/doi/pdf/10.1143/JPSJ.65.3175|journal=Journal of the Physical Society of Japan|volume=65|issue=10|pages=3175–9|bibcode=1996JPSJ...65.3175U|doi=10.1143/JPSJ.65.3175|access-date=31 January 2021}}</ref> за разлика од &#x5B;Og&#x5D; 5g<sup>6</sup> 8s<sup>2.</sup> Како и со другите рани суперактиниди, се предвидува дека унбихексиумот ќе може да ги изгуби сите осум валентни електрони во хемиските реакции, со што се можни различни [[Оксидационен број|состојби на оксидација]] до +8. Оксидационата состојба +4 се предвидува да биде најчеста, покрај +2 и +6.<ref name="Hoffman"/> Унбихексиумот треба да биде способен да формира тетрооксид UbhO<sub>4</sub> и хексахалиди UbhF<sub>6</sub> и UbhCl<sub>6</sub>, вториот со прилично силна енергија на дисоцијација на врската од 2,68 eV.<ref name="ekaplutonium">{{Наведено списание|last=Malli|first=G.L.|date=2007|title=Thirty years of relativistic self-consistent field theory for molecules: relativistic and electron correlation effects for atomic and molecular systems of transactinide superheavy elements up to ekaplutonium E126 with g-atomic spinors in the ground state configuration|journal=Theoretical Chemistry Accounts|volume=118|issue=3|pages=473–482|doi=10.1007/s00214-007-0335-1}}</ref> Пресметките сугерираат дека двоатомската молекула UbhF ќе има врска помеѓу орбиталата од 5 g во унбихексиум и орбиталата 2p во флуорот, со што го карактеризира унбихексиумот како елемент чии електрони од 5g треба активно да учествуваат во поврзувањето. Исто така, се предвидува дека јоните Ubh<sup>6+</sup> (особено, во UbhF<sub>6</sub>) и Ubh<sup>7+</sup> ќе имаат конфигурации на електрони &#x5B;Og &#x5D; 5g<sup>2</sup> и &#x5B;Og&#x5D; 5g<sup>1</sup>, соодветно, за разлика од &#x5B;Og&#x5D; 6f<sup>1</sup> конфигурацијата што се гледа во Ubt<sup>4+</sup> и Ubq<sup>5+</sup> што има поголема сличност со нивните актинидни хомолоgи. Активноста на електроните од 5g може да влијае на хемијата на суперактинoидите како што е унбихексиумот на нови начини што е тешко да се предвидат, бидејќи ниту еден познат елемент нема електрони во ''g''-орбиталата во основната состојба. ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} {{reflist <ref name="Pyykkö2011">{{Cite journal|last1=Pyykkö|first1=Pekka|author-link=Pekka Pyykkö|title=A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions|url=https://archive.org/details/sim_physical-chemistry-chemical-physics-pccp_2011-01-07_13_1/page/161|journal=Physical Chemistry Chemical Physics|volume=13|issue=1|pages=161–8|year=2011|pmid=20967377|doi=10.1039/c0cp01575j|bibcode = 2011PCCP...13..161P }}</ref> }} ==Библиографија== * {{cite journal |title=The NUBASE2016 evaluation of nuclear properties |doi=10.1088/1674-1137/41/3/030001 |last1=Audi |first1=G. |last2=Kondev |first2=F. G. |last3=Wang |first3=M. |last4=Huang |first4=W. J. |last5=Naimi |first5=S. |display-authors=3 |journal=Chinese Physics C |volume=41 |issue=3 <!--Citation bot deny-->|year=2017 |at=030001 |bibcode=2017ChPhC..41c0001A |ref={{sfnref|Audi et al.|2017}}}}<!--for consistency and specific pages, do not replace with {{NUBASE2016}}--><br />{{spaces|5}}[http://cms.iopscience.org/ac0c0614-0d60-11e7-9a47-19ee90157113/030001.pdf?guest=true pp. 030001-1–030001-17], [http://cms.iopscience.org/b3dbafd9-0d60-11e7-9a47-19ee90157113/030001_Table1.pdf?guest=true pp. 030001-18–030001-138, Table I. The NUBASE2016 table of nuclear and decay properties] * {{cite book|last=Beiser|first=A.|title=Concepts of modern physics|date=2003|publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0-07-244848-1|edition=6th|oclc=48965418}} * {{cite book |last1=Hoffman |first1=D. C. |author-link=Darleane C. Hoffman |last2=Ghiorso |first2=A. |author-link2=Albert Ghiorso |last3=Seaborg |first3=G. T. |title=The Transuranium People: The Inside Story |url=https://archive.org/details/transuraniumpeop0000hoff |year=2000 |publisher=[[World Scientific]] |isbn=978-1-78-326244-1}} * {{cite book|last=Kragh|first=H.|author-link=Helge Kragh|date=2018 |title=From Transuranic to Superheavy Elements: A Story of Dispute and Creation |url=https://archive.org/details/fromtransuranict0000krag|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |isbn=978-3-319-75813-8}} * {{cite journal|last1=Zagrebaev|first1=V.|last2=Karpov|first2=A.|last3=Greiner|first3=W.|date=2013|title=Future of superheavy element research: Which nuclei could be synthesized within the next few years?|journal=[[Journal of Physics: Conference Series]]|volume=420|issue=1|at=012001|doi=10.1088/1742-6596/420/1/012001|arxiv=1207.5700|bibcode=2013JPhCS.420a2001Z|s2cid=55434734|issn=1742-6588|url=http://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|access-date=2025-03-06|archive-date=2015-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003154020/http://nrv.jinr.ru/pdf_file/J_phys_2013.pdf|url-status=dead}} {{Компактен периоден систем}} [[Категорија:Неоткриени хемиски елементи]] pjpvq2qfaa29xuuvvwl43bb0sng2amw Таблица на нуклиди 0 1367123 5625392 5397954 2026-09-08T16:27:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625392 wikitext text/x-wiki '''Таблица''' или '''графикон на нуклидите''' — дводимензионален [[Декартов координатен систем|графикон]] на [[изотоп]]ите на [[Хемиски елемент|елементите]], во кој едната оска го претставува [[Неутронски број|бројот на неутрони]] (симбол ''N''), а другата го претставува [[Атомски број|бројот на протони]] (атомски број, симбол ''Z'') во [[Атомско јадро|атомското јадро]]. Така, секоја точка исцртана на графиконот претставува [[нуклид]] од познат или хипотетички [[хемиски елемент]]. Овој систем на подредување нуклидите може да понуди поголем увид во одликите на изотопите отколку попознатиот [[Периоден систем на елементите|периоден систем]], кој ги покажува само елементите, а не и нивните изотопи. Табелата на нуклидите е позната и како '''Сегреова карта''', по италијанскиот физичар [[Емилио Сегре]].<ref name="Byrne">{{Наведена книга|title=Neutrons, Nuclei and Matter: An Exploration of the Physics of Slow Neutrons|last=J. Byrne|publisher=Dover Publications|year=2011|isbn=978-0486482385|location=Mineola, New York}}</ref> == Опис и корисност == Таблицата на нуклидите го мапира јадреното или [[Радиоактивност|радиоактивното]] однесување на нуклидите, бидејќи ги разликува изотопите на елементот. За разлика од периодниот систем, кој само го мапира нивното хемиско однесување, бидејќи изотопите (нуклиди кои се варијанти на истиот елемент) не се разликуваат хемиски во некој значаен степен, со исклучок на водородот. Нуклидните карти ги организираат нуклидите по должината на оската X според нивниот број на [[неутрон]]и и долж оската Y според нивниот број на [[протон]]и, до границите на стабилност на неутроните и протоните. Ова претставување првпат било објавено од Курт Гугенхајмер во 1934 година и проширено од Џорџо Феа во 1935 година, [[Емилио Сегре]] во 1945 година или Глен Сиборг. Во 1958 година, [[Валтер Силман-Егеберг|Валтер Силман-Егеберт]] и Герда Пфениг го објавиле првото издание на [[Нуклидна карта на Карлсруе]]. Нејзиното седмо издание било објавено во 2006 година. Денес, постојат неколку нуклидни карти, од кои четири се широко распространети: Нуклидна карта на Карлсруе, Стразбуршка универзална нуклидна карта, графикон на нуклиди на Јапонската агенција за атомска енергија (ЈАЕА) и Нуклидина карта од Лабораторијата за атомска енергија Кнолс во САД.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.knollslab.com/nuclides.html|title=What We Do: The Chart of Nuclides|publisher=Knolls Atomic Power Laboratory|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018161734/http://www.knollslab.com/nuclides.html|archive-date=18 October 2016|accessdate=14 May 2009}}</ref> Таа станала основна алатка на јадрената заедница. {{multiple image | align = center | direction = vertical | width = 300 | image1 = NuclideMap.PNG | width1 = | alt1 = | caption1 = Карта на нуклидите. Горе, поделена во три дела за подобар приказ; долу, комбинирана. | image2 = NuclideMap.svg | width2 = 300 | alt2 = | caption2 = {{plainlist| {{center|[[Распаден начин|Распадни начини]]}} * {{legend-inline|#000000|Нема ([[Стабилен изотоп|стабилен]])}} * {{legend-inline|#63c5de|[[Позитронска емисија]] или [[електронски зафат]] (распадот го поместува атомот едно место дијагонално долу и десно)}} * {{legend-inline|#ff9472|[[Протонска емисија]] (распадот го поместува томот едно место долу)}} * {{legend-inline|#9b7bbc|[[Неутронска емисија]] (распадот го поместува атомот едно место лево)}} * {{legend-inline|#feff41|[[Алфа-распад]] (распадот го поместува атомот едно место дијагонално долу и лево)}} * {{legend-inline|#53b552|[[Спонтано цепење]]}} * {{legend-inline|#e78cc7|[[Бета-распад]] (распадот го поместува атомот едно место дијагонално горе и лево)}} }} | total_width = 700 }} == Трендови во графиконот на нуклидите == Трендовите во овој дел се однесуваат на следната карта, која покажува дека ''Z'' се зголемува надесно и ''N'' се зголемува надолу, ротација од 90° во насока на стрелките на часовникот на горенаведените графикони со пределна ориентација. {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" |- {{Isotones|5_0}} |- {{Isotones|6_0}} |- {{Isotones|7_0}} |- {{Isotones|8_0}} |- {{Isotones|9_0}} |} [[Податотека:Isotopes_and_half-life.svg|мини|360x360пкс| Изотопни полураспади. Потемниот постабилен изотопски регион заминува од линијата на протони (''Z'') = неутрони (''N''), бидејќи бројот ''Z'' на елементот станува поголем]] * [[Изотоп]]ите се нуклиди со ист број на протони, но различен број на неутрони, односно имаат ист [[атомски број]] и затоа се ист хемиски елемент. Изотопите се соседни еден со друг по вертикала. Пример: јаглерод-12, јаглерод-13 и јаглерод-14 во табелата погоре. * [[Изотон]]ите се нуклиди со ист број на неутрони, но различен број на протони. Изотоните се соседни еден со друг по хоризонтала. Пример: јаглерод-14, азот-15 и кислород-16 во табелата погоре. * [[Изобар (нуклид)|Изобарите]] се нуклиди со ист број на нуклеони (т.е. [[масен број]]), но различен број на протони и неутрони. Изобарите се соседни дијагонално од долно-лево до горно-десно. Пример: јаглерод-14, азот-14 и кислород-14 во табелата погоре. * [[Изодијафер]]ите се нуклиди со иста разлика помеѓу нивниот број на неутрони и протони (N − Z). Како и изобарите, тие следат дијагонални линии, но под прав агол на изобарните линии (од горно-лево до долно-десно). Примерите вклучуваат бор-10, јаглерод-12 и азот-14 (како N - Z = 0 за секој пар), или бор-12, јаглерод-14 и азот-16 (како N - Z = 2 за секој пар). * Вон неутронската гранична линија долж долниот лев агол, нуклидите се распаѓаат со [[неутронска емисија]]. * Вон протонската гранична линија долж горниот десен дел, нуклидите се распаѓаат со [[протонска емисија]]. Гранични линии се воспоставени само за некои елементи. *[[Остров на стабилноста|Островот на стабилноста]] е хипотетичко подрачје во горниот десен грозд на нуклиди кое содржи изотопи многу постабилни од другите [[трансурански елемент]]и. * Не постојат стабилни нуклиди кои имаат еднаков број на протони и неутрони во нивните јадра со [[атомски број]] поголем од 20 (т.е. [[калциум]]) како што може лесно да се забележи од табелата. Јадрата со поголем атомски број бараат вишок неутрони за стабилност. Единствените стабилни нуклиди кои имаат непарен број на протони и непарен број на неутрони се [[водород-2]], [[литиум-6]], [[бор-10]], [[азот-14]] и (набљудувачки) [[тантал-180m]]. Тоа е затоа што [[Еднаквост на масата и енергијата|еднаквоста на масата и енергијата]] на таквите атоми е обично повисока од онаа на нивните соседи на истата изобарична низа, така што повеќето од нив се нестабилни за [[бета-распад]]. * Нема стабилни нуклиди со [[Масен број|масени броеви]] 5 или 8. Постојат стабилни нуклиди со сите други масени броеви до 208 со исклучок на 147 и 151, кои се претставени со многу долговечните [[самариум-147]] и [[европиум-151]]. (Било откриено дека [[Бизмут-209|бизмутот-209]] е радиоактивен во 2003 година, но со време на полураспад од {{val|2.01|e=19|u=години}}.) * Со исклучок на двојката [[телур-123]] и [[антимон-123]], непарните масени броеви никогаш не се претставени со повеќе од еден стабилен нуклид. Тоа е затоа што маса-енергијата е конвексна функција на атомскиот број, така што сите нуклиди на непарна изобарична низа освен еден имаат сосед со пониска енергија на кој можат да се распаѓаат со бета- распад. Видете [[Матаухово изобарно правило]]. (Се очекува <sup>123</sup>Te да се распадне до <sup>123</sup>Sb, но се чини дека времето на полураспад е толку долго што распаѓањето никогаш не е забележано.) * Не постојат стабилни нуклиди со атомски број поголем од Z = 82 ([[олово]]),<ref>Holden,CRC Handbook of Chemistry and Physics, 90th Edition §11</ref> иако [[бизмут]]от (Z = 83) е стабилен за сите практични човечки цели, а [[ториум]]от (Z = 90) и [[ураниум]]от (Z = 92) се доволно долготрајни за да се појават на Земјата во големи количини. Сите елементи со атомски броеви од 1 до 82 имаат стабилни изотопи, со исклучок на [[технециум]]от (Z = 43) и [[прометиум]]от (Z = 61). == Табели == За погодност, на Википедија се достапни три различни прикази на податоците: две групи „сегментирани табели“ и една „обединета табела (сите елементи)“. Обединетата табела овозможува лесна визуелизација на трендовите на бројот на протони/неутрони, но бара истовремено хоризонтално и вертикално лизгање. Сегментираните табели овозможуваат полесно испитување на одреден хемиски елемент со многу помалку лизгање. Обезбедени се врски за брзо прескокнување помеѓу различните делови. === Сегментирани табели === * [[Табела на нуклидите (сегментирана, тесна)]] * [[Табела на нуклидите (сегментирана, широка)]] === Целосна табела === Табелата со нуклиди подолу прикажува [[нуклид]]и (често лабаво наречени „изотопи“, но овој поим правилно се однесува на нуклиди со ист атомски број, видете погоре), вклучувајќи ги сите со [[Период на полураспад|време на полураспад]] од најмалку еден ден. Тие се распоредени со зголемување на [[Атомски број|атомските броеви]] од лево кон десно и зголемување на бројот на [[неутрон]]и од горе до долу. Бојата на ќелиите го означува времето на полураспад на секој нуклид; ако е присутна граница, нејзината боја го означува времето на полураспад на најстабилниот [[јадрен изомер]]. Во графичките прелистувачи, секој нуклид има и [[инфобалон]] (tooltip) што го покажува неговото време на полураспад. Секоја боја претставува одреден опсег на должината на времето на полураспад, а бојата на границата го означува времето на полураспад на нејзината јадрена изомерна состојба. Некои нуклиди имаат повеќе јадрени изомери, а оваа табела го забележува оној со најдолго време на полураспад. Границите со точки значат дека нуклеидот има јадрен изомер со време на полураспад во истиот опсег како нуклеидот на основната состојба. Испрекинати линии помеѓу неколку нуклиди од првите неколку елементи се опитно утврдените [[Јадрена гранична линија|протонска и неутронска гранична линија]]. {{Табела на нуклиди}} [[Податотека:Warszawa_Centrum_Nowych_Technologii_UW-4.jpg|десно|мини| Дел од табелата со нуклиди како што се гледа на споменикот пред Центарот за нови технологии на [[Варшавски универзитет|Варшавскиот универзитет]], со четирите елементи именувани од или според полски научници прикажани во насловот („вклучувајќи [[Полониум|Po]], [[Радиум|Ra]], [[Кириум|Cm]], [[Копернициум|Cn]]“) и под табелата:<br /> [[полониум]] (<sub>84</sub>Po) откриен во 1898 година,<br /> [[радиум]] (<sub>88</sub>Ra) откриен во 1898 година,<br /> [[кириум]] (<sub>96</sub>Cm) откриен во 1944 година,<br /> [[копернициум]] (<sub>112</sub> Cn)откриен во 1996 година.]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{рвр}} * [https://wwwndc.jaea.go.jp/CN14/sp/ Chart of the Nuclides 2014 (Japan Atomic Energy Agency)] * [https://www.nndc.bnl.gov/nudat2/ Interactive Chart of Nuclides (Brookhaven National Laboratory)] * [https://www.epj-n.org/articles/epjn/full_html/2019/01/epjn180014/epjn180014.html Karlsruhe Nuclide Chart – New 10th edition 2018] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20260122143050/https://www.epj-n.org/articles/epjn/full_html/2019/01/epjn180014/epjn180014.html |date=2026-01-22 }} * [https://nucleonica.com/ Nucleonica web driven nuclear science] * [https://www-nds.iaea.org/relnsd/vcharthtml/VChartHTML.html IAEA Live Chart of Nuclides] * [[Image:Ndslivechart.png]] app for mobiles: [https://play.google.com/store/apps/details?id=iaea.nds.nuclides Android ] or [https://itunes.apple.com/us/app/isotope-browser/id943890538?mt=8 Apple] – for PC use [http://www-nds.iaea.org/livechart The Live Chart of Nuclides - IAEA ] * [https://people.physics.anu.edu.au/~ecs103/chart/index.php The Colourful Nuclide Chart], by Edward Simpson of Australian National University * [https://energyeducation.ca/simulations/nuclear/nuclidechart.html Nuclide chart (EnergyEducation.ca)] * [http://atom.kaeri.re.kr Another example of a Chart of Nuclides from Korea] Data up to Jan 1999 only [[Категорија:Табели на нуклиди]] kszgogo8j8ssbh2t4n91gxj7qh0xi3b Крум Чушков 0 1372824 5625334 5622470 2026-09-08T15:24:43Z Gurther 105215 Вратена во постара верзија сѐ додека не се постигне согласување во разговорната страница. 5625334 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Крум Чушков|birth_name=Крум Борисов Чушков|birth_date=[[20 декември]] [[1929]]|birth_place=[[Велес]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]|death_date=[[2009]] {{мали|(возр. 79-80)}}|death_place=[[Варна]], [[Бугарија]]|image=Крум Чушков досие.pdf|image caption=Слика од Чушков во неговото полициско досие|alias=Градинар}} '''Крум Борисов Чушков''', познат по псевдонимот '''Градинар''' ([[Велес]], [[20 декември]] [[1929]] — [[Варна]], [[2009]]) — [[Македонија|македонски]] активист и политичар. Член на [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]], угнетуван од социјалистичкиот режим поради неговата поддршка на [[Независна Македонија|обединета независна македонска држава]]. Во [[1946|1946 г.]] бил еден од уапсаните личности за време на судските процеси против [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешките гимназијалци]]. После [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]] тој се приклучил во политичките кампањњи на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Иако бил укинат социјалистичкиот режим тогашната македонска влада продолжила да го чува под надзор. Поради причини поврзани со безбедноста тој се преселил во [[Варна]] каде што починал во [[2009|2009 година]]. == Животопис == === Социјалистичка Македонија === Роден на [[20 декември]] [[1929|1929 година]] во [[Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Бил жив сведок на [[народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]. После [[Втората светска војна]] Чушков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешката гимназија која била преименувана во „Кочо Рацин“]]. За време на неговото средноучилишно образование тој се запознал со [[Саздо Трајковски]] и [[Благој Џајков]] исто така од родени од Велес. Џајков бил [[Македонство|македонски националист]] и верник кон старата идеалогија на [[МРО]] — [[Независна Македонија|независна обединета македонска држава]]. Овој идеалошки став бил противречен со тогашните гледишта на [[СР Македонија]], во полициските досија верници на оваа идеалогија биле обележани како „ВМ“ или [[Михајловисти|ванчомихајловисти]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=Скопје|pages=225-228|author-link=Виолета Ачкоска}}</ref> Со поттик од Џајков, Трајковски и Чушков се приклучиле во [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]]. Тие исто така подржиле други велешки гимназијалци да се приклучат во организацијата како Драган Василев, Кирил Ќирков, Тихомир Лукарев, Буба Лукарева и Васа Ќиркова. Во ноќта на [[нова година]] [[1946|1946 година]] Чушков заедно со неговите пријатели се собрале во [[Чалошево|Дурутовец]] каде што се заколнале пред [[евангелие]]то со [[револвер]], слично како што правиле [[Македонското револуционерно движење|македонските револуционери]] за време на [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]]. Чушков се приклучил во гимназискиот хор и продолжил да држи тајни средби во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата Св. Спас]] кога вежбал со хорот.<ref name=":0" /> Во 1946 година, нивната организација била откриена од комунистичката власт која ги уапсила нејзините членови. Во полициското досие на Чушков тој бил претставен со псевдонимот '''Градинар'''. Во истата година почнал голем судски процес против велешките гимназијалци кои биле дел од организацијата, најстрогата казна ја добил Благоја Џајков со седум години затвор. Во [[Бугарска историографија|Бугарската историграфија]] казната на Чушков е надуена со злонамерата да ја претстават комунистичката власт како ѕверски противници на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]. Некои бугарски дела наведуваат дека казната била три години во затвор, додека пак некои псевдоисториски трудови наведуваат шест години.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&stat=455|title=Крум Чушков, 1929-2009|last=България Македония|date=2009|work=България Македония}}</ref> Според полициските извештаи неговата казна била 18 месеци. Во 1946 година бил интерниран кај градскиот затвор во [[Скопје]] и во [[1947|1947 година]] последните месеци на неговата казна ги исполнил во [[Идризово]].<ref name=":0" /> === Независна Македонија === Неколку месеци пред [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]], Чушков повторно бил уапсан и осуден поради горењето на југословенското знаме кај велешката касарна и обидот да извршат атентат спрема српскиот офицер во касарната. Пред референдумот за независност Чушков посакал [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] да отстапи од македонскиот терен. Тој бил уапсан заедно со Георги Калузаров и Иван Тренчев. После независноста на Македонија тој бил ослободен и се приклучил во централниот комитет на [[ВМРО-ДПМНЕ]].<ref>{{Наведени вести|url=https://kultura.bg/web/%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8/|title=Енциклопедичен речник за Македония и македонските работи|last=Серафимов|first=Цанко|date=25 јануари 2017|work=Култура}}</ref> Во [[28 декември]] [[1991|1991 година]] Чушков заедно со Калаузанов го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и [[Пиринска Македонија]] ќе била еветуално припоена кон [[Македонија]]. Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.anamnesis.info/sites/default/files/Todorova_K_Anamneza_statiya_br_4_2020.pdf|title=ПРАВИТЕЛСТВОТО НА ФИЛИП ДИМИТРОВ И ПРИЗНАВАНЕТО НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЯ (8.XI.1991-30.XII.1992)|last=Тодорова|first=Красимира|publisher=Анамнеза|year=2020|location=Софија|pages=101}}</ref> Меѓу [[12 јануари|12]] и [[14 јануари]] [[1992|1992 година]] престојувал во [[Софија]] каде што побарал бугарската власт да ја признае независноста на Македонија. Чушков се обидол да подобри [[Македонско-бугарски односи|односи меѓу новосоздадената Македонија и Бугарија]].<ref name=":1" /> Во [[18 април]] [[1992|1992 година]] Чушков заедно со неговиот син Георги (Гоце) Чушков и Георги Калаузаров биле повторно уапсани и осудени поради судскиот сомнеж дека Чушков имал некаква поврзаност со бугарската политичка партија [[ВМРО-БНД]]. [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] го претставил настанот како „репресија на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]“.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.mni.bg/2022/04/blog-post_74.html|title=18.04.1992 г.: Арести и побои над българи в Северна Македония|last=Еков|first=Евгениј|date=2021|work=Македонски Преглед}}</ref> Брзо бил ослободен после судските процеси. Во [[8 мај]] [[1994|1994 година]] во [[Скопје]] формирал здружение со намера да ги подобри односите меѓу Бугарија и Македонија но организацијата брзо била затворена.<ref name=":1" /> Покрај тоа што не бил затвор македонската власт сѐ уште го чувале неговото старо досие од времето на социјализмот. Чушков се чувствувал небезбеден и поради тоа се преселил во [[Варна]], Бугарија. Каде што починал во [[2009|2009 година]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чушков, Крум}} [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Починати во Варна]] [[Категорија:Македонски преселници во Варна]] [[Категорија:Родени во 1929 година]] [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Велешани репресирани од југословенскиот режим]] [[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници во Македонија]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Југословенски дисиденти]] q0dl40v3tnx2in7lm8h2phtapxcucpf Разговор:Крум Чушков 1 1372832 5625333 5605803 2026-09-08T15:24:02Z Gurther 105215 /* Посета во Бугарија */ Одговор 5625333 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{ВПМ}} == Посета во Бугарија == [[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], со цел да се спречи уредничка војна отворам дискусија. Не само што реченицата е неенцинклопедиска туку воопшто нема потреба. Следната реченица чисто ја објаснува неговата посета: ''„Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“''. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:08, 30 јули 2026 (CEST) :Постои само еден извор за посетата на Чушков во 1991. Не гледам ништо што не е во духот на енциклопедијата во инсистирањето изворот да биде правилно наведен. Изобличувањето на информациите содржани во изворов е постапка што е спротивна и на енциклопедиските начела и на етичките норми. :Реченицата „Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер“ не е соодветна, бидејќи не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар. Важното е дека не постои извор за лажната реченица:".''.. го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и Пиринска Македонија ќе била еветуално припоена кон Македонија''" и затоа, никако не може дополнителната реченица дека можеби постојат и други толкувања да ја оправда измислената, непоткрепена со извор, информација. :Не е јасно зошто се брише исто информацијата дека тој учествувал на Првиот голем собир на Бугарите од целиот свет во Варна во 2008 година.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 17:53, 30 јули 2026 (CEST)" ::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], ако само еден новинар пишувал за посетата тогаш има можност целосно да го отстраниме податокот. Додека за големиот собир, ако има повеќе материјал, може да го додадеме. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 18:56, 30 јули 2026 (CEST) :::[[Корисник:Gurther|Gurther]], Akeckarov има напишано: "не гледам дека како извор се цитирани зборови на бугарски новинар". Каде видовте бугарски новинар да напишал нешто за посетата?--[[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 18:36, 6 август 2026 (CEST) ::::Не e наведен извор за посетата напишан од бугарски новинар, ниту пак таков е наведен внатре во изворов. Ова е една од многуте измислици во верзијата на Gurther. Оваа верзиjа претставува слободно толкување, далеку од фактите како што се претставени од изворот. Откако беше наведено сето, ова Gurther претпочита информацијата да биде избришана отколку да се напише вистината. Нема причина тоа да се избрише. Точниот текст е: "Тие се залагаат за дипломатска поддршка и навремено признавање на Република Македонијаја од Бугарија и ја туркаат тезата дека бугарската пасивност ќе доведе до триумф на македонизмот и ќе создаде предуслов за негово префрлање во Пиринска Македонија. Покрај тоа, тие веруваат дека Бугарија ќе ги изгуби шансите за рехабилитација на бугарството во многу децении напред." Така тоа е претставено во изворот, кој воопшто не е новинарски.--[[User:Akeckarov|Akeckarov]] <small>([[User talk:Akeckarov|разговор]])</small> 10:43, 7 август 2026 (CEST) :::::[[Корисник:Akeckarov|Akeckarov]], открив дека всушност авторот е претставник на [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]]. Поради тоа мојот нов предлог е целосно отстранување на наводот и реченицата. МНИ бил основан со политичка цел. Нема смисла да ги употребуваме нивните псевдонаучни дела, особено кога предизвикува вакви проблеми. [[User:Gurther|Ѓорѓи]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 17:24, 8 септември 2026 (CEST) qipwxhvewp769b54a3w06l4nmfsgqa8 Список на членовите на Француската академија 0 1376506 5625366 5625241 2026-09-08T15:47:29Z P.Nedelkovski 47736 5625366 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на членовите на [[Француска академија|Француската академија]]''' ({{langx|fr|Académie française}}) подредени според бројот на седиште (место). Наведени се главните занимања на академиците. Дадените датуми го означуваат времетраењето на членството, обично доживотно. Некои биле исклучени за време на реорганизациите од [[1803]] и [[1816|1816 година]] и во други раздобја. Француската академија традиционално има 40 члена и не можат да се избираат нови членови освен за замена на починат член, членовите ги избираат другите академици. == Список на тековните членови == {| class="wikitable" |+Список на тековните членови на Француската академија !Седиште !Име !Избран(а) !Датум на раѓање и возраст |- !1 |[[Клод Дажанс]] |2008 |{{Birth date and age|1940|5|20|df=yes}} |- !2 |[[Дани Лафериер]] |2013 |{{Birth date and age|1953|4|13|df=yes}} |- !3 | [[Буалем Сансал]] |2026 |{{Birth date and age|1949|10|15|df=yes}} |- !4 |[[Жан-Лик Марион]] |2008 |{{Birth date and age|1946|7|3|df=yes}} |- !5 |[[Андреј Макин]] |2016 |{{Birth date and age|1957|9|10|df=yes}} |- !6 |[[Кристијан Жамбе]] |2024 |{{Birth date and age|1949|4|23|df=yes}} |- !7 |[[Жил Офман]] |2012 |{{Birth date and age|1941|8|2|df=yes}} |- !8 |[[Даниел Рондо]] |2019 |{{Birth date and age|1948|5|7|df=yes}} |- !9 |[[Патрик Гренвил]] |2018 |{{Birth date and age|1947|6|1|df=yes}} |- !10 |colspan="3"|<small>''Празно од смртта на [[Флоранс Деле]].''</small> |- !11 |[[Ерик Неоф]] |2025 |{{Birth date and age|1956|7|4|df=yes}} |- !12 |[[Шантал Томас]] |2021 |{{Birth date and age|1945|1|20|df=yes}} |- !13 |[[Маурицио Сера]] |2020 |{{Birth date and age|1955|6|3|df=yes}} |- !14 | [[Флоријан Зелер]] |2025 |{{Birth date and age|1979|6|28|df=yes}} |- !15 |[[Фредерик Виту]] |2001 |{{Birth date and age|1944|8|19|df=yes}} |- !16 |[[Рафаел Гајар]] |2024 |{{Birth date and age|1976|6|1|df=yes}} |- !17 |[[Ерик Орсена]] |1998 |{{Birth date and age|1947|3|22|df=yes}} |- !18 |colspan="3"|<small>''Празно од смртта на [[Марио Варгас Љоса]].''</small> |- !19 |[[Силвијан Агасински]] |2023 |{{Birth date and age|1945|5|4|df=yes}} |- !20 |colspan="3"|<small>''Празно од смртта на [[Анџело Риналди]].''</small> |- !21 |[[Ален Финкелкрот]] |2014 |{{Birth date and age|1949|6|30|df=yes}} |- !22 |[[Ален Аспе]] |2025 |{{Birth date and age|1947|6|15|df=yes}} |- !23 |[[Пјер Розенберг]] |1995 |{{Birth date and age|1936|4|13|df=yes}} |- !24 |[[Франсоа Сиро]] |2020 |{{Birth date and age|1957|9|19|df=yes}} |- !25 |[[Доминик Фернандез]] |2007 |{{Birth date and age|1929|8|25|df=yes}} |- !26 |[[Жан-Мари Руар]] |1997 |{{Birth date and age|1943|4|8|df=yes}} |- !27 | colspan="3" |<small>''Празно од смртта на [[Пјер Нора]].''</small> |- !28 |[[Жан-Кристоф Рифен]] |2008 |{{Birth date and age|1952|6|28|df=yes}} |- !29 |[[Амен Малуф]] |2011 |{{Birth date and age|1949|2|25|df=yes}} |- !30 |[[Даниел Салнав]] |2011 |{{Birth date and age|1940|10|28|df=yes}} |- !31 |[[Мајкл Едвардс]] |2013 |{{Birth date and age|1938|4|29|df=yes}} |- !32 |[[Паскал Ори]] |2021 |{{Birth date and age|1948|7|31|df=yes}} |- !33 |[[Доминик Бона]] |2013 |{{Birth date and age|1953|7|29|df=yes}} |- !34 |[[Франсоа Ченг]] |2002 |{{Birth date and age|1929|8|30|df=yes}} |- !35 |[[Антоан Компањон]] |2022 |{{Birth date and age|1950|7|20|df=yes}} |- !36 |[[Барбара Касен]] |2018 |{{Birth date and age|1947|10|24|df=yes}} |- !37 |[[Мишел Зенк]] |2017 |{{Birth date and age|1945|5|5|df=yes}} |- !38 |[[Марк Ламброн]] |2014 |{{Birth date and age|1957|2|4|df=yes}} |- !39 |[[Жан Клер]] |2008 |{{Birth date and age|1940|10|20|df=yes}} |- !40 |[[Гзавие Даркос]] |2013 |{{Birth date and age|1947|7|14|df=yes}} |} {{TOC right}} == Седиште 1 == # [[Пјер Сегје]] (''Pierre Séguier''), [[1635]]&ndash;[[1643]], политичар и судија # [[Клод Базен де Безон]] (''Claude Bazin de Bezons''), [[1643]]&ndash;[[1684]], правник # [[Никола Боало|Никола Боало-Депрео]] (''Nicolas Boileau-Despréaux''), [[1684]]&ndash;[[1711]], поет # [[Жан Детре]] (''Jean d'Estrées''), [[1711]]&ndash;[[1718]], свештеник и политичар # [[Марк-Рене Даржансон]] (''Marc-René d'Argenson''), [[1718]]&ndash;[[1721]], политичар # [[Жан-Жозеф Ланге де Жержи]] (''Jean-Joseph Languet de Gergy''), [[1721]]&ndash;[[1753]], свештеник # [[Жорж-Луј де Буфон]] (''George-Louis Leclerc, comte de Buffon''), [[1753]]&ndash;[[1788]], есеист # [[Феликс Вик-д'Азир]] (''Félix Vicq-d'Azyr''), [[1788]]&ndash;[[1794]], лекар # [[Франсоа-Ирбен Домерг]] (''François-Urbain Domergue''), [[1803]]&ndash;[[1810]], граматичар # [[Анж-Франсоа Фарјо]] (''Ange-François Fariau''), [[1810]], поет и преведувач # [[Франсоа-Огист Парсевал-Гранмезон]] (''François-Auguste Parseval-Grandmaison''), [[1811]]&ndash;[[1834]], поет # [[Нарсис-Ашил де Салванди]] (''Narcisse-Achille de Salvandy''), [[1835]]&ndash;[[1856]], политичар и историчар # [[Емил Ожје]] (''Émile Augier''), [[1857]]&ndash;[[1889]], поет и драмски писател # [[Шарл де Фресине]] (''Charles de Freycinet''), [[1890]]&ndash;[[1923]], политичар и физичар # [[Шарл Емил Пикар|Емил Пикар]] (''Émile Picard''), [[1924]]&ndash;[[1941]], математичар # [[Луј де Број]] (''Louis de Broglie''), [[1944]]&ndash;[[1987]], физичар и математичар # [[Мишел Дебре]] (''Michel Debré''), [[1988]]&ndash;[[1996]], политичар # [[Франсоа Фире]] (''François Furet''), [[1997]], историчар # [[Рене Ремон]] (''René Rémond''), [[1998]]&ndash;[[2007]], историчар # [[Клод Дажан]] (''Claude Dagens''), избран [[2008]], бискуп == Седиште 2 == # [[Валентен Конрар]] (''Valentin Conrar''t), [[1634]]&ndash;[[1675]], поет и граматичар # [[Тусен Роз]] (''Toussaint Rose''), [[1675]]&ndash;[[1701]], говорник # [[Луј де Саси]] (''Louis de Sacy''), [[1701]]&ndash;[[1727]], правник # [[Монтескје|Шарл де Монтескје]] (''Charles de Secondat, baron de Montesquieu''), [[1728]]&ndash;[[1755]], судија и филозоф # [[Жан-Батист де Вивјан Шатобрен]] (''Jean-Baptiste de Vivien de Châteaubrun''), [[1755]]&ndash;[[1775]], поет и драмски писател # [[Франсоа-Жан де Шатли]] (''François-Jean de Chastellux''), [[1775]]&ndash;[[1788]], музичар # [[Емар-Шарл-Мари де Николај]] (''Aimar-Charles-Marie de Nicolaï''), [[1788]]&ndash;[[1794]], судија # [[Франсоа де Нефшато]] (''François de Neufchâteau''), [[1803]]&ndash;[[1828]], политичар и филолог # [[Пјер-Антоан Лебрен]] (''Pierre-Antoine Lebrun''), [[1828]]&ndash;[[1873]], политичар и поет # [[Александар Дима (син)]] (''Alexandre Dumas, fils''), [[1874]]&ndash;[[1895]], драмски писател и романописец # [[Андре Терје]] (''André Theuriet''), [[1896]]&ndash;[[1907]], романописец и поет # [[Жан Ришпен]] (''Jean Richepin''), [[1908]]&ndash;[[1926]], поет и романописец # [[Емил Мал]] (''Émile Mâle''), [[1927]]&ndash;[[1954]], историчар на уметноста # [[Франсоа Албер-Бисон]] (''François Albert-Buisson''), [[1955]]&ndash;[[1961]], судија и политичар # [[Марк Боење]] (''Marc Boegner''), [[1962]]&ndash;[[1970]], свештеник и теолог # [[Рене де Катри]] (''René de Castries''), [[1972]]&ndash;[[1986]], историчар # [[Андре Фросар]] (''André Frossard''), [[1987]]&ndash;[[1995]], есеист и новинар # [[Ектор Бјансиоти]] (''Hector Bianciotti''), [[1996]]&ndash;[[2012]], романописец # [[Дени Лафериер]] (''Dany Laferrière''), избран [[2013]], писател == Седиште 3 == # [[Жак де Серизе]] (''Jacques de Serisay''), [[1634]]&ndash;[[1653]], поет # [[Пол-Филип де Шомон]] (''Paul-Philippe de Chaumont''), [[1654]]&ndash;[[1697]], свештеник # [[Луј Кузен]] (''Louis Cousin''), [[1697]]&ndash;[[1707]], историчар и новинар # [[Жак-Луј де Валон, маркиз од Мимер]] (''Jacques-Louis de Valon, marquis de Mimeure'') [[1707]]&ndash;[[1719]], поет и преведувач # [[Никола Гедјон]] (''Nicolas Gédyon'') [[1719]]&ndash;[[1744]], свештеник # [[Франсоа-Жоашен де Пјер де Бернис]] (''François-Joachim de Pierre de Bernis''), [[1744]]&ndash;[[1794]], свештеник # [[Рош-Амброаз Кикирон Сикар]] (''Roch-Ambroise Cucurron Sicard''), [[1803]]&ndash;[[1822]], свештеник и граматичар # [[Дени-Лик Фресину]] (''Denis-Luc Frayssinous''), [[1822]]&ndash;[[1841]], свештеник # [[Етјен-Дени Паскје]] (''Étienne-Denis Pasquier''), [[1842]]&ndash;[[1862]], политичар # [[Жил Арман Дифор]] (''Jules Armand Dufaure''), [[1863]]&ndash;[[1881]], политичар и правник # [[Виктор Шербилие]] (''Victor Cherbuliez''), [[1881]]&ndash;[[1899]], романописец и драмски писател # [[Емил Фоже]] (''Émile Fauget''), [[1900]]&ndash;[[1916]], книжевен критичар и историчар # [[Жорж Клемансо]] (''Georges Clemenceau''), [[1918]]&ndash;[[1929]], политичар и лекар # [[Андре Шоме]] (''André Chaumeix''), [[1930]]&ndash;[[1955]], новинар и критичар # [[Жером Каркопино]] (''Jérôme Carcopino''), [[1955]]&ndash;[[1970]], историчар и археолог # [[Роже Кајоа]] (''Roger Caillois''), [[1971]]&ndash;[[1978]], есеист и социолог # [[Маргерит Јурсенар]] (''Marguerite Yourcenar''), [[1980]]&ndash;[[1987]], романописец и есеист # [[Жан-Дени Бреден]] (''Jean-Denis Bredin''), избран [[1989]], судија и есеист == Седиште 4 == # [[Жан Демаре]] (''Jean Desmarets''), [[1634]]&ndash;[[1676]], поет и романописец # [[Жан-Жак де Мем]] (''Jean-Jacques de Mesmes''), [[1676]]&ndash;[[1688]], судија # [[Жан Тести де Мороа]] (''Jean Testu de Mauroy''), [[1688]]&ndash;[[1706]], свештеник # [[Камиј ле Телие де Лувоа]] (''Camille le Tellier de Louvois''), [[1706]]&ndash;[[1718]], свештеник # [[Жан-Батист Масијон]] (''Jean-Baptiste Massillon''), [[1718]]&ndash;[[1742]], свештеник # [[Луј-Жил Мансини-Мазарини, Војвода од Нивернеа|Луј Жил Мансини Мазарини]] (''Louis-Jules Mancini-Mazarini, Duc de Nivernais''), [[1742]]&ndash;[[1798]], политичар и поет # [[Габриел-Мари Легуве]] (''Gabriel-Marie Legouvé''), [[1803]]&ndash;[[1812]], поет # [[Александар-Венсан Пино Дивал]] (''Alexandre-Vincent Pineux Duval''), [[1812]]&ndash;[[1842]], поет и драмски писател # [[Пјер-Симон Баланш]] (''Pierre-Simon Ballanche''), [[1842]]&ndash;[[1847]], филозоф # [[Жан Вату]] (''Jean Vatout''), [[1848]], поет # [[Алекси Гињар, конт де Сен-Приест]] (''Alexis Guignard, comte de Saint Priest''), [[1849]]&ndash;[[1851]], политичар и историчар # [[Антоан Пјер Берјер]] (''Antoine Pierre Berryer''), [[1852]]&ndash;[[1868]], правник # [[Франсоа-Жозеф де Шампањи]] (''François-Joseph de Champagny''), [[1869]]&ndash;[[1882]], историчар # [[Шарл де Мазад]] (''Charles de Mazade''), [[1882]]&ndash;[[1893]], поет и критичар # [[Жозе Марија де Ередја]] (''José María de Heredia''), [[1894]]&ndash;[[1905]], поет # [[Морис Баре]] (''Maurice Barrès''), [[1906]]&ndash;[[1923]], романописец и политичар # [[Луј Бертран]] (''Louis Bertrand''), [[1925]]&ndash;[[1941]], романописец и историчар # [[Жан Таро]] (''Jean Tharaud''), [[1946]]&ndash;[[1952]], романописец # [[Алфонс Жиен]] (''Alphonse Juin''), [[1952]]&ndash;[[1967]], војсководец # [[Пјер Емануел]] (''Pierre Emmanuel''), [[1968]]&ndash;[[1984]], поет # [[Жан Амбурже]] (''Jean Hamburger''), [[1985]]&ndash;[[1992]], лекар и есеист # [[Албер Кардинал Декуртре]] (''Albert Cardinal Decourtray''), [[1993]]&ndash;[[1994]], свештеник # [[Жан-Мари Листиже]] (''Jean-Marie Lustiger''), [[1995]]&ndash;[[2007]], свештеник # [[Жан-Лик Марион]] (''Jean-Luc Marion''), избран [[2008]], филозоф == Седиште 5 == # [[Жан Ожје де Гомбо]] (''Jean Ogier de Gombauld''), [[1634]]&ndash;[[1666]], поет и драмски писател # [[Пол Талман ле Жен]] (''Paul Tallement le Jeune''), [[1666]]&ndash;[[1712]], свештеник # [[Антоан Данше]] (''Antoine Danchet''), [[1712]]&ndash;[[1748]], драмски писател и поет # [[Жан-Батист-Луј Гресе]] (''Jean-Baptiste-Louis Gresset''), [[1748]]&ndash;[[1777]], драмски писател # [[Клод-Франсоа-Гзавје Мијо]] (''Claude-François-Xavier Millot''), [[1777]]&ndash;[[1785]], свештеник # [[Андре Мореле]] (''André Morellet''), [[1785]]&ndash;[[1819]], свештеник # [[Пјер-Едуар Лемонте]] (''Pierre-Édouard Lémontey''), [[1819]]&ndash;[[1826]], политичар и правник # [[Жозеф Фурје]] (''Joseph Fourier''), ([[1826]]&ndash;[[1830]]), математичар и физичар # [[Виктор Кузен]] (''Victor Cousin''), [[1830]]&ndash;[[1867]], политичар и филозоф # [[Жил Фавр]] (''Jules Favre''), [[1867]]&ndash;[[1880]], политичар и правник # [[Едмон Рус]] (''Edmond Rousse''), [[1880]]&ndash;[[1906]], правник # [[Пјер де Сеги]] (''Pierre de Ségur''), [[1907]]&ndash;[[1916]], историчар # [[Робер де Флер]] (''Robert de Flers''), [[1920]]&ndash;[[1927]], драмски писател и новинар # [[Луј Мадлен]] (''Louis Madelin''), [[1927]]&ndash;[[1956]], историчар # [[Робер Кан]] (''Robert Kemp''), [[1956]]&ndash;[[1959]], книжевен и драмски критичар # [[Рене Иг]] (''René Huyghe''), [[1960]]&ndash;[[1997]], историчар на уметноста и есеист # [[Жорж Ведел]] (''Georges Vedel''), [[1998]]&ndash;[[2002]], судија # [[Асија Џебар]] (''Assia Djebar''), [[2005]]&ndash;[[2015]], романописец и преведувач # [[Андреј Макин]] (''Andreï Makine''), избран [[2016]], писател == Седиште 6 == # [[Франсоа ле Метел де Боаробер]] (''François le Métel de Boisrobert''), [[1634]]&ndash;[[1662]], свештеник и поет # [[Жан Рено де Сегре]] (''Jean Renaud de Segrais''), [[1662]]&ndash;[[1701]], поет и романописец # [[Жан Галбер де Кампистрон]] (''Jean Galbert de Campistron''), [[1701]]&ndash;[[1723]], драмски писател # [[Филип Нерико Детуш]] (''Philippe Néricault Destouches''), [[1723]]&ndash;[[1754]], драмски писател и дипломат # [[Луј де Боаси]] (''Louis de Boissy''), [[1754]]&ndash;[[1758]], поет # [[Жан-Батист де Лакерн де Сент Палеј]] (''Jean-Baptiste de Lacurne de Sainte-Palaye''), [[1758]]&ndash;[[1781]], археолог # [[Себастјан-Рош-Никола]] (''Sébastien-Roch-Nicolas''), [[1781]]&ndash;[[1794]], драмски писател и издавач # [[Пјер-Луј Редерер]] (''Pierre-Louis Roederer''), [[1803]]&ndash;[[1835]], политичар и правник # [[Пјер-Марк-Гастон де Левис]] (''Pierre-Marc-Gaston de Lévis''), [[1816]]&ndash;[[1830]], политичар # [[Филип-Пол де Сегер]] (''Philippe-Paul de Ségur''), [[1830]]&ndash;[[1873]], дипломат и историчар # [[Шарл де Вјел-Кастел]] (''Charles de Viel-Castel''), [[1873]]&ndash;[[1887]], дипломат # [[Едмон Жирјан де ла Гравјер]] (''Edmond Jurien de la Gravière''), [[1888]]&ndash;[[1892]], адмирал # [[Ернест Лавис]] (''Ernest Lavisse''), [[1892]]&ndash;[[1922]], историчар # [[Жорж де Порто-Риш]] (''Georges de Porto-Riche''), [[1923]]&ndash;[[1930]], драмски писател и поет # [[Пјер Беноа]] (''Pierre Benoit''), [[1931]]&ndash;[[1962]], романописец # [[Жан Полан]] (''Jean Paulhan''), [[1963]]&ndash;[[1968]], книжевен критичар и критичар на уметноста # [[Ежен Јонеско]] (''Eugène Ionesco''), [[1970]]&ndash;[[1994]], драмски писател # [[Марк Фимароли]] (''Marc Fumaroli''), [[1995]]&ndash;[[2020]], историчар и есеист == Седиште 7 == # [[Жан Шаплен]] (''Jean Chapelain''), [[1634]]&ndash;[[1674]], кралски советник # [[Исак де Бансерад]] (''Isaac de Benserade''), [[1674]]&ndash;[[1691]], поет и драмски писател # [[Етјен Павијон]] (''Étienne Pavillon''), [[1691]]&ndash;[[1705]], правник и поет # [[Фабио Брилар де Сијери]] (''Fabio Brulart de Sillery''), [[1705]]&ndash;[[1714]], свештеник и поет # [[Анри-Жак де ла Форс]] (''Henri-Jacques de la Force, Duc de la Force''), [[1715]]&ndash;[[1726]], економист # [[Жан-Батист де Мирабо]] (''Jean-Baptiste de Mirabaud''), [[1726]]&ndash;[[1760]], преведувач # [[Клод-Анри Вателе]] (''Claude-Henri Watelet''), [[1760]]&ndash;[[1786]], сликар # [[Мишел-Жан Седен]] (''Michel-Jean Sedaine''), [[1786]]&ndash;[[1797]], поет и драмски писател # [[Жан-Франсоа Колен д'Арлевил]] (''Jean-François Collin d'Harleville''), [[1803]]&ndash;[[1806]], драмски писател и поет # [[Пјер Дари]] (''Pierre Daru''), [[1806]]&ndash;[[1829]], политичар и историчар # [[Алфонс де Ламартин]] (''Alphonse de Lamartine''), [[1829]]&ndash;[[1869]], политичар и поет # [[Емил Оливје]] (''Émile Ollivier''), [[1870]]&ndash;[[1913]], политичар и правник # [[Анри Бергсон]] (''Henri Bergson''), [[1914]]&ndash;[[1941]], филозоф # [[Едуар ле Роа]] (''Édouard le Roy''), [[1945]]&ndash;[[1954]], филозоф и математичар # [[Анри Петио]] (''Henri Petiot''), [[1955]]&ndash;[[1965]], поет и романописец # [[Пјер-Анри Симон]] (''Pierre-Henri Simon''), [[1966]]&ndash;[[1972]], книжевен историчар и романописец # [[Андре Русен]] (''André Roussin''), [[1973]]&ndash;[[1987]], драмски писател # [[Жаклин Ворм де Ромији]] (''Jacqueline Worms de Romilly''), [[1988]]&ndash;[[2010]], филолог и есеист # [[Жил Офман]] (''Jules Hoffmann''), избран [[2012]], биолог == Седиште 8 == # [[Клод де Малвил]] (''Claude de Malleville''), [[1634]]&ndash;[[1647]], поет # [[Жан Баледан]] (''Jean Ballesdens''), [[1648]]&ndash;[[1675]], правник # [[Жеро де Кордмоа]] (''Géraud de Cordemoy''), [[1675]]&ndash;[[1684]], филозоф и историчар # [[Жан-Луј Бержере]] (''Jean-Louis Bergeret''), [[1684]]&ndash;[[1694]], правник # [[Шарл-Ирене Кастел де Сен Пјер]] (''Charles-Irénée Castel de Saint-Pierre''), [[1694]]&ndash;[[1743]], свештеник # [[Пјер Луј де Моперти|Пјер Луј Моро де Моперти]] (''Pierre-Louis Moreau de Maupertuis''), [[1743]]&ndash;[[1759]], астроном # [[Жан-Жак Лефран, маркиз од Помпињана]] (''Jean-Jacques Lefranc, marquis de Pompignan''), [[1759]]&ndash;[[1784]], судија и економист # [[Жан-Сифрен Мори]] (''Jean-Sifrein Maury''), [[1784]]-исклучен при реорганизацијата во [[1803]], види и [[Список на членови на Францијата академија#Седиште 15|седиште 15]], свештеник и политичар # [[Мишел-Луј-Етјен Рењо де Сен Жан д'Анжели]] (''Michel-Louis-Étienne Regnaud de Saint-Jean d'Angély''), [[1803]]&ndash;[[1819]], политичар и правник # [[Пјер Симон Лаплас|Пјер-Симон Лаплас]] (''Pierre-Simon Laplace''), [[1816]]&ndash;[[1827]], политичар и математичар # [[Пјер-Пол Роаје-Колар]] (''Pierre-Paul Royer-Collard''), [[1827]]&ndash;[[1845]], политичар # [[Шарл де Ремиза]] (''Charles de Rémusat''), [[1846]]&ndash;[[1875]], политичар и филозоф # [[Жил Симон (политичар)|Жил Симон]] (''Jules Simon''), [[1875]]&ndash;[[1896]], политичар и филозоф # [[Албер де Мен]] (''Albert de Mun''), [[1897]]&ndash;[[1914]], политичар и војсководец # [[Алфред Бодријар]] (''Alfred Baudrillart''), [[1918]]&ndash;[[1942]], свештеник и историчар # [[Октав Обри]] (''Octave Aubry''), [[1946]]&ndash;[[1946]], историчар и бирократ # [[Едуар Ерио]] (''Édouard Herriot''), [[1946]]&ndash;[[1957]], политичар и историчар на книжевноста # [[Жан Ростан]] (''Jean Rostand''), [[1959]]&ndash;[[1977]], биолог и филозоф # [[Мишел Деон]] (''Michel Déon''), [[1978]]&ndash;[[2016]], романописец # [[Дани Рондеу]] (''Daniel Rondeau''), избран [[2019]], писател и дипломат == Седиште 9 == # [[Никола Фаре]] (''Nicolas Faret''), [[1634]]&ndash;[[1646]], поет # [[Пјер ди Рје]] (''Pierre du Ryer''), [[1646]]&ndash;[[1658]], драмски писател # [[Сезар д'Етре]] (''César d'Estrées''), [[1658]]&ndash;[[1714]], свештеник и политичар # [[Виктор-Мари д'Етре]] (''Victor-Marie d'Estrées''), [[1715]]&ndash;[[1737]], политичар и војсководец # [[Шарл-Арман-Рене де ла Тремој]] (''Charles-Armand-René de la Trémoille''), [[1738]]&ndash;[[1741]], аристократ # [[Арман де Роан-Субис]] (''Armand de Rohan-Soubise''), [[1741]]&ndash;[[1756]], свештеник # [[Антоан де Малвен де Монтазе]] (''Antoine de Malvin de Montazet''), [[1756]]&ndash;[[1788]], свештеник # [[Станисла де Буфлер]] (''Stanislas de Boufflers''), [[1788]]&ndash;[[1815]], поет # [[Луј-Пјер-Мари-Франсоа Баур-Лормијан]] (''Louis-Pierre-Marie-François Baour-Lormian''), [[1815]]&ndash;[[1854]], поет и драмски писател # [[Франсоа Понсар]] (''François Ponsard''), [[1855]]&ndash;[[1867]], драмски писател # [[Жозеф Отран]] (''Joseph Autran''), [[1868]]&ndash;[[1877]], поет # [[Викторјан Сарду]] (''Victorien Sardou''), [[1877]]&ndash;[[1908]], драмски писател # [[Марсел Прево]] (''Marcel Prévost''), [[1909]]&ndash;[[1941]], романописец # [[Емил Анрио]] (''Émile Henriot''), [[1945]]&ndash;[[1961]], романописец и книжевен критичар # [[Жан Гено]] (''Jean Guéhenno''), [[1962]]&ndash;[[1978]], есеист # [[Ален Деко]] (''Alain Decaux''), [[1979]]&ndash;[[2016]], историчар # [[Патрик Гранвил]] (''Patrick Grainville''), избран [[2018]], романописец == Седиште 10 == # [[Антоан Годо]] (''Antoine Godeau''), [[1634]]&ndash;[[1672]], свештеник и поет # [[Еспри Флешје]] (''Esprit Fléchier''), [[1672]]&ndash;[[1710]], свештеник # [[Анри де Немон]] (''Henri de Nesmond''), [[1710]]&ndash;[[1727]], свештеник # [[Жан-Жак Амело де Шају]] (''Jean-Jacques Amelot de Chaillou''), [[1727]]&ndash;[[1749]], политичар # [[Шарл-Луј-Огист Фуке де Бел Ил]] (''Charles-Louis-Auguste Fouquet de Belle-Isle''), [[1749]]&ndash;[[1761]], политичар и војсководец # [[Никола-Шарл-Жозеф Трибле]] (''Nicolas-Charles-Joseph Trublet''), [[1761]]&ndash;[[1770]], свештеник # [[Жан-Франсоа де Сен-Ламбер]] (''Jean-François de Saint-Lambert''), [[1770]]&ndash;[[1803]], поет и филозоф # [[Иг-Бернар Маре]] (''Hugues-Bernard Maret''), [[1803]]&ndash;[[1839]], политичар и дипломат # [[Жозеф Лене]] (''Joseph Lainé''), [[1816]]&ndash;[[1835]], политичар и судија # [[Емануел Мерсје Дипати]] (''Emmanuel Mercier Dupaty''), [[1836]]&ndash;[[1851]], поет и драмски писател # [[Алфред де Мисе]] (''Alfred de Musset''), [[1852]]&ndash;[[1857]], драмски писател и поет # [[Виктор де Лапрад]] (''Victor de Laprade''), [[1858]]&ndash;[[1883]], поет # [[Франсоа Копе]] (''François Coppée''), [[1884]]&ndash;[[1908]], поет и романописец # [[Жан Екар]] (''Jean Aicard''), [[1909]]&ndash;[[1921]], поет и романописец # [[Камиј Жилијан]] (''Camille Jullian''), [[1924]]&ndash;[[1933]], историчар и филолог # [[Леон Берар]] (''Léon Bérard''), [[1934]]&ndash;[[1960]], политичар и правник # [[Жан Гитон]] (''Jean Guitton''), [[1961]]&ndash;[[1999]], теолог и филозоф # [[Флоранс Деле]] (''Florence Delay''), избрана [[2000]], романописец и драмски писател == Седиште 11 == # [[Филип Абер]] (''Philippe Habert''), [[1634]]&ndash;[[1638]], поет # [[Жак Еспри]] (''Jacques Esprit''), [[1639]]&ndash;[[1678]], политичар # [[Жак-Никола Колбер]] (''Jacques-Nicolas Colbert''), [[1678]]&ndash;[[1707]], свештеник # [[Клод-Франсоа Фрагје]] (''Claude-François Fraguier''), [[1707]]&ndash;[[1728]], свештеник # [[Шарл д'Орлеан де Ротлен]] (''Charles d'Orléans de Rothelin''), [[1728]]&ndash;[[1744]], свештеник # [[Габриел Жирар]] (''Gabriel Girard''), [[1744]]&ndash;[[1748]], свештеник # [[Марк-Рене де Воаје де Полми д'Аржансон]] (''Marc-René de Voyer de Paulmy d'Argenson''), [[1748]]&ndash;[[1787]], политичар # [[Анри-Карден-Жан-Батист д'Агесо]] (''Henri-Cardin-Jean-Baptiste d'Aguesseau''), [[1787]]&ndash;[[1826]], политичар # [[Шарл Брифо]] (''Charles Brifaut''), [[1826]]&ndash;[[1857]], поет и драмски писател # [[Жил Сандо]] (''Jules Sandeau''), [[1858]]&ndash;[[1883]], романописец и драмски писател # [[Едмон Абу]] (''Edmond About''), [[1884]]&ndash;[[1885]]), романописец и драмски писател # [[Леон Се]] (''Léon Say''), [[1886]]&ndash;[[1896]], политичар и економист # [[Албер Вандал]] (''Albert Vandal''), [[1896]]&ndash;[[1910]], историчар # [[Дени Кошен]] (''Denys Cochin''), [[1911]]&ndash;[[1922]], политичар # [[Жорж Гоајо]] (''Georges Goyau''), [[1922]]&ndash;[[1939]], историчар # [[Пол Азар]] (''Paul Hazard''), [[1940]]&ndash;[[1944]], историчар и филозоф # [[Морис Гарсон]] (''Maurice Garçon''), [[1946]]&ndash;[[1967]], правник, романописец и историчар # [[Пол Моран]] (''Paul Morand''), [[1968]]&ndash;[[1976]], дипломат, романописец, драмски писател и поет # [[Ален Перфит]] (''Alain Peyrefitte''), [[1977]]&ndash;[[1999]], политичар и дипломат # [[Габриел де Број]] (''Gabriel de Broglie''), избран [[2001]], историчар == Седиште 12 == # [[Жермен Абер де Серизи]] (''Germain Habert de Cérizy''), [[1634]]&ndash;[[1654]], свештеник # [[Шарл Котен]] (''Charles Cotin''), [[1655]]&ndash;[[1681]], свештеник # [[Луј де Курсијон де Данго]] (''Louis de Courcillon de Dangeau''), [[1682]]&ndash;[[1723]], свештеник и политичар # [[Шарл Жан Батист Флорејо де Морвил]] (''Charles-Jean-Baptiste Fleureiau de Morville''), [[1723]]&ndash;[[1732]], политичар # [[Жан Терасон]] (''Jean Terrasson''), [[1732]]&ndash;[[1750]], свештеник и филозоф # [[Клод де Тијар де Биси]] (''Claude de Thiard de Bissy''), [[1750]]&ndash;[[1810]], војсководец # [[Жозеф-Алфонс Еменар]] (''Joseph-Alphonse Esménard''), [[1810]]&ndash;[[1811]], политичар # [[Шарл Лакретел Жен]] (''Charles Lacretelle Jeune''), [[1811]]&ndash;[[1855]], историчар # [[Жан Батист Био|Жан-Батист Био]] (''Jean-Baptiste Biot''), [[1856]]&ndash;[[1862]], научник и математичар # [[Луј де Карне]] (''Louis de Carné''), [[1863]]&ndash;[[1876]], политичар # [[Шарл Блан]] (''Charles Blanc''), [[1876]]&ndash;[[1882]], критичар на уметноста # [[Едуар Пајерон]] (''Édouard Pailleron''), [[1882]]&ndash;[[1899]], поет и драмски писател # [[Пол Ервје]] (''Paul Hervieu''), [[1900]]&ndash;[[1915]], новелист и драмски писател # [[Франсоа де Кирел]] (''François de Curel''), [[1918]]&ndash;[[1928]], драмски писател # [[Шарл ле Гофик]] (''Charles le Goffic''), [[1930]]&ndash;[[1932]], романописец и историчар # [[Абел Бонар]] (''Abel Bonnard''), [[1932]]&ndash;[[1968]], поет, романописец и политичар # [[Жил Ромен]] (''Jules Romains''), [[1946]]&ndash;[[1972]], романописец, драмски писател и поет # [[Жан д'Ормесон]] (''Jean d'Ormesson''), [[1973]]&ndash;[[2017]], романописец == Седиште 13 == # [[Клод-Гаспар Баше де Мезирјак]] (''Claude-Gaspard Bachet de Méziriac''), [[1634]]&ndash;[[1638]], граматичар и математичар # [[Франсоа де Ла Мот-Ле-Ваје]] (''François de La Mothe-Le-Vayer''), [[1639]]&ndash;[[1672]], критичар, граматичар и филозоф # [[Жан Расин]] (''Jean Racine''), [[1672]]&ndash;[[1699]], драмски писател, математичар, физичар и лекар # [[Жан-Батист-Анри де Валенкур]] (''Jean-Baptiste-Henri de Valincour''), [[1699]]&ndash;[[1730]], историограф и адмирал # [[Жан-Франсоа Лериже де Ла Фај]] (''Jean-François Leriget de La Faye''), [[1730]]&ndash;[[1731]], политичар # [[Проспер Жолјо де Кребијон]] (''Prosper Jolyot de Crébillon''), [[1731]]&ndash;[[1762]], драмски писател # [[Клод Анри де Фисе де Воазенон]] (''Claude-Henri de Fusée de Voisenon''), [[1762]]&ndash;[[1775]], свештеник, драмски писател и поет # [[Жан де Дје-Ремон Боажелен де Кисе]] (''Jean de Dieu-Raymond Boisgelin de Cucé''), [[1776]]&ndash;[[1804]], свештеник # [[Жан-Батист Диро де ла Мал]] (''Jean-Baptiste Dureau de la Malle''), [[1804]]&ndash;[[1807]], преведувач # [[Луј-Беноа Пикар]] (''Louis-Benoît Picard''), [[1807]]&ndash;[[1828]], комичар, поет, романописец и драмски писател # [[Антоан-Венсан Арно]] (''Antoine-Vincent Arnault''), [[1829]]&ndash;[[1834]], поет, писател на бајки и драмски писател - види и [[#Седиште 16|седиште 16]] # [[Ежен Скриб]] (''Eugène Scribe''), [[1834]]&ndash;[[1861]], драмски писател # [[Октав Феје]] (''Octave Feuillet''), [[1862]]&ndash;[[1890]], романописец и драмски писател # [[Пјер Лоти]] (''Pierre Loti''), [[1891]]&ndash;[[1923]], романописец и војсководец # [[Пол-Албер Бенар]] (''Paul-Albert Besnard''), [[1924]]&ndash;[[1934]], сликар и гравер # [[Луј Жије]] (''Louis Gillet''), [[1935]]&ndash;[[1943]], историчар на уметноста и книжевноста # [[Пол Клодел]] (''Paul Claudel''), [[1946]]&ndash;[[1955]], поет, драмски писател, романописец и дипломат # [[Владимир д'Ормесон]] (''Wladimir d'Ormesson''), [[1956]]&ndash;[[1973]], политичар, хроничар и романописец # [[Морис Шуман]] (''Maurice Schumann''), [[1974]]&ndash;[[1998]], политичар, есеист, новинар, романописец и историчар # [[Пјер Месмер]] (''Pierre Messmer''), [[1999]]&ndash;[[2007]], бирократ и политичар # [[Симон Веј (политичарка)|Симон Веј]] (''Simone Veil''), [[2008]]&ndash;[[2017]], правник и политичар == Седиште 14 == # [[Франсоа Менар]] (''François Maynard''), [[1634]]&ndash;[[1646]], судија и поет # [[Пјер Корнеј]] (''Pierre Corneille''), [[1647]]&ndash;[[1684]], драмски писател и правник # [[Томас Корнеј]] (''Thomas Corneille''), [[1684]]&ndash;[[1709]], драмски писател # [[Антоан Удар де Ла Мот]] (''Antoine Houdar de La Motte''), [[1710]]&ndash;[[1731]], драмски писател # [[Мишел-Селс-Роже де Биси-Рабутен]] (''Michel-Celse-Roger de Bussy-Rabutin''), [[1732]]&ndash;[[1736]], свештеник # [[Етјен Лорео де Фонсемањ]], (''Étienne Lauréault de Foncemagne'') [[1736]]&ndash;[[1779]], свештеник # [[Мишел-Пол-Ги де Шабанон]] (''Michel-Paul-Gui de Chabanon''), [[1779]]&ndash;[[1792]], драмски писател # [[Жак-Андре Нежеон]] (''Jacques-André Naigeon''), [[1803]]&ndash;[[1810]], енциклопедист # [[Непомисен Лемерсје]] (''Népomucène Lemercier''), [[1810]]&ndash;[[1840]], поет и драмски писател # [[Виктор Иго]] (''Victor Hugo''), [[1841]]&ndash;[[1885]], поет, драмски писател и романописец # [[Шарл Леконт де Лил]] (''Charles Leconte de Lisle''), [[1886]]&ndash;[[1894]], поет и драмски писател # [[Анри Усеј]] (''Henry Houssaye''), [[1894]]&ndash;[[1911]], историчар и романописец # [[Луј Ибер Лиоте]] (''Louis-Hubert Lyautey''), [[1912]]&ndash;[[1934]], војсководец # [[Луј Франше д’Епере]] (''Louis Franchet d'Espèrey''), [[1934]]&ndash;[[1942]], политичар и војсководец # [[Робер д'Аркур]] (''Robert d'Harcourt''), [[1946]]&ndash;[[1965]], книжевен историчар и есеист # [[Жан Митлер]] (''Jean Mistler''), [[1966]]&ndash;[[1988]], романописец, есеист, книжевен историчар, музички критичар и политичар # [[Елен Карер д'Енкос]] (''Hélène Carrère d'Encausse''), избрана [[1990]], историчар == Седиште 15 == # [[Гијом Ботри]] (''Guillaume Bautru''), [[1634]]&ndash;[[1665]], политичар # [[Жак Тести де Велвал]] (''Jacques Testu de Belval''), [[1665]]&ndash;[[1706]], свештеник и поет # [[Франсоа-Жозеф де Бопоал де Сент Олер]] (''François-Joseph de Beaupoil de Sainte-Aulaire''), [[1706]]&ndash;[[1742]], војсководец и поет # [[Жан-Жак Дорту де Меран]] (''Jean-Jacques Dortous de Mairan''), [[1743]]&ndash;[[1771]], физичар и математичар # [[Франсоа Арно]] (''François Arnaud''), [[1771]]&ndash;[[1784]], свештеник # [[Ги-Жан-Батисти Тарже]] (Gui-Jean-Baptiste Target), [[1785]]&ndash;[[1806]], судија # [[Жан-Сифрен Мори]] (''Jean-Sifrein Maury''), [[1806]]-исклучен со уредба во [[1816]], свештеник и политичар; види и [[Список на членовите на Францијата академија#Седиште 8|седиште 8]] # [[Франсоа-Гзавје-Марк-Антоан де Монтескју-Фезансак]] (''François-Xavier-Marc-Antoine de Montesquiou-Fézensac''), [[1816]] - [[1832]], свештеник и политичар # [[Антоан Же]] (''Antoine Jay''), [[1832]]&ndash;[[1854]], политичар # [[Истазад Силвестр де Саси]] (''Ustazade Silvestre de Sacy''), [[1854]]&ndash;[[1879]], книжевен критичар # [[Ежен Лабиш]] (''Eugène Labiche''), [[1880]]&ndash;[[1888]], драмски писател и романописец # [[Анри Мејак]] (''Henri Meilhac''), [[1888]]&ndash;[[1897]], драмски писател # [[Анри Лаведан]] (''Henri Lavedan''), [[1898]]&ndash;[[1940]], драмски писател и романописец # [[Ерне Сејер]] (''Ernest Seillière''), [[1946]]&ndash;[[1955]], историчар на книжевноста и филозофијата и есеист # [[Андре Шамсон]] (''André Chamson''), [[1956]]&ndash;[[1983]], романописец, есеист и историчар # [[Фернан Бродел]] (''Fernand Braudel''), [[1984]]&ndash;[[1985]], историчар цивилизација # [[Жак Лоран]] (''Jacques Laurent''), [[1986]]&ndash;[[2000]], романописец, есеист и новинар # [[Фредерик Виту]] (''Frédéric Vitoux''), избран [[2001]], писател и новинар == Седиште 16 == # [[Жан Сирмон]] (''Jean Sirmond''), [[1634]]&ndash;[[1649]], историограф # [[Жан де Монтрел]] (''Jean de Montereul''), [[1649]]&ndash;[[1651]], свештеник # [[Франсоа Талман л'Ене]] (''François Tallemant l'Aîné''), [[1651]]&ndash;[[1693]], свештеник # [[Симон де ла Лубер]] (''Simon de la Loubère''), [[1693]]&ndash;[[1729]], дипломат и поет # [[Клод Салие]] (''Claude Sallier''), [[1729]]&ndash;[[1761]], свештеник и филолог # [[Жан-Жил ди Коетлоке]] (''Jean-Gilles du Coëtlosquet''), [[1761]]&ndash;[[1784]], свештеник # [[Ан-Пјер де Монтескју-Фезансак]] (''Anne-Pierre de Montesquiou-Fézensac''), [[1784]]&ndash;[[1798]], политичар # [[Антоан-Венсан Арно]] (''Antoine-Vincent Arnault''), [[1803]], исклучен со наредба во [[1816]], реизбран [[1829]] на [[Список на членовите на Францијата академија#Седиште 13|седиште 13]], поет, писател на бајки и драмски писател # [[Арман-Емануел ди Плеси]] (''Armand-Emmanuel du Plessis, Duc de Richelieu''), [[1816]]&ndash;[[1822]], политичар # [[Бон-Жозеф Дасје]] (''Bon-Joseph Dacier''), [[1822]]&ndash;[[1833]], филолог # [[Пјер-Франсоа Тисо]] (''Pierre-François Tissot''), [[1833]]&ndash;[[1854]], поет и историчар # [[Феликс-Дипанлуп]] (''Félix Dupanloup''), [[1854]]&ndash;[[1878]], свештеник # [[Едм-Арман-Гастон д'Одифре-Паскје]] (''Edme-Armand-Gaston d'Audiffret-Pasquier''), [[1878]]&ndash;[[1905]], политичар # [[Александар Рибо]] (''Alexandre Ribot''), [[1906]]&ndash;[[1923]], политичар, правник, судија и јурист # [[Анри Робер]] (''Henri Robert''), [[1923]]&ndash;[[1936]], правник и историчар # [[Шарл Мора]] (''Charles Maurras''), [[1938]], не бил исклучен, но седиштето е „прогласено слободно“ во [[1945]] заради [[Вишиевска Франција|Вишиевската]] [[колаборација]], новинар, политичар, есеист и поет # [[Антоан де Левис Мирпоа]] (''Antoine de Lévis Mirepoix''), [[1953]]&ndash;[[1981]], романописец, историчар и есеист # [[Леопол Седар Сенгор]] (''Léopold Sédar Senghor''), [[1983]]&ndash;[[2001]], претседател на државата [[Сенегал]], политичар, поет и есеист # [[Валери Жискар Д'Естен]] (''Valéry Giscard d'Estaing''), [[2003]]&ndash;[[2020]], бивш претседател на Франција == Седиште 17 == # [[Франсоа де Ковињи де Коломби]] (''François de Cauvigny de Colomby''), [[1634]]&ndash;[[1649]], поет # [[Франсоа Тристан Лермит]] (''François Tristan l'Hermite''), [[1649]]&ndash;[[1655]], драмски писател и поет # [[Иполит-Жил Пиле де Ла Менардјер]] (''Hippolyte-Jules Pilet de La Mesnardière''), [[1655]]&ndash;[[1663]], критичар, поет и историчар # [[Франсоа-Онора де Бовилје]] (''François-Honorat de Beauvilliers, duc de Saint-Aignan''), [[1663]]&ndash;[[1687]], војсководец # [[Франсоа-Тимолеон де Шоази]] (''François-Timoléon de Choisy''), [[1687]]&ndash;[[1724]], свештеник # [[Антоан Портај]] (''Antoine Portail''), [[1724]]&ndash;[[1736]], политичар # [[Пјер-Клод Нивел де Ла Шосе]] (''Pierre-Claude Nivelle de La Chaussée''), [[1736]]&ndash;[[1754]], драмски писател # [[Жан-Пјер де Бугенвил]] (''Jean-Pierre de Bougainville''), [[1754]]&ndash;[[1763]], историчар # [[Жан-Франсоа Мармонтел]] (''Jean-François Marmontel''), [[1763]]&ndash;[[1799]], филозоф и есеист # [[Луј-Марслен де Фонтан]] (''Louis-Marcelin de Fontanes''), [[1803]]&ndash;[[1821]], политичар, поет и новинар # [[Абел-Франсоа Вилмен]] (''Abel-François Villemain''), [[1821]]&ndash;[[1870]], политичар и книжевен критичар # [[Емил Литре]] (''Émile Littré''), [[1871]]&ndash;[[1881]], филолог и филозоф # [[Луј Пастер]] (''Louis Pasteur''), [[1881]]&ndash;[[1895]], хемичар и биолог # [[Гастон Пари]] (''Gaston Paris''), [[1896]]&ndash;[[1903]], филолог и историчар на книжевноста # [[Фредерик Масон]] (''Frédéric Masson''), [[1903]]&ndash;[[1923]], историчар # [[Жорж Леконт]] (''Georges Lecomte''), [[1924]]&ndash;[[1958]], романописец, есеист, критичар на уметноста и историчар # [[Жан Деле]] (''Jean Delay''), [[1959]]&ndash;[[1987]], психијатар, есеист и книжевник # [[Жак Кусто|Жак-Ив Кусто]] (''Jacques-Yves Cousteau''), [[1988]]&ndash;[[1997]], океанограф, филмски стваралац и есеист # [[Ерик Орсена]] (''Érik Orsenna''), избран [[1998]], политичар и романописец == Седиште 18 == # [[Жан Бодоан]] (''Jean Baudoin''), [[1634]]&ndash;[[1650]], преведувач # [[Франсоа Шарпантје]] (''François Charpentier''), [[1650]]&ndash;[[1702]], романописец # [[Жан-Франсоа де Шамијар]] (''Jean-François de Chamillart''), [[1702]]&ndash;[[1714]], свештеник # [[Клод Луј Ектор де Вилар|Клод-Луј-Ектор де Вијар]] (''Claude-Louis-Hector de Villars''), [[1714]]&ndash;[[1734]], политичар и војсководец # [[Оноре-Арман де Вијар]] (''Honoré-Armand de Villars''), [[1734]]&ndash;[[1770]], политичар # [[Етјен-Шарл де Ломени де Бриен]] (''Étienne-Charles de Loménie de Brienne''), [[1770]]&ndash;[[1794]], свештеник, политичар и филозоф # [[Жан-Жерар Лакие де Сесак]] (''Jean-Gérard Lacuée de Cessac''), [[1803]]&ndash;[[1841]], политичар # [[Алексис де Токвил]] (''Alexis de Tocqueville''), [[1841]]&ndash;[[1859]], политичар # [[Анри Лакордер]] (''Henri Lacordaire''), [[1860]]&ndash;[[1861]], свештеник # [[Албер де Број]] (''Albert de Broglie''), [[1862]]&ndash;[[1901]], политичар, дипломат и историчар # [[Мелшиор де Вогие]] (''Melchior de Vogüé''), [[1901]]&ndash;[[1916]], археолог и историчар # [[Фердинанд Фош]] (''Ferdinand Foch''), [[1918]]&ndash;[[1929]], војсководец # [[Филип Петен]] (''Philippe Pétain''), [[1929]]&ndash;[[1951]], војсководец # [[Андре Франсоа-Понсе]] (''André François-Poncet''), [[1952]]&ndash;[[1978]], политичар и дипломат # [[Едгар Фор]] (''Edgar Faure''), [[1978]]&ndash;[[1988]], политичар и историчар # [[Мишел Сер]] (''Michel Serres''), [[1990]]&ndash;[[2019]], филозоф == Седиште 19 == # [[Франсоа де Поршер д'Арбо]] (''François de Porchères d'Arbaud''), [[1634]]&ndash;[[1640]], поет # [[Оливје Патри]] (''Olivier Patru''), [[1640]]&ndash;[[1681]], правник # [[Никола Потје де Новион]] (''Nicolas Potier de Novion''), [[1681]]&ndash;[[1693]], судија # [[Филип Гоабо-Дибоа]] (''Philippe Goibaud-Dubois''), [[1693]]&ndash;[[1694]], преведувач # [[Шарл Боало]] (''Charles Boileau''), [[1694]]&ndash;[[1704]], свештеник # [[Гаспар Абеј]] (''Gaspard Abeille''), [[1704]]&ndash;[[1718]], свештеник # [[Никола-Ибер де Монго]] (''Nicolas-Hubert de Mongault''), [[1718]]&ndash;[[1746]], свештеник # [[Шарл Пино Дикло]] (''Charles Pinot Duclos''), [[1746]]&ndash;[[1772]], граматичар и историчар # [[Никола Бозе]] (''Nicolas Beauzée''), [[1772]]&ndash;[[1789]], граматичар # [[Жан-Жак Бартелми]] (''Jean-Jacques Barthélemy''), [[1789]]&ndash;[[1795]], свештеник # [[Мари-Жозеф Шение]] (''Marie-Joseph Chénier''), [[1803]]&ndash;[[1811]], поет и драмски писател # [[Франсоа Рене де Шатобријан]] (''François-René de Châteaubriand''), [[1811]]&ndash;[[1848]], политичар, поет и романописец # [[Пол де Ноај]] (''Paul de Noailles''), [[1849]]&ndash;[[1885]], историчар # [[Едуар Ерве]] (''Édouard Hervé''), [[1886]]&ndash;[[1899]], политичар # [[Пол Дешанел]] (''Paul Deschanel''), [[1899]]&ndash;[[1922]], политичар # [[Огист Жонар]] (''Auguste Jonnart''), [[19 23]]&ndash;[[1927]], политичар, сениор бирократ и дипломат # [[Морис Палеолог]] (''Maurice Paléologue''), [[1928]]&ndash;[[1944]], дипломат и историчар # [[Шарл де Шамбрен]] (''Charles de Chambrun''), [[1946]]&ndash;[[1952]], дипломат # [[Фернан Грег]] (''Fernand Gregh''), [[1953]]&ndash;[[1960]], поет, книжевен критичар и историчар # [[Рене Клер]] (''René Clair''), [[1960]]&ndash;[[1981]], филмски режисер и книжевник # [[Пјер Моано]] (''Pierre Moinot''), [[1982]]&ndash;[[2007]], виш бирократ и романописец # [[Жан-Луп Дабади]] (''Jean-Loup Dabadie''), [[2008]]&ndash;[[2020]], новинар, лиричар и сценарист == Седиште 20 == # [[Пол Е ди Шастле]] (''Paul Hay du Chaastelet''), [[1634]]&ndash;[[1636]], правник # [[Никола Перо д'Абланкур]] (''Nicolas Perrot d'Ablancourt''), [[1637]]&ndash;[[1664]], преведувач # [[Роже де Биси-Рабитен]] (''Roger de Bussy-Rabutin''), [[1665]]&ndash;[[1693]], романописец # [[Жан-Пол Бињон]] (''Jean-Paul Bignon''), [[1693]]&ndash;[[1743]], свештеник # [[Арман-Жером Бињон]] (''Armand-Jérôme Bignon''), [[1743]]&ndash;[[1772]], политичар # [[Луј-Жорж де Брекињи]] (''Louis-Georges de Bréquigny''), [[1772]]&ndash;[[1795]], историчар # [[Понс-Дени Екушар-Лебрен]] (''Ponce-Denis Écouchard-Lebrun''), [[1803]]&ndash;[[1807]], поет # [[Франсоа-Жист-Мари Ренуар]] (''François-Juste-Marie Raynouard''), [[1807]]&ndash;[[1836]], правник, поет и драмски писател # [[Франсоа-Огист Миње]] (''François-Auguste Mignet''), [[1836]]&ndash;[[1884]], историчар # [[Виктор Дири]] (''Victor Duruy''), [[1884]]&ndash;[[1894]], политичар и историчар # [[Жил Леметр]] (''Jules Lemaître''), [[1895]]&ndash;[[1914]], драмски писател и критичар # [[Анри Бордо]] (''Henry Bordeaux''), [[1919]]&ndash;[[1963]], правник и романописец # [[Тиери Молние]] (''Thierry Maulnier''), [[1964]]&ndash;[[1988]], новинар и драмски писател # [[Жозе Кабанис]] (''José Cabanis''), [[1990]]&ndash;[[2000]], судија и книжевник # [[Анжело Риналди]] (''Angelo Rinaldi''), избран [[2001]], книжевник == Седиште 21 == # [[Марен ле Роа де Гомбервил]] (''Marin le Roy de Gomberville''), [[1634]]&ndash;[[1674]], романописец # [[Пјер Даниел Ие]] (''Pierre Daniel Huet''), [[1674]]&ndash;[[1721]], свештеник # [[Жан Боавен ле Каде]] (''Jean Boivin le Cadet''), [[1721]]&ndash;[[1726]], професор # [[Пол-Иполит де Бовилје]] (''Paul-Hippolyte de Beauvilliers, Duc de Saint-Aignan''), [[1726]]&ndash;[[1776]], политичар # [[Шарл-Пјер Колардо]] (''Charles-Pierre Colardeau''), [[1776]], поет и драмски писател # [[Жан-Франсоа де л'Арп]] (''Jean-François de la Harpe''), [[1776]]&ndash;[[1803]], поет, драмски писател и критичар # [[Пјер-Луј Лакретел Лене]] (''Pierre-Louis Lacretelle l'Aîné''), [[1803]]&ndash;[[1824]], правник # [[Франсоа-Гзавје-Жозеф Дро]] (''François-Xavier-Joseph Droz''), [[1824]]&ndash;[[1850]], филозоф и историчар # [[Шарл де Монталамбер]] (''Charles de Montalembert''), [[1851]]&ndash;[[1870]], филозоф # [[Анри д'Орлеан]] (''Henri d'Orléans, Duc d'Aumale''), [[1871]]&ndash;[[1897]], војсководец, политичар и историчар # [[Ежен Гијом]] (''Eugène Guillaume''), [[1898]]&ndash;[[1905]], вајар # [[Етјен Лами]] (''Étienne Lamy''), [[1905]]&ndash;[[1919]], есеист, политичар и правник # [[Андре Шевријон]] (''André Chevrillon''), [[1920]]&ndash;[[1957]], есеист, книжевен историчар и критичар # [[Марсел Ашар]] (''Marcel Achard''), [[1959]]&ndash;[[1974]], театарски писател и новинар # [[Фелисјан Марсо]] (''Félicien Marceau''), [[1975]]&ndash;[[2012]], писател на драми, проза и есеи # [[Алан Финкелкрут]] (''Alain Finkielkraut''), избран [[2014]], филозоф и есеист == Седиште 22 == # [[Антоан Жерар де Сент Аман]] (''Antoine Gérard de Saint-Amant''), [[1634]]&ndash;[[1661]], поет # [[Жак Касањ]] (''Jacques Cassagne''), [[1662]]&ndash;[[1679]], свештеник и поет # [[Луј де Вержис]] (''Louis de Verjus, Comte de Crécy''), [[1679]]&ndash;[[1709]], политичар # [[Жан-Антоан де Мем]] (''Jean-Antoine de Mesmes''), [[1710]]&ndash;[[1723]], судија # [[Пјер-Жозеф Алари]] (''Pierre-Joseph Alary''), [[1723]]&ndash;[[1770]], свештеник # [[Габриел-Анри Гајар]] (''Gabriel-Henri Gaillard''), [[1771]]&ndash;[[1806]], свештеник, историчар, новинар и лингвиста # [[Луј-Филип де Сегир]] (''Louis-Philippe de Ségur''), [[1803]]&ndash;[[1830]], дипломат, историчар, поет и драмски писател # [[Жан-Понс-Гијом Вјене]] (''Jean-Pons-Guillaume Viennet''), [[1830]]&ndash;[[1868]], политичар, поет и драмски писател # [[Жозеф д'Осонвил]] (''Joseph d'Haussonville''), [[1869]]&ndash;[[1884]], политичар и дипломат # [[Лидовик Алеви]] (''Ludovic Halévy''), [[1834]]&ndash;[[1908]], писател драма, либретист и романописец # [[Ежен Брие]] (''Eugène Brieux''), [[1909]]&ndash;[[1932]], драмски писател # [[Франсоа Моријак]] (''François Mauriac''), [[1933]]&ndash;[[1970]], писател, есеист и книжевен критичар # [[Жилијан Грин]] (''Julien Green''), [[1971]]&ndash;[[1998]], прозен и драмски писател # [[Рене де Обалдја]], (''René de Obaldia''), избран [[1999]], поет и драмски писател == Седиште 23 == # [[Гијом Колете]] (''Guillaume Colletet''), [[1634]]&ndash;[[1659]], правник и драмски писател # [[Жиј Боало]] (''Gilles Boileau''), [[1659]]&ndash;[[1669]], поет # [[Жан де Монтињи]] (''Jean de Montigny''), [[1670]]&ndash;[[1671]], свештеник и поет # [[Шарл Перо]] (''Charles Perrault''), [[1671]]&ndash;[[1703]], поет # [[Арман-Гастон-Максимилијан де Роан]] (''Armand-Gaston-Maximilien de Rohan''), [[1703]]&ndash;[[1749]], свештеник и политичар # [[Луј-Ги де Герапен де Вореал]] (''Louis-Gui de Guérapin de Vauréal''), [[1749]]&ndash;[[1760]], свештеник и политичар # [[Шарл-Мари де ла Кондамин]] (''Charles-Marie de la Condamine''), [[1760]]&ndash;[[1774]], истраживач # [[Жак Делиј]] (''Jacques Delille''), [[1774]]&ndash;[[1813]], свештеник и поет # [[Франсоа-Никола-Венсан Кампенон]] (''François-Nicolas-Vincent Campenon''), [[1813]]&ndash;[[1843]], поет # [[Марк Жирарден]] (''Marc Girardin''), [[1844]]&ndash;[[1873]], политичар и книжевен критичар # [[Алфред Мезјер]] (''Alfred Mézières''), [[1874]]&ndash;[[1915]], книжевен историчар, есеист, политичар # [[Рене Боалев]] (''René Boylesve''), [[1918]]&ndash;[[1926]], прозен писател и поет # [[Абел Ерман]] (''Abel Hermant''), [[1927]]&ndash;[[1950]], писател, есеист и новинар # [[Етјен Жилсон]] (''Étienne Gilson''), [[1946]]&ndash;[[1978]], филозоф # [[Анри Гујер]] (''Henri Gouhier''), [[1979]]&ndash;[[1994]], филозоф и книжевен критичар # [[Пјер Розенберг]] (''Pierre Rosenberg''), избран [[1995]], историчар на уметноста и есеист == Седиште 24 == # [[Жан Силон]] (''Jean Silhon''), [[1634]]&ndash;[[1667]], политичар # [[Жан-Батист Колбер]] (''Jean-Baptiste Colbert''), [[1667]]&ndash;[[1683]], политичар # [[Жан де Лафонтен]] (''Jean de la Fontaine''), [[1684]]&ndash;[[1695]], поет # [[Жил де Клерамбо]] (''Jules de Clérambault''), [[1695]]&ndash;[[1714]], свештеник # [[Гијом Масје]] (''Guillaume Massieu''), [[1714]]&ndash;[[1722]], свештеник # [[Клод-Франсоа-Александар Утвил]] (''Claude-François-Alexandre Houtteville''), [[1722]]&ndash;[[1742]], свештеник # [[Пјер Мариво|Пјер Карле де Шамблен де Мариво]] (''Pierre Carlet de Chamblain de Marivaux''), [[1742]]&ndash;[[1763]], книжевник и драмски писател # [[Клод-Франсоа Лизард де Радонвилје]] (''Claude-François Lysarde de Radonvilliers''), [[1763]]&ndash;[[1789]], свештеник # [[Константен-Франсоа де Шасбеф]] (''Constantin-François de Chassebœuf, Comte de Volney''), [[1803]]&ndash;[[1820]], филозоф # [[Клод-Емануел де Пасторе]] (''Claude-Emmanuel de Pastoret''), [[1820]]&ndash;[[1840]], политичар, правник и поет # [[Луј де Бопој]] (''Louis de Beaupoil, Comte de Sainte-Aulaire''), [[1841]]&ndash;[[1854]], политичар # [[Виктор де Број]] (''Achille Léonce Victor Charles, duc de Broglie''), [[1855]]&ndash;[[1870]], политичар # [[Проспер Дивержје д'Оран]] (''Prosper Duvergier de Hauranne''), [[1870]]&ndash;[[1881]], политичар # [[Сили Придом|Арман Придом]] (''Armand Prudhomme''), [[1881]]&ndash;[[1907]], поет и есеист # [[Анри Поенкаре]] (''Henri Poincaré''), [[1908]]&ndash;[[1912]], математичар, астроном, инженер и филозоф # [[Алфред Капис]] (''Alfred Capus''), [[1914]]&ndash;[[1922]], драмски писател, новинар и есеист # [[Едуар Естоние]] (''Édouard Estaunié''), [[1923]]&ndash;[[1942]], писател и инженер # [[Луј-Пастер Валери-Радо]] (''Louis-Pasteur Vallery-Radot''), [[1944]]&ndash;[[1970]], лекар # [[Етјен Волф]] (''Étienne Wolff''), [[1971]]&ndash;[[1996]], биолог # [[Жан-Франсоа Ревел]] (''Jean-François Revel''), [[1997]]&ndash;[[2006]], историчар и есеист # [[Макс Гало]] (''Max Gallo''), [[2007]]&ndash;[[2017]], новинар и книжевник == Седиште 25 == # [[Клод де Л'Етоал]] (''Claude de L'Estoile''), [[1634]]&ndash;[[1652]], драмски писател и поет # [[Арман де Камбу]] (''Armand de Camboust, duc de Coislin''), [[1652]]&ndash;[[1702]], војсководец # [[Пјер де Камбу]] (''Pierre de Camboust, duc de Coislin''), [[1702]]&ndash;[[1710]], аристократ # [[Анри-Шарл де Коаслен]] (''Henri-Charles de Coislin''), [[1710]]&ndash;[[1732]], свештеник # [[Жан-Батист Сирјан]] (''Jean-Baptiste Surian''), [[1733]]&ndash;[[1754]], свештеник # [[Жан ле Рон д'Аламбер]] (''Jean le Rond d'Alembert''), [[1754]]&ndash;[[1783]], филозоф и математичар # [[Мари-Габриел-Флоран-Огист де Шоазел-Гуфје]] (''Marie-Gabriel-Florent-Auguste de Choiseul-Gouffier''), [[1783]], исклучени при реорганизацијата во [[1803]], писател биографија # [[Жан-Етјен-Мари Портали]] (''Jean-Étienne-Marie Portalis''), [[1803]]&ndash;[[1807]], политичар, филозоф и правник # [[Пјер Ложон]] (''Pierre Laujon''), [[1807]]&ndash;[[1811]], поет # [[Шарл-Гијом Етјен]] (''Charles-Guillaume Étienne''), [[1811]]&ndash;[[1816]]. Мандат завршен декретом; види и [[Список на членовите на Францијата академија#Седиште 32|Седиште 32]], поет и драмски писател # [[Мари-Габриел-Флоран-Огист де Шоазел-Гуфје]] (''Marie-Gabriel-Florent-Auguste de Choiseul-Gouffier''), (поново), [[1816]]&ndash;[[1817]] # [[Жан Луј Лаја]] (''Jean-Louis Laya''), [[1817]]&ndash;[[1833]], поет и драмски писател # [[Шарл Нодје]] (''Charles Nodier''), [[1833]]&ndash;[[1844]], романописец, поет и граматичар # [[Проспер Мериме]] (''Prosper Mérimée''), [[1844]]&ndash;[[1870]], романописец # [[Луј де Ломени]] (''Louis de Loménie''), [[1871]]&ndash;[[1878]], есеист # [[Иполит Тен]] (''Hippolyte Taine''), [[1878]]&ndash;[[1893]], есеист и историчар # [[Албер Сорел]] (''Albert Sorel''), [[1894]]&ndash;[[1906]], историчар # [[Морис Доне]] (''Maurice Donnay''), [[1907]]&ndash;[[1945]], писател драма # [[Марсел Пањол]] (''Marcel Pagnol''), [[1946]]&ndash;[[1974]], драмски писател, автор на филмови и романописец # [[Жан Бернар (лекар)|Жан Бернар]] (''Jean Bernard''), [[1976]]&ndash;[[2006]], лекар # [[Доминик Фернандез]] (''Dominique Fernandez''), избран [[2007]], книжевник и книжевен критичар == Седиште 26 == # [[Амабл де Бурзе]] (''Amable de Bourzeys''), [[1634]]&ndash;[[1672]], свештеник и учењак # [[Жан Галоа]] (''Jean Gallois''), [[1672]]&ndash;[[1707]], свештеник # [[Едм Монжен]] (''Edme Mongin''), [[1707]]&ndash;[[1746]], свештеник # [[Жан-Ињас де ла Вил]] (''Jean-Ignace de la Ville''), [[1746]]&ndash;[[1774]], свештеник и дипломат # [[Жан-Батист-Антоан Сијар]] (''Jean-Baptiste-Antoine Suard''), [[1774]]&ndash;[[1817]], есеист # [[Франсоа Роже]] (''François Roger''), [[1817]]&ndash;[[1842]], поет и драмски писател # [[Анри Патен]] (''Henri Patin''), [[1842]]&ndash;[[1876]], професор # [[Гастон Боасје]] (''Gaston Boissier''), [[1876]]&ndash;[[1908]], историчар и филолог # [[Рене Думик]] (''René Doumic''), [[1909]]&ndash;[[1937]], есеист, книжевен историчар и критичар # [[Андре Мороа]] (''André Maurois''), [[1938]]&ndash;[[1967]], прозен писател, есеист, книжевен историчар и критичар # [[Марсел Арлан]] (''Marcel Arland''), [[1968]]&ndash;[[1986]], прозен писател, есеист, книжевен историчар и критичар # [[Жорж Диби]] (''Georges Duby''), [[1987]]&ndash;[[1996]], историчар # [[Жан-Мари Руар]] (''Jean-Marie Rouart''), избран [[1997]], прозен писател и есеист == Седиште 27 == # [[Абел Сервјан]] (''Abel Servien''), [[1634]]&ndash;[[1659]], политичар # [[Жан-Жак Ренуар де Вилаје]] (''Jean-Jacques Renouard de Villayer''), [[1659]]&ndash;[[1691]], политичар # [[Бернар ле Бује де Фонтенел]] (''Bernard le Bouyer de Fontenelle''), [[1691]]&ndash;[[1757]], драмски писател и филозоф # [[Антоан-Луј Сегие]] (''Antoine-Louis Séguier''), [[1757]]&ndash;[[1792]], правник # [[Жак-Анри Бернарден де Сен-Пјер]] (''Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre''), [[1803]]&ndash;[[1814]], есеист # [[Етјен Ењан]] (''Étienne Aignan''), [[1814]]&ndash;[[1824]], новинар и драмски писател # [[Александар Суме]] (''Alexandre Soumet''), [[1824]]&ndash;[[1845]], поет и драмски писател # [[Лидовик Вите]] (''Ludovic Vitet''), [[1845]]&ndash;[[1873]], археолог # [[Елм-Мари Каро]] (''Elme-Marie Caro''), [[1874]]&ndash;[[1887]], филозоф # [[Пол-Габриел д'Осонвил]] (''Paul-Gabriel d'Haussonville''), [[1888]]&ndash;[[1924]], политичар и правник # [[Огист-Арман де ла Форс]] (''Auguste-Armand de la Force''), [[1925]]&ndash;[[1961]]. историчар # [[Жозеф Кесел]] (''Joseph Kessel''), [[1962]]-[[1979]], новинар и книжевник # [[Мишел Дроа]] (''Michel Droit''), [[1980]]&ndash;[[2001]], книжевник # [[Пјер Нора]] (''Pierre Nora''), избран [[2001]], историчар == Седиште 28 == # [[Жан-Луј Гие де Балзак]] (''Jean-Louis Guez de Balzac''), [[1634]]&ndash;[[1654]], есеист # [[Пол-Филип Ардуен де Перефикс]] (''Paul-Philippe Hardouin de Péréfixe''), [[1654]]&ndash;[[1670]], свештеник и историчар # [[Франсоа д'Арле де Шанвалон]] (''François de Harlay de Champvallon''), [[1671]]&ndash;[[1695]], свештеник # [[Андре Дасје]] (''André Dacier''), [[1695]]&ndash;[[1722]], филолог и преведувач # [[Гијом Дибоа]] (''Guillaume Dubois''), [[1722]]&ndash;[[1723]], свештеник и политичар # [[Шарл-Жан-Франсоа Ено]] (''Charles-Jean-François Hénault''), [[1723]]&ndash;[[1770]], судија # [[Шарл-Жист де Бово]] (''Charles-Just de Beauvau''), [[1771]]&ndash;[[1793]], политичар и војсководец # [[Филип-Антоан Мерлен де Дуе]] (''Philippe-Antoine Merlin de Douai''), [[1803]]&ndash;[[1838]], политичар и адвокат; уклоњен указом # [[Антоан-Франсоа-Клод Феран]] (''Antoine-François-Claude Ferrand''), [[1816]]&ndash;[[1825]], судија, поет, историчар и драмски писател # [[Казимир Делавињ]] (''Casimir Delavigne''), [[1825]]&ndash;[[1843]], поет и писател драма # [[Шарл Огистен Сент-Бев]] (''Charles-Augustin Sainte-Beuve''), [[1844]]&ndash;[[1869]], есеист и поет # [[Жил Жанен]] (''Jules Janin''), [[1870]]&ndash;[[1874]], романописец и критичар # [[Жон Лемоан]] (''John Lemoinne''), [[1875]]&ndash;[[1892]], дипломат и новинар # [[Фердинан Бринетјер]] (''Ferdinand Brunetière''), [[1893]]&ndash;[[1906]], книжевен историчар и критичар, есеист # [[Анри Барбу]] (''Henri Barboux''), [[1907]]&ndash;[[1910]], адвокат # [[Анри Ружон]] (''Henry Roujon''), [[1911]]&ndash;[[1914]], виш бирократ, есеист и прозен писател # [[Луј Барту]] (''Louis Barthou''), [[1918]]&ndash;[[1934]], политичар, судија, историчар и историчар на книжевноста; убиен # [[Клод Фарер]] (''Claude Farrère''), [[1935]]&ndash;[[1957]], прозен писател, есеист и историчар # [[Анри Троаја]] (''Henri Troyat''), [[1959]]&ndash;[[2007]], прозен писател, историчар и историчар на книжевноста # [[Жан-Кристоф Рифен]] (''Jean-Christophe Rufin''), избран [[2008]], лекар и прозен писател == Седиште 29 == # [[Пјер Барден]] (''Pierre Bardin''), [[1634]]&ndash;[[1635]], филозоф и математичар # [[Никола Бурбон]] (''Nicolas Bourbon''), [[1637]]&ndash;[[1644]], свештеник # [[Франсоа-Анри Саломон де Вирлад]] (''François-Henri Salomon de Virelade''), [[1644]]&ndash;[[1670]], правник # [[Филип Кино]] (''Philippe Quinault''), [[1670]]&ndash;[[1688]], поет и драмски писател # [[Франсоа де Калиер]] (''François de Callières''), [[1688]]&ndash;[[1717]], филолог # [[Андре-Еркил де Флери]] (''André-Hercule de Fleury''), [[1717]]&ndash;[[1743]], свештеник и политичар # [[Пол Далбер де Лине]] (''Paul d'Albert de Luynes''), [[1743]]&ndash;[[1788]], свештеник # [[Жан-Пјер Клари де Флоријан]] (''Jean-Pierre Claris de Florian''), [[1788]]&ndash;[[1794]], поет, драмски писател и романописец # [[Жан-Франсоа Кајава]] (''Jean-François Cailhava''), [[1803]]&ndash;[[1813]], драмски писател, поет и критичар # [[Жозеф Мишо]] (''Joseph Michaud''), [[1813]]&ndash;[[1839]], новинар и историчар # [[Мари-Жан-Пјер Флуран]] (''Marie-Jean-Pierre Flourens''), [[1840]]&ndash;[[1867]], физиолог # [[Клод Бернар]] (''Claude Bernard''), [[1868]]&ndash;[[1878]], лекар # [[Ернест Ренан]] (''Ernest Renan''), [[1878]]&ndash;[[1892]], филозоф # [[Пол-Арман Шалмел-Лакур]] (''Paul-Armand Challemel-Lacour''), [[1893]]&ndash;[[1896]], политичар и дипломат # [[Габриел Аното]] (''Gabriel Hanotaux''), [[1897]]&ndash;[[1944]], политичар, дипломат и историчар # [[Андре Зигфрид]] (''André Siegfried''), [[1944]]&ndash;[[1959]], историчар и географ # [[Анри де Монтерлан]] (''Henry de Montherlant''), [[1960]]&ndash;[[1972]], драмски писател, романописец и есеист # [[Клод Леви-Строс]] (''Claude Lévi-Strauss''), [[1973]]&ndash;[[2009]], антрополог # [[Амин Малуф]] (''Amin Maalouf''), избран [[2011]], романописец == Седиште 30 == # [[Ракан]] (''Honorat de Bueil, seigneur de Racan''), [[1634]]&ndash;[[1670]], поет # [[Франсоа-Серафен Рење-Демаре]] (''François-Séraphin Régnier-Desmarais''), [[1670]]&ndash;[[1713]], свештеник и граматичар # [[Бернар де Ла Моноа]] (''Bernard de La Monnoye''), [[1713]]&ndash;[[1728]], филолог и критичар # [[Мишел Понсе де Ла Ривјер]] (''Michel Poncet de La Rivière''), [[1728]]&ndash;[[1730]], свештеник # [[Жак Ардион]] (''Jacques Hardion''), [[1730]]&ndash;[[1766]], историчар # [[Антоан-Леонар Тома]] (''Antoine-Léonard Thomas''), [[1766]]&ndash;[[1785]], поет # [[Жак-Антоан-Иполит де Гибер]] (''Jacques-Antoine-Hippolyte de Guibert''), [[1785]]&ndash;[[1790]], драмски писател # [[Жан-Жак-Режи де Канбасере]] (''Jean-Jacques-Régis de Cambacérès''), [[1803]]- исклучен со указ во [[1816]], политичар; умрел [[1824]] # [[Луј-Габриел]] (''Louis-Gabriel, vicomte de Bonald''), [[1816]]&ndash;[[1840]], филозоф и публициста # [[Жак-Франсоа Ансело]] (''Jacques-François Ancelot''), [[1841]]&ndash;[[1854]], поет, романописец и писател драма # [[Ернест Легуве]] (''Ernest Legouvé''), [[1855]]&ndash;[[1903]], поет, романописец, драмски писател и есеист # [[Рене Базен]] (''René Bazin''), [[1903]]&ndash;[[1932]], романописец и есеист # [[Теодор Гослен]] (''Théodore Gosselin''), [[1932]]&ndash;[[1935]], историчар (писао под псевдонимом Ж. Ленотр) # [[Жорж Дијамел]] (''Georges Duhamel''), [[1935]]&ndash;[[1966]], лекар, есеист, романописец, поет и драмски писател # [[Морис Дрион]] (''Maurice Druon''), [[1966]]&ndash;[[2009]], политичар и прозен писател # [[Даниел Салнав]] (''Danièle Sallenave''), избрана [[2011]], прозен писател и новинар == Седиште 31 == # [[Пјер де Боаса]] (''Pierre de Boissat''), [[1634]]&ndash;[[1662]], војсководец # [[Антоан Фиретјер]] (''Antoine Furetière''), [[1662]]&ndash;[[1685]], поет, писател на басни и романи; исклучен, умрел [[1688]]. # [[Жан де Ла Шапел]] (''Jean de La Chapelle''), [[1688]]&ndash;[[1723]], поет # [[Пјер-Жозеф Тулие д'Оливе]] (''Pierre-Joseph Thoulier d'Olivet''), [[1723]]&ndash;[[1768]], свештеник и филолог # [[Етјен Боно де Кондијак]] (''Étienne Bonnot de Condillac''), [[1768]]&ndash;[[1780]], свештеник и филозоф # [[Луј-Елизабет де ла Верњ де Тресан]] (''Louis-Élisabeth de La Vergne de Tressan''), [[1780]]&ndash;[[1783]], поет и физичар # [[Жан Силвен Баји|Жан-Силвен Баји]] (''Jean-Sylvain Bailly''), [[1783]]&ndash;[[1793]], математичар; гилотиниран # [[Емануел-Жозеф Сје]] (''Emmanuel-Joseph Sieyès''), [[1803]]&ndash;[[1816]], свештеник, есеист и дипломат; исклучен со налог, умрел [[1836]]. # [[Трофим-Жерар де Лали-Толандал]] (''Trophime-Gérard de Lally-Tollendal''), [[1816]]&ndash;[[1830]], политичар # [[Жан-Батист Сансон де Понжервил]] (''Jean-Baptiste Sanson de Pongerville''), [[1830]]&ndash;[[1870]], поет # [[Гзавје Мармје]] (''Xavier Marmier''), [[1870]]&ndash;[[1892]], прозен писател и поет # [[Анри де Борние]] (''Henri de Bornier''), [[1893]]&ndash;[[1901]], писател драма и поет # [[Едмон Ростан]] (''Edmond Rostand''), [[1901]]&ndash;[[1918]], писател драма и поет # [[Жозеф Бедје]] (''Joseph Bédier''), [[1920]]&ndash;[[1938]], филолог # [[Жером Таро]] (''Jérôme Tharaud''), [[1938]]&ndash;[[1953]], романописец # [[Жан Кокто]] (''Jean Cocteau''), [[1955]]&ndash;[[1963]], писател драма, поет, кореограф, сликар и филмски аутор # [[Жак Риф]] (''Jacques Rueff''), [[1964]]&ndash;[[1978]], економист и високи државен службеник # [[Жан Дитур]] (''Jean Dutourd''), [[1978]]&ndash;[[2011]], романописец # [[Мишел Едвард]] (''Michael Edwards''), избран [[2013]], книжевен научник == Седиште 32 == # [[Клод Фавр де Воглас]] (''Claude Favre de Vaugelas''), [[1634]]&ndash;[[1650]], филолог # [[Жорж де Скидери]] (''Georges de Scudéry''), [[1650]]&ndash;[[1667]], поет, драмски писател и романописец # [[Филип де Данжо]] (''Philippe de Dangeau''), [[1667]]&ndash;[[1720]], восковођа, гувернер и дипломат # [[Луј Франсоа Арман ди Плеси де Ришелје]] (''Louis-François-Armand du Plessis de Richelieu''), [[1720]]&ndash;[[1788]], војсководец, либертинац и политичар # [[Франсоа-Анри д'Аркур]] (''François-Henri d'Harcourt''), [[1788]]&ndash;[[1802]], војсководец # [[Лисјен Бонапарт]] (''Lucien Bonaparte''), [[1803]]&ndash;[[1816]], политичар. Исклучен со указ. # [[Луј-Симон Оже]] (''Louis-Simon Auger''), [[1816]]&ndash;[[1829]], новинар и драмски писател # [[Шарл-Гијом Етјен]] (''Charles-Guillaume Étienne''), [[1829]]&ndash;[[1845]] (види и: [[Список на членовите на Францијата академија#Седиште 25|Седиште 25]]), поет и драмски писател # [[Алфред де Вињи]] (''Alfred de Vigny''), [[1845]]&ndash;[[1863]], поет # [[Камиј Дусе]] (''Camille Doucet''), [[1865]]&ndash;[[1895]], поет и драмски писател # [[Шарл Коста де Борегар]] (''Charles Costa de Beauregard''), [[1896]]&ndash;[[1909]], историчар и политичар # [[Иполит Ланглоа]] (''Hippolyte Langlois''), [[1911]]&ndash;[[1912]], војсководец # [[Емил Бутру]] (''Émile Boutroux''), [[1912]]&ndash;[[1921]], филозоф, историчар на филозофијата # [[Пјер де Нолак]] (''Pierre de Nolhac''), [[1922]]&ndash;[[1936]], историчар, историчар на уметноста и поет # [[Жорж Грант]] (''Georges Grente''), [[1936]]&ndash;[[1959]], свештеник, историчар и есеист # [[Анри Маси]] (''Henri Massis''), [[1960]]&ndash;[[1970]], есеист, книжевен историчар и критичар # [[Жорж Изар]] (''Georges Izard''), [[1971]]&ndash;[[1973]], политичар, адвокат, новинар и есеист # [[Робер Арон]] (''Robert Aron''), [[1974]]&ndash;[[1975]], историчар и есеист # [[Морис Рем]] (''Maurice Rheims''), [[1976]]&ndash;[[2003]], романописец и историчар на уметноста # [[Ален Роб Грије]] (''Alain Robbe-Grillet''), [[2004]]&ndash;[[2008]], прозен писател и филмски аутор # [[Франсоа Вејерган]] (''François Weyergans''), [[2009]]&ndash;[[2019]], прозен писател и режисер == Седиште 33 == # [[Венсан Воатир]] (''Vincent Voiture''), [[1634]]&ndash;[[1648]], поет # [[Франсоа-Ед де Мезере]] (''François-Eudes de Mézeray''), [[1648]]&ndash;[[1683]], правник # [[Жан Барбје д'Окур]] (''Jean Barbier d'Aucour''), [[1683]]&ndash;[[1694]], правник # [[Франсоа де Клермон-Тонер]] (''François de Clermont-Tonnerre''), [[1694]]&ndash;[[1701]], свештеник # [[Никола де Малезје]] (''Nicolas de Malézieu''), [[1701]]&ndash;[[1727]], учител и поет # [[Жан Бује]] (''Jean Bouhier''), [[1727]]&ndash;[[1746]], судија и археолог # [[Волтер|Франсоа-Мари Аруе Волтер]] (''François-Marie Arouet dit Voltaire''), [[1746]]&ndash;[[1778]], драмски писател, историчар, филозоф и поет # [[Жан-Франсоа Диси]] (''Jean-François Ducis''), [[1778]]&ndash;[[1816]], поет и драмски писател # [[Ремон де Сез]] (''Raymond de Sèze''), [[1816]]&ndash;[[1828]], правник # [[Проспер Брижјер]] (''Prosper Brugière, baron de Barante''), [[1828]]&ndash;[[1866]], политичар # [[Жозеф Гратри]] (''Joseph Gratry''), [[1867]]&ndash;[[1872]], свештеник и филозоф # [[Рене Гаспар Ернест Тајандје|Сен-Рене Тајандје]] (''Saint-René Taillandier''), [[1873]]&ndash;[[1879]], политичар # [[Максим Ди Кан]] (''Maxime Du Camp''), [[1880]]&ndash;[[1894]], есеист и романописец # [[Пол Бурже]] (''Paul Bourget''), [[1894]]&ndash;[[1935]], романописец, поет и драмски писател # [[Едмон Жалу]] (''Edmond Jaloux''), [[1936]]&ndash;[[1949]], романописец, книжевен критичар и историчар # [[Жан-Луј Водоаје]] (''Jean-Louis Vaudoyer''), [[1950]]&ndash;[[1963]], прозен писател, поет, есеист и историчар на уметноста # [[Марсел Брион]] (''Marcel Brion''), [[1964]]&ndash;[[1984]], романописец, есеист и историчар на уметноста # [[Мишел Мор]] (''Michel Mohrt''), [[1985]]&ndash;[[2011]], уредник, есеист, романописец и историчар на книжевноста # [[Доминик Бона]] (''Dominique Bona''), избрана [[2013]], романописец == Седиште 34 == # [[Онора де Поршер Ложје]] (''Honorat de Porchères Laugier''), [[1634]]&ndash;[[1653]], поет # [[Пол Пелисон]] (''Paul Pellisson''), [[1653]]&ndash;[[1693]], историчар # [[Франсоа Фенелон]] (''François de Salignac de La Mothe Fénelon''), [[1693]]&ndash;[[1715]], свештеник и есеист # [[Клод Гро де Боз]] (''Claude Gros de Boze''), [[1715]]&ndash;[[1753]], ерудита и нумизматичар # [[Луј де Бурбон Конде де Клермон]] (''Louis de Bourbon Condé de Clermont''), [[1753]]&ndash;[[1771]], свештеник # [[Пјер-Лоран Бирет де Белоа]] (''Pierre-Laurent Buirette de Belloy''), [[1771]]&ndash;[[1775]], драмски писател и глумац # [[Емануел-Фелисите де Дирфор де Дирас]] (''Emmanuel-Félicité de Durfort de Duras''), [[1775]]&ndash;[[1789]], политичар и војсководец # [[Доминик-Жозеф Гара]] (''Dominique-Joseph Garat''), [[1803]]&ndash;[[1816]], политичар, адвокат и филозоф. Исклучен со уредба, одбил повторен прием [[1829]], умрел [[1833]]. # [[Луј-Франсоа де Босе]] (''Louis-François de Bausset''), [[1816]]&ndash;[[1824]], свештеник и политичар # [[Ијасент-Луј де Келан]] (''Hyacinthe-Louis de Quélen''), [[1824]]&ndash;[[1839]], свештеник # [[Матје Моле]] (''Mathieu Molé''), [[1840]]&ndash;[[1855]], политичар # [[Фредерик-Алфред де Фалу]] (''Frédéric-Alfred de Falloux''), [[1856]]&ndash;[[1886]], политичар и историчар # [[Октав Греар]] (''Octave Gréard''), [[1886]]&ndash;[[1904]], висок чиновник, книжевен историчар и критичар # [[Емил Гебар]] (''Émile Gebhart''), [[1904]]&ndash;[[1908]], историчар на уметноста, книжевен историчар и критичар # [[Ремон Поенкаре]] (''Raymond Poincaré''), [[1909]]&ndash;[[1934]], државник, политичар, правник и есеист # [[Жак Бенвил]] (''Jacques Bainville''), [[1935]]&ndash;[[1936]], историчар и новинар # [[Жозеф де Пекиду]] (''Joseph de Pesquidoux''), [[1936]]&ndash;[[1946]], прозен писател и есеист # [[Морис Жанвоа]] (''Maurice Genevoix''), [[1946]]&ndash;[[1980]], прозен писател # [[Жак де Бурбон Бисе]] (''Jacques de Bourbon Busset''), [[1981]]&ndash;[[2001]], политичар, есеист и писател # [[Франсоа Шан]] (''François Cheng''), избран [[2002]], поет, писател и преведувач == Седиште 35 == # [[Анри-Луј Абер де Монмор]] (''Henri-Louis Habert de Montmort''), [[1634]]&ndash;[[1679]], гостионичар # [[Луј Ирлан де Лаво]] (''Louis Irland de Lavau''), [[1679]]&ndash;[[1694]], свештеник # [[Жан-Франсоа-Пол Лефевр Комартен]] (''Jean-François-Paul Lefèvre Caumartin''), [[1694]]&ndash;[[1733]], свештеник # [[Франсоа-Огистен Паради де Монкриф]] (''François-Augustin Paradis de Moncrif''), [[1733]]&ndash;[[1770]], поет, музичар и драмски писател # [[Жан-Арман де Роклор]] (''Jean-Armand de Roquelaure''), [[1771]]&ndash;[[1818]], свештеник # [[Жорж Кивје]] (''Georges Cuvier''), [[1818]]&ndash;[[1832]], палеонтолог # [[Андре Дипен]] (''André Dupin''), [[1832]]&ndash;[[1865]], политичар и адвокат # [[Алфред-Огист Кивилие-Флери]] (''Alfred-Auguste Cuvillier-Fleury''), [[1866]]&ndash;[[1887]], историчар и книжевен критичар # [[Жил Кларети]] (''Jules Claretie''), [[1888]]&ndash;[[1913]], прозен и драмски писател и критичар # [[Жозеф Жофр]] (''Joseph Joffre''), [[1918]]&ndash;[[1931]], политичар и војсководец # [[Максим Веган]] (''Maxime Weygand''), [[1931]]&ndash;[[1965]], војсководец # [[Луј Лепренс-Ринге]] (''Louis Leprince-Ringuet''), [[1966]]&ndash;[[2000]], физичар, инженер телекомуникација, историчар науке и есеист # [[Ив Пуликен]] (''Yves Pouliquen''), [[2001]]&ndash;[[2020]], лекар == Седиште 36 == # [[Марен Киро де Ла Шамбр]] (''Marin Cureau de La Chambre''), [[1634]]&ndash;[[1669]], лекар и филозоф # [[Пјер Киро де Ла Шамбр]] (''Pierre Cureau de La Chambre''), [[1670]]&ndash;[[1693]], свештеник # [[Жан де Ла Бријер]] (''Jean de La Bruyère''), [[1693]]&ndash;[[1696]], есеист и моралиста # [[Клод Флери]] (''Claude Fleury''), [[1696]]&ndash;[[1723]], свештеник # [[Жак Адам]] (''Jacques Adam''), [[1723]]&ndash;[[1735]], филолог # [[Жозеф Сеги]] (''Joseph Séguy''), [[1736]]&ndash;[[1761]], свештеник # [[Луј Рене Едуар]] (''Louis René Édouard, cardinal de Rohan''), [[1761]]&ndash;[[1803]], свештеник, политичар, филозоф и поет # [[Жан Девен]] (''Jean Devaines''), [[1803]], државен бирократ # [[Еварист де Форж де Парни]] (''Évariste de Forges de Parny''), [[1803]]&ndash;[[1814]], еротски поет # [[Виктор-Жозеф-Етјен де Жуј]] (''Victor-Joseph-Étienne de Jouy''), [[1815]]&ndash;[[1846]], новинар, критичар и драмски писател # [[Адолф-Жозеф Симони Ампис]] (''Adolphe-Joseph Simonis Empis''), [[1847]]&ndash;[[1868]], поет и драмски писател # [[Огист Барбје]] (''Auguste Barbier''), [[1869]]&ndash;[[1882]], поет # [[Адолф Перо]] (''Adolphe Perraud''), [[1882]]&ndash;[[1906]], свештеник # [[Франсоа-Дезире Матје]] (''François-Désiré Mathieu''), [[1906]]&ndash;[[1908]], свештеник и историчар # [[Луј Дишен]] (''Louis Duchesne''), [[1910]]&ndash;[[1922]], свештеник, историчар и филолог # [[Анри Бремон]] (''Henri Brémond''), [[1923]]&ndash;[[1933]], свештеник, историчар на книжевноста и книжевен критичар # [[Андре Белсор]] (''André Bellessort''), [[1935]]&ndash;[[1942]], есеист, книжевен критичар, историчар и историчар на книжевноста # [[Рене Грусе]] (''René Grousset''), [[1946]]&ndash;[[1952]], историчар на уметноста # [[Пјер Гаксот]] (''Pierre Gaxotte''), [[1953]]&ndash;[[1982]], историчар и новинар # [[Жак Сутел]] (''Jacques Soustelle''), [[1983]]&ndash;[[1990]], американолог, етнолог, политичар и есеист # [[Жан-Франсоа Денио]] (''Jean-François Deniau''), [[1990]]&ndash;[[2007]], политичар, есеист и романописец # [[Филип Босан]] (''Philippe Beaussant''), [[2007]]&ndash;[[2016]], музиколог и романописец # [[Барбара Касен]] (''Barbara Cassin''), избрана [[2018]], филолог и филозоф == Седиште 37 == # [[Даниел Е ди Шатле де Шамбон]] (''Daniel Hay du Chastelet de Chambon''), [[1635]]&ndash;[[1671]], свештеник и математичар # [[Жак-Бенињ Босие]] (''Jacques-Bénigne Bossuet''), [[1671]]&ndash;[[1704]], свештеник и историчар # [[Мелшиор де Полињак]] (''Melchior de Polignac''), [[1704]]&ndash;[[1741]], свештеник, политичар, филозоф и поет # [[Оде-Жозеф Жири]] (''Odet-Joseph Giry''), [[1741]]&ndash;[[1761]], свештеник # [[Шарл Бате]] (''Charles Batteux''), [[1761]]&ndash;[[1780]], свештеник # [[Антоан-Марен Лемјер]] (''Antoine-Marin Lemierre''), [[1780]]&ndash;[[1793]], поет и драмски писател # [[Феликс-Жилијан-Жан Биго де Преамне]] (''Félix-Julien-Jean Bigot de Préameneu''), [[1803]]&ndash;[[1825]], политичар и правник # [[Матје де Монморанси]] (''Mathieu de Montmorency''), [[1825]]&ndash;[[1826]], политичар и дипломат # [[Александар Гиро]] (''Alexandre Guiraud''), [[1826]]&ndash;[[1847]], драмски писател, поет и романописец # [[Жан-Жак Ампер]] (''Jean-Jacques Ampère''), [[1847]]&ndash;[[1864]], историчар на книжевноста # [[Лисјан-Анатол Прево-Парадо]] (''Lucien-Anatole Prévost-Paradol''), [[1865]]&ndash;[[1870]], книжевен критичар # [[Камиј Русе]] (''Camille Rousset''), [[1871]]&ndash;[[1892]], историчар # [[Пол Тиро-Данжен]] (''Paul Thureau-Dangin''), [[1893]]&ndash;[[1913]], историчар # [[Пјер де Ла Горс]] (''Pierre de La Gorce''), [[1914]]&ndash;[[1934]], историчар, судија и правник # [[Морис де Број]] (''Maurice de Broglie''), [[1934]]&ndash;[[1960]], наутичар и физичар # [[Ежен Тисеран]] (''Eugène Tisserant''), [[1961]]&ndash;[[1972]], свештеник и филозоф # [[Жан Даниелу]] (''Jean Daniélou''), [[1972]]&ndash;[[1974]], свештеник, теолог, историчар и есеист # [[Робер-Амброаз-Мари Каре]] (''Robert-Ambroise-Marie Carré''), [[1975]]&ndash;[[2004]], свештеник # [[Рене Жирар]] (''René Girard''), [[2005]]&ndash;[[2015]], филозоф # [[Мишел Зенк]] (''Michel Zink''), избран [[2017]], медијавелист, филолог и романописец == Седиште 38 == # [[Оже де Молеон де Грание]] (''Auger de Moléon de Granier''), [[1635]]&ndash;[[1636]], веројатно свештеник; исфрлен заради кражба; умрел [[1650]]. # [[Балтазар Баро]] (''Balthazar Baro''), [[1636]]&ndash;[[1650]], драмски писател и поет # [[Жан Дужа]] (''Jean Doujat''), [[1650]]&ndash;[[1688]], правник # [[Езеб Ренодо]] (''Eusèbe Renaudot''), [[1688]]&ndash;[[1720]], свештеник # [[Анри-Емануел де Рокет]] (''Henri-Emmanuel de Roquette''), [[1720]]&ndash;[[1725]], свештеник # [[Пјер де Пардајан д'Антен]] (''Pierre de Pardaillan d'Antin''), [[1725]]&ndash;[[1733]], свештеник # [[Никола-Франсоа Дипре де Сен Мор]] (''Nicolas-François Dupré de Saint-Maur''), [[1733]]&ndash;[[1774]], економист и статистичар # [[Гијом-Кретјан де Ламоњон де Малерб]] (''Guillaume-Chrétien de Lamoignon de Malesherbes''), [[1775]]&ndash;[[1794]], политичар и судија; умрел на [[гилотина]] # [[Франсоа Андрие]] (''François Andrieux''), [[1803]]&ndash;[[1833]], правник, поет и драмски писател # [[Луј Адолф Тјер|Луј-Адолф Тјер]] (''Louis-Adolphe Thiers''), [[1833]]&ndash;[[1877]], политичар и историчар # [[Анри Мартен]] (''Henri Martin''), [[1878]]&ndash;[[1883]], историчар # [[Фердинанд де Лесепс]] (''Ferdinand de Lesseps''), [[1884]]&ndash;[[1894]], дипломат # [[Анатол Франс]] (''Anatole France''), [[1896]]&ndash;[[1924]], поет и книжевник # [[Пол Валери]] (''Paul Valéry''), [[1925]]&ndash;[[1945]], поет, есеист и книжевен критичар # [[Анри Мондор]] (''Henri Mondor''), [[1946]]&ndash;[[1962]], хирург, лекар, историчар на книжевноста и науке # [[Луј Арман]] (''Louis Armand''), [[1963]]&ndash;[[1971]], инженер рударства, администратор и економист # [[Жан-Жак Готје]] (''Jean-Jacques Gautier''), [[1972]]&ndash;[[1986]], драмски критичар, книжевник, новинар и есеист # [[Жан-Луј Киртис]] (''Jean-Louis Curtis''), [[1986]]&ndash;[[1995]], романописец и есеист # [[Франсоа Жакоб]] (''François Jacob''), [[1996]]&ndash;[[2013]], биолог # [[Марк Ламброн]] (''Marc Lambron''), избран [[2014]], книжевен критичар и писател == Седиште 39 == # [[Луј Жири]] (''Louis Giry''), [[1636]]&ndash;[[1665]], адвокат # [[Клод Боаје]] (''Claude Boyer''), [[1666]]&ndash;[[1698]], свештеник, драмски писател и поет # [[Шарл-Клод Жене]] (''Charles-Claude Genest''), [[1698]]&ndash;[[1719]], свештеник # [[Жан-Батист Дибо]] (''Jean-Baptiste Dubos''), [[1720]]&ndash;[[1742]], свештеник и историчар # [[Жан-Франсоа ди Беле ди Ренел]] (''Jean-François Du Bellay du Resnel''), [[1742]]&ndash;[[1761]], свештеник # [[Бернар-Жозеф Сорен]] (''Bernard-Joseph Saurin''), [[1761]]&ndash;[[1781]], адвокат и поет # [[Жан-Антоан-Никола де Карита, маркиз од Кондорсе]] (''Jean-Antoine-Nicolas de Caritat, marquis de Condorcet''), [[1782]]&ndash;[[1794]], филозоф и математичар (се отрул в затвор) # [[Габриел Вијар]] (''Gabriel Villar''), [[1803]]&ndash;[[1826]], свештеник # [[Шарл-Мари-Доримон де Фелец]] (''Charles-Marie-Dorimond de Féletz''), [[1826]]&ndash;[[1850]], свештеник # [[Дезире Низар]] (''Désiré Nisard''), [[1850]]&ndash;[[1888]], есеист # [[Ежен-Мелшиор де Вогуе]] (''Eugène-Melchior de Vogüé''), [[1888]]&ndash;[[1910]], есеист, историчар, книжевен критичар и дипломат # [[Анри де Рењие]] (''Henri de Régnier''), [[1911]]&ndash;[[1936]], поет, романописец и есеист # [[Жак де Лакретел]] (''Jacques de Lacretelle''), [[1936]]&ndash;[[1985]], романописец # [[Бертран Поаро-Делпеш]] (''Bertrand Poirot-Delpech''), [[1986]]&ndash;[[2006]], новинар, есеист и романописец # [[Жан Клер]] (''Jean Clair''), избран [[2008]], есеист и историчар на уметноста == Седиште 40 == # [[Даниел де Приезак]] (''Daniel de Priézac''), [[1639]]&ndash;[[1662]], професор по право # [[Мишел Ле Клер]] (''Michel Le Clerc''), [[1662]]&ndash;[[1691]], адвокат # [[Жак де Туреј]] (''Jacques de Tourreil''), [[1692]]&ndash;[[1714]], преведувач # [[Жан-Ролан Мале]] (''Jean-Roland Mallet''), [[1714]]&ndash;[[1736]], кралски службеник (''royal valet'') # [[Жан-Франсоа Боаје]] (''Jean-François Boyer''), [[1736]]&ndash;[[1755]], свештеник # [[Никола Тирел де Боамон]] (''Nicolas Thyrel de Boismont''), [[1755]]&ndash;[[1786]], свештеник # [[Клод-Карломан де Рилиер]] (''Claude-Carloman de Rulhière''), [[1787]]&ndash;[[1791]], дипломат, поет и историчар # [[Пјер-Жан-Жорж Кабанис]] (''Pierre-Jean-Georges Cabanis''), [[1803]]&ndash;[[1808]], лекар и физиолог # [[Антоан-Луј-Клод де Траси]] (''Antoine-Louis-Claude Destutt de Tracy''), [[1808]]&ndash;[[1836]], филозоф # [[Франсоа Гизо]] (''François Guizot''), [[1836]]&ndash;[[1874]], политичар и историчар # [[Жан-Батист Дима]] (''Jean-Baptiste Dumas''), [[1875]]&ndash;[[1884]], политичар и хемичар # [[Жозеф Бертран]] (''Joseph Bertrand''), [[1884]]&ndash;[[1900]], математичар и историчар # [[Марселин Бертело]] (''Marcellin Berthelot''), [[1900]]&ndash;[[1907]], политичар, хемичар, есеист и историчар # [[Франсис Шарм]] (''Francis Charmes''), [[1908]]&ndash;[[1916]], дипломат и новинар # [[Жил Камбон]] (''Jules Cambon''), [[1918]]&ndash;[[1935]], дипломат, адвокат, државен службеник # [[Лисјан Лаказ]] (''Lucien Lacaze''), [[1936]]&ndash;[[1955]], адмирал # [[Жак Шатне]] (''Jacques Chastenet''), [[1956]]&ndash;[[1978]], новинар, историчар и дипломат # [[Жорж Димезил]] (''Georges Dumézil''), [[1978]]&ndash;[[1986]], филолог и историчар # [[Пјер-Жан Реми]] (''Pierre-Jean Rémy''), [[1988]]&ndash;[[2010]], дипломат, романописец и есеист # [[Ксавие Даркос]] (''Xavier Darcos''), избран [[2013]], политичар, научник и државен службеник == Литература == * http://www.academie-francaise.fr/immortels/index.html, Официјална база на податоци за членовите на Француската академија. [[Категорија:Списоци]] [[Категорија:Членови на Француската академија]] a4yfmx16neb46sv5nltgmjrinsle954 Томаш Скухрави 0 1379006 5625519 5465784 2026-09-08T22:26:49Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625519 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Томаш Скухрави | image = | height = {{height|m=1.77}} | dateofbirth = {{birth date and age|1965|9|7|df=y}} | cityofbirth = {{роден во|Чешки Брод|}} | countryofbirth = [[Чешка]] | nationality = {{flagsport|CSK}} [[Чехословачка]]<br>{{flagsport|CZE}} [[Чешка]] (од 1993) | currentclub = | clubnumber = | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | retired = 1997 <small>(32 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Sparta Prague}} | years1 = 1982–1984 | caps1 = 29 | goals1 = 5 | clubs1 = {{Fb team Sparta Prague}} | years2 = 1984–1986 | caps2 = 58 | goals2 = 17 | clubs2 = [[Податотека:600px Celeste e Bianco (Strisce).png|20px]] [[ФК Гвежда Хеб|РХ Хеб]] | years3 = 1986–1990 | caps3 = 113 | goals3 = 55 | clubs3 = {{Fb team Sparta Prague}} | years4 = 1990–1995 | caps4 = 163 | goals4 = 58 | clubs4 = {{Fb team Genoa}} | years5 = 1995–1996 | caps5 = 4 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Sporting Lisboa}} | years6 = 1996–1997 | caps6 = 7 | goals6 = 2 | clubs6 = {{Fb team Viktoria Zizkov}} | nationalyears1 = 1985-1993 | nationalcaps1 = 43 | nationalgoals1 = 14 | nationalteam1 = {{flagsport|CSK}} [[Фудбалска репрезентација на Чехословачка|Чехословачка]] | nationalyears2 = 1994-1995 | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 3 | nationalteam2 = {{flagsport|CZE}} [[Фудбалска репрезентација на Чешка|Чешка]] }} '''Томаш Скухрави''' (роден на [[7 септември]] [[1965]] во [[Чешки Брод]]) — [[Чехословачка|чехословачки]] и [[Чешка|чешки]] поранешен [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]]. ==Клупска кариера== Тој ја започнал својата професионална кариера во 1982 година во [[ФК Спарта Прага|Спарта Прага]], каде што останал седум години, со двегодишен престој во меѓувреме во [[ФК Гвежда Хеб|РХ Хеб]]. Откако оставил трага со [[Фудбалска репрезентација на Чехословачка|чехословачката репрезентација]] на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство 1990]], тој бил купен од [[ФК Џенова|Џенова]], која успеала да го грабне победувајќи ја конкуренцијата од {{Fb team (N) Torino}}.<ref>{{cite news|author=Marco Tripodi|url=https://www.calciomercato.com/news/genoa-skuhravy-che-ricordi-contro-la-juve-per-il-grifone-rinunci-86512?nocache|title=Genoa, Skuhravy: 'Che ricordi contro la Juve. Per il Grifone rinunciai a Milan e Bayern'|publisher=Calciomercato.com|date=15 декември 2023|access-date=15 декември 2023}}</ref> Таму, Скухрави формирал солидно напаѓачко партнерство со уругваецот [[Карлос Агилера]], чиј низок раст ја надополнувал физичката моќ на чехот. Во [[Серија А 1990-1991|сезоната 1990-1991]], двајцата постигнале по 15 гола во првенството, завршувајќи на третото место на листата на стрелците и придонесувајќи за четвртото место на ''„грифоните“''. Во следната сезона, Скухрави постигнал 3 гола во [[Куп на УЕФА 1991-1992|Купот на УЕФА]] во [[Куп на УЕФА 1991-1992|изданието 1991-1992]], во кое Џенова стигнала до полуфиналето. Неговиот придонес бил одлучувачки во првото коло против [[Реал Овиедо]], каде што се истакнал постигнувајќи два гола во реваншот одигран на [[Стадион „Лујџи Ферарис“|Лујџи Ферарис]] на 3 октомври 1991 година, отворајќи им го патот на ''„грифоните“'' да се пласираат во следната рунда со анулирање на поразот претрпен во Шпанија;<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.ilsecoloxix.it/sport/2021/10/04/news/skuhravy-e-quel-boato-lungo-30-anni-all-oviedo-uno-dei-miei-gol-piu-belli-1.40774352|title=Skuhravy e quel boato lungo 30 anni «All’Oviedo uno dei miei gol più belli»|website=Il Secolo XIX|date=2021-10-04|access-date=2025-03-18|archive-date=2025-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210134155/https://www.ilsecoloxix.it/sport/2021/10/04/news/skuhravy-e-quel-boato-lungo-30-anni-all-oviedo-uno-dei-miei-gol-piu-belli-1.40774352|url-status=dead}}</ref> третиот негов гол го одлучил првиот натпревар од осминафиналето против [[ФК Стеауа Букурешт|Стеауа Букурешт]], одигран во [[Романија]] на 27 ноември истата година.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.ultimouomo.com/quasi-leggenda-il-genoa-1991-92|title=Quasi leggenda: il Genoa 1991-92 – Ultimo Uomo|website=www.ultimouomo.com|access-date=2025-03-18}}</ref> Во [[Серија А 1994-1995|сезоната 1994-1995]], тој испаднал со Џенова во [[Серија Б]]. Првично останувајќи во клубот, тој одиграл неколку натпревари во втората лига во сезоната 1995-1996, пред да се пресели во [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг Лисабон]] во декември,<ref>{{Cite web|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,39/articleid,0686_01_1995_0326_0138_9291556/|title=Oggi Shkuravy saluta il Genoa|sito=www.archiviolastampa.it|date=3 декември 1995|access-date=2025-03-18}}</ref> за кој одиграл само четири натпревари. И покрај тоа што изразил желба да се врати во [[Лигурија]],<ref>{{Cite web|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,31/articleid,0629_01_1996_0027_0033_8595977/|title=Skuhravy ritorna|website=www.archiviolastampa.it|date=28 јануари 1996|access-date=2025-03-18}}</ref> тој предвреме ја завршил кариерата на 32-годишна возраст, по краток престој во екипата на [[ФК Викторија Жижков|Викторија Жижков]] во татковината, поради сериозна повреда на десното колено.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://archiviostorico.gazzetta.it/1997/febbraio/05/paura_Skuhravy_rischia_ritiro_ga_0_9702052731.shtml|title=Paura Skuhravy: rischia il ritiro|website=archiviostorico.gazzetta.it|date=5 февруари 1997|access-date=2025-03-18}}</ref> До денес, Скухрави е најдобар стрелец на Џенова во италијанската прва лига од воведувањето на првенство кое се игра во една група, со 57 гола.<ref>{{Cite web|language=it|author=Sky Sport|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/serie-a-migliori-marcatori-squadre#06|title=I migliori bomber squadra per squadra nella storia della Serie A|website=sport.sky.it|date=2021-11-28|access-date=2025-03-18}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Тој одигра вкупно 43 натпревари за чехословачката репрезентација, постигнувајќи 14 гола во периодот од 1985 до 1993 година. Неговото деби го имал во [[Брно]] во [[Пријателски натпревар|пријателски]] натпревар против {{NazNB|FUrep|POL}} во 1985 година. Тој бил втор најдобар стрелец на [[Светско првенство во фудбал 1990|Светското првенство 1990]] во [[Италија]], каде што со својата репрезентација стигнал до четвртфиналето, постигнувајќи пет гола, еден помалку од [[Салваторе Скилачи]]. Од 1994 до 1995 година играл за [[Фудбалска репрезентација на Чешка|новоформираната репрезентација на Чешка]], играјќи 6 натпревари во кои постигнал 3 гола. === Хронологија на репрезентативните настапи === ; Чехословачка {{Репрезентативни настапи|CSK}} {{Cronopar|4-9-1985|Брно|CSK|3|1|POL||Пријателска|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|10-9-1986|Прага|CSK|1|0|NLD||Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|15-10-1986|Брно|CSK|3|0|FIN||Квал. за ЕП|1988|13={{suboff|81}}}} {{Cronopar|12-11-1986|Братислава|CSK|0|0|DNK||Квал. за ЕП|1988|13={{suboff|80}}}} {{Cronopar|25-3-1987|Прага|CHE|1|2|CSK||Пријателска|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|29-4-1987|Рексам|WAL|1|1|CSK||Квал. за ЕП|1988|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|3-6-1987|Копенхаген|DNK|1|1|CSK||Квал. за ЕП|1988|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|9-9-1987|Хелсинки|FIN|3|0|CSK||Квал. за ЕП|1988}} {{Cronopar|11-11-1987|Прага|CSK|2|0|WAL||Квал. за ЕП|1988}} {{Cronopar|20-9-1988|Прага|CSK|4|2|AUT||Пријателска|13={{subon|77}}}} {{Cronopar|18-10-1988|Еш на Алзет|LUX|0|2|CSK||Квал. за СП|1990}} {{Cronopar|4-11-1988|Братислава|CSK|3|2|NOR||Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-5-1989|Прага|CSK|4|0|LUX|2|Квал. за СП|1990}} {{Cronopar|7-6-1989|Берн|CHE|0|1|CSK|1|Квал. за СП|1990|13={{suboff|56}}}} {{Cronopar|5-9-1989|Нитра|CSK|2|0|ROU||Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|6-10-1989|Прага|CSK|2|1|PRT||Квал. за СП|1990}} {{Cronopar|25-10-1989|Прага|CSK|3|0|CHE|1|Квал. за СП|1990}} {{Cronopar|15-11-1989|Лисабон|PRT|0|0|CSK||Квал. за СП|1990}} {{Cronopar|21-2-1990|Аликанте|ESP|1|0|CSK||Пријателска}} {{Cronopar|4-4-1990|Брно|CSK|0|1|EGY||Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|25-4-1990|Лондон|ENG|4|2|CSK|1|Пријателска|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|26-5-1990|Диселдорф|FRG|1|0|CSK||Пријателска|13={{suboff|69}}}} {{Cronopar|10-6-1990|Фиренца|CSK|5|1|USA|2|Светско првенство|1990|Прва фаза}} {{Cronopar|15-6-1990|Фиренца|CSK|1|0|AUT||Светско првенство|1990|Прва фаза}} {{Cronopar|19-6-1990|Рим|ITA|2|0|CSK||Светско првенство|1990|Прва фаза}} {{Cronopar|23-6-1990|Бари|CSK|4|1|CRI|3|Светско првенство|1990|Осминафинале}} {{Cronopar|1-7-1990|Милано|CSK|0|1|FRG||Светско првенство|1990|Четвртфинале}} {{Cronopar|29-8-1990|Кусанкоски|FIN|1|1|CSK||Пријателска}} {{Cronopar|26-9-1990|Кошице|CSK|1|0|ISL||Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|13-10-1990|Париз|FRA|2|1|CSK|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|14-11-1990|Прага|CSK|3|2|ESP||Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|5-6-1991|Рејкјавик|ISL|0|1|CSK||Квал. за ЕП|1992|13={{suboff|40}}}} {{Cronopar|18-12-1991|Гојанија|BRA (1968-1992)|2|1|CSK|1|Пријателска}} {{Cronopar|25-3-1992|Прага|CSK|2|2|ENG|1|Пријателска}} {{Cronopar|22-4-1992|Прага|CSK|1|1|DEU||Пријателска|13={{suboff|76}}}} {{Cronopar|19-8-1992|Братислава|CSK|2|2|AUT||Пријателска}} {{Cronopar|2-9-1992|Прага|CSK|1|2|BEL||Квал. за СП|1994}} {{Cronopar|14-11-1992|Букурешт|ROU|1|1|CSK||Квал. за СП|1994|13={{suboff|37}}}} {{Cronopar|23-3-1993|Лимасол|CYP|1|1|CSK||Квал. за СП|1994}} {{Cronopar|2-6-1993|Кошице|CSK|5|2|ROU||Квал. за СП|1994}} {{Cronopar|8-9-1993|Кардиф|WAL|2|2|CSK||Квал. за СП|1994|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|27-10-1993|Кошице|CSK|3|0|CYP|1|Квал. за СП|1994}} {{Cronopar|17-11-1993|Брисел|BEL|0|0|CSK||Квал. за СП|1994}} {{Cronofin|43|14}} ; Чешка {{Репрезентативни настапи|CZE}} {{Cronopar|25-5-1994|Острава|CZE|5|3|LTU (1989-2004)||Пријателска|13={{suboff|52}}}} {{Cronopar|17-8-1994|Бордо|FRA|2|2|CZE|1|Пријателска|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|12-10-1994|Та Кали|MLT|0|0|CZE||Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|26-4-1995|Прага|CZE|3|1|NLD|1|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-6-1995|Луксембург|LUX|1|0|CZE||Квал. за ЕП|1996|13={{suboff|59}}|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|6-9-1995|Прага|CZE|2|0|NOR|1|Квал. за ЕП|1996|13={{suboff|81}}}} {{Cronofin|6|3}} ==Титули== ===Клупски=== ====Спарта Прага==== *'''[[Прва фудбалска лига на Чехословачка|Чехословачко првенство]]''' : 5 : 1983-1984, 1986-1987, 1987-1988, 1988-1989, 1989-1990 *'''[[Фудбалски куп на Чехословачка|Куп на Чехословачка]]''' : 3 : 1983-1984, 1987-1988, 1988-1989 ===Индивидуални=== * [[Чехословачки фудбалер на годината]] : 1 : 1991 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Чешка |image3=Flag of Czech Republic.svg }} *[https://www.transfermarkt.com/tomas-skuhravy/profil/spieler/106968 Томаш Скухрави на transfermarkt] *[https://www.tuttocalciatori.net/Skuhravy_Tomas Томаш Скухрави на tuttocalciatori] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Скухрави, Томаш}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Чехословачки фудбалери]] [[Категорија:Чешки фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спарта Прага]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Лисабон]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1990]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] 0qff4ueshw31zdv1uqrd9ejojwao2l7 Јоаким Груев 0 1380240 5625404 5470670 2026-09-08T17:44:50Z Кочев 51418 /* Надворешни врски */ 5625404 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Јоаким Груев | image = Yoakim Gruev.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1828 | birth_place = [[Копривштица]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Бугарија]]) | death_date = 1912 | death_place = [[Пловдив]], [[Царство Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Јоаким Груев''' е бугарски [[просвета|просветител]], [[учител]], [[педагогика|педагог]], [[преведувач]], [[книгоиздавач]] и [[општественик]]. == Биографија == === Ран живот и образование === Роден е на 9 септември 1828 г. во [[Копривштица]] во семејството на Грујо Пројчев и Тана Топалова. Татко му бил ситен трговец, син на поп Чернев. Јоаким имал една сестра – Тана Каравелова и четири браќа – Георги, Харитон (Веселин), Александар и Никита Груеви. Во зимата 1836 г. татко му го носи да учи во импровизираното училиште на Сјамка хаџи Велев, кој држел крчма близу до нивната куќа, и во една соба учел неколку деца на книга. Започнал да учи по книшките од [[Неофит Бозвели]], кои татко му ги донел од [[Карлово]], каде што одел секоја седмица да продава волна. Во летото истата година, го продолжил образованието кај даскал Иван ''– папукчија'' во Копривштица. Есента, во селото пристигнал Захариј Економов Круша кој ја вовел [[Метод на Бел-Ланкастер|заемната метода]] во училиштето. Наредната, 1837 година било изградено ново училиште, во кое учител бил [[Неофит Рилски]]. По заминувањето на Неофит во Рилскиот манастир, на негово место дошол Христо Пулеков кај кого Јоаким го продолжил образованието. По желба на татко му, кој сакал да научи да говори и да пишува грчки, го испратил во елинското училиште во Пловдив во 1844 година. Во ноември 1846 се вратил во Копривштица, за да следи настава кај Најден Геров, кој во тоа време се вратил од Одеса, кај кого учел до 1848 година. === Учителска дејност === Дваесет години предавал во Копривштица и во Пловдивското бугарско училиште, кое во тоа време било најпознатото училиште во Бугарија. Меѓу неговите ученици биле луѓе како [[Тодор Каблешков]], [[Иван Вазов]], [[Константин Стоилов]], Иван Евстратиев Гешов и Иван Чорапчиев. == Дела == [[Податотека:Основа за българска граматика, корица (четвърто издание).png|мини|''Основа за блъгарскѫ грамматикѫ''|286x286пкс]] Јоаким Груев напишал и превел повеќе книги: * ''Райна Княгиня Българска'' (превод од руски на бугарски). Белград, 1852 г. * ''Св. история на ветхий и новий завѣтъ съ прибавка отъ църковна история''. Белград, 1857. * ''Пръви познания''. Белград, 1857. * ''Гуслица''. Белград, 1857. * ''Скратенъ Робинзонъ''. Белград, 1858. * ''Основа за българска граматика''. Белград, 1858. * ''Сирота Цвѣтана''. Цариград, 1859. * ''Всеобща история'' отъ Смарагдова (превод). Цариград, 1860. * ''Логика'' (превод). Виена, 1867. * ''Уроци отъ Землеописание''. Виена, 1862. * ''Космография''. Виена, 1863''.'' * ''Малко землеописание''. Виена, 1866. * ''Малка аритметика''. Виена, 1864. * ''Малка Св. история''. Виена, 1866. * ''Малъкъ катихизисъ''. Виена, 1864. * ''Начала отъ българска граматика''. Виена, 1869. * ''Училищни пѣсни''. Виена, 1867. == Надворешни врски == * {{Cite book |last=Груев |first=Й.|year=1906 |title=Моите спомени |publisher=Печатница на Х. Г. Данов |place=Пловдив |url=https://archive.org/details/moitiespomeni00gruegoog |via= Internet Archive}} [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] sydcno1gsvnnjewfww0d4on7qhqc9v6 Википедија:Викикамп Попова Шапка 2025/Список на потребни статии 4 1381619 5625760 5557888 2026-09-09T11:25:58Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Белуџиски → Белучки 5625760 wikitext text/x-wiki Учесниците на кампот можат да одберат некоја од следниве предложени потребни статии: {{Столб-почеток}} {{Col-5}} Турција, Русија, Иран # [[Музеј на морска пена во Ескишехир]] ([[:en:Eskişehir Meerschaum Museum]]) # [[Кепенек]] ([[:en:Kepenek]]) # [[Турски шалвари]] ([[:en:Turkish salvar]]) # [[Чепкен]] ([[:en:Chepken]]) # [[Тираз]] ([[:en:Tiraz]]) # [[Амама]] ([[:en:Ammama]]) # [[Луле од морска пена]] ([[:en:Meerschaum pipe]]) # [[Џаџим]] ([[:en:Jajim]]) # [[Кубачиско сребро]] ([[:en:Kubachi silver]]) # [[Хохлома]] ([[:en:Khokhloma]]) # [[Холујска минијатура]] ([[:en:Kholuy miniature]]) # [[Мезенско сликарство на дрво]] ([[:en:Mezen wood painting]]) # [[Филимоновска играчка]] ([[:en:Filimonovo toy]]) # [[Димковски играчки]] ([[:en:Dymkovo toys]]) # [[Федоскинска минијатура]] ([[:en:Fedoskino miniature]]) # [[Палешка минијатура]] ([[:en:Palekh miniature]]) # [[Жостово сликарство]] ([[:en:Zhostovo painting]]) # [[Павловопосадски шал]] ([[:en:Pavlovo Posad shawl]]) # [[Городетско сликарство]] ([[:en:Gorodets painting]]) # [[Гжел]] ([[:en:Gzhel]]) # [[Каргополска играчка]] ([[:en:Kargopol toys]]) # [[Сарафан]] ([[:en:Sarafan]]) # [[Лапти]] ([[:en:Bast shoe]]) # [[Папаха]] ([[:en:Papakha]]) # [[Пути]] ([[:en:Puttee]]) # [[Кајтачки текстил]] ([[:en:Kaitag textiles]]) # [[Рушник]] ([[:en:Rushnyk]]) # [[Оренбуршко платно]] ([[:en:Orenburg shawl]]) # [[Бојарска шапка]] ([[:en:Boyar hat]]) # [[Буденовка]] ([[:en:Budenovka]]) # [[Бурки (чизми)]] ([[:en:Burki boots]]) # [[Рибино крзно]] ([[:en:Fish fur]]) # [[Френч (туника)|Френч]] ([[:en:French (tunic)]]) # [[Мономахова шапка]] ([[:en:Monomakh's Cap]]) # [[Регалии на руските цареви]] ([[:en:Regalia of the Russian tsars]]) # [[Малахај]] ([[:en:Malahai]]) # [[Ардабил тепих]] ([[:en:Ardabil Carpet]]) # [[Персиски тепих]] ([[:en:Persian carpet]]) # [[Афшарски килими]] ([[:en:Afshar rugs]]) # [[Сумак (ткаење)]] ([[:en:Soumak]]) # [[Тебриски тепих]] ([[:en:Tabriz rug]]) # [[Хериски тепих]] ([[:en:Heriz rug]]) # [[Персиска грнчарија]] ([[:en:Persian pottery]]) # [[Персиски минијатури]] ([[:en:Persian miniature]]) # [[Варшосази]] ([[:en:Varshosazi]]) # [[Габех]] ([[:en:Gabbeh]]) # [[Хатам]] ([[:en:Khatam]]) # [[Метализирана керамика]] ([[:en:Lustreware]]) # [[Техерански базар]] ([[:en:Grand Bazaar, Tehran]]) # [[Гивех]] ([[:en:Giveh]]) {{Col-5}} Разни # [[Музеј за ракотворби Луостаринмаки]] ([[:en:Luostarinmäki]]) # [[Морнарска капа]] ([[:en:Mariner's cap]]) # [[Крак (порцелан)]] ([[:en:Kraak ware]]) # [[Средновековен пазар во Турку]] ([[:en:Medieval Market of Turku]]) # [[Ебонист]] ([[:en:Ébéniste]]) # [[Соха]] ([[:en:Sokha]]) # [[Шитал пати]] ([[:en:Shital Pati]]) # [[Шатаранџи]] ([[:en:Shataranji]]) # [[Мо хом]] ([[:en:Mo hom]]) # [[Чадор од мрсна хартија]] ([[:en:Oil-paper umbrella]]) # [[Тајландска шапка]] ([[:en:Thai farmer's hat]]) # [[Икат]] ([[:en:Ikat]]) # [[Пакистанско занаетчиство]] ([[:en:Pakistani craft]]) # [[Белучки вез]] ([[:en:Balochi needlework]]) # [[Палестински ракотворби]] ([[:en:Palestinian handicrafts]]) # [[Наблуски сапун]] ([[:en:Nabulsi soap]]) # [[Резба од маслиново дрво во Палестина]] ([[:en:Olive wood carving in Palestine]]) # [[Палестинска грнчарија]] ([[:en:Palestinian pottery]]) # [[Татриз]] ([[:en:Tatreez]]) # [[Бојаги]] ([[:en:Bojagi]]) # [[Корејска хартија]] ([[:en:Korean paper]]) # [[Корејски традиционални ракотворби]] ([[:en:Korean traditional handicrafts]]) # [[Непалски ракотворби]] ([[:en:Nepalese handicrafts]]) # [[Салакот]] ([[:en:Salakot]]) # [[Вакул]] ([[:en:Vakul]]) # [[Хаблон]] ([[:en:Hablon]]) # [[Малонг]] ([[:en:Malong]]) # [[Инабел]] ([[:en:Inabel]]) # [[Тапајан]] ([[:en:Tapayan]]) # [[Филипинска керамика]] ([[:en:Philippine ceramics]]) # [[Пиња]] ([[:en:Piña]]) # [[Бајонг]] ([[:en:Bayong]]) # [[Амакан]] ([[:en:Amakan]]) # [[Абанико]] ([[:en:Abaniko]]) # [[Апир]] ([[:en:Apir]]) # [[Бунтал шапка]] ([[:en:Buntal hat]]) # [[Бинакаел]] ([[:en:Binakael]]) # [[Баниг]] ([[:en:Banig]]) # [[Парол]] ([[:en:Parol]]) # [[Пасикинг]] ([[:en:Pasiking]]) # [[Бали-ог]] ([[:en:Bali-og]]) # [[Барот саја]] ([[:en:Baro't saya]]) # [[Манилски шал]] ([[:en:Manila shawl]]) # [[Мантиља]] ([[:en:Mantilla]]) # [[Сонгкок]] ([[:en:Songkok]]) # [[Бакја]] ([[:en:Bakya]]) # [[Берберски тепих]] ([[:en:Berber carpet]]) # [[Тазуакт]] ([[:en:Tazouaqt]]) # [[Бербериска фустан]] ([[:en:Berberisca dress]]) # [[Џелаба]] ([[:en:Djellaba]]) {{Col-5}} Индија # [[Занаети во Индија]] ([[:en:Crafts of India]]) # [[Накши канта]] ([[:en:Nakshi kantha]]) # [[Багруско печатење]] ([[:en:Bagru print]]) # [[Бачко печатење]] ([[:en:Bagh print]]) # [[Банкурски коњ]] ([[:en:Bankura horse]]) # [[Занаети на народот Мизо]] ([[:en:Mizo craft]]) # [[Занает од бор со навој од Керала]] ([[:en:Screw pine craft of Kerala]]) # [[Санкедански мебел]] ([[:en:Sankheda furniture]]) # [[Балучари сари]] ([[:en:Baluchari sari]]) # [[Бандани]] ([[:en:Bandhani]]) # [[Бастарски изработки од дрво]] ([[:en:Bastar wooden craft]]) # [[Џајпурска сина грнчарија]] ([[:en:Blue pottery of Jaipur]]) # [[Предмети од кокосови школки од Керала]] ([[:en:Brass broidered coconut shell craft of Kerala]]) # [[Докра]] ([[:en:Dhokra]]) # [[Музеј на фолклор (Мајсор)]] ([[:en:Folklore Museum (Mysuru)]]) # [[Гурасадeјов музеј]] ([[:en:Gurusaday Museum]]) # [[Свилено сари од Канчипурам]] ([[:en:Kanchipuram silk sari]]) # [[Канта (Бангладеш)]] ([[:en:Kantha]]) # [[Резба од кашмирски орев]] ([[:en:Kashmir walnut wood carving]]) # [[Кашмирски ракотворби]] ([[:en:Kashmiri handicrafts]]) # [[Кашмирска хартија]] ([[:en:Kashmiri paper]]) # [[Корајско свилено сари]] ([[:en:Koorai silk saree]]) # [[Нутуграмски дрвени кукли]] ([[:en:Wooden dolls, Natungram]]) # [[Вангхеи фи]] ([[:en:Wangkhei phee]]) # [[Вилијанурски предмети од теракота]] ([[:en:Villianur Terracotta Works]]) # [[Вез на народот Тода]] ([[:en:Toda Embroidery]]) # [[Тева]] ([[:en:Thewa]]) # [[Шафи ланфи]] ([[:en:Shaphee lanphee]]) # [[Сантиникетански производи од кожа]] ([[:en:Santiniketan Leather Goods]]) # [[Ракотворби од трева сики]] ([[:en:Sikki grass craft]]) # [[Патамадајска подлога]] ([[:en:Pattamadai Mat]]) # [[Лехерија]] ([[:en:Leheriya]]) # [[Лаипадиби]] ([[:en:Laiphadibi]]) # [[Вез од Куч]] ([[:en:Kutch embroidery]]) # [[Национален музеј на ракотворби и рачни разбои (Њу Делхи)]] ([[:en:National Handicrafts and Handlooms Museum]]) # [[Кумба]] ([[:en:Kumbha]]) # [[Грнчарство во Курџа]] ([[:en:Khurja pottery]]) # [[Дија (светилка)]] ([[:en:Diya (lamp)]]) # [[Матки (земјен сад)]] ([[:en:Matki (earthen pot)]]) # [[Низамабадска грнчарија од црна глина]] ([[:en:Nizamabad black clay pottery]]) # [[Аранмула канади]] ([[:en:Aranmula kannadi]]) # [[Изработка на железни предмети во Бастар]] ([[:en:Bastar iron craft]]) # [[Начиаркоилска светилка]] ([[:en:Nachiarkoil lamp]]) # [[Таракаси]] ([[:en:Tarakasi]]) # [[Бронзени икони од Свамималај]] ([[:en:Swamimalai Bronze Icons]]) # [[Бидри]] ([[:en:Bidriware]]) # [[Танџавурска уметничка плоча]] ([[:en:Thanjavur Art Plate]]) # [[Сари (облека)]] ([[:en:Sari]]) # [[Дрвени изработки од Кинал]] ([[:en:Kinnal craft]]) # [[Џамдани]] ([[:en:Jamdani]]) {{Col-5}} Разни земји # [[Бурнус]] ([[:en:Burnous]]) # [[Шешија]] ([[:en:Chechia]]) # [[Такшита]] ([[:en:Takshita]]) # [[Мелфа]] ([[:en:Melhfa]]) # [[Гандура]] ([[:en:Gandoura]]) # [[Канага (маска)]] ([[:en:Kanaga mask]]) # [[Липико]] ([[:en:Lipico]]) # [[Маската на Тутанкамон]] ([[:en:Mask of Tutankhamun]]) # [[Африкански маски]] ([[:en:Traditional African masks]]) # [[Бенинска маска од слонова коска]] ([[:en:Benin ivory mask]]) # [[Дашики]] ([[:en:Dashiki]]) # [[Агбада]] ([[:en:Agbada]]) # [[Асо оке]] ([[:en:Aso oke]]) # [[Маркуб]] ([[:en:Markoob]]) # [[Џиба]] ([[:en:Jibba]]) # [[Епа (маска)]] ([[:en:Epa mask]]) # [[Кото (фустан)]] ([[:en:Koto (traditional clothing)]]) # [[Куфи]] ([[:en:Kufi]]) # [[Бернос]] ([[:en:Bernos]]) # [[Мексикански ракотворби и народна уметност]] ([[:en:Mexican handcrafts and folk art]]) # [[Мексиканска кукла од партали]] ([[:en:Mexican rag doll]]) # [[Кариел]] ([[:en:Carriel]]) # [[Паила]] ([[:en:Paila]]) # [[Индио пикаро]] ([[:en:Indio Pícaro]]) # [[Пончо]] ([[:en:Poncho]]) # [[Чилотејска капа]] ([[:en:Chilote cap]]) # [[Капулана]] ([[:en:Capulana]]) # [[Караку]] ([[:en:Karakou]]) # [[Бразилски вез]] ([[:en:Brazilian embroidery]]) # [[Ламбада вез]] ([[:en:Lambada embroidery]]) # [[Персиски вез]] ([[:en:Persian embroidery]]) # [[Украински вез]] ([[:en:Ukrainian embroidery]]) # [[Зардози]] ([[:en:Zardozi]]) # [[Јапонски предмети од бамбус]] ([[:en:Japanese bamboo weaving]]) # [[Јапонски кукли]] ([[:en:Japanese dolls]]) # [[Ики кукла]] ([[:en:Iki doll]]) # [[Африкански кукли]] ([[:en:African dolls]]) # [[Амишка кукла]] ([[:en:Amish doll]]) # [[Окимоно]] ([[:en:Okimono]]) # [[Нецуке]] ([[:en:Netsuke]]) # [[Ирогане]] ([[:en:Irogane]]) # [[Тумбага]] ([[:en:Tumbaga]]) # [[Кинески предмети од бамбус]] ([[:en:Chinese bamboo weaving]]) # [[Кинеска керамика]] ([[:en:Chinese ceramics]]) # [[Сино-бела грнчарија]] ([[:en:Blue and white pottery]]) # [[Кантонски порцелан]] ([[:en:Canton porcelain]]) # [[Мејпинг]] ([[:en:Meiping]]) # [[Змејска печка]] ([[:en:Dragon kiln]]) # [[Кинески вез]] ([[:en:Chinese embroidery]]) # [[Гуанг (вазна)]] ([[:en:Guang (vessel)]]) {{Col-5}} # [[Макраме]] ([[:en:Macramé]]) # [[Изработка на кош во Мексико]] ([[:en:Basketry of Mexico]]) # [[Олинала (занаетчиство)]] ([[:en:Olinalá (craftwork)]]) # [[Мексикански маски]] ([[:en:Mexican mask-folk art]]) # [[Папел пикадо]] ([[:en:Papel picado]]) # [[Ракотворби и народна уметност во Пуебла]] ([[:en:Handcrafts and folk art in Puebla]]) # [[Ракотворби и народна уметност во Тлакскала]] ([[:en:Handcrafts and folk art in Tlaxcala]]) # [[Ракотворби од Гереро]] ([[:en:Handcrafts of Guerrero]]) # [[Ракотворби и народна уметност во Оаксака]] ([[:en:Handcrafts and folk art in Oaxaca]]) # [[Арапска калиграфија]] ([[:en:Arabic calligraphy]]) # [[Дирндл]] ([[:en:Dirndl]]) # [[Трахт]] ([[:en:Tracht]]) # [[Француска качулка]] ([[:en:French hood]]) # [[Бретонски костим]] ([[:en:Breton costume]]) # [[Гамсбарт]] ([[:en:Gamsbart]]) # [[Болехут]] ([[:en:Bollenhut]]) # [[Џелабија]] ([[:en:Jellabiya]]) # [[Крој (носија)]] ([[:en:Kroj]]) # [[Монтера]] ([[:en:Montera]]) # [[Беизи]] ([[:en:Beizi]]) # [[Ханфу]] ([[:en:Hanfu]]) # [[Ислик]] ([[:en:Işlic]]) # [[Замара]] ([[:en:Zamarra (coat)]]) # [[Тенерифска чипка]] ([[:en:Tenerife lace]]) # [[Сукман]] ([[:en:Sukmana]]) # [[Жупан (облека)]] ([[:en:Żupan]]) # [[Чоха]] ([[:en:Chokha]]) # [[Архалиг]] ([[:en:Arkhalig]]) # [[Шибенска капа]] ([[:en:Šibenik cap]]) # [[Дака топи]] ([[:en:Dhaka topi]]) # [[Бирке топи]] ([[:en:Birke topi]]) # [[Опинга]] ([[:en:Opinga]]) # [[Отомански шатори]] ([[:en:Ottoman tents]]) # [[Хедебо вез]] ([[:en:Hedebo embroidery]]) # [[Алашо]] ([[:en:Alasho]]) # [[Асо оке]] ([[:en:Aso oke]]) # [[Кенте ткаенина]] ([[:en:Kente cloth]]) # [[Ахенема]] ([[:en:Ahenema]]) # [[Хабеша кемис]] ([[:en:Habesha kemis]]) # [[Облека во антички Египет]] ([[:en:Clothing in ancient Egypt]]) # [[Фулани шапка]] ([[:en:Fulani hat]]) # [[Еврејска шапка]] ([[:en:Jewish hat]]) # [[Накит од берберските култури]] ([[:en:Jewellery of the Berber cultures]]) # [[Намаксин]] ([[:en:Namaksin]]) # [[Клобук]] ([[:en:Klobuk]]) # [[Скуфија]] ([[:en:Skufia]]) # [[Алба (одежда)]] ([[:en:Alb]]) # [[Хитон]] ([[:en:Chiton (garment)]]) # [[Химатион]] ([[:en:Himation]]) # [[Хламида]] ([[:en:Chlamys]]) {{Столб-крај}} hphrd253p19tqo6o18kkguv5smhpzbn Фаетон 0 1382119 5625601 5573418 2026-09-09T06:31:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625601 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Greek|name=Фаетон|image=The Fall of Phaeton Statue. Marble, circa 1700-1711 CE. By Dominique Lefevre. From Paris, France. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|alt=|caption=Мермерна статуа „Падот на Фаетон“, {{околу|1700–1711}} од [[Доминик Лефевр]], од Париз, Франција, денес во музејот [[Викторија и Алберт (музеј)|Викторија и Алберт]], Лондон|parents=[[Хелиј]] и [[Климена (мајка на Фаетон)|Климена]]|siblings=[[Хелијади]]|consort=}} '''Фаетон''' ({{Langx|grc|Φαέθων|Phaéthōn|сјаен}}) — син на [[Океаниди|океанидата]] [[Климена]] и богот на сонцето [[Хелиј (митологија)|Хелиj]] во [[Старогрчка митологија|старогрчката митологија]]. Според поголемиот број на автори, Фетон е син на Хелиј, кој, од желба да се потврди неговото потекло, патува до палатата на богот на сонцето на исток. Тој е препознаен од неговиот татко и бара привилегија да ја управува неговата кочија еден ден. И покрај жестоките предупредувања и обидите на Хелиј да го разубеди, броејќи ги бројните опасности со кои ќе се соочи на неговото небесно патување и потсетувајќи го Фаетон дека само тој може да ги контролира коњите, момчето не е разубедено и не се предомислува. Потоа му е дозволено да ги преземе уздите на кочијата; неговото возење е катастрофално, бидејќи не може цврсто да ги држи коњите. Како резултат на тоа, тој ја управува кочијата премногу блиску до Земјата, горејќи ја и премногу далеку од неа, замрзнувајќи ја. На крајот, по многу поплаки, од ѕвездите на небото до самата Земја, [[Зевс]] го удира Фаетон со еден од своите молњи, убивајќи го веднаш. Неговото мртво тело паѓа во реката Еридан, а неговите сестри, [[Хелијади]]те, плачат со големи килибарни солзи и се претвораат во [[црна топола]] додека го оплакуваат. Приказната на Фаетон најчесто се употребувала за да се објасни зошто постојат ненаселливи земјишта од двете страни на крајностите (како што се жешки [[Пустина|пустини]] и замрзнати пустелии) и зошто одредени народи имаат потемен тен, додека солзите на неговите сестри се причина за богатите наслаги на [[килибар]] во реката. == Етимологија == На [[старогрчки јазик]] (Φαέθων) неговото име значи „сјаен“, од глаголот φαέθω, што значи „да свети“.<ref>''[[A Greek–English Lexicon]]'' s.v. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=fae/qw {{lang|grc|φαέθω}}]</ref> Затоа, неговото име може да се разбере како „сјаечкиот/сјајниот“. Зборот потекнува од φάος, грчкиот збор за светлина, од [[Праиндоевропски јазик|праиндоевропскиот]] корен *bheh2-, „да свети“.{{sfn|Beekes|2009|pages=1:1551–52}} == Семејство == [[Податотека:Apollo_and_Phaethon_LACMA_M.86.257.jpg|десно|мини|''Аполон и Фаетон'', од [[Џовани Батиста Тјеполо]], околу 1731 година]] Се вели дека Фаетон бил син на [[Океаниди|океанидата]] Климена и Хелиј, бог на сонцето.<ref>{{cite dictionary |title=Phaethon |dictionary=Oxford Dictionaries |via=oxforddictionaries.com |url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/Phaethon |access-date=2013-09-11 |archive-date=2016-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701223235/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/phaethon |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite dictionary |title=Phaethon |dictionary=Collins English Dictionary |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/phaethon?showCookiePolicy=true}}</ref> Алтернативно, помалку вообичаени генеалогии го прават син на [[Климен]] од друга Океанида, Меропа,<ref name=hyg-154>{{cite book |author=[[Gaius Julius Hyginus]] |title=Fabulae |at=[https://topostext.org/work/206#154 154] }}</ref> на Хелиј и Родос и со тоа брат на [[Хелијади]]те,<ref name=hom-sch-17_208>{{cite book |author=[[Homer]] |title=[[Odyssey]] |series=[[Scholia]] |at=[https://cts.perseids.org/read/greekLit/tlg5026/tlg007/First1K-grc1/2.17.1-2.17.3 17.208] }}</ref> или на Хелиј и Проте<ref>{{cite book |author=[[Tzetzes]] |title=Chiliades |at=4.127}}</ref> Според еден схолион на ''[[Одисеја]]'', мајката на Фаетон, Климена, не била океанида, туку смртна жена, ќерка на Минија, која се омажила за Хелиј.<ref>{{cite web |author1=Hesiod |author1-link=Hesiod |title=Catalogue of Women |url=https://www.loebclassics.com/view/hesiod-catalogue_women/2018/pb_LCL503.137.xml |website=wikipedialibrary.wmflabs.org |location=The Wikimedia Library |page=137 |quote=Схолија на Хомеровата „Одисеја“ и папирус од „Società Italiana“. Климена, ќерката на Миња, синот на Посејдон и Евријанаса, ќерката на Хиперфа, се омажила за Филак, синот на Дејон, и го родила Ификл, нејзиниот брз син. Се вели дека со своите нозе тој се натпреварувал со ветровите и трчал преку стеблата од пченка и поради леснотијата на неговата брзина не им ги скршил ресите. Некои велат дека таа (Климена) прво се омажила за Хелиј и го родила како син Фаетон. Приказната е кај Хесиод..}}</ref> == Митологија == Деталите се раликуваат во различни верзии, но во поголемиот дел од нив се вели дека Фаетон патува далеку на исток за да се сретне со својот татко, понекогаш за да го увери во своето татковство. Таму, тој го моли Хелиј за дозвола да ја вози Сончевата кочија на својот татко еден ден. И покрај протестите и советите на Хелиј против тоа, Фаетон не се откажува од својата првична желба и затоа Хелиј неволно му дозволува да ја вози својата кочија. Ставен задолжен за кочијата, Фаетон не можел да ги контролира коњите. Во некои верзии, Земјата прво замрзнала кога коњите се искачиле превисоко, но кога кочијата потоа ја изгорела Земјата замавнувајќи се премногу блиску, [[Зевс]] решил да спречи катастрофа со тоа што го удрил со гром. Фаетон паднал на Земјата и бил убиен во тој процес.<ref>{{cite book |editor-last=Gunnell |editor-first=John A. |title=Standard Catalog of American Cars 1946–1975 |year=1992 |url=https://archive.org/details/standardcatalogo0000unse_s0v5 |publisher=Krause Publications |page=[https://archive.org/details/standardcatalogo0000unse_s0v5/page/14 14] |edition=Second |quote=...&nbsp;okay to borrow the chariot of the Sun for a day?}}</ref><ref>{{cite book |author=Coolidge, Olivia E. |year=2001 |title=Greek Myths |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-61815426-5 |pages=[https://books.google.com/books?id=lZBlGCY1yy8C&dq=Phaethon&pg=PA12 12–17] }}</ref> === Хомер и Хесиод === [[Податотека:Jacob_Jordaens_-_Cancer.jpg|десно|мини|200п|''Падот на Фаетон'' од [[Јакоб Јорданс]].]] Иако самиот Хелиј бил присутен во нивните дела, за двајцата најрани антички грчки автори, [[Хомер]] и [[Хесиод]], кочијата и четирите коњи што го влечат Хелиј секое утро воопшто не постојат; најстарото дело во кое се појавуваат се ''Хомеровите химни''.<ref>[[William Smith (lexicographer)|Smith]], s.v. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DH%3Aentry+group%3D6%3Aentry%3Dhelios-bio-1 Helios]</ref><ref>Keightley, p. [https://books.google.com/books?id=lWAEAAAAQAAJ&pg=PA56 56], [https://books.google.com/books?id=lWAEAAAAQAAJ&pg=PA62 62]</ref><ref>Vergados, p. [https://books.google.com/books?id=qzF9UQt8NDUC&pg=PA286 286]</ref> Се смета дека ниту едниот ниту другиот не го познаваат Фаетон како поединец, бидејќи „Фаетон“, што значи „зрачен“, се смета дека е исклучиво епитет што го употребуваат за Хелиј. Единствениот кој Хесиод го препознава е синот на [[Еос]], сестра на Хелиј и божицата на зората, која го имала како свој љубовник Кефал, атинскиот принц.<ref>{{cite book |author=[[Hesiod]] |title=[[Theogony]] |at=[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0130%3Acard%3D963 986] }}</ref> Доцниот римски автор [[Гај Јулиј Хигин|Хигин]], сепак, му припишува една верзија од приказната на Хесиод. Според Хигин, Хесиод напишал дека Фаетон бил син на [[Меропа (митологија)|Меропа]], [[Океаниди|Океанида]], и Климен, син на Хелиј од неименувана жена или божица. Фаетон, откако дознал дека неговиот дедо е Сонцето, ја злоупотребил својата кочија и ја изгорел Земјата, претворајќи ги Индијанците во црни. Тој бил удрен од гром и паднал мртов на реката Еридан.<ref>Diggle, pp [https://books.google.com/books?id=RYAh8dv18lUC&pg=PA22 22-23]</ref> Дури и најцврстите верници на Хигин тешко го прифаќаат припишувањето на приказната на Хесиод. Фрагмент од Хесиод многу веројатно го поврзува Еридан со [[килибар]]от.<ref>Hesiod. fr. 150. 21-24 Merkelback-West (= Pap. Oxy. 1358)</ref> Не е сигурно, но можно е дека фрагментот, исто така, ги поврзува Еридан и килибарот со солзите на Хелијадите; она што е сигурно е дека Хесиод не ги поврзувал Еридан, килибарот и можеби Хелијадите со митот за Фаетон.<ref>Diggle, p. [https://books.google.com/books?id=RYAh8dv18lUC&pg=PA24 24]</ref> === Трагичари === {| class="wikitable" style="float: right; width: 40%; margin-left: 1em; font-size: 85%; line-height: 1.2;" |+ style="font-size: 120%; margin-bottom: 0.5em;" |Антички пишани извори за Фаетон ! Автор ! Дело ! Датум |- | Псевдо-[[Хесиод]] ? | Непознато (изгубено) | 7 век п.н.е. |- | [[Есхил]] | ''Хелијади'' (изгубено) | крајот на 500-тите - средината на 400-тите години п.н.е. |- | Филоксен од Китера | Непознато (изгубено) | 5-ти до 4-ти век п.н.е. |- | [[Еврипид]] | ''Фаетон'' (фрагмент), ''Хиполит'' | околу 420-тите години п.н.е. |- | Теодорид | ''Фаетон'' (изгубено) | 363 п.н.е. |- | [[Платон]] | ''Тимеј'' | 360 п.н.е. |- | [[Палефат]] | ''За неверојатните приказни'' | крајот на 300-тите години пред нашата ера? |- | [[Аполониј Родошки]] | ''Аргонаутика'' | 200-тите години п.н.е. |- | [[Никандер]] | Непознато (''хетероевмена''?) (изгубено) | 100-тите години п.н.е. |- | [[Сатир Перипатетик]] | Непознато (изгубено) | 180-146 п.н.е. |- | [[Диодор Сицилиски]] | ''Историска библиотека'' | 60-30 п.н.е. |- | [[Цицерон]] | ''[[За природата на боговите]]'' | 45 п.н.е. |- | [[Вергилиј]] | ''[[Енеида]]'' | 19 п.н.е. |- | [[Овидиј]] | ''[[Метаморфози (Овидиј)|Метаморфози]]'' | 8 година од н.е. |- | [[Сенека Помладиот]] | ''Медеја'' | околу 50 година од н.е. |- | [[Плиниј Постариот]] | ''Природна историја'' | 77 година од н.е. |- | [[Валериј Флак]] | ''Аргонаутика'' | околу 79 година од н.е. |- |[[Стациј]] | ''Тебаид'' | 80-90 н.е. |- | [[Лукијан]] | ''Дијалози на боговите'' | 100-тите години од нашата ера |- | Павсаниј | ''Опис на Грција'' | 150-180 н.е. |- | [[Гај Јулиј Хигин|Хигин]] | ''Фабули'', ''Астрономија'' | 100-тите од н.е. |- | [[Мавро Сервиј Хонорат|Сервиј]] | ''Коментар за [[Енеида]]'' | околу 300-ти години од н.е. - 400-тите од н.е. |- | [[Квинт Смирненски]] | ''Постхомерика'' | Доцни 300-ти од н.е.? |- | Нон | ''Дионисијака'' | 400-ти од н.е. |- | [анонимен автор] | Схолија на ''[[Одисеја]]та'' | Од 5 век п.н.е. до 9 век? |- | Први и Втори ватикански митографи | Митографија | 9-ти-11-ти век? |- | Џон Цецес | ''Хелијади'' | 12 век |} Денес изгубената трагедија од [[Есхил]], насловена како ''„Хелиади“'' („Ќерки на Сонцето“) е напишана на темата на овој мит. Многу малку од оваа драма е зачувана денес, а формата на митот како што ја претпоставил Есхил е невозможно да се знае.<ref name="loeb" /> Се смета дека во драмата на Есхил, сестрите играле значајна улога; два од преживеаните фрагменти (F71 и F72) се фокусираат на тагата и оплакувањето. {{Sfn|Marshall|Marshall|2020}} Се смета дека тој го префрлил местото на падот на Фаетон во [[Пиринејски Полуостров|Иберија]], западно од Италија.<ref name="loeb">{{cite book | author = Aeschylus | author-link = Aeschylus | url = https://ryanfb.github.io/loebolus-data/L146.pdf | title = Aeschylus: Agamemnon, Libation-Bearers, Eumenides, Fragments | translator = Smyth, Herbert Weir | series = [[Loeb Classical Library]] | volume = 146 | location = Cambridge, MA | publisher = [[Harvard University Press]] | date = 1926 | page = 402}}</ref> Спротивно на тоа, верзијата на приказната на [[Еврипид]], денес изгубената трагедија ''„Фаетон“'', иако е слично фрагментарна, е многу подобро зачувана, со дванаесет преживеани фрагменти кои опфаќаат околу 400 редови на текст. Според резимето на драмата, Фаетон е син на Хелиј од Океанида по име [[Климена]], која сепак го криела вистинското потекло на момчето и тврдела дека е татко на нејзиниот номинален сопруг [[Мероп]], кралот на Етиопија (Мероп и Климена се интересна замена на имињата во Хесиодовата верзија на Хигин, Меропа и Климен).<ref name=dig7/><ref name=g3233>Gantz, pp [https://archive.org/details/early-greek-myth-a-guide-timothy-gantz/page/32/mode/2up?view=theater 32-33]</ref> Главниот судир на драмата е претстојниот брак на неволниот Фаетон. Идентитетот на невестата се смета дека е најголемата мистерија на оваа фрагментарна драма. Се смета дека Еврипид ја направил [[Афродита]] невеста на несреќниот млад човек; доколку е тоа случај, тогаш се чини дека Еврипид ги комбинирал приказните за двајца Фетони, оној на синот на Хелиј кој ја управувал кочијата на својот татко и починал, и оној на Фаетон, синот на сестрата на Хелиј, [[Еос]], кого Афродита го грабнала за да биде чувар на нејзините светилишта, и кого писателите од доцната антика го опишувале како љубовник на божицата, како што сугерира Виламовиц.<ref>Diggle, p. [https://books.google.com/books?id=RYAh8dv18lUC&pg=PA12 12]</ref> Друго објаснување за тоа како Фаетон би можел да се жени со божицата на убавината е дека Афродита го планирала уништувањето на Фаетон уште од самиот почеток, како одмазда против неговиот татко затоа што му ја открил на [[Хефест]], нејзиниот сопруг, аферата на божицата со [[Арес]], богот на војната. [[Анри Вејл]] сугерирал дека Фаетон треба да се ожени со една од [[Хелијади]]те, а Џејмс Дигл, иако смета дека овој предлог е недокажлив, е убеден дека е така.<ref>{{cite journal |author=Lloyd-Jones, Hugh |date=Dec 1971 |title= Review of James Diggle's ''Euripides' Phaethon'' |url=https://archive.org/details/sim_classical-review_1971-12_21_3/page/340 |journal=The Classical Review |volume=21 |issue=3 |pages=341–345|doi=10.1017/S0009840X00220908 |s2cid=162831907 }}</ref> Климена му ги открила на својот син неговите вистински родителски врски, можеби за да му помогне да ја надмине својата неподготвеност да се ожени. Иако на почетокот тој се сомневал, зборовите на неговата мајка го убедиле и тој се согласил да патува на исток за да го пронајде својот божествен татко и да го потврди неговото родителство.<ref>Cod. Claromont. - Pap. Berl. 9771, [[Euripides]] fragment [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL506.335.xml 773 Nauck]</ref> Она што потоа се случува е дека некој, можеби ''педагог'', пристигнува на сцената за да ја информира публиката за катастрофалното јавање на Фаетон. Според неговиот опис, Хелиј всушност го придружувал својот син на неговото осудено патување, јавајќи на коњ по име Сириус до него и давајќи му упатства и совети за тоа како да се управува со кочијата, елемент што не се наоѓа во подоцнежните обработки на митот.<ref>{{cite book |author=[[Euripides]] |title=[[Phaethon (play)|Phaethon]] |at=[https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL506.349.xml?readMode=verso frag 779] }}</ref> {{Blockquote| „Откако му кажа, неговиот син без страв ги грабна уздите,<br> Потоа ги удри крилестите тркачи од страните: тие скокнаа<br> Напред по празниот и пештерски свод од воздух.<br> Неговиот татко се качи на друг коњ и започнува да јава<br> Со предупредувачки глас го води својот син. „Вози таму! Сврти, сврти наваму.“ |title=[[Еврипид]], ''[[Фетон (претстава)|Фаетон]]''|source=[https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL506.349.xml?readMode=verso frag 779]}} Преживеаните фрагменти не го прикажуваат јасно [[Зевс]] како виновник за смртта на Фаетон; но потоа Климена им наредува на робинките да го сокријат телото на Фаетон од Мероп (кој сè уште не е свесен ниту за вистинското потекло на Фаетон, ниту за неговата огнена смрт), што укажува на тоа дека Зевс навистина одиграл улога во смртта на момчето.<ref>{{cite book |author=[[Euripides]] |title=[[Phaethon (play)|Phaethon]] |at=frag 781 N²}}</ref><ref>Diggle, p. [https://books.google.com/books?id=RYAh8dv18lUC&pg=PA42 42]</ref> Мероп го открива јагленисаниот труп на својот син и вистината малку подоцна. [[Податотека:GustaveMoreau04.jpg|мини|334x334пкс|''„Фаетон“'' од [[Гистав Моро]].]] Единствената друга трагедија во врска со митот е денес изгубениот ''Фаетон'' на Теодорид, изведен во 363 година п.н.е. на фестивалот Ленеја, од кој ништо не е зачувано денес.<ref>{{cite book |author=Zimmermann, Bernhard (Freiburg) |section=Theodorides |title=Brill's New Pauly, Antiquity |editor1=Cancik, Hubert |editor2=Schneider, Helmuth |edition=English, online |translator1=Salazar, Christine F. |series=Classical Tradition |doi=10.1163/1574-9347_bnp_e1207970 |editor3=Landfester, Manfred |translator2=Gentry, Francis G. |access-date=10 May 2022 |section-url=http://dx.doi.org/10.1163/1574-9347_bnp_e1207970}}</ref><ref name=Aris-Philips-1995>{{cite book |author=[[Euripides]] |editor1-last=Aris |editor2-last=Philips |name-list-style=amp |year=1995 |title=Euripides, Selected Fragmentary Plays: Telephus, Cretans, Stheneboea, Bellerophon, Cresphontes, Erectheus, Phaethon, Wise Melanippe, Captive Melanippe |page=203}}</ref><ref>{{cite web | title = Phaethon {{!}} APGRD | access-date = April 5, 2023 | url = http://www.apgrd.ox.ac.uk/ancient-performance/performance/444 | website = www.apgrd.ox.ac.uk | archive-date = 2023-04-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230405112517/http://www.apgrd.ox.ac.uk/ancient-performance/performance/444 | url-status = dead }}</ref> === Кратки на води за митот за Фаетон === Бидејќи Есхил е најраниот (колку што може да се утврди) за кој приказната за Фаетон била позната, следното споменување веројатно доаѓа од изгубеното дело на поетот Филоксен од Китера (435~434 – 380~379 п.н.е.). [[Плиниј Постариот]] го споменува втор (по Есхил) помеѓу авторите кои зборувале за митот за синот на богот на Сонцето.<ref name=plin>{{cite book |author=[[Pliny the Elder]] |title=[[Natural History (Pliny)|Natural History]] |at=[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plin.+Nat.+37.11.2&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137 37.11.2] }}</ref> Плиниј, исто така, ги споменува Никандер и Сатир како други автори кои знаеле за Фаетон.<ref name=plin/> ==== Платоновиот ''Тимеј'' ==== Во [[платон]]овото дело ''„Тимеј“'', [[Критија]] ја раскажува приказната за [[Атлантида]] како што му ја раскажал на [[Солон]] еден египетски свештеник, кој ја започнал приказната велејќи:<blockquote>Имало, и ќе има повторно, многу уништувања на човештвото што произлегуваат од многу причини; најголемите биле предизвикани од дејствата на огнот и водата, а други помали од безброј други причини. Постои приказна што дури и вие [Грците] ја зачувавте, дека некогаш, Фаетон, синот на Хелиј, откако ги врзал коњите во кочијата на својот татко, бидејќи не можел да ги вози по патот на својот татко, изгорел сè што било на земјата, а самиот бил уништен од гром. Денес, ова има форма на мит, но всушност означува опаѓање на телата кои се движат на небесата околу Земјата и голем пожар на нештата на Земјата, кој се повторува по долги интервали.<ref>Translation by [[Benjamin Jowett]] (1817–1893) reproduced in, for example, [https://books.google.com/books?id=wTNctKDjxaMC&dq=Jowett+Timaeus+Phaethon&pg=PA4 John Michael Greer, ''Atlantis'' (Llewelyn Worldwide 2007] {{ISBN|978-0-73870978-9}}), p. 9</ref></blockquote> ==== Автори од хеленистичкиот приод ==== Како и другите автори од овој период, верзијата на [[Палефат]] не е премногу богата со детали. Не споменувајќи ја мајката, Палафет зборува за Фаетон како за син на Хелиј кој имал ирационална желба да ја управува кочијата на својот татко, но немал знаење како да ги ракува уздите. Не можејќи да ја одржи рамнотежата, бил однесен од дивите коњи и се удавил во реката Еридан. За разлика од неколку други прераскажувања, групата што стои зад смртта на Фаетон не е именувана, бидејќи Зевс не презел никаква акција за да го запре Фаетон и да ја спаси Земјата.<ref>[[Palaephatus]], ''On Unbelievable Tales'' [https://books.google.com/books?id=t4EfiGQwgh4C&pg=PA83 52]</ref> [[Податотека:Ermitáž_55_cropped.jpg|мини|Падот на Фетон на римски саркофаг ([[Ермитаж|Музеј Ермитаж]])]] На бродот ''„Аргонаутика“'', додека пловеле по реката [[Еридан]] на враќање, [[Аргонаути]]те стигнале до вливот на длабокото езеро каде што паднал Фаетон откако бил удрен од гром. Преку ден, екипажот на „[[Арго|Арго“]] бил мачен од гадниот мирис од трупот на Фаетон, кој сè уште тлеел по сето ова време, а ноќе морале да ја слушаат тагата на неговите сестри, веќе претворени во тополи и пролевајќи солзи од килибар.<ref>[[Apollonius Rhodius]], ''[[Argonautica]]'' [https://archive.org/details/argonautica00apoluoft/page/334/mode/2up?view=theater 4.596-610]; [https://archive.org/details/argonautica00apoluoft/page/336/mode/2up?view=theater 4.620-626]</ref> Во „''Историската библиотека''“ од [[Диодор Сицилиски]], Фаетон, синот на [[Хелиј (митологија)|Хелиј]], додека бил сè уште млад, го убедил својот татко да се повлече за еден ден и да му ја даде својата кочија. Неговиот татко на крајот се согласил со желбите на својот син и му ја дал својата квадрига. Момчето не можело да ги контролира уздите, а коњите го напуштиле својот вообичаен курс, запалувајќи ги Небесата (создавајќи го [[Млечен Пат|Млечниот Пат]]) и Земјата (создавајќи ненаселлива земја). [[Зевс]], гледајќи ја катастрофата, го удрил Фаетон со гром. Фаетон паднал во реката Еридан, мртов. Неговите [[Хелијади|сестри]] го оплакувале и се претвориле во [[Црна топола|црни тополи]].<ref name=":diod">[[Diodorus Siculus]], ''[[Bibliotheca historica|Library of History]]'' [https://topostext.org/work/133#5.23.1 5.23.1]–[https://topostext.org/work/133#5.23.3 2]</ref> === Овидиј === Влијанието на изгубената драма на Еврипид лесно може да се препознае во [[Метаморфози (Овидиј)|верзијата на митот]] на [[Овидиј]].<ref name=dig7>Diggle, pp [https://books.google.com/books?id=RYAh8dv18lUC&pg=PA7 7–8]</ref> Друга можна инспирација за верзијата на Овидиј можеби бил [[Никандер]], за кого е познато дека пишувал за Фаетон во некое дело, можеби потврдено во изгубената ''Хетероевмена'' (слободно преведено како „преобазба“).{{sfn|Norton|2013|page=[https://books.google.com/books?id=xt8xBwAAQBAJ&pg=PA146 146]}} Во верзијата на митот раскажана од Овидиј, Фаетон е син на Климена и Сол (Хелиј), а Фаетон често се фалел дека е син на богот на сонцето. Фаетон, предизвикан од [[Епаф]] и неговите другари, побарал уверение од мајка си дека неговиот татко е навистина Сол. Таа му го дала бараното уверение и му кажала да се обрати кај татко си за потврда. Тој го прашал татко си за некаков доказ што би ја покажал неговата врска со Сонцето. Кога богот се заколнал во реката [[Стикс]] дека ќе му даде што и да посака, тој инсистирал да му биде дозволено да ја управува сончевата кочија еден ден. Сол се обидел да го одврати од тоа велејќи му дека дури ни [[Јупитер]] (кралот на боговите) нема да се осмели да ја управува, бидејќи кочијата била огнено жешка, а [[коњ]]ите испуштале пламен.<ref>[http://ovid.lib.virginia.edu/trans/Metamorph2.htm A.S. Kline's translation of Ovid, ''Metamorphoses'']</ref> Тој рекол:<blockquote>Првиот дел од патеката е стрмен и таков што моите свежи коњи во зори тешко можат да го искачат. Во средината на небото е највисоко, каде што гледањето надолу кон земјата и морето честопати ме вознемирува дури и мене и ми го трепери срцето од голем страв. Последниот дел од патеката е надолу и бара сигурна контрола. Потоа дури и самата [[Тетија (митологија)|Тетида]], која ме прима во своите покорни бранови, е навикната да се плаши дека би можел да нурнам со главата напред. Покрај тоа, брзото небо постојано се врти и ги влече оддалечените ѕвезди и ги вртложи во брзи орбити. Јас се движам во спротивна насока, а неговиот импулс не ме совладува, и јавам спротивно на нејзината брза ротација. Да претпоставиме дека ви е дадена кочијата. Што ќе направите? Ќе можете ли да се спротивставите на вртечките столбови за да не ве однесе брзината на небото? Можеби во имагинацијата замислувате дека таму има шумички и градови на боговите и храмови со богати подароци. Патот поминува низ заседа и привиденија на диви ѕверови! Дури и доколку го задржиш својот курс и не скршнеш, сепак мора да ги избегнуваш роговите на Бикот, лаковите на Стрелецот, бесниот Лав, суровите клешти на Скорпијата кои се протегаат за да те опкружат од едната страна и канџите на Ракот што се протегаат од другата. Нема лесно да управуваш со тие горди коњи, кои дишат низ уста и ноздри огновите што им горат во градите. Тие едвај ја толерираат мојата контрола кога нивните жестоки духови се жешки, а нивните вратови се спротивставуваат на уздите. Внимавај, момче мое, да не сум извор на дар фатален за тебе, додека сè уште може да се направи нешто за да се исправи твоето барање! </blockquote> [[Податотека:Adolphe_Sunaert_-_De_Val_van_Phaëton.jpg|мини|''Падот на Фаетон'' од Адолф Пјер Сунаерт]] Сепак, Фаетон останал непоколеблив, и затоа Сол бил принуден да попушти. Кога дошол денот, жестоките коњи кои ја влечеле кочијата почувствувале дека е празна поради недостаток на тежина на богот на сонцето и излегле од контрола. Преплашен, Фаетон ги испуштил уздите. Коњите скршнале од својот курс, горејќи ја Земјата, горејќи ја вегетацијата, доведувајќи ја крвта на Етиопјаните на површината на нивната кожа и така претворајќи ја во црна, претворајќи голем дел од Африка во [[пустина]], сушејќи ги реките и езерата и намалувајќи го морето. Земјата извикала кон Јупитер, кој бил принуден да интервенира удирајќи го Фаетон со молња. Како ѕвезда што паѓа, Фаетон паднал пламтејќи во реката Еридан. На неговиот гроб пишувало:<blockquote>Овде лежи Фаетон, кој управуваше со кочијата на богот на сонцето. И иако не успеа, барем се осмели.<ref>{{cite book |author=Hamilton, E. |author-link=Edith Hamilton |title=Mythology: Timeless tales of gods and heroes |year=1942 |publisher=Warner Books, Incorporated |isbn=0-446-60725-8}}</ref></blockquote>Сол, погоден од тага поради смртта на својот син, на почетокот одбил да продолжи со управувањето на својата кочија, но на апелот на другите богови, вклучувајќи го и Јупитер, кој употребил закани, се вратил на својата задача. Деталите за тоа како Фаетон го доведува во прашање потеклото со кое инаку се гордеел, како резултат на зборовите на Епаф, се присутни и во делата на [[Мавро Сервиј Хонорат|Сервиј]], кој напишал дека Епаф, веќе претставен како наследник на кралот на Египет, му се потсмевал на Фаетон затоа што е роден од прељуба; исходот е во голема мера ист, бидејќи Фаетон патува на исток за да се сретне со својот татко, го наведува Хелиј да му вети каква било услуга, а потоа ја управува кочијата со катастрофални резултати.<ref name="msh">{{Наведена книга|title=On [[Aeneid]]|last=[[Maurus Servius Honoratus]]|at=[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0053%3Abook%3D10%3Acommline%3D189 10.189]}}</ref> === Други подоцнежни автори === [[Филострат од Лемнос|Филострат]] од [[Лемнос]], кој ја следи типичната претпоставка на приказната на Фаетон (син на Хелиј кој го замолува својот татко да ја управува неговата кочија и на крајот ја гори Земјата) го опишува во многу детали обемот на катастрофата, ставајќи повеќе детали во сликата и визуелната претстава отколку во дејството; [[Никта|Ноќта]] го брка [[Хемера|Денот]] од пладневното небо, Сончевата топка се нурнува во Земјата влечејќи ги [[Ѕвезда|ѕвездите]] заедно со себе, [[Хори|Годишните времиња]] ги напуштаат своите местоположби од страв, а [[Геја (митологија)|Земјата]] ги крева рацете во молба додека гори. На крајот, Фаетон паѓа од кочијата, гори и умира. Еридан го оплакува заедно со [[Хелијади]]те.<ref>[[Philostratus of Lemnos|Philostratus]], ''[[Imagines (work by Philostratus)|Imagines]]'' [https://topostext.org/work/225#1.11.1 1.11.1]</ref> [[Податотека:Eichstätt_Residenz_Treppenhaus_(cropped).jpg|лево|мини|300x300пкс|''Падот на Фаетон'', од Јохан Мајкл Франц]] Според [[Климент Александриски]] „...&nbsp;во времето на [[Кротоп]] се случило палењето на Фаетон и потопите на [[Деукалион]]“.<ref>''[[A Greek–English Lexicon]]'' s.v. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=fae/qw {{Јаз|grc|φαέθω}}]</ref> Во ''„Дванаесетте цезари“'', [[Светониј]] му ја припишува на царот [[Тибериј]] следната повторена забелешка за идниот цар [[Калигула]]: „Дека да му се дозволи на Гај да живее би докажувало пропаст за него самиот и за сите луѓе, и дека тој одгледувал змија за римскиот народ и Фаетон за светот“.<ref>{{cite book |author=[[Suetonius]] |title=[[Lives of the Caesars]] |publisher=Barnes & Noble |year=2004 |isbn=978-0-76075758-1 |page=[https://books.google.com/books?id=Gs4DPMV7si0C&dq=%22Phaethon+for+the+world%22&pg=PA155 115] }}</ref> Еден схолијаст во хомеровата „''[[Одисеја|Одисеја“]]'' дава различно потекло за Фаетон, правејќи го син на Хелиј и [[Рода (митологија)|Рода]] (така што е целосен брат на Хелијадите), тука ќерка на Асоп, речниот бог. Схолијастот ја следи верзијата за Фаетон кој го одгледувала неговата мајка; кога ја дознава вистината, го бара Хелиј и го замолува да ја управува неговата кочија. Хелиј му дозволува не поради некое ветување или завет што му го дал на својот син, туку поради упорноста на неговиот син, и покрај тоа што знаел што ќе следува. Според други автори, Зевс го удира со гром.<ref name="hom-sch-17_208"/> Елементот дека Хелиј знае што го чека своето дете, но не може да го спречи, е присутен во неколку раскажувања; [[Стациј|Статиј]] пишува дека „со солзи го предупредил радосното младо момче за предавничките ѕвезди и зони што не би сакале да бидат прегазени и за умерената топлина што лежи на средина помеѓу половите; тој бил послушен и претпазлив, но суровата [[Парки]] не му дозволила да учи“.<ref>{{cite book |author=[[Statius]] |title=[[Thebaid (Latin poem)|Thebaid]] |at=6.321 ff}}</ref> [[Валериј Флак]] обрнал внимание на самата уништена кочија и како [[Тетида]], која е баба на Фаетон, како и божица која го прима Хелиј во западниот океан додека тој седнува, ги собира парчињата од јаремот и оската, како и еден од коњите кој се плаши од гневот на таткото.<ref>{{cite book |author=[[Valerius Flaccus (poet)|Valerius Flaccus]] |title=Argonautica |at=5.428 ff}}</ref> [[Цицерон]], друг римски автор, го опишува Сол како „измамен“ да му дозволи на својот син да ја управува неговата кочија, изразувајќи изненадување и неверица дека еден бог може да биде измамен на тој начин.<ref>{{cite book |author=[[Cicero]] |title=[[De Natura Deorum]] |at=[https://topostext.org/work.php?work_id=137#3.76 3.76] }}</ref> [[Сенека Помладиот|Сенека]] зборува за Фаетон, „младичот кој се осмелил да ја управува вечната кочија, несвесен за целта на својот татко“.<ref>{{cite book |author=[[Seneca the Younger]] |title=[[Medea (Seneca)|Medea]] |at=598 ff}}</ref> === Фаетон како легитимен потомок === [[Податотека:Phaeton_Driving_the_Chariot_to_the_Sun_LACMA_54.70.1n.jpg|десно|мини|250x250пкс|''Фаетон ја управува кочијата на сонцето'', од [[Хендрик Голциус]], (Холандија, Милбрахт, 1590)]] Хигин напишал дека Фаетон, син на Хелиј/Сол и Климена, тајно се качил на кочијата на својот татко без знаење и дозвола од споменатиот татко, но со помош на неговите сестри Хелијади кои ги врзале коњите. Бидејќи бил неискусен, Фаетон ја управувал кочијата премногу високо, и стравот го натерал да се фрли во Еридан; кога Зевс го удрил со гром, Земјата започнала да гори. Потоа Зевс, преправајќи се дека сака да го изгасне огнот, ги пуштил сите реки насекаде, предизвикувајќи поплава што ги удавила сите освен [[Деукалион]] и [[Пира (митологија)|Пира]].<ref name=hyg-154/> Фактот дека Фаетон тајно ја крадел кочијата, а неговите сестри му помагале, можеби укажува на постоење на рана верзија, каде што Фаетон и неговите сестри се легитимни потомци на богот на Сонцето и неговата сопруга, израснати во куќата на нивниот татко, а не производ(и) на вонбрачна врска.<ref>Gantz, p. [https://archive.org/details/early-greek-myth-a-guide-timothy-gantz/page/32/mode/2up?view=theater 33]</ref> По неговата смрт, Фаетон бил пренесен до ѕвездите од неговиот татко како соѕвездие.<ref>{{cite book |author=[[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]] |title=De astronomia |at=[https://topostext.org/work/207#2.42.2 2.42.2] }}</ref> Соѕвездието поврзано со Фаетон било [[Кочијаш (соѕвездие)|Кочијаш]].{{sfn|Falkner|2011|p=41}} Сатиричниот автор [[Лукијан]] од Самосата го третира митот на комичен начин во своите ''„Дијалози на боговите“''. Во краткиот дијалог, [[Зевс]] луто го прекорува Хелиј што му дозволил на својот неискусен син да ја управува неговата кочија, што речиси резултирало со уништување на светот. Хелиј ја признава својата грешка, но тврди дека бил под притисок од Фаетон и мајката на Фаетон, Климена (уште една импликација дека заедницата помеѓу Хелииј и мајката на Фаетон е ''брачна'' по природа, а не афера, и со тоа го прави нивното дете легитимно) и не можел да го предвиди обемот на катастрофата. Зевс е незадоволен што го слуша тоа, неубеден дека не би знаел дека неискусен возач како Фаетон нема да може да ги контролира коњите. Потоа Хелиј го моли Зевс да биде милостив, бидејќи неговиот син веќе е казнет (бидејќи е мртов) и самиот е во голема жалост. Зевс не се согласува дека оваа казна е доволна, му ја враќа на Хелиј неговата оштетена кочија која треба да се поправи и се заканува дека ќе го удри со еден од неговите громови доколку некогаш повторно направи такво нешто.<ref>{{cite book |author=[[Lucian]] |title=[[Dialogues of the Gods]] |section-url=http://lucianofsamosata.info/wiki/doku.php?id=home:texts_and_library:dialogues:dialogues-of-the-gods#section25 |section=Zeus and the Sun |access-date=2025-12-07 |archive-date=2021-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211018194526/http://lucianofsamosata.info/wiki/doku.php?id=home:texts_and_library:dialogues:dialogues-of-the-gods#section25 |url-status=dead }}</ref> Во ''„Вистинска историја“'', друго дело на Лукијан, Фаетон е крал на Сонцето и е во војна со [[Месечина]]та, управувана од кралот [[Ендимион]]. [[Податотека:Phaeton_Asking_for_the_Chariot_LACMA_M.71.76.1.jpg|лево|мини|350x350пкс|''Фаетон ја бара кочијата од својот татко'', гравура од Хендрик Голциус, 1590]] Доцната верзија на приказната на Нон е една од двете опсежни наративи што преживеале, а другата е онаа на Овидиј. За разлика од другите верзии, онаа на Нон е една од ретките каде што Фаетон е легитимен потомок на брачна двојка, при што неговата мотивација се менува од потребата да го докаже своето потекло кон желбата да го имитира својот идолизиран татко. Во записот на Нон, кој се наоѓа во неговиот еп ''„Дионисијака“'', [[Хермес]] му ја раскажува на [[Дионис]] трагичната приказна за Фаетон. Хелиј и убавата нимфа Климена се заљубуваат и се венчаваат со благослов на нејзиниот татко Океан, и заедно го добиваат Фаетон. Фаетон го одгледуваат неговите родители, во друштво на [[Океан (бог)|Океан]] и нимфите [[Океаниди]]. Како момче, тој го имитирал својот татко и неговото секојдневно патување управувајќи кочија по свој дизајн, со запалени факели кои стојат наместо огнот. Кога пораснува, го моли својот татко да му дозволи да ја управува кочијата, но Хелиј одбива, тврдејќи дека синовите не се нужно способни да ги следат стапките на своите татковци (споменувајќи како [[Арес]], [[Хефест]], [[Аполон]] и Хермес не држат молњи како што држи нивниот татко [[Зевс]]). Сепак, Фаетон не е ни малку обесхрабрен од зборовите на својот загрижен татко, а потоа го притиска уште повеќе, како и Климена; со голема неволност, Хелиј се согласува и му држи на својот син многу обемен и детален говор за сите опасности и хаос од јавањето. Потоа го облекува Фаетон во своите облеки, шлем и сончева круна и му ги дава уздите. Со последно предупредување од татко му, Фаетон ги врзува коњите во јарем и се вознесува на небото, додека неговата мајка Климена весело му мавта за збогум, сè уште несвесна за опасноста што го чека нејзиниот син. Како и во сите други верзии, неговото јавање е катастрофа, бидејќи ја гори Земјата. Потоа Зевс го убива со гром и го сместува меѓу ѕвездите како соѕвездието [[Кочијаш (соѕвездие)|Кочијаш]], кочијашот на небото.<ref>{{cite book |author=[[Nonnus]] |title=[[Dionysiaca]] |at=[https://archive.org/details/dionysiaca03nonnuoft/page/102/mode/2up?view=theater 38.142]–[https://archive.org/details/dionysiaca03nonnuoft/page/122/mode/2up?view=theater 435]}}</ref> Верзијата на Нон за настаните е слична на онаа на Лукијан, бидејќи и двајцата ја претставуваат (или имплицираат) Климена како сопруга на Хелиј, нивниот син Фаетон е роден во брак, а Климена е активно присутна во убедувањето на Хелиј да му дозволи на нивниот син да ја управува кочијата. [[Податотека:Pierre_Brébiette_-_La_mort_de_Phaèton_et_la_transformation_des_Héliades,_ses_soeurs.jpg|десно|мини|279x279пкс|''„Хелиади“'' од Пјер Бребиет.]] === Жалење за Фаетон === ==== Тажните сестри ==== Многу чест елемент во приказната е тоа што сестрите на Фаетон, [[Хелијади]]те, ја оплакуваат неговата смрт покрај реката и се преобразуваат во [[Црна топола|црни тополи]], пролевајќи солзи од [[килибар]] за својот умрен брат. Според [[Плиниј Постариот]], Есхил бил тој што ја вовел преобразбата на сестрите во тополи.<ref name=plin/><ref>Diggle, p. [https://books.google.com/books?id=RYAh8dv18lUC&pg=PA27 27]</ref> Нивниот број и имиња варираат; еден схолијаст за [[Хомер]] дава алтернативно потекло каде што Фаетон и неговите три сестри (Фета, Лампитија и Егл) се деца на Хелиј и Рода, тука ќерката на [[Асоп]].<ref name=hom-sch-17_208/> Хигин именува седум; Меропа, Хелија, Егл, [[Лампетија]], Феба, Етерија и Диоксипа.<ref name=hyg-154/> Овидиј има барем три, но само две (Фета и Лампеа) се именувани. Сервиј ги споменува само Фета и Лампитија.<ref name=msh/> [[Податотека:Theodoor_van_Thulden_-_The_Gods_mourning_Phaeton.jpg|лево|мини|245x245пкс|''Боговите тагуваат по Фаетон'' од Теодор ван Тулден]] Иако улогата и судбината на Хелијадите во митот не се споменуваат во ниту еден од преживеаните фрагменти од ''„Фаетон“'', Еврипид накратко ги споменува Хелијадите и нивното пролевање килибарни солзи за нивниот брат од страна на Еридан во друга драма, ''„Иполит“''. Овидиј живописно ги опишува сестрите како плачат и тагуваат за својот брат покрај бреговите на Еридан четири месеци без движење. Потоа, додека прават обид да се помрднат, чувствуваат дека вкоренети во земјата, неспособни да си одат. Нивната мајка Климена ги наоѓа и иако се обидува да ги ослободи своите ќерки со кршење на гранките кои се формираат и кршење на кората, таа не може да им помогне и метаморфозата е завршена.<ref>{{cite book |author=[[Ovid]] |title=[[Metamorphoses]] |at=[https://ovid.lib.virginia.edu/trans/Metamorph2.htm#476707500 2.329-366]}}</ref> Схолијастот од ''[[Одисеја]]'' пишува дека Зевс, чувствувајќи сожалување кон нив, ги претворил во тополи кои плачат и им дозволил да ги задржат спомените на нивните стари животи и таги.<ref name=hom-sch-17_208/> Според Квинт Смирненски, Хелиј ги претворил во дрвја, во чест на Фаетон,<ref>{{cite book |author=[[Quintus Smyrnaeus]] |title=[[Posthomerica]] |at=[https://books.google.com/books?id=KiDDDwAAQBAJ&pg=PT134 5.300] |quote=The daughters of the Sun, the Lord of Omens, shed (tears) for Phaethon slain, when by Eridanos' flood they mourned for him. These, for undying honour to his son, the god made amber, precious in men's eyes.}}</ref> а Хигин напишал дека тие биле преобразени во дрвја за да се врзат со кочијата без согласност на нивниот татко.<ref name=hyg-154/> Делот што се однесува на Хелијадите можеби бил митски уред за да се објасни потеклото на [[килибар]]от; веројатно не е случајно што грчкиот збор за килибар, ''електрон'' ({{Јаз|grc|{{math|ἤλεκτρον}}}}), наликува ''на електор'' ({{Јаз|grc|{{math|ἠλέκτωρ}}}}), епитет на Хелиј.<ref>Keightley, p. [https://books.google.com/books?id=lWAEAAAAQAAJ&pg=PA58 58], esp. [note a]</ref> Тополата се сметала за света за Хелиј, поради сјајот сличен на сонцето што го имаат нејзините сјајни лисја.<ref>Decharme, pp [https://books.google.com/books?id=nU9msl7p2vMC&pg=PA240 240–241]</ref> ==== Тажниот љубовник ==== Подоцнежните автори, особено Римјаните, ја споменуваат приказната за Кикн, човек кој бил љубовник на Фаетон и длабоко ја оплакувал неговата смрт и бил претворен во лебед, птици кои се познати по тоа што со денови ја оплакувале загубата на своите партнери.<ref>{{cite news |title=Animals grieve just as people do |last=Wedderburn |first=Pete |newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |language=en-GB |url=https://www.telegraph.co.uk/pets/animals-grieve-just-as-people-do/ |access-date=25 July 2019}}</ref> Во овидиевиот запис, боговите го претвориле неутешниот Кикн во лебед набргу по сопствената смрт на Фаетон; дури и како лебед, тој ги задржал спомените за огнената смрт на Фаетон, а птицата потоа ја избегнувала сончевата топлина.<ref>{{cite book |author=[[Ovid]] |title=[[Metamorphoses]] |at=[https://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/Metamorph2.php#anchor_Toc64106115 2.367-380] }}</ref> Вергилиј наместо тоа пишува дека Кикн тагувал за Фаетон до неговата старост, по што бил претворен во лебед, а неговата бела коса станала бели пердуви на птицата по преобразбата.<ref>{{cite book |author=[[Virgil]] |title=[[Aeneid]] |at=[https://topostext.org/work/245#10.163 10.189] }}</ref> Павсаниј и Сервиј експлицитно го именуваат [[Аполон]] како бог кој го претворил Кикн во лебед, откако го благословил со талент за пеење некое време претходно;<ref name=msh/><ref>{{cite book |author=[[Pausanias (geographer)|Pausanias]] |title=[[Description of Greece]] |at=[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Paus.+1.30.3&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 1.30.3] }}</ref><ref>{{Cite book |last=Grimal |first=Pierre |url=https://archive.org/details/concisedictionar00grim/page/114/mode/2up?view=theater |title=A concise dictionary of classical mythology |last2=Kershaw |first2=Stephen |publisher=Oxford, England; Cambridge, Mass., USA : Blackwell |others=Internet Archive |year=1990 |isbn=978-0-631-16696-2 |edition=Reprint. 1994 |pages=114 |access-date=2024-11-02}}</ref> Потоа Аполон го сместил меѓу ѕвездите, како соѕвездието [[Лебед (соѕвездие)|Кикн]], „лебедот“. Професијата на Кикн како музичар се смета дека е директен навод за лебедовата песна по која се познати лебедите.<ref name=hyg-154/> == Уметнички докази == На едно од најраните постоечки уметнички сведоштва за митот се чува во [[Музеј на ликовни уметности (Бостон)|Музејот на ликовни уметности]] во [[Бостон]],<ref name=":vase">Which can be seen [https://collections.mfa.org/objects/186454/mold-for-bowl-with-the-death-of-phaethon?ctx=3a578f1a-3c32-4789-88b1-d21362bb88df&idx=2 here].</ref> Фаетон е прикажан паднат од кочијата, тркало лежи до него додека друго го собира божицата на водата [[Тетија (митологија)|Тетида]], неговата баба, како што напишал [[Валериј Флак]]. Богот зад смртта на Фаетон, Зевс, е прикажан како фрла гром, додека Хелиј се појавува на коњ, со резервен коњ покрај себе (што се совпаѓа со еврипидовото раскажување каде Хелиј го придружува својот син на небото), откако фатил два од коњите и веќе го насочува своето внимание кон другите два (како што [[Тит Лукрециј Кар|Лукрециј]] го опишува како прави<ref>Diggle, p. [https://books.google.com/books?id=RYAh8dv18lUC&pg=PA42 42–43]</ref>). [[Артемида]] е исто така таму, можеби алудирајќи на некоја нејасна верзија каде што таа играла улога во приказната, како и [[Ирида (митологија)|Ирида]], божицата на виножитото и гласникот..<ref>Cook, pp [https://archive.org/details/zeusstudyinancie02pt1cook/page/472/mode/2up?view=theater 473-475]</ref><ref>Gantz, p. [https://archive.org/details/early-greek-myth-a-guide-timothy-gantz/page/34/mode/2up?view=theater 34]</ref> Друга фигура, можеби [[Изида]], е исто така присутна.<ref name=":vase"/> Апулски кратер од околу 360-350 има сцена со именувани ликови Меропа, Климена и Меланип (TrGF adesp. 5f).<ref name=Aris-Philips-1995/> Митот за татко и син бил овековечен во Коринт (каде што Хелиј имал значаен култ), каде што Павсанија опишува две позлатени кочии, едната го носела Фаетон, а другата Хелиј, кои ја красат портата во близина на пазарот во Коринт:<blockquote>На излегување од пазарот по патот за Лехеум, доаѓате до порта, на која има две позлатени кочии, едната го носи Фаетон, синот на Хелиј (Сонце), а другата самиот Хелиј.<ref>{{cite book |author=[[Pausanias (geographer)|Pausanias]] |title=[[Description of Greece]] |at=[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+2.3.2&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 2.3.2] }}</ref></blockquote> [[Податотека:Peter_Paul_Rubens_-_The_Fall_of_Phaeton_(National_Gallery_of_Art).jpg|мини|288x288пкс|''Падот на Фаетон'' од [[Петер Паул Рубенс]], {{Околу|1604/1605}}]] == Врски == Помалку познатиот мит за [[Сириус (митологија)|Сириус]], богот на кучето и божицата на жетвата [[Опора (митологија)|Опора]], делат некои елементи со митот за Фаетон. Според тој мит, Сириус ја посетува Земјата на некоја мисија, но потоа се среќава и се вљубува во Опора. Неговата неостварена љубов го прави уште пожежок, што резултира со страдање на луѓето под големата топлина која ја предизвикува. Тие им се молат на боговите, и на крајот [[Бореј]], богот на северниот ветер, им наредува на своите синови да ја достават Опора кај Сириус, додека тој употребува ладни ветрови за да ја разлади земјата. За да го одбележи настанот, Сириус продолжувал да гори секоја година за време на сезоната на жетва, објаснувајќи ја интензивната топлина на кучешките денови во лето, што му се припишуваат на Сириус од страна на античките.<ref>{{cite journal | last = Arnott | first = William Geoffrey | title = A Note on Alexis' Opora | author-link = W. Geoffrey Arnott | journal = Rheinisches Museum für Philologie | volume = 98 | number = 4 | date = 1955 | pages = 312–15 | url = http://www.jstor.org/stable/41243800 | jstor = 41243800 | access-date = 20 June 2023}}</ref><ref>{{cite web | first = M. Rosemary | last = Wright | title = A Dictionary of Classical Mythology: III The Constellations of the Southern Sky | website = mythandreligion.upatras.gr | date = September 2012 | url = http://mythandreligion.upatras.gr/english/m-r-wright-a-dictionary-of-classical-mythology/ | access-date = January 3, 2023 | publisher = [[University of Patras]]}}</ref> Покрај тоа, некои антички автори го користеле „Сириус“ (што значи „жежок“) како епитет за самиот Хелиј.{{sfn|Diggle|1970|page=[https://books.google.com/books?id=RYAh8dv18lUC&pg=PA138 138]}} Приказната за Фаетон има некои сличности со митот за [[Асклепиј]], како смртни синови на божествените татковци (Хелиј и Аполон) кои го нарушиле природниот ред (Фаетон со тоа што ја тргнал кочијата од курсот, Асклепиј со тоа што ги воскреснал мртвите) и потоа биле убиени од Зевс за повторно да го воспостави тој ред по поплаките од други божества ([[Геја (митологија)|Геја]] и [[Ад]]), носејќи им тага на споменатите татковци. Митот за Фаетон бил најистакнат мит за килибар во класичната антика, а според келтската традиција, Аполон пролевал солзи од килибар за смртта на Асклепиј; додека поврзаноста на Аполон со килибарот не е извонредна, нејзиниот контекст (жалење за неговиот син) е значаен.{{sfn|Causey|2011|pages =[https://books.google.com/books?id=PVxX_0Jrt7kC&pg=PA54 54]-[https://books.google.com/books?id=PVxX_0Jrt7kC&pg=PA58 58]}} [[Диодор Сицилиски]] во својот опис за Фаетон завршил велејќи дека килибарот најчесто се користел во врска со жалењето за смртта на младите луѓе, а врската помеѓу смолата и солзите не била невообичаена, како што се гледа во митовите за [[Мирна]] и [[Мелеагар (митологија)|Мелеагар]] (според изгубената драма од [[Софокле]]); Старогрчкиот збор за солза ''дакруон'' може да значи и сок или гума за џвакање.{{sfn|Causey|2011|pages =[https://books.google.com/books?id=PVxX_0Jrt7kC&pg=PA54 54]–[https://books.google.com/books?id=PVxX_0Jrt7kC&pg=PA58 58]}}Првиот од ватиканските митографи се обидел да ги спои двата мита, пишувајќи дека Фаетон го вратил [[Хиполит (Син на Тезеј)|Хиполит]] во живот (Асклепиј во митот) и дека откако бил убиен од Зевс, Аполон ги убил сицилијанските ковачи кои ги исковале громовите на Зевс (Аполон ги убил [[киклоп]]ите кои ги исковале громовите на Зевс откако тој го убил Асклепиј).<ref>First Vatican Mythographer [https://books.google.com/books?id=sE7WnkLLt2gC&pg=PA56 116]</ref> Вториот наратив за Фаетон, сепак, од таканаречениот „Втор ватикански митограф“, ја раскажува по традиционалната верзија на митот без траги од спојување со други митови или каква било врска со Асклепиј.<ref>Second Vatican Mythographer [https://books.google.com/books?id=sE7WnkLLt2gC&pg=PA129 75]</ref> Фаетон, исто како и нимфата [[Клитија]], е мит поврзан со Хелиј кој најчесто се поврзува со Аполон во современо време, иако оригиналните грчки и римски извори не го споменуваат.{{sfn|MacDonald Kirkwood|2000|page=[https://books.google.com/books?id=OkUGQeGGn7IC&pg=PA13 13]}} Иако Овидиј во голема мера се смета за причина за спојувањето меѓу боговите во посткласичните времиња, тој самиот не ги идентификувал;<ref>{{cite journal | author-link = Joseph Fontenrose | last = Fontenrose | first = Joseph E. | url = https://www.jstor.org/stable/291381 | jstor = 291381 | title = Apollo and the Sun-God in Ovid | journal = The American Journal of Philology | volume = 61 | number = 4 | date = 1940 | doi = 10.2307/291381 | access-date = January 3, 2025 | pages = 429–44| url-access = subscription}}</ref> таткото на Фаетон (и љубовникот на Клитија) е сончева, но препознатлива фигура која не е Аполин,{{sfn|Fontenrose|1968|pages=20–38}} опишан како син на [[Хиперион (митологија)|Хиперион]] и кој постои одделно од богот на светлината.<ref>{{cite journal | last = Grummel | first = William C. | title = CLYTIE AND SOL | journal = The Classical Outlook | volume = 30 | number = 2 | date = 1952 | url = http://www.jstor.org/stable/43929084 | pages = 19–19 | access-date = January 3, 2025 | jstor = 43929084}}</ref> == Посткласични дела == * [[Данте Алигиери|Данте]] го споменува во „[[Пеколот (Божествена комедија)|Пеколот]]“, во песната IV „[[Чистилиштето (Божествена комедија)|Чистилиште]]“ и песната XVII „[[Рајот (Божествена комедија)|Рајот]]“ од неговата „[[Божествена комедија]]“. * [[Вилијам Шекспир]] ја користи приказната за Фаетон на четири места, најпозната како алегорија во неговата драма „[[Ричард II (драма)|Ричард II]]'', споредувајќи го Кралот со божественоста на сонцето (3.3). Тој исто така ја тера [[Јулија Капулет|Јулија]] да посака „Фаетон би ги камшикувал [коњите на Феб] на запад“ додека го чека [[Ромео Монтеѓу|Ромео]] во „[[Ромео и Јулија]]'' 3.2.3.<ref>{{cite book |section-url=http://www.william-shakespeare.info/act3-script-text-romeo-and-juliet.htm |section=Text of Act&nbsp;3 |title=[[Romeo and Juliet]] |author=Shakespeare, William |via=william-shakespeare.info}}</ref> Исто така, накратко се појавува во „[[Двајцата велможи од Верона]]“ 3.1.154, и двапати во „[[Хенри VI, дел 3]]“ (1.4.33 и 2.6.12)<ref>{{cite journal |last = Merrix |first = Robert P. |year = 1987 |title = The Phaëton allusion in ''Richard II'': The search for |url = https://archive.org/details/english-literary-renaissance_autumn-1987_17_3/page/n22 |journal = English Literary Renaissance |volume = 17 |issue = 3 |pages = 277–287 |doi = 10.1111/j.1475-6757.1987.tb00937.x |jstor = 43447224|s2cid = 222444710 }}</ref> * [[Џон Марстон (поет)|Џон Марстон]] вклучува споменување на Фаетон во „[[Незадоволниот]]“, каде што монологот на Мендоза ги опишува „... блескавите погледи (на жените), пламени како оние пламени што го гореа светот од невнимателниот Фаетон!“ – чин 1, sc 5 * [[Жан Батист Лили]] напишал музичка трагедија, „[[Фаетон (Лили)|Фаетон]]“, во која индиректно се осврнал на судбината на [[Николас Фуке]], чии амбиции да го имитира [[Луј XIV]] – „Кралот Сонце“ – довеле до неговиот пад. Оваа опера е употребена и во втората верзија на операта на [[Пол Хиндемит]] „[[Кардилак]]“ (1952). * [[Камил Сен-Санс]] напишал симфониска поема насловена како „[[Фаетон (Сен-Санс)|Фаетон]]“ во 1873 година. * [[Николо Јомели]] ја напишал операта „Фетонте“ на либрето на италијански јазик од [[Матија Вераци]] користејќи различни извори, главно [[Овидиј]], за митот за Фаетон. Првпат била изведена во Војводскиот театар, [[Лудвигсбург]] во февруари 1768 година, каде Војводата Карл-Еуген од [[Виртемберг]] одржувал оперска трупа. * Епистоларниот роман „Фаетон“ на [[Вилхелм Вајблингер]] го спојува митот за Фаетон со [[Јохан Волфганг фон Гете]] [[Страдањата на младиот Вертер|Вертер]] на Гете, како и [[Хиперион (роман на Хелдерлин)|Хиперион]] на Фридрих Хелдерлин. * [[Јохан Волфганг фон Гете|Јохан Волфганг Гете]] објавил поетска реконструкција на фрагментираната трагедија на [[Еврипид]] во „Kunst und Altertum“ (1823), која послужила како основа за разни драмски адаптации во целосен обем, како што се „Фаетани во Штурц“ (1893) од [[Мари Вернике]], „Фетан“ (1889) од [[Карл Вилхелм Гајслер]] и „Фетан“ (1875) од [[Арнолд Бер]]. * Долгата поема на [[Герхарт Хауптман]] „Хелиј и Фаетон“ (1936) ја изоставува космичката катастрофа за да се фокусира на односот помеѓу побожниот татко и смртниот син. * Во симболистичката трагедија на [[Отакар Тир]] „Фаетон“ (1916), јунакот го олицетворува бунтот на човекот против светскиот поредок („боговите“) и против човечката судбина. Трагедијата била адаптирана во 1962 година во позната истоимена радио-драма од Милослав Јареш (режисер) и Јаромир Птачек (драматург)).<ref>{{cite web | author = Pekárek, Hynek | title = Otakar Theer: Faëthón |language = cs | url = http://www.rozhlas.cz/vltava/literatura/_zprava/1183024 |publisher=Rozhlas.cz | access-date = 2013-03-13}}</ref> * Раната „Фаетон, мит“ (1934) на [[Пол Гудман]] го споредува митот за Фаетон со гротескна верзија на христолошка нарација. * „Шест метаморфози по Овидиј“ на [[Бенџамин Бритен]] за обоа, првпат изведена на фестивалот во Алдебург на 14 јуни 1951 година, го вклучува краткото дело „Фаетон“, кое како соло дело се чини дека се фокусира на поединецот изгубен во вселената, наместо на бесните ефекти нагласени од претходните инструментални изведби на митот. * Во романот „Атлас ги крена рамењата“ на [[Ајн Ранд]] од 1957 година, ликот на Ричард Хали компонира опера во вселената, каде што Фаетон успева во својот обид да ја контролира кочијата на Сонцето, како алегорија за моќта на човештвото и индивидуализмот. * [[Доналд Котон]] напишал комична радио претстава „Трагедијата на Фаетон“ емитувана на BBC Network&nbsp;3, 10 февруари 1965 година.<ref>{{cite magazine |title=The Tragedy of Phaethon |url=http://genome.ch.bbc.co.uk/fd8b90733b7148c094ff538caf459b67 |magazine=Radio Times |volume=166 |issue=2152 |date=6 February 1965 |edition=London South East |series=Schedules from Saturday, 6th February 1965 to Friday, 12th February 1965 |via=BBC Genome |access-date=2025-12-07 |archive-date=2018-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317233454/http://genome.ch.bbc.co.uk/fd8b90733b7148c094ff538caf459b67 |url-status=dead }}</ref> * Романот на [[Ангус Вилсон]] „Запалување на светот“ (1980) започнува со опис на слика од Фаетон, што се покажува како клучно за новата самоконцепција на протагонистот, што доведува до неговото создавање на „[[Фаетон (Лили)|Фаетон]] од [[Жан-Батист Лили|Лили]]. * Трилогијата „Златната еуекумена“ (2002) на Џон Рајт го прикажува протагонистот по име Фаетон, чие име на татко е Хелион. Митските наводи се изобилни.<ref>{{cite book |isbn = 0765336693 |title = The Golden Age |url = https://archive.org/details/goldenageromance00wrig |last = Wright |first = John C. |date = 20 April 2002|publisher = Tor Publishing }}</ref> * Во 2002, [[Фолксваген]] го претставил [[Фолксваген фејтон]]. * Во 2012 година, поранешниот фронтмен на [[Disco Inferno (бенд)|Disco Inferno]] Ијан Кроуз ја адаптирал приказната за Фаетон како „Песната на Фаетон“ за своето прво музичко издание по повеќе од една деценија. Кроуз ја искористил приказната како аналогија за влегувањето на Британија во [[инвазијата на Ирак (2003)|Втората заливска војна]].<ref>{{cite news |website=Pitchfork |department=Listen |title=Ian Crause of Disco Inferno shares first new music in over a decade |url=http://pitchfork.com/news/48695-listen-ian-crause-of-disco-inferno-shares-first-new-music-in-over-a-decade/}}</ref> * Во 2016 година, театарот Тафети Панк ја премиерно извел претставата „Фаетон“ од Мајкл Милиган во Вашингтон..<ref>{{cite news |title=A bold production of ''Phaeton'' from Taffety Punk Theatre company |date=2016-05-10 |newspaper=[[The Washington Post]] |department=Theater / Dance |url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/theater_dance/a-bold-production-of-phaeton-from-taffety-punk-theatre-company/2016/05/10/84d71866-16c2-11e6-971a-dadf9ab18869_story.html}}</ref> * Во 2019 година, [[Карл Рити]] поставил музика за рана современа интерпретација на приказната за Фаетон од [[Себастијан Брант]], која го изедначува падот на Фаетон со [[затемнување на сонцето]], но го прикажува Фаетон како преживува и се враќа триумфално. Постојат две верзии за машки хор и мешан хор, втората како дел од кантата „Еклипса“ од Рити за затемнувањето на сонцето во четири дела. == Споделено име == Името „Фаетон“, што значи „Сјаен“,<ref>{{cite book |editor1=Liddell |editor2=Scott |name-list-style=amp |section=φαέθω |title=Lexicon |section-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=fae%2Fqwn&la=greek&prior=*%29he/lios#lexicon |via=perseus.tufts.edu}}</ref> му било дадено и на Фаетон Сириски, на еден од коњите на [[Еос]] (Зората), Сонцето, [[соѕвездие]]то [[Кочијаш (соѕвездие)|Кочијаш]] и [[планета]]та [[Јупитер]], додека како придавка се користело за да се опишат сонцето и месечината.<ref>{{cite book |editor1=Liddell |editor2=Scott |name-list-style=amp |section=Φαέθω |title=Lexicon |via=perseus.tufts.edu |section-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=fae%2Fqwn&la=greek&can=fae%2Fqwn0&prior=fa/w&d=Perseus:text:1999.04.0058:entry=fae/qw&i=1#lexicon}}</ref> Во некои извештаи, планетата на која се однесува ова име не е Јупитер, туку [[Сатурн (планета)|Сатурн]].<ref>{{cite web |url=http://www.theoi.com/Titan/AsterPhaethon.html |website=Theoi |department=Greek Mythology |title=Phaethon}}</ref> Кога биле откриени [[Церера (џуџеста планета)|1 Церера]] и [[2 Палада]] – првите [[астероид]]и – астрономот [[Хајнрих Вилхелм Олберс|Хајнрих Олберс]] посочил дека тие се фрагменти од [[Фаетон (претпоставена планета)|многу поголема хипотетичка планета]], која подоцна била наречена ''Фаетон''. Сепак, „хипотезата за Фаетон“ е заменета со [[Насобирање (астрофизика)|моделот на насобирање]], во кој астероидниот појас го претставува остатокот од [[Протопланетарен диск|протопланетарниот диск]] кој никогаш не формирал планета, поради мешањето на гравитацијата на [[Јупитер]]. Сепак, маргиналните теоретичари сè уште ја сметаат хипотезата за Фаетон за веројатна. Во современо време, астероид чија орбита го доближува до Сонцето е именуван „3200 Фаетон“ по митолошкиот Фетон. [[Француски јазик|Француската]] форма на името „Фаетон“ се применува за [[Пајтон|еден вид кочија]] и автомобил<ref>{{cite dictionary |title=phaeton |dictionary=Oxford Dictionaries |via=oxforddictionaries.com |url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/phaeton |access-date=2013-09-11 |archive-date=2016-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160516163551/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/phaeton |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite dictionary |title=phaeton |dictionary=Collins English Dictionary |via=collinsdictionary.com |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/phaeton}}</ref>. [[Ред (биологија)|Ред]], [[Семејство (биологија)|семејство]] и [[Род (биологија)|род]] птици го носат името Фаетон во нивната таксономска номенклатура, тропски птици. == Наводи == {{наводи}} == Извори == === Грчки === * {{Наведена книга|title=Fragments: Oedipus-Chrysippus: Other Fragments|last=[[Euripides]]|publisher=[[Harvard University Press]]|year=2008|isbn=978-0-674-99631-1|editor-last=Collard, Christopher|series=[[Loeb Classical Library]]|volume=506|location=Cambridge, MA|chapter=Online version|editor-last2=Cropp, Martin|chapter-url=https://www.loebclassics.com/view/LCL506/2009/volume.xml}} * Apollonius Rhodius, (1912). ''Argonautica'' translated by Robert Cooper Seaton (1853–1915), R.C. Loeb Classical Library Volume 1. London, UK: William Heinemann. [https://topostext.org/work/126 Online version at the Topos Text Project.] * [[Диодор Сицилиски|Diodorus Siculus]], (1888–1890). ''Bibliotheca Historica''. Vols 1–2. Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. in aedibus B.G. Teubneri, Leipzig. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Greek text available at the Perseus Digital Library]. * Tzetzes, John, (1826). ''Book of Histories'', Books II–IV translated by Gary Berkowitz from the original Greek of T. Kiessling's edition. [http://www.theoi.com/Text/TzetzesChiliades2.html Online version at Theoi.com] * Philostratus the Elder, (1913). ''Imagines'', translated by A. Fairbanks, Loeb Classical Library, No. 256. Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts. 1931. {{ISBN|978-0674992825}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0674992825|<bdi>978-0674992825</bdi>]]. [https://archive.org/stream/imagines00philuoft#page/n9/mode/2up Internet Archive] * Quintus Smyrnaeus, ''Quintus Smyrnaeus: The Fall of Troy'', translated by A.S. Way, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. [https://archive.org/stream/falloftroy00quin#page/n5/mode/2up Internet Archive]. * Nonnus, (1940). ''Dionysiaca''; translated by Rouse, W.H.D., III Books XXXVI&ndash;XLVIII. Loeb Classical Library No. 346, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, UK: William Heinemann. [https://archive.org/stream/dionysiaca03nonnuoft#page/n5/mode/2up Internet Archive]. * [[Лукијан|Lucian]], (1905). ''Dialogues of the Gods''; translated by Fowler, H.W. and F.G. Oxford, UK: The Clarendon Press. * Palaephatus, (1996). ''On Unbelievable Tales'', translation, introduction and commentary by Jacob Stem, Bolchazy-Carducci Publishers, {{ISBN|0-86516-310-3}}. [https://books.google.com/books?id=t4EfiGQwgh4C Google books] * Decharme, Paul, (1884). ''Mythologie de la Grèce antique'', Garnier Frères. [https://books.google.com/books?id=nU9msl7p2vMC Google books] (in French). * Pausanias, (1918). ''Pausanias Description of Greece with an English Translation by W.H.S. Jones, Litt.D., and H.A. Ormerod, M.A., in 4 Volumes.'' Cambridge, MA: Harvard University Press; London, UK: William Heinemann. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+1.1.1 Online version at the Perseus Digital Library]. * [[Хесиод|Hesiod]], (1914). ''[[Теогонија|Theogony]]'', in ''The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White'', Cambridge, MA: Harvard University Press; London, UK: William Heinemann. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0130%3Acard%3D1 Online version at the Perseus Digital Library]. === Римски === * [[Овидиј|Овид]], (1977). ''[[Метаморфози (Овидиј)|Метаморфози]]'', Том I: Книги 1–8. Превод од Френк Џустус Милер. Ревидирано од Г.П. Гулд. Класична библиотека Лоеб бр. 42. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Јуниверзити Прес, прво објавено 1916 година. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-674-99046-3|<bdi>978-0-674-99046-3</bdi>]]. [https://www.loebclassics.com/view/LCL042/1916/volume.xml Онлајн верзија] на Харвард Јуниверзити Прес. * Гај Јулиј Хигин, ''Астрономика од „Митовите за Хигин“,'' преведена и уредена од Мери Грант. Публикации за хуманистички студии на Универзитетот во Канзас. [https://topostext.org/work/207 Онлајн верзија] на проектот „Топос текст“. * Maurus Servius Honoratus, (1881). ''Во Vergilii carmina comentarii. Servii Grammatici qui feruntur in Vergilii carmina commentarii'' ; recensuerunt Georgius Thilo et Hermannus Hagen. Георгиус Тило. Лајпциг, ДЕ: БГ Теубнер. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0053 Онлајн верзија] во Дигиталната библиотека Персеј. * [[Вергилиј]], (1910). ''[[Енеида]]''. превод на Теодор Ц. Вилијамс. Бостон, Масачусетс: Хотон Мифлин. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0054%3Abook%3D1%3Acard%3D1 Онлајн верзија во Дигиталната библиотека Персеј.] * Гај Јулиј Хигин, ''Фабули од митовите за Хигин,'' преведени и уредени од Мери Грант. Публикации за хуманистички студии на Универзитетот во Канзас. [https://topostext.org/work/206 Онлајн верзија] на проектот Topos Text. * [[Цицерон|Марко Тулиј Цицерон]], (1878). ''{{'}} Природата на боговите“ од Трактатите на М.Т. Цицерон'', преведени од Чарлс Дјук Јонг (1812–1891), издание Бон. [https://topostext.org/work/137 Онлајн верзија] на проектот Топос Текст. * [[Цицерон|Маркус Тулиј Цицерон]], (1917). ''De Natura Deorum.'' О. Плазберг. Лајпциг, ДЕ: Теубнер. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2007.01.0037 Латински текст] достапен во Дигиталната библиотека Персеј. * [[Плиниј Постариот]], (1938–1962). ''Плиниј – Природна историја, 10 тома''. Превод од Ракам, Х.; Џонс, WHS; Ајхолц, Класична библиотека ДЕ Лоеб. * [[Сенека Помладиот|Сенека]], (1917). ''Трагедии'', преведени од Милер, Френк Џустус. Томови на класичната библиотека Лоеб. Кембриџ, Масачусетс: Харвард Јуниверзити Прес; Лондон, Велика Британија: Вилијам Хајнеман. * Хигинус, Гај Јулиус, (1960). ''Митови за Хигинус'', [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae1.html Книга&nbsp;1.] Уредено и преведено од Мери А. Грант, Лоренс: Универзитетски издавачки куќи во Канзас. * Валериј Флак, (1928). ''Аргонаутика'' преведена од Мозли, JH Loeb Classical Library Том 286. Кембриџ, Масачусетс: Harvard University Press; Лондон, Велика Британија: Вилијам Хајнеман. [http://www.theoi.com/Text/ValeriusFlaccus1.html Онлајн верзија на Theoi.com.] === Останати === * {{Наведена книга|title=Etymological Dictionary of Greek|last=Beekes|first=Robert S. P.|date=2009|publisher=Brill|location=Leiden|author-link=Robert S. P. Beekes}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/zeusstudyinancie01cookuoft#page/n7/mode/2up|title=Zeus: A study in ancient religion|last=Cook, A.B.|publisher=Cambridge University Press|year=1914|volume=I "Zeus God of the Bright Sky"|author-link=Arthur Bernard Cook|via=Internet Archive (archive.org)}} * {{Наведена книга|title=Amber and the Ancient World|last=Causey|first=Faya|date=2011|publisher=[[Getty Publications]]|isbn=978-1-60606-082-7}} * {{Наведена книга|title=Euripides: Phaethon|last=[[Euripides]]|publisher=Cambridge University Press|year=1970|isbn=978-0521604246|editor-last=Diggle, J.|editor-link=James Diggle|series=Cambridge Classical Texts and Commentaries|volume=12|ref=CITEREFDiggle1970}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tyj8UUE968wC|title=The Mythology of the Night Sky: An amateur astronomer's guide to the ancient Greek and Roman legends|last=Falkner|first=David E.|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|year=2011|isbn=978-1-4614-0137-7|page=41|chapter=The Winter Constellations|chapter-url=https://books.google.com/books?id=tyj8UUE968wC&pg=PA41|via=Google Books}} * {{Наведено списание|last=Fontenrose|first=Joseph Eddy|author-link=Joseph Fontenrose|date=1968|title=The Gods Invoked in Epic Oaths: [[Aeneid]], XII, 175-215|journal=[[The American Journal of Philology]]|volume=89|pages=20–38|doi=10.2307/293372|jstor=293372}} * {{Наведена книга|title=Early Greek Myth: A guide to literary and artistic sources|last=Gantz, T.|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1996|location=Baltimore, MD|postscript=;|author-link=Timothy Gantz}} in two volumes: (Vol.&nbsp;1) {{ISBN|978-0-8018-5360-9}}; (Vol.&nbsp;2) {{ISBN|978-0-8018-5362-3}}. * {{Наведена книга|title=The Dictionary of Classical Mythology|last=Grimal, Pierre|publisher=Wiley-Blackwell|year=1996|isbn=978-0-631-20102-1}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OkUGQeGGn7IC|title=A Short Guide to Classical Mythology|last=MacDonald Kirkwood|first=Gordon|date=2000|publisher=Cornell University, Bolchazy-Carducci Publishers, Inc.|isbn=0-86516-309-X}} * {{Наведена книга|title=Greek Drama V: Studies in the theatre of the fifth and fourth centuries {{sc|BCE}}|last=Marshall|first=Hallie|last2=Marshall|first2=C.W.|publisher=Bloomsbury Academic|year=2020|isbn=978-1-3501-4235-0}} * {{Наведена книга|title=Aspects of Ecphrastic Technique in Ovid's Metamorphoses|last=Norton|first=Elizabeth|publisher=Cambridge Scholars Publishing|year=2013|isbn=978-1-4438-4271-6}} * ''The Vatican Mythographers'', Ronald E. Pepin (2008), Fordham University Press, {{ISBN|978-0-8232-2892-8}}. * {{Наведена книга|title=[[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]]|last=Smith, W.|year=1873|location=London, UK|author-link=William Smith (lexicographer)}} == Надворешни врски == * Преводот и реконструкцијата на „Фаетон“ од Еврипид, направена од Вланес, сега е достапна како е-книга на Амазон: [https://www.amazon.com/Euripides-Phaethon-Translation-reconstruction-ebook/dp/B0085IVQ3Y/ref=cm_cmu_up_thanks_hdr] * [http://www.liverpoolmuseums.org.uk/picture-of-month/displaypicture.asp?venue=7&id=109 „Падот на Фаетон“] од Џорџ Стабс во [https://web.archive.org/web/20040401102820/http://www.liverpoolmuseums.org.uk/ladylever/index.asp уметничката галерија Лејди Ливер] * [https://web.archive.org/web/20001109055500/http://abob.libs.uga.edu/bobk/phaeth.html Јавањето на кометата Фаетон], од Боб Кобрес * [http://www.theoi.com/Titan/Phaethon.html Проект Теои: '''''Фетон''''', грчки полубог, дете на сонцето] * [http://www.theoi.com/Titan/AsterPhaethon.html Проект Теои: '''''Фетон''''', грчки бог на ѕвездата Јупитер] [[Категорија:Старогрчки јунаци]] acy7eeut5nmfrpn4on9xho3omjbevsp Филмографија на Брижит Бардо 0 1383646 5625736 5624788 2026-09-09T10:52:46Z Jtasevski123 69538 /* Филмографија */ 5625736 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cardo_avec_Brigitte_Bardot.jpg|мини|Бардо во ''[[Жената (филм)|„Жената“]]'' (1959)]] [[Податотека:Brigitte_Bardot_-_1965.jpg|мини|Бардо во ''„[[Драга Брижит]]''“ (1965)]] [[Брижит Бардо]] (28 септември 1934 - 28 декември 2025) била француска актерка, пејачка и модел, која подоцна станала активистка за права на животните. == Филмографија == {| class="wikitable sortable" !Година !Наслов !Улога !Белешки |- | rowspan="3" |1952 |''[[Луди за љубов]]'' |Жавот Лемоан | |- |''[[Манина, девојката во бикини]]'' |Манина | |- |''[[Долгите заби]]'' |Деверуша | |- | rowspan="2" |1953 |''[[Портрет на неговиот татко]]'' |Домино | |- |''[[Чин на љубовта]]'' |Мими | |- | rowspan="2" |1954 |''[[Кралски работи во Версај]]'' |Госпоѓица де Розил | |- |''[[Концерт на интриги]]'' |Ана |Исто така познат како ''Традита и ноќ на љубовта'' |- | rowspan="5" |1955 |''[[Каролин и бунтовниците]]'' |Пилар д'Аранда | |- |''[[Училиште за љубов]]'' |Софи | |- |''[[Доктор на море]]'' |Хелен Колберт | |- |''[[Големиот маневар]]'' |Луси | |- |''[[Светло преку улицата]]'' |Оливија Марсо | |- | rowspan="6" |1956 |[[Елена Тројанска (филм од 1956)|Елена Тројанска]] |Андрасте | |- |''[[Палава девојка (филм)]]'' |Брижит Латур | |- |''[[Мојот син Нерон]]'' |[[Попеја Сабина]] | |- |''[[Кубење на маргаритка]]'' |Ањес Думон |Исто така познат како ''Мамсел Стриптиз'' |- |''[[И Бог ја создаде жената (филм од 1956 година)|И Бог ја создаде жената]]'' |Жулиет Харди | |- |''[[Невестата е премногу убава]]'' |Чучу | |- |1957 |''[[Парижанецот]]'' |Брижит Лориер | |- | rowspan="2" |1958 |''[[Ноќта кога падна небото]]'' |Урсула | |- |''[[Во случај на неволја]]'' |Ивет Моде | |- | rowspan="3" |1959 |''[[Жената (филм од 1959)|Жената]]'' |Ева Маршанд |Исто така познат како ''Жената и куклата'' |- |''[[Бабет оди во војна]]'' |Бабет | |- |''[[Дали сте за танц со мене]]'' |Вирџини Дандие | |- | rowspan="3" |1960 |''[[Тестаментот на Орфеј]]'' |себе |Камео |- |''[[Се случуваше цела ноќ]]'' |Посетител на ресторан |Ненаведена камео епизода |- |''[[Вистината (филм)|Вистината]]'' |Доминик Марсо |Награда Давид ди Донатело за најдобра странска актерка |- | rowspan="2" |1961 |''[[Ве молам, не сега!]]'' |Софи | |- |''[[Познати љубовни врски]]'' |Агнес Бернауер | |- | rowspan="2" |1962 |''[[Многу приватна афера]]'' |Џил | |- |''[[Љубов на перница]]'' |Женевјев Ле Теил | |- |1963 | ''[[Презир (филм од 1963)|Презир]]'' |Камил Џавал | |- |1964 |''[[Шармантниот идиот]]'' |Пенелопе Лајтфер | |- | rowspan="2" |1965 |''[[Драга Брижит]]'' |себе | |- |''[[Вива Марија (филм)|Вива Марија]]'' |Марија II |Номиниран: Награда БАФТА за најдобра странска актерка |- | rowspan="2" |1966 |''[[Сончевата Мари]]'' | rowspan="2" |себе | rowspan="2" |Камео |- |''[[Маж Жена: 15 специфични настани]]'' |- |1967 |''[[Две недели во септември]]'' |Сесил | |- | rowspan="2" |1968 |''[[Духовите на мртвите]]'' |Џозефина | |- |''[[Шалако]]'' |Грофицата Ирина Лазар | |- |1969 |''[[Жените (филм од 1969)|Жените]]'' |Клара |Исто така познат како ''Лисицата'' |- | rowspan="2" |1970 |''[[Мечката и куклата]]'' |Фелисија | |- |''[[Почетникот]]'' |Агнес | |- | rowspan="2" |1971 |''[[Булевар на румот]]'' |Линда Лару | |- |''[[Легендата за францускиот крал]]'' |Луис | |- | rowspan="2" |1973 |''[[Дон Жуан, или ако Дон Жуан беше жена]]'' |Жана | |- |''[[Поучната и весела приказна за Колино]]'' |Арабел | |} == Наводи == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.allmovie.com/artist/p3899/filmography|title=Brigitte Bardot filmography|publisher=[[AllMovie]]|accessdate=16 February 2017}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.unifrance.org/annuaires/personne/124925/brigitte-bardot|title=Brigitte Bardot|work=UniFrance Films|language=French|accessdate=16 February 2017}} [[Категорија:Филмографии]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] s7q6cdspk3u5buaqdx4yixd4n2soydp Саурон 0 1384550 5625498 5495604 2026-09-08T21:55:53Z Andrew012p 85224 /* */ 5625498 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | name = Саурон | series = [[Џ. Р. Р. Толкин|Толкин]] | image = Саурон (лик од Толкин).jpg | caption = Илустрација на Саурон во акварел од Џ. Р. Р. Толкин | aliases = {{Plainlist| * Мајрон (првично) * Анатар * Темниот Господар * Волшебникот * Господарот на Прстените }} | race = Маја | lbl24 = Книги | data24 = {{Plainlist | * „[[Хобит (роман)|Хобит]]“ * „[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]“ * „[[Силмарилион]]“ * „[[Незавршени приказни]]“ * Серијалот „[[Историјата на Средната Земја]]“ * „[[Берен и Лутиена]]“}} }} '''Саурон''' ([[квења]]: ''Sauron''), познат и како '''Гортаур Безмилосниот''' — во легендариумот на [[Џ. Р. Р. Толкин]] е еден од Мајарите, кој во почетокот на своето постоење ѝ припаѓал на свитата на Вала Ауле. Тој е главниот [[антагонист]] во романот „[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]“.<ref>{{cite web|url=http://greenbooks.theonering.net/guest/files/050102.html|title=How much was Rowling inspired by Tolkien?|last=Monroe|first=Caroline|publisher=GreenBooks, TheOneRing.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914023536/http://greenbooks.theonering.net/guest/files/050102.html|archive-date=14 септември 2019|access-date=21 мај 2006|url-status=live}}</ref> Саурон бил еден од оние Мајари што застанале на страната на Мелкор, станувајќи еден од неговите најверни и најмоќни соработници. По Војната на гневот и поразот на неговиот господар, Саурон се воздигнал во најголемиот непријател на слободните народи на [[Средна Земја|Средната Земја]] во текот на втората и третата доба. Според „Валаквента“, Саурон „тргнал по истиот кобен пат по кој заминал Моргот, патот што води во Празнината“. == Животопис == === Пред создавањето на светот === [[Космологија|Космолошкиот]] мит што му претходи на „[[Силмарилион]]“ објаснува како врховното битие, Еру Илуватар, го започнал своето творештво создавајќи безброј духови, „родени од неговата мисла“, кои биле со него уште пред да биде создадено што било друго. Битието што подоцна станало познато како Саурон, настанало како „бесмртен (ангелолик) дух“. Оттука, на почетокот на своето постоење, Саурон непосредно го гледал Творецот. Како што забележува Толкин: „Саурон не можел да биде искрен [[атеист]]. Иако бил еден од помалите духови создадени пред светот, тој го познавал Еру во мерата што му била доделена“. Во терминологијата на јазикот [[квења]], овие духови се нарекувале Ајнури (едн. Ајну). Оние што влегле во физичкиот свет биле Валарите (едн. Вала) — најмоќните меѓу нив. Помалите духови од истата раса, на кои им припаѓал и Саурон, се нарекувале Мајари (едн. Маја). Саурон бил многу помоќен од многумина негови соплеменици; Толкин истакнува дека тој бил од „многу повисок ред“ отколку Мајарите што подоцна дошле во [[Средна Земја|Средната Земја]] како волшебници (Истари), како [[Гандалф]] и [[Саруман]]. На почетокот, сите биле добри и нерасипани. Како што вели Елронд: „Ништо не беше зло во почетокот. Дури ни Саурон не беше таков“. Бунтот го започнал Валата Мелкор (подоцна наречен Моргот). Според легендата за Музиката на Ајнурите (Ајнулиндале), Еру им дозволил на своите „деца духови“ да изведат голема Музика, развивајќи ја темата што тој им ја претставил. Некое време хорот пеел мелодија со чудесна убавина, но потоа Мелкор се обидел да ја зголеми сопствената слава, вметнувајќи во песната идеи што биле во спротивност со изворната тема. Веднаш настанало несогласување (дисонанца) и многумина што пееле покрај него се поколебале... но некои почнале да ја прилагодуваат својата музика според неговата тема. Злото во светот на почетокот не постоело во големата Тема, туку влегло преку дисонанцата на Мелкор. Меѓутоа, Саурон не ја внел таа дисонанца; тој можеби знаел повеќе за музиката и од самиот Мелкор, чиј ум бил презафатен со сопствените планови. Саурон паднал подоцна. На крајот, Еру ја прекинал песната и ѝ дал на таа Музика (сега веќе изобличена од судирот меѓу доброто и злото) независно постоење. Така настанал материјалниот свет, Еа, каде што драмата на доброто и злото требало да се одвива до самиот крај. Еру им дозволил на духовите што сакале да влезат во Еа, а Саурон бил меѓу нив. === Падот на Саурон === Влегувајќи во Еа на почетокот на времето, Валарите и Мајарите се обиделе да го изградат и организираат светот според волјата на Еру Илуватар. Секој дух од редот на Мајарите му бил доделен на некој од помоќните Валари. Саурон бил еден од најистакнатите Мајари во служба на Ауле Ковачот, големиот мајстор меѓу Валарите. Како последица на тоа, Саурон стекнал огромни знаења за физичката материја на светот, за ковањето и за сите други видови занаети, станувајќи „голем мајстор во свитата на Ауле“. Саурон засекогаш го задржал тоа „научно“ знаење: „На почетокот тој беше од Мајарите на Ауле и засекогаш остана моќен во знаењата на тој народ“. Изворното име на Саурон било Мајрон (кв. ''Mairon''), што значи „восхитувачки“. Името Мајрон било неговото првобитно име, но откако преминал на страната на Мелкор, [[Виленик|вилениците]] почнале да го нарекуваат Саурон и Гортаур. Меѓутоа, во текот на првата доба, тој продолжил да се нарекува себеси Мајрон. Мелкор им се спротивставил на останатите Валари што му останале верни на Еру. Токму во тоа време, Саурон паднал како жртва на расипувачкото влијание на Мелкор: „Во зората на Арда, Мелкор го заводни и го премами на своја страна“. За мотивите на Саурон да премине кај Мелкор, Толкин пишува:<blockquote>    „...неговата доблест (и причината за неговиот пад) беше тоа што тој љубеше ред и прецизност, а мразеше неред и бесмислени триења“.</blockquote>Така, очигледната волја и моќ на Мелкор да ги остварува своите замисли брзо и вешто биле она што првично го привлекло Саурон. Ова укажува на еден од најголемите парадокси на Саурон: тој копнеел по поредок, но следел разрушителен и хаотичен план за да го постигне тоа. Извесно време Саурон успешно се преправал дека им е верен слуга на Валарите, додека постојано го снабдувал Мелкор со информации. Кога Валарите го сотвориле Алмарен, нивното прво живеалиште во светот, Мелкор дознал за сѐ што било направено, бидејќи имал тајни пријатели и шпиони меѓу Мајарите, од кои главен бил оној што подоцна го нарекле Саурон. Откако Мелкор го уништил Алмарен, Валарите се преселиле на крајниот Запад на Арда — во благословените земји на Аман, познати како Валинор. Тие сѐ уште не знаеле за предавството на Саурон, бидејќи и тој станал жител на Валинор. Меѓутоа, во еден миг тој го напуштил Аман и заминал во Средната Земја, отворено придружувајќи му се на својот нов господар. Поради своето воодушевување од моќта, тој станал следбеник на Моргот и паднал заедно со него до најголемите длабочини на злото. Се смета дека Саурон не го поддржувал целосно Мелкор во сите негови намери. Додека Мелкор се стремел кон целосно уништување на Арда, Саурон сакал да владее со суштествата што ја населуваат. Во таа смисла, Саурон бил многу „попрактичен“ од својот господар. === Првата доба === По приклучувањето кон својот нов господар во Средната Земја, Саурон се покажал како предан слуга и способен ученик: „Додека Моргот сѐ уште владеел, Саурон не барал сопствена слава, туку работел и кроел планови за друг, посакувајќи победа за Мелкор, кого во почетокот го обожувал“. Тој често ги остварувал целите што Мелкор, во својата бесна избрзаност, не можел да ги заврши. Во „Силмарилион“ се вели дека до моментот на будењето на вилениците, Саурон веќе станал најблискиот помошник на Мелкор. Нему му било доверено управувањето со Ангбанд, моќно утврдување изградено како претстража на главната тврдина на Мелкор — Утумно. За да ги заштитат вилениците, Валарите почнале војна, го збришале Утумно и го заробиле Мелкор, но Саурон успеал да им се извлече. Додека Мелкор во Валинор глумел каење, Саурон тајно го обновувал Ангбанд. Кога Мелкор конечно се вратил како Моргот, Црниот Непријател (носејќи ги украдените Силмарили на Феанор), неговите подземни зандани веќе биле полни со орди од орки. Во војните што следеле, Саурон бил главен заменик на Моргот, по ранг над сите други, вклучувајќи го и Готмог, Господарот на Балрозите. Познат како Гортаур Суровиот, тој бил мајстор за илузии и метаморфози; [[Врколак|врколаците]] и [[Вампир|вампирите]] биле негови слуги, а најпознати меѓу нив биле Драуглуин, таткото на врколаците, и неговата вампирска гласничка Турингветил. За време на битката Дагор Браголах, Саурон го освоил виленичкиот остров Тол Сирион, прогонувајќи го братот на Галадриела, Ородрет. Оттогаш островот станал познат како Тол-ин-Гаурхот, Островот на Врколаците. Десет години подоцна, Финрод Фелагунд и Берен биле заробени на островот. Финрод влегол во волшебен двобој со песни против Саурон, но бил поразен. Подоцна, Финрод загинал во [[Зандана|занданите]] борејќи се со [[волк]] за да го спаси Берен. Набрзо пристигнале Лутиена и кучето Хуан. Саурон, знаејќи за пророштвото дека Хуан ќе загине од најголемиот волк, самиот зел облик на ѕверски волк и нападнал. Но пророштвото се однесувало на волкот Кархарот, па Саурон не можел да го победи Хуан. Хуан го зграпчил за грло, а Лутиена му дала избор: да ѝ ја предаде власта над островот или телото да му биде уништено, па неговиот дух вечно да ги трпи потсмевите на Моргот. Саурон се предал, се претворил во огромен [[Лилјаци|лилјак]] и побегнал во шумите на Таур-ну-Фуин. По Војната на гневот, Моргот бил поразен и исфрлен во Празнината. Саурон, преплашен од моќта на Валарите, зел преубав облик и го молел Еонве (гласникот на Манве) за милост. Иако неговото каење можеби на почетокот било искрено, тој не сакал да им се покори на Валарите и да оди на суд во Валинор. Наместо тоа, Саурон побегнал и долго време се криел во Средната Земја. [[Податотека:Unico Anello.png|мини|243x243пкс|Единствениот прстен]] === Втората доба === Околу 500 години по почетокот на втората доба, Саурон повторно се појавил во Средната Земја. Лишен од својот господар, тој се обидел да го подражава, но со поинаков пристап. Толкин нагласува дека во овој период Саурон се водел од „добри намери“ за обнова и организација на Средната Земја, која ја сметал за напуштена од боговите. Меѓутоа, неговата гордост и желба за апсолутна власт постепено го претвориле во олицетворение на злото, со цел да стане „господар и бог на луѓето“. ==== Прстените на моќта ==== Околу 1000 г. од втората доба, Саурон се утврдил во Мордор, на југоистокот од Средната Земја, и ја започнал изградбата на Барад-дур. За да ги придобие вилениците, тој зел прекрасен облик и под името Анатар („Господар на Даровите“) дошол во Ерегион, каде што владеел вештиот ковач Келебримбор, внукот на Феанор. Други негови имиња од овој период биле Артано („голем занаетчија“) и Аулендил („слуга на Ауле“). Саурон ги поучувал Нолдорите на уметност и волшепство, и токму под негово менторство ковачите од Ерегион ги создале прстените на моќта. Тој тврдел дека е пратеник на Валарите, особено на Ауле. Некои виленици не му верувале, како Галадриела и Гил-галад, но ковачите од Ерегион ги пренебрегнувале нивните предупредувања. Во меѓувреме, во длабока тајна, Саурон во огнот на [[Ородруин]] (Планината на Судбината) го исковал Единствениот прстен. Во него вложил голем дел од својата сопствена моќ за да може да ги контролира сите останати прстени. Околу 1600 г., тој ја завршил и изградбата на својата кула, Барад-дур. Меѓутоа, Саурон не предвидел дека вилениците ќе го почувствуваат неговото влијание. Всушност, во моментот кога Саурон го ставил Единствениот прстен, тие ја согледале неговата вистинска природа, ги извадиле своите три прстени и не ги носеле сѐ додека тој го поседувал својот артефакт. Разгневен, Саурон им објавил војна на вилениците, решавајќи најпрво да го порази Келебримбор. Во 1695 г., Саурон на чело на огромна војска извршил наезда на Ерегион. Главниот град на вилениците, Ост-ин-Едил, бил заземен од орди на орки, а Келебримбор претрпел пораз во пресметката со Анатар и бил заробен. Под мачење, внукот на Феанор му ја открил на Саурон местоположбата на деветте човечки и седумте гномски прстени на моќта, но за трите прстени што ги исковал лично, не кажал ниту збор. Иритиран, Саурон наредил Келебримбор да биде погубен. По ова, Непријателот успешно напредувал кон Линдон, а орковските орди успеале да се пробијат до Сивите Пристаништа, блокирајќи го истовремено Елронд во неговото утврдено живеалиште во Ериадор — Ривендел. Но вознемирен од успесите на Саурон, нуменорскиот крал Тар-Минастир испратил голема флота на помош за вилениците на Гил-галад. Кај Сивите Пристаништа, војската на Саурон претрпела катастрофален пораз, а сојузниците ги отфрлиле неговите сили надвор од Ериадор. Во битката кај реката Гватло, Саурон одвај успеал самиот да побегне, по што тајно се вратил во Мордор, решен да го уништи Нуменор. ==== Саурон на врвот на моќта и падот на Нуменор ==== По неуспехот кај реката Гватло, Саурон почнал да собира сојузници и почнал да им ги предава прстените на моќта. Деветте прстени им биле поделени на човечките владетели, кои биле поробени од нивната натчовечка сила и се претвориле во назгули — најмоќните и најверните слуги на Саурон. Останатите седум им биле врачени на гномови. Иако гномовите од народот на Дурин се покажале отпорни на неговата волја и не преминале на негова страна, Саурон успеал да посее алчност во нивните срца, што им донело многу несреќи на наугримите (гномовите). Во овој период, Саурон го затворил преминот кон планинскиот венец на Мордор со изградба на Црната порта. Овие времиња се познати како темните години. Вториот Темен Господар сега бил на врвот на својата моќ, владеејќи со огромна империја од својата мрачна тврдина Барад-дур. Неговата гордост пораснала толку многу што почнал да се нарекува себеси „Владетел на Земјата“ и „Крал на Луѓето“, со цел да ги протера Нуменорците преку Морето. Кралот узурпатор на Нуменор, Ар-Фаразон, навреден од претензиите на Саурон, се истоварил во Средната Земја со огромна војска. Гледајќи ја нивната воена моќ, војските на Саурон се разбегале. Сфаќајќи дека не може да ги победи со сила, Саурон свесно се предал како заробеник. Преку своите заводливи зборови, тој постепено се претворил од заробеник во главен советник на кралот. Тој го убедил кралот да го обожуваат Мелкор и Темнината. Во главниот град Арменелос бил изграден храм каде што Саурон, како првосвештеник, принесувал човечки жртви. Кога една огнена стрела од гневот на Валарите го погодила храмот, а Саурон останал неповреден на кулата, луѓето го прогласиле за бог. На крајот, тој го убедил Ар-Фаразон да ја изгради најголемата флота во историјата и да тргне во поход против Бесмртните Земји (Аман) на запад, лажејќи ги дека така ќе стекнат бесмртност. По волја на Еру Илуватар, во мигот кога флотата на Ар-Фаразон стапнала на брегот на Аман, војската била погребана под [[Свлечиште|свлечишта]] од карпи. Во катастрофата што следувала, целиот остров Нуменор бил потопен од огромен бран (3319 г. од втората доба). Физичкото тело на Саурон било уништено во потопот, но неговиот дух се вратил во Мордор. Таму тој си создал ново тело, но бидејќи потрошил премногу енергија на расипувањето на Нуменор, тој веќе никогаш не можел да земе пријатен и убав облик. Оттогаш, тој можел да се појавува само како застрашувачки и мрачен господар, губејќи ја својата моќ да ги мами другите со својот изглед. Постојат различни верзии за Единствениот прстен: според „Силмарилион“, тој го оставил во Мордор, но во своите писма Толкин вели дека го носел со себе во Нуменор и дека токму со неговата моќ ги залудел умовите на луѓето. ==== Војната на Последниот сојуз ==== Откако Саурон го обновил своето тело, дознал дека преживеаните Нуменорци, предводени од Елендил (роднина на Ар-Фаразон), успеале да се спасат од катаклизмата и да допловат во Средната Земја. Тие, заедно со Нуменорците што веќе живееле таму, ги основале кралствата Арнор и Гондор. Кога слободните народи дознале за враќањето на Саурон, го формирале Последниот сојуз на вилениците и луѓето со цел негово конечно уништување. Во 3429 г., откако собрал воена моќ, Саурон го нападнал Гондор и набрзина ја зазел тврдината Минас Итил, протерувајќи го Исилдур, постариот син на кралот Елендил. Меѓутоа, Анарион успеал да го запре налетот на Мордор додека од север пристигнал неговиот татко Елендил со засилување (војските на Арнор, Сивите Пристаништа, Ривендел, Лотлориен, Зеленолес, како и војската на гномовите од Морија). Војските на Саурон биле потиснати преку реката Андуин. Потоа, во 3434 г., во битката на рамнината Дагорлад, силините на Саурон претрпеле катастрофален пораз. По неколку неуспешни обиди, Црната порта (Моранон) конечно била заземена, што им овозможило на сојузниците да излезат непосредно пред престолнината на Мордор и последното упориште на Саурон — Барад-дур. По долготрајна опсада на Барад-дур, самиот Саурон излегол на отворена битка. Против него се исправиле виленичкиот крал на Линдон, Гил-галад, и кралот на Арнор, Елендил. И двајцата загинале во двобојот, но и самиот Саурон бил соборен. Синот на Елендил, владетелот на Гондор, Исилдур, го отсекол Единствениот прстен заедно со прстот од раката на Саурон. Во тој момент, Саурон повторно ја изгубил својот физички облик, а неговиот изнемоштен дух побегнал и се сокрил. Наспроти советот на господарот на Ривендел, Елронд (кој бил знаменосец на Гил-галад) и господарот на Сивите Пристаништа, Кирдан, Исилдур не го уништил прстенот, туку го задржал за себе. Поради тоа, Саурон не бил целосно поразен. Две години подоцна, на патот кон Ривендел, кралот Исилдур загинал во [[заседа]] на орки кај Ирисните Полиња, а прстенот исчезнал во водите на реката Андуин. === Третата доба === Губењето на Единствениот прстен силно го ослабело Саурон; тој ја поминал првата илјада години од третата доба на истокот во облик на дух, лишен од својот отелотворен облик. ==== Волшебникот од Дол Гулдур ==== Околу 1050 г. сенка на страв паднала врз шумата на територијата на Рованион, која подоцна била наречена Мрколес. Како што станало познато подоцна, тоа било првиот показател дека Саурон повторно се појавил, повраќајќи ја својата способност да земе телесен облик и да има физичко олицетворение. Во јужниот дел на шумата тој си создал тврдина на урнатините на поранешното седиште на кралот на шумските виленици, Орофер, која се викала Дол Гулдур, „Ридот на Волшепствата“. Во Мрколес и надвор од него тој бил познат како Волшебникот (кратко спомнат во „[[Хобит (роман)|Хобитот]]“), бидејќи во почетокот вилениците не го препознале. Валарите не се обиделе да го победат Саурон преку опсежна интервенција, споредлива со Војната на гневот во која бил победен Моргот, плашејќи се дека тоа би можело да доведе до гигантски разорувања. Наместо тоа, тие испратиле во Средната Земја пет Мајари во облик на старци волшебници, од кои најзначајни биле Олорин и Курумо. Околу 1100 г. на „мудрите“ (волшебниците и највлијателните виленици) им станало јасно дека во Дол Гулдур се зацврстила некаква зла сила. Првично се претпоставувало дека тоа е еден од назгулите, а не самиот Саурон. Околу 1300 г. назгулите навистина се појавиле повторно, а нивното влијание имало сериозни последици за државите основани од Нуменорците. Во вековите што следувале, Вештерот крал од Ангмар (водачот на назгулите, кој дејствувал во име на Саурон) постојано го напаѓал северното кралство Арнор, започнувајќи ги нападите во 1409 г. и конечно поразувајќи ги кнежевствата на северните Дунедаини во 1974 г. Шест години подоцна, Вештерот крал од Ангмар влегол во Мордор и таму ги собрал останатите назгули. Во 2000 г. назгулите излегле од Мордор и ја зазеле тврдината Минас Итил (подоцна позната како Минас Моргул), сместена на еден од превалите. Таму тие исто така заплениле артефакт што се покажал како исклучително вреден за Саурон: палантир, еден од седумте видувачки камења што Елендил и неговите придружници ги донеле од Нуменор непосредно пред неговиот пад. Со растењето на силата на Дол Гулдур, мудрите почнале да се сомневаат дека контролната сила што стои зад Вештерот крал и останатите назгули е всушност нивниот првичен господар, Саурон. Во 2063 г. волшебникот Гандалф Сивиот дошол во Дол Гулдур и го направил првиот обид да ја дознае вистината, но Саурон навреме се повлекол и се сокрил на Истокот. Дури по речиси 400 години тој се вратил во својата тврдина во Мрколес, при што неговото вистинско име сѐ уште останало непознато. Во 2460 г. Саурон конечно се разоткрил, зголемувајќи ја својата сила. Речиси во исто време, одамна изгубениот Единствен прстен бил пронајден во реката Андуин од еден хобит по име Деагол. Неговиот роднина Смеагол го убил Деагол за да го земе прстенот за себе, и со текот на времето под силата на прстенот бил претворен во одвратно суштество — [[Голум]]. Избркан од своето семејство, тој го зел со себе прстенот, кој го нарекувал „моето злато“, и се сокрил во Магливите Планини. Во 2850 г. волшебникот Гандалф го извршил вториот обид за извидување на ситуацијата во Дол Гулдур. Во тој момент Саурон успеал да го одземе последното од седумте прстени на моќта од заробениот крал на гномовите во изгнанство, Траин Вториот. Тајно провлекувајќи се во тврдината, Митрандир успеал конечно да го потврди идентитетот на нејзиниот господар, подоцна известувајќи го Белиот совет, составен од виленици и волшебници, дека Саурон се вратил. Саруман, меѓутоа, надевајќи се дека ќе го приграби Единствениот прстен за себе, го одвратил Советот од активни дејствија против Саурон. Меѓутоа, со текот на времето Гандалф, Саруман, Елронд и Галадриела, обединувајќи ги своите сили, го протерале Саурон од Мрколес во 2941 г. Но за времето додека Белиот совет размислувал и се колебал, Темниот Господар веќе успеал да го подготви својот следен чекор, па дури и посакувал да го напушти Дол Гулдур. Токму пред Саурон да побегне од Дол Гулдур, хобитот Билбо Багинс, во текот на опасното патување со одредот гномови предводен од Торин Дабоштит кон Еребор, го сретнал Голум длабоко во утробата на Магливите Планини и таму го нашол прстенот. По завршувањето на походот на Еребор, Билбо го донел прстенот назад во своето село Хобитон во Шир. По неколку децении, тој му го предал на својот наследник, Фродо Багинс. Силата на Саурон сега пораснала до такви размери што тој можел да ја шири својата волја низ Средната Земја. Големото Око на Саурон, во чиј облик се восприемале неговото внимание и силата на волјата, станало симбол на угнетување и страв. По прогонот од Дол Гулдур, Саурон се вратил во Мордор во 2942 г., отворено објавувајќи се девет години подоцна, и ја започнал обновата на Барад-дур. Подготвувајќи се за последната војна против луѓето и вилениците, тој создал гигантски војски од орки. ==== Војна за прстенот ==== Трите тома на „Господарот на прстените“ раскажуваат за последниот обид на Саурон да воспостави господарство над светот во 3018&#x2013;3019 г. од третата доба. Во „Дружината на прстенот“ се вели дека Гандалф се досетил дека прстенот на моќта, пронајден од Билбо во пештерата на Голум, всушност е изгубениот Единствен прстен на Саурон. Волшебникот го известил Фродо за вистинската природа на семејната вредност што му ја оставил Билбо по неговото заминување во Ривендел, и за ужасните последици од неговото потенцијално враќање кај Саурон: {{Блок-цитат|„...На Непријателот досега му недостига само една работа, која би му дала сила и знаење да го скрши секој отпор, да ја уништи последната одбрана и да ги покрие сите земји со втора темнина. Му недостига Единствениот прстен... И тој го бара, и сите негови мисли се насочени кон тоа“.|4=Џ. Р. Р. Толкин, „Господарот на прстените“. Том I „Дружината на прстенот“: Книга I, гл. 2 „Сенки од минатото“.}} Гандалф отишол по совет кај Саруман во Изенгард, но открил дека тој е расипан од своето долго проучување на Саурон. Користејќи го палантирот од кулата Ортханк, Саруман сега општел со Темниот Господар и делувал како негов вазал сојузник, иако тајно се надевал дека ќе го приграби прстенот за себе и ќе ја искористи неговата моќ за да го заземе местото на Саурон. Гандалф бил заробен и затворен на врвот на Ортханк одредено време, но набрзо побегнал со помош на еден од гигантските орли на Манве. Фаќајќи го Голум, Саурон под мачење изнудил од него дека прстенот го нашол хобит по име Багинс. Не губејќи време, Саурон ги испратил назгулите во Шир, местото на живеење на Билбо, но тој заминал во Ривендел многу години пред тоа. Фродо исто така веќе бил на пат од Шир (по совет на Гандалф). Назгулите тргнале во потера по Фродо, а нивниот водач го ранил внукот на Билбо со моргулско сечило на ридот Заверт. Но назгулите биле поразени од Елронд и Гандалф на брегот на реката Бруинен, недалеку од Ривендел. Во Ривендел, Елронд собрал голем совет составен од претставници на народите на Средната Земја за да донесат одлука за излез од кризата. Советот одлучил дека прстенот мора да се уништи таму каде што бил искован, бидејќи не е можно да се растопи со ниту еден друг оган освен со вулканската лава што врие во недрата на Ородруин. Фродо и неговиот пријател Семвајс Гемџи се приклучиле на Дружината на прстенот, прифаќајќи ја мисијата на Советот и согласувајќи се да го фрлат прстенот во огнот на Кобната Гора. Во „Двете кули“ се раскажува дека Саруман, користејќи сопствена војска во име на Саурон, извршил упад во кралството Рохан. Но Гандалф, Теоден, кралот на Рохан, и Ентите предводени од Дрвобрад, конечно ги здробиле војските на Саруман во битката кај Хелмовата Провалија. Неговата тврдина во Изенгард била поразена, а самиот Саруман — фатен во стапица во кулата Ортханк. На тој начин бил неутрализиран еден од најмоќните сојузници на Саурон. Во текот на спротивставувањето меѓу Саруман и Гандалф, палантирот од Ортханк паднал во рацете на Дружината. Гандалф му го предал на членот на Дружината на прстенот, Арагорн, директен потомок на Исилдур и Елендил и, следствено, законит сопственик на каменот. Во „Враќањето на кралот“, Арагорн го искористил за да му се покаже на Саурон (кој користел друг видувачки камен, заробен во Минас Итил многу векови претходно). Арагорн се обидувал да го наведе Саурон на мислата дека прстенот сега е кај него и дека Наследникот на Исилдур се подготвува да ја сврти моќта на прстенот против неговиот создавач. Темниот Господар се вознемирил од ова откритие и нападнал порано отколку што планирал, испраќајќи војска за заземање на Минас Тирит, престолнината на Гондор. Веднаш откако огромната војска од орки, предводена од водачот на назгулите, го напуштила Мордор низ клисурата Кирит Унгол, Фродо и Сем се обиделе да проникнат во Црната Земја по истиот пат. Претходно тие го сретнале Голум, кого Саурон го пуштил од заробеништво, правејќи се дека Голум успеал да побегне случајно. Одредено време Голум им бил водич на Фродо и Сем. Меѓутоа, достигнувајќи ги границите на Мордор, тој ги предал во рацете на Шелоб — пајаковидно чудовишно суштество што го чувало преминот. По кратка борба, Сем успеал да се одбрани и од Голум и од Шелоб, но пајакот успеал да го касне Фродо, кој лежел бездишен, како да умрел од отровот. Орките од тврдината Кирит Унгол го нашле телото на Фродо и го ограбиле, но Сем (мислејќи дека неговиот господар е мртов) успеал да го земе прстенот порано. Во тврдината Фродо дошол при свест и бил ослободен од Сем, и двајцата хобити тргнале на најопасно патешествие низ рамнините на Мордор кон Ородруин. Во исто време, Арагорн се приближил до Црната порта на Мордор со седум илјади воини од западот. По краткиот разговор со командантот на Барад-дур, Гласот на Саурон, започнала битка во која војските на Мордор, кои имале многукратна бројна надмоќ, веднаш почнале да ја потиснуваат војската на Гондор и Рохан. Бидејќи сега бил убеден дека Арагорн го поседува прстенот, Саурон веројатно постапил онака како што предвидел Гандалф: {{Блок-цитат|„...Ќе го здробам, и тоа што тој си го присвоил со својата дрскост, повторно ќе биде мое засекогаш!“|4=Џ. Р. Р. Толкин, „Господарот на прстените“. Том III „Враќањето на кралот“: Книга V, гл. 9 „Последната дебата“.}} Во времето кога силите на западот требало да бидат поразени од надмоќната сила на гигантските војски на Саурон, Фродо ја достигнал својата цел, влегувајќи во огнените длабочини на Ородруин. Меѓутоа, волјата го издала во последен момент: неспособен да ѝ се спротивстави на растечката моќ на прстенот, Фродо го ставил на прстот и го прогласил за свој. Саурон веднаш дознал за тоа, и неговиот поглед се свртел кон влезот во недрата на Кобната Гора. Повлекувајќи ги преостанатите назгули од битката што сѐ уште траела, тој им наредил веднаш да летаат кон Ородруин и по секоја цена да се обидат да го земат прстенот. Меѓутоа, било премногу доцна: Голум го нападнал Фродо, му го одгризал прстот со ставениот прстен, а потоа, скокајќи од восхит, ја изгубил рамнотежата и паднал заедно со прстенот во огнот. Со „рикање и голем метеж од звуци“ Единствениот прстен исчезнал заедно со целата сила вложена во него од Саурон; на тој начин, Голум, без да сака, ја завршил мисијата на Носителот, и покрај неуспехот на Фродо. Со уништувањето на прстенот, силата на Саурон била веднаш скршена, а неговата опиплива суштина во Средната Земја — уништена. Неговиот дух што заминувал во еден миг се издигнал над Мордор како црн облак, но бил распрскан од моќниот ветер од запад (правецот во кој се наоѓале Валинор и Валарите). Моќната империја на Саурон паднала, неговите војски се поколебале и се распрснале, темната кула Барад-дур се урнала, а назгулите биле проголтани од огнен дожд исфрлен од кратерот на Ородруин. Самиот Саурон сега бил деградиран до крајот на векот. Така, на 25 март 3019 г. од третата доба, долгото владеење на вториот Темен Господар, засновано на страв и угнетување, завршило. Гандалф предвидел што ќе значи уништувањето на прстенот за Саурон: {{Цитат|„...Ако тој се уништи, тогаш тој ќе падне, и неговиот пад ќе биде толку низок, што никогаш повеќе нема да може да се издигне. Зашто ќе изгуби голем дел од својата сила, дадена на почетокот, и сѐ што било направено или започнато со таа сила ќе се урне, а тој засекогаш ќе биде деградиран и ќе стане само дух на злото, кој се нагризува самиот себе во мрак, неспособен да расте или да зема облик. Токму така огромното зло на светот ќе биде уништено“.|Џ. Р. Р. Толкин, „Господарот на прстените“. Том III „Враќањето на кралот“: Книга V, гл. 9 „Последната дебата“.}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://matica.com.mk/product/gospodarot-na-prstenite/ Господарот на прстените I дел (преведено на македонски)] — Матица {{Commonscat|Sauron}} [[Категорија:Господар на прстените]] [[Категорија:Ликови од книжевноста]] [[Категорија:Филмски ликови]] [[Категорија:Измислени ликови]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ q6t1a42a09lvwib3uo3pre45yexe3k3 Хаблов закон 0 1390675 5625783 5587720 2026-09-09T11:54:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625783 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Raisinbread.gif|мини|Хабловиот закон често се илустрира преку моделот на тесто со суво грозје што нараснува. Во оваа споредба, тестото го претставува просторот (вселената), додека зрната суво грозје ги претставуваат галаксиите. Со ширењето на тестото, растојанието меѓу сите зрна се зголемува истовремено; притоа, секое зрно што е на двојно поголемо растојание од набљудувачот, се оддалечува со двојно поголема брзина]] '''Хаблов закон''' (или '''Закон на Хабл — Леметр''',<ref>Во 2018 г., на Генералното собрание на [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] била усвоена резолуција со која се препорачува користење на името „закон на Хабл — Леметр“. Меѓутоа, оваа препорака предизвикала низа протести како „сомнителна од историска, научна и филозофска гледна точка“, види ''Cormac O'Raifeartaigh, Michael O'Keeffe.'' [https://arxiv.org/abs/1909.07731 Redshifts versus paradigm shifts; against renaming Hubble's Law]</ref> закон за сеопшто оддалечување на галаксиите) — [[космологија|космолошки]] закон што го опишува [[Ширење на вселената|ширењето на вселената]]. Во статиите и научната книжевност, во зависност од специјализацијата и датумот на објавување, тој се формулира на различни начини. Класична определба: : <math>v = H_0 r,</math> каде што <math>v</math> е брзината на [[Галаксија|галаксијата]], <math>r</math> е растојанието до неа, а <math>H_0</math> е коефициентот на пропорционалност, денес познат како [[Хаблова константа]]. Меѓутоа, во современите трудови на набљудувачите, оваа зависност го добива обликот: : <math>cz = H_0 r,</math> каде што ''с'' е брзината на светлината, а ''z'' е [[црвено поместување]]. Исто така, последново е стандардна ознака за растојание во сите современи космолошки трудови. Третиот вид Хаблов закон може да се сретне во теоретските објави: : <math>H = \frac{\dot a(t_1)}{a(t_1)},</math> каде што <math>a</math> е скаларен фактор што зависи само од времето, а <math>\dot a</math> е неговиот извод по времето. Хабловиот закон е еден од основните набљудувани фактови во [[космологија|космологијата]]. Со негова помош може приближно да се процени времето на ширење на вселената (т.н. Хаблова старост на [[Вселена|вселената]]): : <math>t_H = \frac{r}{V} = \frac{1}{H_0}.</math> Оваа вредност, со точност до бројчен множител од ред на единица, соодветствува на староста на вселената пресметана според стандардниот космолошки модел на Фридман. == Историја на откритието == Во периодот 1913 — 1914 г., американскиот астроном [[Весто Слајфер]] утврдил дека [[Андромеда (галаксија)|маглината Андромеда]] и уште десетина други небесни објекти се движат во однос на [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] со огромни брзини (околу 1000 км/с). Тоа значело дека сите тие се наоѓаат надвор од нашата [[галаксија]] (претходно многу астрономи верувале дека маглините се планетарни системи што се создаваат во нашата галаксија). Друг важен резултат бил дека сите маглини истражени од Слајфер, освен три, се оддалечувале од Сончевиот Систем. Во периодот 1917 — 1922 г., Слајфер добил дополнителни податоци што потврдиле дека брзината на речиси сите вонгалактички маглини е насочена подалеку од Сонцето. [[Артур Едингтон]], врз основа на космолошките модели на [[Општа теорија на релативноста|Општата теорија на релативноста]], претпоставил дека овој факт одразува општ природен закон: [[Ширење на вселената|вселената се шири]], и колку е подалеку еден астрономски објект од нас, толку е поголема неговата релативна брзина. Обликот на законот за ширење на вселената експериментално го утврдил белгискиот научник [[Жорж Леметр]] во [[1927]] г., а подоцна — славниот [[Едвин Хабл]] во [[1929]] г. со помош на 100-инчниот (254 см) телескоп на опсерваторијата [[Маунт Вилсон]], кој овозможил набљудување на поединечни ѕвезди во најблиските галаксии. Меѓу нив биле и [[цефеиди]], со чија помош Хабл го измерил растојанието до нив, како и црвеното поместување на галаксиите, што овозможува да се одреди нивната радијална брзина.<ref>[http://www.nature.com/news/2011/110627/full/news.2011.385.html Edwin Hubble in translation trouble]. Nature News.</ref> Коефициентот на пропорционалност што го добил Хабл изнесувал околу 500 км/с на [[мегапарсек]]. Современата вредност, според различни проценки, изнесува {{nobr|74,03 ± 1,42 (км/с)/Мпк}} или {{nobr|67,4 ± 0,5 (км/с)/Мпк}}. Толкавата разлика од резултатите на Хабл се должи на два чинители: отсуството на поправка за впивањето на светлината (која тогаш уште не била откриена) и значителниот придонес на сопствените брзини во вкупната брзина кај месната група галаксии.<ref name="efremov">{{cite web |author=Ю. Н. Ефремов |url=http://www.astronet.ru/db/msg/1198709 |title=Постоянная Хаббла |publisher=[[Астронет]] |access-date=2009-10-29 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://www.webcitation.org/60r7gd7of?url=http://www.astronet.ru/db/msg/1198709 |url-status=live }}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commonscat}} * [https://map.gsfc.nasa.gov/universe/bb_tests_exp.html NASA's WMAP B ig Bang Expansion: the Hubble Constant] * [http://www.ipac.caltech.edu/H0kp/H0KeyProj.html The Hubble Key Project] * [http://cas.sdss.org/dr3/en/proj/advanced/hubble/ The Hubble Diagram Project] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110717205702/http://cas.sdss.org/dr3/en/proj/advanced/hubble/ |date=2011-07-17 }} * [https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2019/05/03/cosmologys-biggest-conundrum-is-a-clue-not-a-controversy/ Coming to terms with different Hubble Constants] ([[:en:Forbes|Forbes]]; 3 мај 2019) * {{cite web|url=http://www.sixtysymbols.com/videos/hubble.htm|title=Hubble Constant|last=Merrifield|first=Michael|date=2009|publisher=[[Brady Haran]] for the [[University of Nottingham]]|website=Sixty Symbols|accessdate=2026-04-04|archive-date=2025-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208093357/http://www.sixtysymbols.com/videos/hubble.htm|url-status=dead}} [[Категорија:Големоразмерна структура на вселената]] [[Категорија:Физичка космологија]] [[Категорија:Космологија]] 7sp4tqsaca8k0ymubh2zc8y6d2flcby Васил Шанто 0 1390839 5625342 5623105 2026-09-08T15:29:49Z Gurther 105215 5625342 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=Васил Шанто |native_name=Vasil Shanto |native_name_lang=sq |image=Vasil Shanto (portrait).jpg |imagesize=200п |birth date={{роден на|17|август|1913}} |birth place={{роден во|Скадар}}, [[Кнежевство Албанија|Албанија]] |death date={{починал на и возраст|df=yes|1944|2|1|1913|8|17}} |death_place={{починал во|Скадар}}, [[Германска окупација на Албанија|Албанија]] |resting place=[[Тирана]] |nationality=[[Албанија|Албанец]] |ethnicity=[[Македонец]] |occupation=политички деец |known for=основач на Комунистичката партија на Албанија (КПА) |party=[[КПА]] |parents=Петруш и Јустинијана |awards=[[Податотека:Titulli "Hero i Popullit".png|17px]] [[Народен херој на Албанија|Народен херој]] }} '''Васил Шанто''', наречен '''Васко'''<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=JTMyAQAAIAAJ|title=Зборник докумената и података о народоослободилачком рату народа Југославије|publisher=Војноисторијски институт|year=1969|series=10|volume=III|location=Белград|pages=81|language=српски}}</ref> ({{Langx|sq|Vasil Shanto}}; [[Скадар]], [[13 август]] [[1913]] – [[Скадар]], [[1 февруари]] [[1944]]) — [[Албанија|албански]] [[комунист]] од [[Македонско|македонско потекло]],<ref name=":1" /> еден од основачите на [[Комунистичка партија на Албанија|Комунистичката партија на Албанија]], водач на комунистичката група во Скадар заедно со [[Ќемал Стафа]]. За [[Список на народни херои на Албанија|народен херој]] бил прогласен по неговата смрт. == Животопис == Шанто е роден на 13 август 1913 г. во градот [[Скадар]], [[Независна Албанија|Албанија]], во семејството на Петруш Шанто и Јустинијана Мојсо.{{Sfn|Islami|1981|8}} Шантовци потекнуваат од [[Струга]].<ref name=":1" /> Најверојатно се иселиле оттаму во втората половина на XIX век.{{Sfn|Islami|1981|8}} Во меѓувоениот период, тие имале пекарница и живееле во Скадар, а во [[Втората светска војна]] се засолниле во [[Тирана]].<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=E80xAAAAMAAJ|title=Кузман Јосифовски-Питу, Време–Живот–Дело (1915–1944): прилози од научниот собир одржан на 23 и 24 февруари во Прилеп|work=|publisher=Институт за национална историја|year=1995|location=Скопје|pages=264-265|last=Михајлов|first=Миле|isbn=9789989624124}}</ref> И Васил работел како пекар.{{Sfn|Дедијер|1949|14}} Во 1928 г. стапил во раното албанско комунистичко движење.{{Sfn|Павловић|1996|62}} За време на [[Италијанска инвазија на Албанија|италијанската инвазија на Албанија]] (7–12 април 1939), Шанто бил дел од комунистичката група во Скадар, чии членови биле и [[Ќемал Стафа]], [[Лири Гега]], [[Имер Дишница]], [[Зеф Маља]] и други.{{Sfn|Павловић|1996|61}} Маља, Шанто, Стафа и [[Кристо Темелко]] биле нејзини водачи.{{Sfn|Дедијер|1949|14}} Активностите на групата ги опфаќале и [[Косово]] и [[Западна Македонија]], а организацијата вклучувала и доселеници од [[Ѓаковица]] и други места на Косово, кои се преселиле во Албанија помеѓу 1930–1937 г.{{Sfn|Павловић|1996|61}} Во август 1941 г. Комунистичката партија на Албанија била основана со договор помеѓу комунистичките групи од Скадар, предводени од Шанто и Стафа, но и од [[Горица (Албанија)|Горица]] и [[Тирана]], на чело со [[Енвер Хоџа]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P3knunC7z_oC|title=Albania in the Twentieth Century, A History: Volume II: Albania in Occupation and War, 1939-45|last=Pearson|first=Owen|publisher=I.B. Tauris|year=2006|isbn=978-1-84511-104-5|pages=158}}</ref> Шанто бил еден од членовите на Уставотворното собрание на Скадарската група, заедно со Стафа, Темелко и [[Тук Јакова]], од 8–14 ноември 1941 г. во Тирана.{{Sfn|Павловић|1996|64}} Меѓу основачите имало 8 христијани: [[Кочо Ташко]], [[Кочи Ѕоѕе|Кочи]] [[Кочи Ѕоѕе|Ѕоѕе]], [[Панди Кристо]], [[Ѓин Марку]], Васил Шанто, Тук Јакова, Кристо Темелко и [[Анастас Љуља]], и 5 муслимани: Енвер Хоџа, Ќемал Стафа, [[Рамадан Читаку]], [[Кадри Хоџа]] и [[Садик Премте]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kHEvAQAAMAAJ|title=Ислам, Балкан и велике силе (XIV-XX век): међународни научни скуп 11-13. децембар 1996|last=Бојанић|first=Душанка|last2=Терзић|first2=Славенко|publisher=Историјски институт - САНУ|year=1997|isbn=9788677430108|location=Београд|pages=579}}</ref> Во април 1942 г. низ цела Албанија имало само 300 комунисти.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.novosti.rs/%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%98.524.html:522066-Cela-zemlja-300-komunista|title=Цела земља 300 комуниста!|last=Јевтић|first=Мирољуб|date=30 ноември 2014|work=Новости|dead-url=}}</ref> Околу 8 ноември 1943 г. Шанто пристигнал кај седиштето на [[Втор ударен корпус на НОВЈ|Вториот ударен корпус]] на [[Југословенски партизани|југословенските партизани]] во [[Колашин]], [[Црна Гора]], како дел од делегација од ЦК на албанските комунисти за средба со командантот [[Иван Милутиновиќ]] за партиски, политички и воени прашања важни за понатамошниот развој на комунистичко движење во Албанија.<ref>{{Наведено списание|date=1984|title=Sabrana djela|url=https://books.google.com/books?id=__y0AAAAIAAJ|journal=Komunist|publisher=Institut za savremenu istoriju|volume=18}}</ref> Шанто влегол во конфликт со Хоџа, но ова било чувано во тајност од јавноста.{{Sfn|Павловић|1996|62}} Загинал на 1 февруари 1944 г. во престрелка со германските окупаторски сили во близина на Скадар.<ref name=":0" /> Сестрата на Васил, Елисавета<ref name=":1" /> била во брак со [[Петар Булатовиќ|Петар Булатовиќ-Булати]],{{Sfn|Павловић|1996|62}} поранешен полковник во [[Министерство за внатрешни работи на Албанија|Министерството за внатрешни работи]] на Албанија со двојно (албанско и [[Југославија|југословенско]]) државјанство.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vtQABAAAQBAJ|title=The Albanians: A Modern History|last=Vickers|first=Miranda|publisher=I.B. Tauris|year=2011|isbn=978-0-85773-655-0|pages=115}}</ref> Во 1956 г. Булати бил обвинет како „непријател на народот“ и „агент на [[УДБА]]“, по што бил стрелан. Поради своите семејни врски, Елисавета, заедно со други блиски роднини, била интернирана и испратена во логор.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.arkivalajmeve.com/Une-deshmitari-ne-pushkatimin-e-Liri-Geges-ishin-dhe-Kadri-Hazbiu-e-Fecor-Shehu.410274|title=Unë, dëshmitari në pushkatimin e Liri Gegës, ishin dhe Kadri Hazbiu e Feçor Shehu|last=Imaj|first=Afrim|work=Arkiva Mediatike Shqiptare|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923173702/http://www.arkivalajmeve.com/Une-deshmitari-ne-pushkatimin-e-Liri-Geges-ishin-dhe-Kadri-Hazbiu-e-Fecor-Shehu.410274/|archive-date=23 септември 2015}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IoxpAAAAMAAJ|title=Албанизација Косово и Метохије|last=Павловић|first=Благоје К.|publisher=Европско слово|year=1996}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z2_iAAAAMAAJ|title=Југословенско-албански односи: (1939-1948)|last=Дедијер|first=Владимир|publisher=Култура|year=1949|location=Београд}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wJ24AAAAIAAJ|title=Vasil Shanto: një jetë në shërbim të Partisë Komuniste të Shqipërisë|last=Islami|first=Myslim|publisher=8 Nëntori|year=1981|location=Tiranë}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шанто, Васил}} [[Категорија:Луѓе со потекло од Струга]] [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Албански комунисти]] [[Категорија:Албански политичари]] [[Категорија:Народни херои на Албанија]] bxj2dxlcjsflawucfvjnfd9bkmgy0qh 5625343 5625342 2026-09-08T15:30:04Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Народни херои на Албанија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5625343 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=Васил Шанто |native_name=Vasil Shanto |native_name_lang=sq |image=Vasil Shanto (portrait).jpg |imagesize=200п |birth date={{роден на|17|август|1913}} |birth place={{роден во|Скадар}}, [[Кнежевство Албанија|Албанија]] |death date={{починал на и возраст|df=yes|1944|2|1|1913|8|17}} |death_place={{починал во|Скадар}}, [[Германска окупација на Албанија|Албанија]] |resting place=[[Тирана]] |nationality=[[Албанија|Албанец]] |ethnicity=[[Македонец]] |occupation=политички деец |known for=основач на Комунистичката партија на Албанија (КПА) |party=[[КПА]] |parents=Петруш и Јустинијана |awards=[[Податотека:Titulli "Hero i Popullit".png|17px]] [[Народен херој на Албанија|Народен херој]] }} '''Васил Шанто''', наречен '''Васко'''<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=JTMyAQAAIAAJ|title=Зборник докумената и података о народоослободилачком рату народа Југославије|publisher=Војноисторијски институт|year=1969|series=10|volume=III|location=Белград|pages=81|language=српски}}</ref> ({{Langx|sq|Vasil Shanto}}; [[Скадар]], [[13 август]] [[1913]] – [[Скадар]], [[1 февруари]] [[1944]]) — [[Албанија|албански]] [[комунист]] од [[Македонско|македонско потекло]],<ref name=":1" /> еден од основачите на [[Комунистичка партија на Албанија|Комунистичката партија на Албанија]], водач на комунистичката група во Скадар заедно со [[Ќемал Стафа]]. За [[Список на народни херои на Албанија|народен херој]] бил прогласен по неговата смрт. == Животопис == Шанто е роден на 13 август 1913 г. во градот [[Скадар]], [[Независна Албанија|Албанија]], во семејството на Петруш Шанто и Јустинијана Мојсо.{{Sfn|Islami|1981|8}} Шантовци потекнуваат од [[Струга]].<ref name=":1" /> Најверојатно се иселиле оттаму во втората половина на XIX век.{{Sfn|Islami|1981|8}} Во меѓувоениот период, тие имале пекарница и живееле во Скадар, а во [[Втората светска војна]] се засолниле во [[Тирана]].<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=E80xAAAAMAAJ|title=Кузман Јосифовски-Питу, Време–Живот–Дело (1915–1944): прилози од научниот собир одржан на 23 и 24 февруари во Прилеп|work=|publisher=Институт за национална историја|year=1995|location=Скопје|pages=264-265|last=Михајлов|first=Миле|isbn=9789989624124}}</ref> И Васил работел како пекар.{{Sfn|Дедијер|1949|14}} Во 1928 г. стапил во раното албанско комунистичко движење.{{Sfn|Павловић|1996|62}} За време на [[Италијанска инвазија на Албанија|италијанската инвазија на Албанија]] (7–12 април 1939), Шанто бил дел од комунистичката група во Скадар, чии членови биле и [[Ќемал Стафа]], [[Лири Гега]], [[Имер Дишница]], [[Зеф Маља]] и други.{{Sfn|Павловић|1996|61}} Маља, Шанто, Стафа и [[Кристо Темелко]] биле нејзини водачи.{{Sfn|Дедијер|1949|14}} Активностите на групата ги опфаќале и [[Косово]] и [[Западна Македонија]], а организацијата вклучувала и доселеници од [[Ѓаковица]] и други места на Косово, кои се преселиле во Албанија помеѓу 1930–1937 г.{{Sfn|Павловић|1996|61}} Во август 1941 г. Комунистичката партија на Албанија била основана со договор помеѓу комунистичките групи од Скадар, предводени од Шанто и Стафа, но и од [[Горица (Албанија)|Горица]] и [[Тирана]], на чело со [[Енвер Хоџа]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=P3knunC7z_oC|title=Albania in the Twentieth Century, A History: Volume II: Albania in Occupation and War, 1939-45|last=Pearson|first=Owen|publisher=I.B. Tauris|year=2006|isbn=978-1-84511-104-5|pages=158}}</ref> Шанто бил еден од членовите на Уставотворното собрание на Скадарската група, заедно со Стафа, Темелко и [[Тук Јакова]], од 8–14 ноември 1941 г. во Тирана.{{Sfn|Павловић|1996|64}} Меѓу основачите имало 8 христијани: [[Кочо Ташко]], [[Кочи Ѕоѕе|Кочи]] [[Кочи Ѕоѕе|Ѕоѕе]], [[Панди Кристо]], [[Ѓин Марку]], Васил Шанто, Тук Јакова, Кристо Темелко и [[Анастас Љуља]], и 5 муслимани: Енвер Хоџа, Ќемал Стафа, [[Рамадан Читаку]], [[Кадри Хоџа]] и [[Садик Премте]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kHEvAQAAMAAJ|title=Ислам, Балкан и велике силе (XIV-XX век): међународни научни скуп 11-13. децембар 1996|last=Бојанић|first=Душанка|last2=Терзић|first2=Славенко|publisher=Историјски институт - САНУ|year=1997|isbn=9788677430108|location=Београд|pages=579}}</ref> Во април 1942 г. низ цела Албанија имало само 300 комунисти.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.novosti.rs/%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%98.524.html:522066-Cela-zemlja-300-komunista|title=Цела земља 300 комуниста!|last=Јевтић|first=Мирољуб|date=30 ноември 2014|work=Новости|dead-url=}}</ref> Околу 8 ноември 1943 г. Шанто пристигнал кај седиштето на [[Втор ударен корпус на НОВЈ|Вториот ударен корпус]] на [[Југословенски партизани|југословенските партизани]] во [[Колашин]], [[Црна Гора]], како дел од делегација од ЦК на албанските комунисти за средба со командантот [[Иван Милутиновиќ]] за партиски, политички и воени прашања важни за понатамошниот развој на комунистичко движење во Албанија.<ref>{{Наведено списание|date=1984|title=Sabrana djela|url=https://books.google.com/books?id=__y0AAAAIAAJ|journal=Komunist|publisher=Institut za savremenu istoriju|volume=18}}</ref> Шанто влегол во конфликт со Хоџа, но ова било чувано во тајност од јавноста.{{Sfn|Павловић|1996|62}} Загинал на 1 февруари 1944 г. во престрелка со германските окупаторски сили во близина на Скадар.<ref name=":0" /> Сестрата на Васил, Елисавета<ref name=":1" /> била во брак со [[Петар Булатовиќ|Петар Булатовиќ-Булати]],{{Sfn|Павловић|1996|62}} поранешен полковник во [[Министерство за внатрешни работи на Албанија|Министерството за внатрешни работи]] на Албанија со двојно (албанско и [[Југославија|југословенско]]) државјанство.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vtQABAAAQBAJ|title=The Albanians: A Modern History|last=Vickers|first=Miranda|publisher=I.B. Tauris|year=2011|isbn=978-0-85773-655-0|pages=115}}</ref> Во 1956 г. Булати бил обвинет како „непријател на народот“ и „агент на [[УДБА]]“, по што бил стрелан. Поради своите семејни врски, Елисавета, заедно со други блиски роднини, била интернирана и испратена во логор.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.arkivalajmeve.com/Une-deshmitari-ne-pushkatimin-e-Liri-Geges-ishin-dhe-Kadri-Hazbiu-e-Fecor-Shehu.410274|title=Unë, dëshmitari në pushkatimin e Liri Gegës, ishin dhe Kadri Hazbiu e Feçor Shehu|last=Imaj|first=Afrim|work=Arkiva Mediatike Shqiptare|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923173702/http://www.arkivalajmeve.com/Une-deshmitari-ne-pushkatimin-e-Liri-Geges-ishin-dhe-Kadri-Hazbiu-e-Fecor-Shehu.410274/|archive-date=23 септември 2015}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IoxpAAAAMAAJ|title=Албанизација Косово и Метохије|last=Павловић|first=Благоје К.|publisher=Европско слово|year=1996}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z2_iAAAAMAAJ|title=Југословенско-албански односи: (1939-1948)|last=Дедијер|first=Владимир|publisher=Култура|year=1949|location=Београд}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wJ24AAAAIAAJ|title=Vasil Shanto: një jetë në shërbim të Partisë Komuniste të Shqipërisë|last=Islami|first=Myslim|publisher=8 Nëntori|year=1981|location=Tiranë}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шанто, Васил}} [[Категорија:Луѓе со потекло од Струга]] [[Категорија:Македонци во Албанија]] [[Категорија:Албански комунисти]] [[Категорија:Албански политичари]] k46x2y2awiixsmmh1mr5igtbu6ahfe9 Персиски тепих 0 1392467 5625757 5593411 2026-09-09T11:25:27Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: белуџиски → белучки (2) 5625757 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Mantes_carpet_Louvre_OA6610_detail1.jpg|мини|Детал од тепихот Мантес, 16 век, [[Сафавидско Царство]], [[Лувр]]]] [[Податотека:Ghyas_el_Din_Jami_-_Tabriz_(%3F)_-_Google_Art_Project.jpg|мини|Ловечки тепих направен од Гијат-уд-Дин Џами, волна, памук и свила, 1542–1543, [[Музеј Полди Пецоли]], Милано]] [[Податотека:Unknown,_Iran,_16th_Century_-_The_Schwarzenberg_Carpet_-_Google_Art_Project.jpg|мини|„Шварценбергови тепих“, 16 век, [[Музеј на исламската уметност (Доха)|Музеј на исламска уметност]], Доха]] [[Податотека:Persian_Safavid_period_Animal_carpet_16th_century_MKG_Hamburg.JPG|мини|Персиски сафавидски Животински тепих 16 век, [[Музеј на уметности и занаети (Хамбург)|Музеј на уметност и дизајн]]]] [[Податотека:Hamburg_MKG_Safavid_animal_carpet.jpg|мини|Детал од горенаведениот тепих]] [[Податотека:Kerman ‘vase’ carpet fragment, southeast Persia, early 17th century.jpg|мини|Фрагмент од тепих „вазна“ на Сафавидски Керман, југоисточна Персија, почеток на 17 век]] '''Персиски тепих''' ({{Langx|fa|فرش ایرانی}}), '''персиски килим''' ({{Langx|fa|قالی ایرانی}}), или '''ирански тепих''' е тежок текстил направен за широк спектар на утилитарни и симболични цели и произведен во [[Иран]] (историски познат како [[Иран|Персија]]), за домашна употреба, локална продажба и извоз. Ткаењето теписи е суштински дел од [[Персиска култура|персиската култура]] и [[Иранска уметност|иранската уметност]]. Во рамките на групата ориентални теписи произведени од земјите од „појасот на теписите“, персискиот тепих се издвојува по разновидноста и сложеноста на неговите разновидни дизајни. Персиски килими и теписи од различни видови биле ткаени паралелно од номадските племиња во селските и градските работилници, како и од [[Монархиски двор|монархиските дворови]] каде претставуваат разновидни, истовремени линии на традиција и ја одразуваат [[Историја на Иран|историјата на Иран]], исто така и во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] и нејзините различни народи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://smarthistory.org/introduction-to-the-court-carpets-of-the-ottoman-safavid-and-mughal-empires/|title=The court carpets of the Ottoman, Safavid, and Mughal empires, an introduction|last=Weisbin|first=Kendra|work=Smarthistory|language=en|accessdate=2026-01-14|archive-date=2025-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251113202806/https://smarthistory.org/introduction-to-the-court-carpets-of-the-ottoman-safavid-and-mughal-empires/|url-status=dead}}</ref> Теписите ткаени во дворските фабрики на [[Сафавидско Царство|Сафавидите]] во [[Исфахан]] во текот на шеснаесеттиот век се познати по своите сложени бои и уметнички дизајн и денес се ценети во музеи и приватни колекции низ целиот свет. Нивните шари и дизајни поставиле уметничка традиција за дворските фабрики која била одржувана во текот на целото траење на Персиското Царство, па сè до последната кралска династија на Иран. Теписите ткаени во градови и регионални центри како [[Тебриски тепих|Тебриз]], [[Кермански тепих|Керман]], Равар, [[Нишапур|Нејшапур]], Машхад, Кашан, [[Исфахански тепих|Исфахан]], [[Наински тепих|Наин]] и [[Комски тепих|Ком]] се карактеризираат со нивните специфични техники на ткаење и употреба на висококвалитетни материјали, бои и шари. Градските фабрики како оние во [[Тебриз]] одиграле важна историска улога во оживувањето на традицијата на ткаење теписи по периоди на опаѓање. Теписите ткаени од селаните и разните племиња на Иран се одликуваат со нивната фина волна, светли и сложени бои и специфични, традиционални шари. Номадските и малите селски ткајачи често произведуваат теписи со посмели, а понекогаш и погруби дизајни, кои се сметаат за најавтентични и традиционални теписи на Персија, за разлика од уметничките, однапред планирани дизајни на поголемите работни места. Теписите [[Габех]] се најпознатиот вид тепих од оваа традиционална линија. Како резултат на политички немири или комерцијален притисок, ткаењето теписи поминало низ периоди на опаѓање во текот на децениите. Особено страдало од воведувањето на синтетички бои во втората половина на 19 век. Ткаењето теписи сè уште има клучна улога во [[Економија на Иран|економијата на современ Иран]]. Современото производство се карактеризира со оживување на традиционалното боење со природни бои, повторно воведување на традиционалните племенски шари, но и со пронаоѓање на современи и иновативни дизајни, ткаени во техника стара со векови. Рачно ткаените персиски килими и теписи се сметаат за предмети со висока уметничка и утилитарна вредност и престиж уште од првиот пат кога биле споменати од [[Старогрчки јазик|античките грчки]] писатели. Иако терминот „''персиски тепих''“ најчесто се однесува на текстил со ткаени влакна, рамно ткаените теписи и килими како [[килим]], [[сумак (ткаење)|сумак]] и везените ткаенини како [[Сузани (тепих)|Сузани]] се дел од богатата и разновидна традиција на ткаење персиски теписи. Во 2010 година, „традиционалните вештини за ткаење теписи“ во [[Фарс|покраината Фарс]] и Кашан биле впишани на [[Список на нематеријално културно наследство на УНЕСКО|списоците на нематеријално културно наследство на УНЕСКО]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/00382|title=UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity|accessdate=9 August 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/00383|title=UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity|accessdate=9 August 2015}}</ref> == Историја == Почетокот на ткаењето теписи останува непознат, бидејќи теписите се предмет на употреба, влошување и уништување од инсекти и глодари. Ткаените теписи веројатно се развиле од поранешни подни облоги, направени од [[филц]], или техника позната како „рамно ткаење“.<ref>{{Наведено списание|last=Pinner|first=R.|date=1983|title=The First Carpets|journal=Hali|volume=5|issue=2|page=11}}</ref> Рамно ткаените теписи се изработуваат со цврсто испреплетување на нишките од основата и ткаењето за да се добие рамна површина без влакна. Техниката на ткаење теписи понатаму се развила во техника позната како ткаење со јамки. Ткаењето со јамки се прави со повлекување на нишките од ткаењето преку шипка со калибар, создавајќи јамки од конец свртени кон ткајачот. Потоа шипката се отстранува, оставајќи ги јамките затворени, или јамките се сечат преку заштитната шипка, што резултира со тепих многу сличен на вистински влакнест тепих . Рачно ткаените теписи со влакна се произведуваат преку врзување нишки од конец поединечно во основата, сечејќи го конецот по секој поединечен јазол. === Пазирички тепих === [[Податотека:Pazyryk_carpet.jpg|мини|Пазирички тепих. Околу 400 п.н.е. [[Ермитаж|Музеј Ермитаж]]]] [[Пазиричка култура|Пазиричкиот]] тепих бил откриен во 1949 година од гробот на скитски благородник во долината Пазирик на [[Алтајски Планини|Алтајските планини]] во [[Сибир]]. Радиојаглеродното тестирање покажало дека тепихот бил ткаен во 5 век п.н.е. Овој тепих е со димензии 183 на 200сантиметри и има 36 симетрични [[Густина на јазли|јазли]] на см<sup>²</sup>. Напредната техника што се користи во [[Пазиричка култура|Пазиричкиот]] тепих укажува на долга историја на развој и искуство во ткаењето. Се смета за најстариот познат тепих во светот. Неговото средишно поле е во темноцрвена боја и има два животински фризирани рабови што се движат во спротивни насоки придружени со заштитни ленти. Внатрешниот главен раб прикажува поворка од елени, надворешните луѓе на коњи и луѓе што водат коњи. Седлата за коњи се ткаени во различни дизајни. Внатрешното поле содржи 4 × 6 исти квадратни рамки распоредени во редови на црвена основа, секоја исполнета со исти орнаменти во форма на ѕвезда составени од централно преклопувачки шари во форма на буквата X и крст. Дизајнот на тепихот веќе го покажува основниот распоред на она што требало да стане стандарден дизајн на ориентален тепих: поле со повторувачки шари, врамено со главна рамка во сложен дизајн и неколку секундарни рамки. Откривачот на тепихот, [[Сергеј Руденко]], претпоставил дека е производ на современите [[Ахеменидско Царство|Ахемениди]]. Дали е произведен во регионот каде што бил пронајден или претставува производ на ахеменидското производство, останува предмет на дебата. Неговото фино ткаење и сложениот сликовен дизајн укажуваат на напредна состојба на уметноста на ткаење теписи во времето на неговото производство. === Рани фрагменти === Постојат документарни записи за употреба на теписи од страна на старите Грци. Во [[Одисеја]], книги VII и X, се споменуваат „теписи“. [[Плиниј Постариот]] напишал во неговата Приросна историја дека теписите („polymita“) биле измислени во [[Александрија]]. Не е познато дали станува збор за рамно ткаење или ткаење со влакна, бидејќи во грчките и латинските текстови не се дадени детални технички информации. Рамно ткаени [[килим]]и кои датираат најмалку од четвртиот или петтиот век од н.е. биле пронајдени во [[Турфан]], Хотан, Источен Туркестан, [[Народна Република Кина|Кина]], област која сè уште произведува теписи. Фрагменти од теписи биле пронајдени и во областа [[Лоп Нур]], и се ткаени во симетрични јазли, со 5-7 испреплетени прамени по секој ред јазли, со шарен дизајн и разни бои. Тие денес се наоѓаат во [[Музеј Викторија и Алберт|Музејот Викторија и Алберт]], [[Лондон]].<ref name="Spuhler Carpets Islamic Museum Berlin">{{Наведена книга|title=Die Orientteppiche im Museum für Islamische Kunst Berlin|last=Spuhler|first=Friedrich|date=1987|publisher=Klinkhardt and Biermann|isbn=3-7814-0270-3|edition=1st|location=Munich}}</ref> Други фрагменти ткаени во симетрични, како и асиметрични јазли се пронајдени во [[Дура-Европос]] во Сирија,<ref name="Dura-Europos">{{Наведена книга|title=The Excavations at Dura-Europos; IV Vol. 2 The Textiles|last=Pfister|first=R.|last2=Bellinger|first2=L.|date=1945|publisher=Yale University Press|edition=1st|location=New Haven}}</ref> и од пештерите Ат-Тар во [[Ирак]],<ref name="At-Tar">{{Наведено списание|last=Fujii|first=Hideo|last2=Sakamoto|first2=Kazuko|date=1993|editor-last=Eiland|editor-first=M.L.|title=The marked characteristics of carpets unearthed from the At-Tar caves, Iraq|journal=Oriental Carpet and Textile Studies|location=Berkeley|volume=IV|pages=35–40}}</ref> датирани од првите векови од н.е. Овие ретки наоди покажуваат дека сите вештини и техники на боење и ткаење теписи биле познати во [[Западна Азија]] пред првиот век од нашата ера. === Рана историја === Персиските теписи за прв пат се споменуваат околу 400 година п.н.е. од старогрчкиот филозоф [[Ксенофонт]] во неговата книга „Анабаза“:<blockquote>„αὖθις δὲ Τιμασιώνι τῷ Δαρδανεῖ προσελθών, ἐπεὶ ἤκουσεν αὐτῷ εἶναι καὶ ἐκπώματα καὶ τάπιδας βαρβαρικάς“, (Xen. anab. VII.3.18) : ''Потоа отишол кај Тимасион Дарданецот, бидејќи слушнал дека има персиски чаши за пиење и теписи.'' "καὶ Τιμασίων προπίνων ἐδωρήσατο φιάλην τε ἀργυρᾶν καὶ τάπιδα ἀξίαν δέκα μνῶν." [Xen. анаб. VII.3.27] : ''Тимасион исто така го испи своето здравје и му подари сребрена чинија и тепих вреден десет мини.'' </blockquote>Ксенофонт ги опишува персиските теписи како скапоцени и достојни да се употребуваат како дипломатски подароци. Не е познато дали овие теписи биле ткаени или биле произведени со друга техника, на пр. [[Килим|рамно ткаење]] или [[везење]], но интересно е што првото споменување на персиските теписи во светската книжевност веќе ги става во контекст на луксуз, престиж и дипломатија. Не се зачувани персиски теписи од периодот на [[Ахеменидско Царство|Ахеменидите]] (553–330 п.н.е.), [[Селевкидско Царство|Селевкидите]] (312–129 п.н.е.) и [[Партско Царство|Партите]] (околу 170 п.н.е. – 226 н.е.). === Сасанидско Царство === [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]], кое го наследило [[Партско Царство|Партското Царство]], било признато како едно од водечките сили во своето време, заедно со соседното [[Византија|Византиско Царство]], во период од повеќе од 400 години.<ref>International Congress of Byzantine Studies ''Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies, London, 21–26 August 2006, Volumes 1–3'' pp 29. Ashgate Pub Co, 30 September 2006 {{ISBN|075465740X}}</ref> Сасанидите го основале своето царство приближно во границите поставени од [[Ахемениди]]те, со главен град [[Ктесифон]]. Оваа последна персиска династија пред доаѓањето на [[ислам]]от го усвоила [[Зороастризам|зороастризмот]] како државна религија. Кога и како точно Персијците започнале да ткаат теписи со купчиња е моментално непознато, но знаењето за ткаење теписи и за соодветни дизајни за подни облоги, сигурно било достапно во областа што ги опфаќа [[Византија]], [[Мала Азија]] и [[Персија]]: Мала Азија, сместена помеѓу Византија и Персија, била владеена од [[Римското Царство]] од 133 година п.н.е. Географски и политички, со менување на сојузите и војните, како и со трговијата, Мала Азија го поврзала Источното Римско со Персиското Царство. Уметнички, двете царства развиле слични стилови и декоративен речник, како што е прикажано со мозаиците и архитектурата на Римска [[Антиохија]].<ref name="Masterpieces Islamic Art, 2012">{{Наведена книга|title=Masterpieces from the Department of Islamic Art in the Metropolitan Museum of Art|last=Ekthiar|first=MD|last2=Soucek|first2=PP|last3=Canby|first3=SR|last4=Haidar|first4=NN|date=2012|publisher=Yale University Press|isbn=978-1-58839-434-7|edition=2nd|location=New York|pages=20–24}}</ref> Турски модел на тепих прикажан на сликата „[[Богородица со каноникот ван дер Пеле|Пеле Мадона]]“ од [[Јан ван Ејк]] е проследен до доцноримско потекло и е поврзан со раните исламски мозаици на подот пронајдени во умајадската палата Хирбат ел-Мафџар.<ref name="Brüggemann, Orientteppich 2007">{{Наведена книга|title=Der Orientteppich/The Oriental Carpet|last=Brüggemann|first=Werner|date=2007|publisher=Dr Ludwig Reichert Verlag|isbn=978-3-89500-563-3|edition=1st|location=Wiesbaden, Germany|pages=87–176}}</ref> Рамното ткаење и везењето биле познати за време на сасанскиот период. Рафинираните сасански свилени текстили биле добро зачувани во европските цркви, каде што биле употребувани како прекривки за реликвии и преживеале во црковните ризници.<ref>{{Наведена книга|title=Splendeur des Sassanides: L'empire Perse entre Rome et la Chine (224–642) / the Splendor of the Sassanians: the Persian Empire between Rome and China (224–642)|last=N. (no author)|first=N.|date=1993|publisher=Credit Communal|location=Brussels}}</ref> Голем дел од овие текстили биле зачувани во тибетските манастири и биле отстранети од монаси кои бегале во Непал за време на [[Културна револуција|Кинеската културна револуција]] или ископани од гробишта како Астана, на [[Пат на свилата|Патот на свилата]] во близина на [[Турфан]]. Високото уметничко ниво што го достигнале персиските ткајачи е дополнително илустрирано со извештајот на историчарот [[ел-Табари]] за [[Бахарски тепих|бахарскиот тепих]], земен како плен од арапските освојувачи на Ктесифон во 637 година од н.е. Описот на дизајнот на тепихот од страна наел-Табари го прави да изгледа неверојатно дека тепихот бил ткаен со влакна.<ref name="Antique Rugs from the Near East">{{Наведена книга|title=Vorderasiatische Knüpfteppiche|last=von Bode|first=Wilhelm|last2=Kühnel|first2=Ernst|date=1985|publisher=Klinkhardt and Biermann|isbn=3-7814-0247-9|edition=5th|location=Munich|page=78|language=de|translator-last=C. G. Ellis|trans-title=Antique Rugs from the Near East}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=History of at-Tabari Vol 14|last=at-Tabarī|first=Abū Dschaʿfar Muhammad ibn Dscharīr|date=2007|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-7249-1|editor-last=Yarshater|editor-first=Ehsan|location=Albany, NY}}</ref> Фрагменти од килими со влакненца од места пронајдени во североисточен [[Авганистан]], за кои се смета дека потекнуваат од покраината [[Саманган]], се датирани со [[јаглерод-14]] во временски период од почетокот на 2 век до раниот сасански период. Меѓу овие фрагменти, некои покажуваат прикази на животни, како разни елени (понекогаш распоредени во поворка, потсетувајќи на дизајнот на Пазиричкиот тепих) или крилесто митско суштество. Волната се употребува како основа, ткаење и влакненца, преѓата е грубо предена, а фрагментите се ткаени со асиметричен јазол поврзан со персиските и далечните источни теписи. На секои три до пет реда, се вткаени парчиња непредена волна, ленти од ткаенина и кожа.<ref name="Carpets from Islamic Lands">{{Наведена книга|title=Carpets from Islamic Lands|url=https://archive.org/details/carpetsfromislam0000spuh|last=Spuhler|first=Friedrich|date=2012|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0-500-97043-0|edition=1st|location=London|pages=[https://archive.org/details/carpetsfromislam0000spuh/page/n13 14]–19}}</ref> Овие фрагменти денес се наоѓаат во колекцијата ел-Сабах во Дар ал-Атар ал-Исламија, Кувајт.<ref name="darmuseum.org.kw">{{Наведена мрежна страница|url=http://darmuseum.org.kw/the-collections/rugs-textiles/|title=Kuwait Dar al-Athar al-Islamiyyah rugs and textiles collection|work=Dar al-Athar al-Islamiyyah|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725115931/http://darmuseum.org.kw/the-collections/rugs-textiles/|archive-date=25 July 2015|accessdate=25 July 2015}}</ref> Фрагментите од теписи, иако сигурно датирани од раното сасанско време, се смета дека не се поврзани со прекрасните дворски теписи опишани од арапските освојувачи. Нивните груби јазли што содржат пурпур на задната страна укажуваат на потребата од зголемена изолација. Со нивните грубо завршени животни и ловни претстави, овие теписи веројатно биле ткаени од номадски народ.<ref name="Spuhler, Pre-Islamic carpets 2013">{{Наведена книга|title=Pre-Islamic carpets and textiles from eastern lands.|last=Spuhler|first=Friedrich|date=2013|publisher=Thames & Hudson Ltd.|isbn=9780500970546|edition=1st|location=Farnborough}}</ref> === Доаѓање на исламот и калифатите === [[Исламско освојување на Персија|Муслиманското освојување на Персија]] довело до крајот на [[Сасанидско Царство|Сасанидското Царство]] во 651 година и конечниот пад на [[Зороастризам|зороастрската религија]] во Персија. Персија станала дел од исламскиот свет, управуван од муслимански [[калифат]]и. Арапските географи и историчари кои ја посетувале Персија, за прв пат, даваат информации за употребата на теписи на подот. Непознатиот автор на „Худуд ел-Алам“ наведува дека теписите се ткаеле во Фарс. 100 години подоцна, ел-Мукадаси се осврнал на теписите во Каинат. Јакут ел-Хамави напишал дека теписите се ткаеле во [[Азербејџан (Иран)|Азербејџан]] во 13 век. Големиот арапски патник [[Ибн Батута]] споменува дека пред него бил распослан зелен тепих кога ја посетил зимската населба на [[атабег]]от Бахтијари во Идеџ. Овие информации укажуваат дека ткаењето теписи во Персија под калифатот било племенска или рурална индустрија.<ref name="Edwards, 1952">{{Наведена книга|title=The Persian carpet : a survey of the carpet-weaving industry of Persia|last=Edwards|first=A. Cecil|date=1975|publisher=Duckworth|isbn=978-0715602560|edition=Reprinted 1952|location=London}}</ref> Владеењето на калифите над Персија завршило кога [[Абасидски Калифат|Абасидскиот Калифат]] бил соборен во [[Опсада на Багдад (1258)|опсадата на Багдад (1258)]] од страна на [[Монголско Царство|Монголското Царство]] под водство на [[Хулагу-кан]]. Абасидската линија на владетели се сместила во главниот град на [[Мамелучки Султанат|Мамлуците]], [[Каиро]], во 1261 година. Иако немала политичка моќ, династијата продолжила да бара авторитет во религиозните прашања сè до по [[Отоманска династија|османлиското]] [[Османлиско-мамелучка војна (1516-1517)|освојување на Египет]] (1517). Под династијата Мамлуци во Каиро, се произведувале големи теписи познати како „мамлучки теписи“.<ref name="Erdmann, Mamluks">{{Наведено списание|last=Erdmann|first=Kurt|date=1938|title=Kairener Teppiche Teil I. Europäische und Islamische Quellen vom 15.-18. Jahrhundert|trans-title=Cairene Carpets Part I. European and Islamic Sources from the 15.-18. Century|journal=Ars Islamica|publisher=Freer Gallery of Art, The Smithsonian Institution and Department of the History of Art, University of Michigan|volume=5|issue=2|page=181|jstor=4520928}}</ref> === Селџучката инвазија и турко-персиската традиција === Најдоцна со [[Селџучко Царство|селџучките]] инвазии на Мала Азија и северозападна Персија, се појавила посебна [[турко-персиска традиција]]. Фрагменти од ткаени теписи биле пронајдени во [[Џамија Аљедин|џамијата Аљедин]] во турскиот град [[Конија]] и [[Џамија Ешрефоглу|џамијата Ешрефоглу]] во [[Бејшехир]], и биле датирани од анадолскиот селџучки период (1243–1302).<ref>{{Наведена книга|title=A History of Oriental Carpets before 1800|last=Martin|first=F.R.|date=1908|publisher=Printed for the author in the I. and R. State and Court Print|edition=1|location=Vienna}}</ref><ref name="Beyshehir fragments">{{Наведено списание|last=Riefstahl|first=Rudolf Meyer|author-link=Rudolf Meyer Riefstahl|date=December 1931|title=Primitive Rugs of the "Konya" type in the Mosque of Beyshehir|journal=The Art Bulletin|volume=13|issue=4|pages=177–220}}</ref> Повеќе фрагменти биле пронајдени во [[Фустат]], денес предградие на градот [[Каиро]].<ref name="Lamm, 1937">{{Наведена книга|title=Carpet fragments: The Marby rug and some fragments of carpets found in Egypt (Nationalmuseums skriftserie)|last=Lamm|first=C.J.|date=1985|publisher=Swedish National Museum|isbn=978-9171002914|edition=1937 reprint}}</ref> Овие фрагменти даваат претстава како можеби изгледале селџучките теписи. Египетските наоди, исто така, даваат докази дека постоела извозна трговија. Дали и како овие теписи влијаеле врз персиското ткаење теписи, останува непознато, бидејќи не е познато дека постојат посебни персиски теписи од овој период, или истражувачите не се во можност да ги идентификуваат. Западните научници претпоставувале дека [[Селџуци]]те можеби барем вовеле нови дизајнерски традиции, ако не и самиот занает на ткаење, во Персија, каде што вештите занаетчии и мајстори можеби интегрирале нови идеи во своите стари традиции.<gallery widths="250px" heights="220px"> Податотека:Konya_Ethnographical_Museum_-_Carpet_1.png|алт=Carpet fragment from Eşrefoğlu Mosque, Beysehir, Turkey. Seljuk Period, 13th century.| Фрагмент од тепих од џамијата Ешрефоглу, Бејшехир, Турција. Селџучки период, 13 век. Податотека:Seljuk_Carpet_Fragment_13th_Century..png|алт=Seljuq carpet, 320 by 240 centimetres (126 by 94 inches), from the Alâeddin Mosque, Konya, 13th century| Селџучки тепих, 320 на 240 сантиметри, од [[Џамија Аљедин|џамијата Аљедин]], [[Конија]], 13 век </gallery> === Монголски Илханат и Тимуридско Царство === [[Податотека:DiezAlbumsStudyingTheKoran.jpg|мини|Монголски принц го проучува Куранот. Илустрација на „Гами ат-таварих“ од Рашид-ад-Дин. Тебриз (?), прва четвртина од 14 век.]] Помеѓу 1219 и 1221 година, Персија била нападната од [[Монголско Царство|Монголците]]. По 1260 година, титулата „Илхан“ ја носеле потомците на [[Хулегу-кан]], а подоцна и другите принцови во Персија. На крајот на 13 век, [[Газан-кан]] изградил нов главен град во Шам, во близина на Тебриз. Тој наредил подовите на неговата резиденција да бидат покриени со теписи од Фарс.<ref name="Edwards, 1952"/> Со смртта на Илхан Абу Саид Бахатур во 1335 година, монголското владеење започнало да слабее и Персија западнала во политичка анархија. Во 1381 година, [[Тамерлан|Тимур]] го нападнал Иран и станал основач на [[Тимуриди|Тимурското Царство]]. Неговите наследници, Тимуридите, го држеле поголемиот дел од Иран сè додека не морале да се покорат на Туркменската конфедерација [[Ак Којунлу]] под [[Узун Хасан]] во 1468 година; Узун Хасан и неговите наследници биле господари на Иран сè до подемот на [[Сафавидско Царство|Сафавидите]]. Во 1463 година, Венецијанскиот Сенат, барајќи сојузници поради [[Отоманско-венецијанска војна (1463–1479)|Отоманско-венецијанската војна (1463–1479),]] воспоставил дипломатски односи со дворот на Узун Хасан во Тебриз. Во 1473 година, [[Џосафат Барбаро]] бил испратен во Тебриз. Во своите извештаи до Сенатот на Венеција, тој повеќе од еднаш ги споменува прекрасните теписи кои ги видел во палатата. Некои од нив биле од свила.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldcat.org/search?q=Lettere%20al%20senato%20veneto%20annotate%20per%20E.%20Cornet%20giosafat%20barbaro|title=Worldcat|accessdate=8 August 2015}}</ref> Во 1403–05 година, Руј Гонзалез де Клавихо бил амбасадор на Хенри III од Кастилја на дворот на [[Тамерлан|Тимур]], основач и владетел на [[Тимуриди|Тимурското Царство]]. Тој опишал дека во Тимуровата палата во [[Самарканд]], „''насекаде подот е покриен со теписи''“.<ref>{{Наведена книга|title=Embassy to Tamerlane, 1403–1406|last=de Clavijo|first=Ruy Gonzáles|date=2009|publisher=Hardinge Simpole|isbn=978-1843821984|editor-last=Le Strange|editor-first=Guy|location=Kilkerran}}</ref> Минијатурите од Тимурскиот период прикажуваат теписи со геометриски дизајни, редови од осумаголници и ѕвезди, форми на јазли и рабови понекогаш изведени од куфичкото писмо. Ниеден од теписите ткаени пред 1500 година од н.е. не е зачуван. === Сафавидски период === [[Податотека:17-9_3-1964-Saltingtaeppe_Photo-Pernille-Klemp-f.jpg|мини|„Посолен тепих“. Волна, свила и метален конец. Сафавидски период, околу 1600 година.]] [[Податотека:Unknown,_Iran,_mid-16th_Century_-_The_Rothschild_Small_Silk_Medallion_Carpet_-_Google_Art_Project.jpg|мини|Малиот свилен медалјонски тепих на Ротшилд, средината на 16 век, Музеј на исламска уметност, Доха]] [[Податотека:Ardabil_Carpet.jpg|мини|[[Ардабил тепих]] во [[Викторија и Алберт (музеј)|музејот на Викторија и Алберт]]. Натпис на врвот од полето близу до границата.]] [[Податотека:The_Clark_'Sickle-Leaf',_vine_scroll_and_palmette_carpet,_probably_Kirman,_17th_century.jpg|мини]] Во 1501 година, династијата [[Сафавиди]] се појавила во Персија и го основала [[Сафавидско Царство|Сафавидското Царство]]. Шахот [[Исмаил I]], нејзиниот основач, бил во роднинска врска со Узун Хасан. Тој се смета за прв национален суверен на Персија од арапското освојување и го воспоставил [[Шиизам|шиитскиот ислам]] како државна религија на Персија.<ref>{{Наведена книга|title=Iran under the Safavids|url=https://archive.org/details/iranundersafavid0000savo|last=Savory|first=Roger|date=2007|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0521042512|edition=1. publ.|location=Cambridge [u.a.]}}</ref> Тој и неговите наследници, шах [[Тахмасп I]] и шах [[Абас I]], станале покровители на персиската [[сафавидска уметност]]. Дворските фабрики веројатно биле основани од шах Тахмасп во Тебриз, но дефинитивно од шах Абас кога го преместил својот главен град од Тебриз, во северозападна Персија, во [[Исфахан]], во средна Персија, по [[Отоманско-персиска војна (1603–1618)|Отоманско-сафавидската војна (1603–1618)]]. За уметноста на ткаење теписи во Персија, ова значело, како што напишал Едвардс: „''дека за кратко време се издигнала од колибен занает до достоинство на ликовна уметност''“. Сафавидскиот период означува еден од најголемите периоди во [[Персиска уметност|персиската уметност]], што вклучува ткаење теписи. Теписите од подоцнежниот сафавидски период сè уште постојат, кои припаѓаат на најдобрите и најсложените ткаења кои се познати денес. Феноменот дека првите теписи кои ни се физички познати покажуваат толку усовршени дизајни води до претпоставката дека уметноста и занаетот на ткаење теписи би морало да постоеле веќе некое време пред да можат да се ткаат величествените сафавидски дворски теписи. Бидејќи не преживеале теписи од раниот сафавидски период, истражувањата се фокусирале на приказите на книгите и [[Персиска минијатура|минијатурните слики]] од тимуридскиот период. Овие слики прикажуваат шарени теписи со повторувачки дизајни на геометриски шари во еднаков размер, наредени во дизајни слични на шаховска табла, со „куфични“ рабни орнаменти добиени од [[Исламски краснопис|исламската калиграфија]]. Дизајните се толку слични на анадолските теписи од тој период, особено на „[[Холбејнски тепих|холбејнските теписи]]“ што не може да се исклучи заеднички извор на дизајнот: тимуридските дизајни можеби преживеале и во персиските и во анадолските теписи од раниот сафавидски и отомански период.<ref name="Briggs, Timurid carpets">{{Наведено списание|last=Briggs|first=Amy|date=1940|title=Timurid Carpets; I. Geometric carpets|journal=Ars Islamica|volume=7|pages=20–54}}</ref> ==== „Дизајнерска револуција“ ==== До крајот на XV век, дизајнот на теписите прикажани на минијатури значително се променил. Се појавиле медалјони со голем формат, орнаментите започнале да покажуваат сложени криволинеарни дизајни. Големите спирали и ластари, цветните орнаменти, претставите на цвеќиња и животни, често биле прикажувани по долгата или кратката оска на тепихот за да се добие хармонија и ритам. Поранешниот „куфски“ дизајн на рабовите бил заменет со ластари и арабески. Сите овие модели барале посложен систем на ткаење, во споредба со ткаењето прави, праволиниски линии. Исто така, тие барале уметници кои ќе можат да го создадат дизајнот, ткајачи да ги изведат на разбој и ефикасен начин да ги пренесат идеите на уметникот на ткајачот. Денес ова се постигнува преку изработка на модел (Форд, 1981, стр.&nbsp;170 <ref name="Ford, Oriental Carpet Design">{{Наведена книга|title=Oriental Carpet Design|url=https://archive.org/details/orientalcarpetde0000ford|last=Ford|first=P.R.J.|date=1981|publisher=Thames & Hudson Ltd.|isbn=9780500276648|edition=1st|location=London}}</ref> ). Како производителите на Сафавидите го постигнале ова, технички, засега е непознато. Сепак, резултатот од нивната работа бил она што Курт Ердман го нарекол „''револуција во дизајнот на теписи''“.<ref name="Erdmann">{{Наведена книга|title=Der Orientalische Knüpfteppich. tr. C. G. Ellis as Oriental Carpets: An Essay on Their History, New York, 1960.|last=Erdmann|first=Kurt|date=1965|publisher=Verlag Ernst Wasmuth|edition=3rd|location=Tübingen|pages=30–32}}</ref>  {{Превод на стих|Joz āstān-e to-am dar jahān panāh-ī nīst Sar-e marā be-joz īn dar ḥawāla-gāh-ī nīst ʿAmal-e banda-ye dargāh Maqṣūd Kāšānī sana 946.|Освен твојот праг, нема засолниште за мене во целиот свет. Освен оваа врата, нема место за одмор за мојата глава. Дело на слуга на дворот, Максуд од [[Кашан]]. Година 946 [[Исламски календар|Хиџра]].}}Годината 946 по Хиџра одговара на 1539–1540 година од нашата ера, што го датира Ардабилскиот тепих од времето на владеењето на шахот Тахмасп, кој го донирал тепихот на светилиштето на шејх Сафи-ад-Дин Ардабили во [[Ардабил]], кој се смета за духовен татко на династијата Сафавиди. Друг натпис може да се види на „Ловскиот тепих“, кој денес се наоѓа во [[Музеј Полди Пецоли|Музејот Полди Пецоли]], [[Милано]], кој го датира тепихот од 949 година по Хриџвака/1542–3 година од н.е.:  {{Blockquote|Благодарение на трудољубивоста на Ѓат уд-Дин, Џами беше завршено Ова познато дело, кое ни се допаѓа со својата убавина Во 949 година|„Вткаен натпис на миланскиот ловечки тепих“}} [[Податотека:Embassy_to_Europe.jpg|мини|Шах Абас I, амбасада во Венеција, од Карло Калијари, 1595 година. [[Дуждова палата]], [[Венеција]]]] Бројот на извори за попрецизно датирање и припишување на потеклото се зголемил во текот на 17 век. Сафавидските теписи биле подарувани како дипломатски подароци на европските градови и држави, како што се зголемиле дипломатските односи. Во 1603 година, шахот Абас му подарил тепих со вткаени златни и сребрени конци на венецијанскиот дужд [[Марино Гримани]]. Европските благородници започнале да нарачуваат теписи директно од производителите на Исфахан и Кашан, чии ткајачи биле спремни да ткаат специфични дизајни, како што се европски грбови, во нарачаните парчиња. Нивното стекнување понекогаш било прецизно документирано: Во 1601 година, ерменецот Сефер Муратович бил испратен во Кашан од полскиот крал [[Сигизмунд III Васа]] за да нарача 8 теписи на полскиот кралски двор за да бидат ткаени. Кашанските ткајачи го сториле тоа и на 12 септември 1602 година Муратович ги предал теписите на полскиот крал, а сметката на благајникот на круната.<ref name="Erdmann 1966">{{Наведена книга|title=Seven hundred years of Oriental carpets.|url=https://archive.org/details/sevenhundredyear0000erdm|last=Erdmann|first=Kurt|date=1970|publisher=University of California Press|isbn=978-0520018167|editor-last=Erdmann|editor-first=Hanna|location=Berkeley|editor-last2=Beattie (transl.)|editor-first2=May H.}}</ref> Западните историчари на уметност погрешно верувале дека репрезентативните сафавидски теписи изработени од свила со вткаени златни и сребрени конци се од полско производство. Иако грешката била исправена, теписите од овој тип го задржале името „полски“ или „полонез“ теписи. Посоодветното име за типот теписи „Шах Абас“ го предложил Курт Ердман. ==== Ремек-дела на сафавидското ткаење теписи ==== Едвардс ја започнува својата книга за персиските теписи со опис на осум ремек-дела од овој голем период: * [[Ардабил тепих|Тепих Ардабил]] – [[Викторија и Алберт (музеј)|Музеј Викторија и Алберт]] * Ловечки тепих – Австриски [[Музеј за применета уметност (Виена)|музеј за применета уметност]], [[Виена]] * Тепих Челси – [[Викторија и Алберт (музеј)|Музеј Викторија и Алберт]] * Тепих со животни и цвеќиња – Австриски музеј за применета уметност, Виена * Вазен тепих од розова земја – [[Викторија и Алберт (музеј)|Музеј Викторија и Алберт]] * Тепих со медалјон и цвеќиња и натпис – [[Музеј Полди Пецоли]], Милано * Тепих со впишан медалјон со животни и цвеќиња и рамка со натпис – [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј на уметност]], пристапен број: 32.16 * Медалјон, животински и тепих од дрво - Музеј на декоративни уметности, Париз ==== Сафавидски теписи со „вазна техника“ од Кирман ==== [[Податотека:Sanguszko_carpet_01.jpg|мини|„Сангушков килим“, Кирман, 16/17 век. Музеј Михо]] [[Податотека:Safavid_tilework_MKG_Hamburg.jpg|мини|Поплочен лак со сцени од лов. Кон крајот на 17 век, Исфахан/Иран. Музеј за Кунст и Гевербе, Хамбург]] Посебна група теписи од времето на Сафавидите може да се припише на регионот Кирман во јужна Персија. Меј Х. Бити ги распознала овие теписи според нивната заедничка структура:<ref name="Beattie, 1976">{{Наведена книга|title=Carpets of Central Persia : with special references to rugs of Kirman.|url=https://archive.org/details/carpetsofcentral0000beat|last=Beattie|first=May H.|date=1976|publisher=World of Islam Festival Pub. Co.|isbn=0905035178|location=[S.l.]|pages=[https://archive.org/details/carpetsofcentral0000beat/page/19 19]–28}}</ref> Билер распознаени седум различни видови теписи: Градинарски теписи (кои прикажуваат формални градини и водни канали); теписи со централизирани дизајни, карактеризирани со голем медалјон; дизајни со повеќе медалјони со поместени медалјони и повторувања на прегради; насочени дизајни со аранжмани на мали сцени кои се користат како индивидуални мотиви; дизајни во форма на српест лист каде што долги, закривени, назабени, а понекогаш и сложени лисја доминираат во полето; арабеска; и решеткасти дизајни. Нивната карактеристична структура се состои од асиметрични јазли; памучните основи се вдлабнати и има три ткаенини. Волнените ткаенини се наоѓаат скриени во средината на тепихот, сочинувајќи го првото и третото ткаене. Свилата или памукот го сочинува средното ткаене, кое се прекрстува од назад кон напред. Карактеристичен ефект на „трамвајска линија“ е предизвикан од третото ткаене кога тепихот е истрошен. Најпознатите теписи со „вазнена техника“ од Кирман се оние од таканаречената „група Сангушко“, именувана според куќата [[Сангушко]], чија колекција има најистакнат пример. Дизајнот со медалјон и агол е сличен на другите теписи од 16 век во времето на Сафавидите, но боите и стилот на цртање се различни. Во средишниот медалјон, парови човечки фигури во помали медалјони опкружуваат средишна сцена со борба со животни. Други борби со животни се прикажани на полето, додека коњаници се прикажани во аголните медалјони. Главната рамка, исто така, содржи лобусни медалјони со Хури, борби со животни или спротивставени пауни. Помеѓу граничните медалјони, се борат феникси и змејови. Слично на мозаичните шпандрели во [[Ганџали-канов комплекс|Ганџали-кановиот комплекс]] на чаршијата во Кирман, со натпис на кој е наведен датумот на неговото завршување како 1006 после хиџра/1596 н.е., тие се датираат од крајот на 16 или почетокот на 17 век.<ref name="Ferrier, 1989">{{Наведена книга|title=The arts of Persia|last=Ferrier|first=R.W.|date=1989|publisher=Yale Univ. Press|isbn=0300039875|location=New Haven|pages=124–125}}</ref> Два други теписи со „вазна техника“ имаат натписи со датум: Едниот од нив го носи датумот 1172 после хиџра/1758 година и името на ткајачот: мајсторот занаетчија Мухамед Шариф Кирмани, другиот има три натписи што укажуваат дека е ткаен од мајсторот занаетчија Му'мин, син на Кутб ал-Дин Махани, помеѓу 1066 и 1067 година после хиџра/1655–1656 година. Теписите во сафавидската традиција сè уште се ткаеле во Кирман по падот на сафавидската династија во 1732 година (Фериер, 1989, стр.&nbsp;127). Крајот на владеењето на шахот [[Абас II]] во 1666 година го означил почетокот на крајот на династијата Сафавиди. Земјата во опаѓање била постојано напаѓана на нејзините граници. Конечно, еден поглавар на Гилзаи Паштун по име Мир Ваис Кан започнал бунт во [[Кандахар]] и ја победил сафавидската војска под водство на иранскиот грузиски гувернер на регионот, Гургин-кан . Во 1722 година, [[Петар Велики]] ја започнал [[Руско-персиска војна (1722–1723)|Руско-персиската војна (1722–1723)]], освојувајќи многу од кавкаските територии на Иран, вклучувајќи ги [[Дербент]], Шаки, [[Баку]], но и [[Гилан]], [[Мазендеран|Мазандаран]] и [[Астрабад]]. Во 1722 година, авганистанска војска предводена од [[Махмуд Хотак]] марширала низ источен Иран, го опсадила и го освоила Исфахан. Махмуд се прогласил за „Шах“ на Персија. Во меѓувреме, царските соперници на Персија, Османлиите и Русите, го искористиле хаосот во земјата за да заземат повеќе територија за себе.<ref>{{Наведена книга|title=The sword of Persia : Nader Shah, from tribal warrior to conquering tyrant|last=Axworthy|first=Michael|date=2008|publisher=I. B. Tauris|isbn=978-1845119829|edition=1st|location=London|pages=17–56}}</ref> Со овие настани, династијата Сафавиди завршила. ==== Персиски теписи од периодот на Сафавидите ==== <gallery widths="220px" heights="190px"> Податотека:Zayn_al-'Abidin_bin_ar-Rahman_al-Jami_-_Double-page_Illustrated_Frontispiece_Depicting_a_Court_Scene_-_Walters_W6281B_-_Full_Page.jpg|алт=Zayn al-'Abidin bin ar-Rahman al-Jami – Early 16th century miniature, Walters Art Museum| Зејн ел-Абидин бин ар-Рахман ел-Џами - минијатура од почетокот на 16 век, Волтерсов музеј на уметноста Податотека:Ardabil_Carpet_LACMA_53.50.2_(1_of_8).jpg|алт=Ardabil Carpet at the LACMA| Тепихот Ардабил на саемот во Лос Анџелес Податотека:The_Emperor's_Carpet_(detail),_second_half_of_16th_century,_Iran._Silk_(warp_and_weft),_wool_(pile);_asymmetrically_knotted_pile,_759.5_x339_cm.The_Metropolitan_Museum_of_Art,.jpg|алт=The Emperor's Carpet (detail), second half of the 16th century, Iran. Metropolitan Museum of Art, New York| Царскиот тепих (детал), втора половина на 16 век, Иран. [[Метрополитен (музеј)|Метрополитен музеј на уметност]], Њујорк Податотека:Khalili_Collection_Islamic_Art_txt_0236_new.jpg|алт=Niche rug with the text of the Ayat al-Kursi, c. 1570s central Iran, Khalili Collection of Islamic Art| Нишен тепих со текстот од ајат ал-Курси, {{Околу|1570-тите}}, Среден Иран , колекција на исламска уметност Халили Податотека:Kirmanrug.jpg|алт="Vase technique" carpet, Kirmān, 17th century| Тепих „Техника на ваза“, Кирман, 17 век Податотека:Louvre_-_Tapis_à_décor_de_jardin_de_paradis,_dit_Tapis_de_Mantes.jpg|алт=Safavid Persian carpet "Mantes carpet" at The Louvre| Сафавидски персиски тепих „ [[:fr:Tapis de Mantes|Тепих Мантес]]“ во [[Лувр]] Податотека:Cloud_band_Hamburg_MKG_Safavid_animal_carpet_detail.JPG|алт=Detail of a Persian Animal carpet, Safavid period, Persia, 16th century, Museum für Kunst und Gewerbe Hamburg| Детали од персиски животински тепих, сафавидски период, Персија, 16 век, Музеј на уметностите и занаетите - Хамбург Податотека:Hamburg_MKG_Safavid_carpet_detail_hunting.jpg|алт=Detail of a Persian Animal carpet, Safavid period, Persia, 16th century: Lion and Qilin, Museum für Kunst und Gewerbe Hamburg| Детали од персиски животински тепих, сафавидски период, Персија, 16 век: Лав и Килин, Музеј на уметностите и занаетите - Хамбург </gallery> === Афшаридски и Зандски период === [[Податотека:North_West_Persian_Runner_detail.jpg|мини|Северозападен персиски тепих (детал), крај на 18 век]] Територијалниот интегритет на Иран бил обновен од страна на иранскиот [[Туркиски народи|турски]] [[Афшариди|афшарски]] воен водач од Хорасан, [[Надер-шах]]. Тој ги победил Авганистанците и [[Отоманско-персиска војна (1730–1736)|Османлиите]], ги вратил Сафавидите на престолот и преговарал за повлекување на Русија од кавкаските територии на Иран преку договорите од [[Договор од Решт|Решт]] и [[Договор од Ганџа|Ганџа]]. До 1736 година, самиот Надер бил крунисан за шах. Нема записи за ткаење теписи, кое прераснало во незначителен занает, за време на периодот на Афшаридите и Зандите. === Каџарска ера === Во 1789 година, основачот на [[Каџари|династијата Каџар]], [[Ага Мохамед-кан Каџар]], бил крунисан за [[Каџарски Иран|шах на Иран]]. Ова му обезбедило на Иран долг период на ред и релативен мир, давајќи ѝ можност на индустријата за оживување. Владеењето на Фат-Али Шах Каџар, Насер ел-Дин Шах Каџар и Мозафар ад-Дин Шах Каџар довело до оживување на древните персиски монархистички традиции. Ткајачите од Тебриз ја искористиле можноста и околу 1885 година станале основачи на современата индустрија за ткаење теписи во Иран === Пахлавидски период === По [[Руска револуција|Руската револуција]], Иран станал бојно поле. Во 1917 година, [[Обединето Кралство|Велика Британија]] го искористила Иран како појдовна точка за напад врз Русија во неуспешен обид да ја задуши Револуцијата. [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] одговорил со анексирање на делови од северен Иран, создавајќи ја [[Персиска Социјалистичка Советска Република|Персиската Социјалистичка Советска Република]]. До 1920 година, иранската влада ја изгубила практично целата моќ надвор од својот главен град: британските и советските сили го контролирале поголемиот дел од иранското копно. Во 1925 година, [[Реза Шах Пахлави|Реза Шах Пахлеви]], поддржан од британската влада, го соборил [[Ахмад Шах Каџар]], последниот [[Шах (титула)|шах]] од [[Каџарска династија|Каџарската династија]], и ја основал [[Династија Пахлави|династијата Пахлави]]. Тој воспоставил уставна монархија која траела до [[Иранска револуција|иранската револуција]] во 1979 година. Реза Шах вовел социјални, економски и политички реформи, на крајот поставувајќи ги темелите на современата иранска држава. За да го стабилизираат и легитимираат своето владеење, Реза Шах и неговиот син [[Мухамед Реза Пахлеви|Мохамед Реза Пахлави]] имале за цел да ги оживеат древните персиски традиции. Оживувањето на ткаењето теписи, честопати повикувајќи се на традиционалните дизајни, било важен дел од овие напори. Во 1935 година, Реза Шах ја основал Иранската компанија за теписи и го ставил ткаењето теписи под владина контрола. Раскошни теписи биле ткаени за извоз и како дипломатски подароци за други држави.<ref>{{Наведено списание|last=Hillmann|first=Michael Craig|date=1989|title=A cultural-aesthetic analysis of a modern Persian carpet|journal=Oriental Rug Review|volume=9|issue=6|pages=29–31}}</ref> Династијата Пахлави ја модернизирало и централизираше иранската влада и се стремела кон ефективна контрола и авторитет над сите свои поданици. Реза Шах станал првиот ирански монарх кој се соочил со овој предизвик со современо оружје. Присилен од армијата, номадизмот бил забранет во текот на 1930-тите, традиционалните племенски облеки биле забранети, а употребата на шатори и јурти станала забранета во Иран. Не можејќи да мигрираат, откако ги загубиле своите стада, многу номадски семејства умреле од глад. За номадските племиња следел краток период на релативен мир во 1940-тите и 1950-тите, кога [[Англо-советска инвазија на Иран|англо-советската инвазија на Иран]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] го принудило Реза Шах да абдицира во 1941 година. Неговиот наследник, Мохамед Реза Шах, ја консолидирал својата моќ во текот на 1950-тите. Неговата програма за земјишни реформи од 1962 година, дел од таканаречената [[Бела револуција]], и покрај очигледните предности за селаните без земја, ја уништила традиционалната политичка организација на номадските племиња како народот Кашкаи и традиционалниот начин на номадски живот. Вековните традиции на номадско ткаење теписи, кои влегле во процес на опаѓање со воведувањето на синтетички бои и комерцијални дизајни кон крајот на 19 век, биле речиси уништени од политиката на последната иранска царска династија.<ref name="Opie, Tribal Rugs">{{Наведена книга|title=Tribal rugs – Nomadic and Village Weavings from the Near East and Central Asia|last=Opie|first=James|date=1992|publisher=Laurence King Publishing|isbn=1-85669-025-3|edition=1st}}</ref><gallery widths="250px" heights="220px"> Податотека:Niavaranpalacemirror.jpg|алт=Carpet in the Niavaran Palace, Tehran| Тепих во [[Нијаваран]], Техеран Податотека:A_masterpiece_by_Mohammad_Seirafian_furnishing_the_Niavaran_Palace_(residence_of_Mohammad_Reza_Shah_Pahlavi,_Shah_of_Iran).JPG|алт=Carpet in the Niavaran Palace, Tehran| Тепих во палатата Нијаваран, Техеран </gallery> === Современ период === [[Податотека:TapisGabbeh.png|мини|Современ тепих „[[габех]]“]] По [[Иранска револуција|Иранската револуција]], на почетокот можело да се добијат малку информации за ткаењето теписи во Иран. Во 1970-тите и 1980-тите, во Европа се појавил нов интерес за теписите [[габех]], кои првично ги ткаеле номадски племиња за нивна сопствена употреба. Нивното грубо ткаење и едноставните, апстрактни дизајни им се допаднале на западните купувачи. Во 1992 година, на првата Голема персиска конференција и изложба во [[Техеран]] за прв пат биле претставени современи дизајни на персиски теписи.<ref>{{Наведено списание|last=Eiland|first=Murray|date=1998|title=Mixed Messages and Carpet Diplomacy: Opportunities for Detente with Iran|url=https://www.academia.edu/7934917|journal=Middle East Policy|volume=6|issue=2|pages=130–138|doi=10.1111/j.1475-4967.1998.tb00313.x|via=Academia.edu}}</ref> Персиски мајстори ткајачи како Разам Арабзаде изложиле теписи ткаени во традиционална техника, но со необични, современи дизајни.<ref>{{Наведено списание|last=Eilland|first=Murray L. III|date=1994|title=Persian design: A step forward|journal=The Decorative Rug|volume=7|issue=9|pages=40–46}}</ref> Бидејќи Големите конференции продолжуваат да се одржуваат во редовни интервали, денес може да се забележат два тренда во иранското ткаење теписи. Од една страна, современите и иновативни уметнички дизајни се измислени и развиени од иранските производители, кои на тој начин ја носат древната традиција на дизајнирање напред кон 21 век. Од друга страна, обновениот интерес за природни бои <ref name="Opie, Vegetal dyes, Iran">{{Наведено списание|last=Opie|first=James|date=1992|title=Vegetal Dyes: Iran restores an ancient tradition.|journal=Oriental Rug Review|volume=III|issue=10|pages=26–29}}</ref> го прифатиле комерцијалните претпријатија, кои нарачуваат теписи на племенски селски ткајачи. Ова обезбедува редовен извор на приход за ткајачите на теписи. Компаниите обично го обезбедуваат материјалот и ги специфицираат дизајните, но на ткајачите им е дозволен одреден степен на креативна слобода. Со завршувањето на ембаргото на САД за ирански стоки, персиските теписи (вклучувајќи ги и античките персиски теписи стекнати на аукции) може повторно да станат полесно достапни за американските клиенти. Како комерцијални производи за домаќинството, персиските теписи денес се соочуваат со конкуренција од други земји со пониски плати и поевтини методи на производство: машински ткаени, тафтирани теписи или рачно ткаени теписи, но со побрз и поевтин метод на ткаење со јамки, обезбедуваат теписи во „ориентални“ дизајни со утилитарна, но без уметничка вредност. Традиционалните рачно ткаени теписи, изработени од овча волна обоена со природни бои, се сè повеќе барани. Тие обично се продаваат по повисоки цени поради големата количина на рачна работа поврзана со нивното производство, која, во суштина, не се променила од старите времиња, како и поради уметничката вредност на нивниот дизајн. Така, персискиот тепих го задржува својот антички статус како предмет на луксуз, убавина и уметност. == Материјали == === Волна === Во повеќето персиски теписи, влакната се од волна од [[овца]]. Нејзините карактеристики и квалитет варираат од област до област, во зависност од расата на овците, климатските услови, пасиштата и посебните обичаи поврзани со тоа кога и како волната се стриже и обработува.<ref name="Eilland & Eilland Complete Guide 1998">{{cite book|last1=Eilland|first1=Murray L. Jr.|last2=Eilland|first2=Murray III|title=Oriental Rugs – A Complete Guide|date=1998|publisher=Callmann & King Ltd.|location=London|edition=revised}}</ref> Различни делови од руното на овцата даваат различен квалитет на волна, во зависност од односот помеѓу подебелата и поцврста овча коса и пофините влакна на волната. Обично, овците се стрижат во пролет и есен. Пролетното стрижење дава волна со повисок квалитет. Најниската класа волна што се користи во ткаењето теписи е „кожна“ волна, која хемиски се отстранува од кожата на мртви животни.<ref name="Edwards, 1952"/> Повисоките класи на персиска волна често се нарекуваат курк или корк волна, која се добива од волната што расте на вратот на овцата.<ref name="Eilland & Eilland Complete Guide 1998"/> Современото производство користи и увезена волна, на пример [[мерино]] волна од Нов Зеланд, бидејќи големата побарувачка за волна за теписи не може целосно да се задоволи со локалното производство. Се користат и влакна од камили и кози. Козјата коса главно се користи за зацврстување на рабовите, на номадските теписи како [[белучки тепих|белучки теписи]], бидејќи е поотпорна на абење. Камилската волна повремено се користи во персиски номадски теписи. Често се бои во црно или се користи во својата природна боја. Почесто, волната што се нарекува камилска всушност е обоена овча волна.<ref name="Edwards, 1952"/> === Памук === [[Памук]]от ја формира основата на основата кај повеќето современи теписи. Номадите кои не можат да си дозволат да купат памук на пазарот користат волна за основа, кои традиционално исто така се правеле од волна во области каде памукот не бил локален производ. Памукот може да се испреде поцврсто од волната и поднесува поголема напнатост, што го прави супериорен материјал за основата на теписите. Особено поголемите теписи имаат поголема веројатност да лежат рамно на подот, додека волната има тенденција нерамномерно да се собира, а теписите со волнена основа може да се извиткаат кога се влажни.<ref name="Eilland & Eilland Complete Guide 1998"/> Хемиски обработениот ([[мерцеризација|мерцеризиран]]) памук се користи во теписите како замена за свила уште од крајот на XIX век.<ref name="Eilland & Eilland Complete Guide 1998"/> === Свила === [[Свила]]та е скап материјал и се користи за репрезентативни теписи. Нејзината затегнувачка цврстина се користи за свилени основи, но свилата се појавува и во влакнестата површина на теписот. Свиленото влакно може да се користи за истакнување на посебни елементи од дизајнот. Висококвалитетните теписи од Кашан, Кум, Наин и Исфахан имаат целосно свилени влакна. Теписите со свилена површина често се исклучително фини, со краток влакнест слој и сложен дизајн. Свиленото влакно е помалку отпорно на механички стрес, па затоа целосно свилените теписи често се користат како [[Ѕидна облога|ѕидни таписерии]] или перници. === Предење === [[File:Yarn twist S-Left Z-Right.svg|thumb|upright|50px|Предива со S-завој и Z-завој]] Влакната од волна, памук и свила се предат рачно или механички со користење на вретено или индустриски предачки машини за да се добие предиво. Насоката во која се преде предивото се нарекува „завој“. Предивата се карактеризираат како S-завој или Z-завој според насоката на предење.<ref>Kadolph, Sara J., ed.: ''Textiles'', 10th edition, Pearson/Prentice-Hall, 2007, {{ISBN|0-13-118769-4}}, p. 197</ref> Две или повеќе предени нишки можат да се извртат заедно или да се спојат за да формираат подебело предиво. Обично, рачно предените еднослојни нишки се предат со Z-завој, а спојувањето се врши со S-завој. Како и речиси сите исламски теписи, со исклучок на мамелучките теписи, речиси сите персиски теписи користат „Z“ (спротивно од стрелките на часовникот) предена и „S“ (во насока на стрелките на часовникот) споена волна. === Боење === [[File:Carpet factory.jpg|thumb|Природно обоена волна во турска фабрика за теписи]] Процесот на боење вклучува подготовка на предивото за да стане подложно на соодветните бои преку потопување во [[mordant|мордант]]. Потоа се додаваат боите во предивото кое останува во растворот за боење одредено време. Обоеното предиво потоа се остава да се суши, изложено на воздух и сончева светлина. Некои бои, особено темно кафеавата, бараат железни морданти, кои можат да ја оштетат или избледат ткаенината. Ова често резултира со побрзо трошење на влакната во области обоени со темно кафеави бои и може да создаде релјефен ефект кај старинските ориентални теписи. ==== Растенија ==== [[Природна боја|Традиционалните бои]] што се користат во персиските теписи се добиваат од растенија и инсекти. Во 1856 година, англискиот хемичар [[Вилијам Хенри Перкин]] ја измислил првата [[анилин]]ска боја, [[мавеин]]. Потоа биле измислени различни други синтетички бои. Евтини, лесни за подготовка и употреба во споредба со природните бои, нивната употреба е документирана од средината на 1860-тите. Традицијата на природно боење била обновена во Турција во раните 1980-ти. Хемиските анализи довеле до идентификација на природни бои од примероци на античка волна, а рецептите и процесите на боење биле експериментално повторно создадени.<ref>{{cite journal|last1=Boehmer|first1=Harald|title=The Revival of Natural Dyeing in Two Traditional Weaving Areas of Anatolia|journal=Oriental Rug Review|date=1983|volume=III|issue=9|page=2}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Atlihan|first1=Serife|title=Traditional Weaving in One Village of Settled Nomads in Northwest Anatolia|journal=Oriental Carpet and Textile Studies|date=1993|volume=IV}}</ref> Според овие анализи, природните бои што се користат за волна за теписи вклучуваат: * Црвена од коренот на ''[[Rubia tinctorum]]'' * Жолта од растенија, вклучувајќи [[кромид|''Allium cepa'']], неколку видови камилица ([[Anthemis]], ''[[Matricaria chamomilla]]''), и [[камилица]] * Црна: [[Шикла|дабови жолчки]], [[Даб|дабови желади]] * Зелена со двојно боење со [[индиго]] и жолта боја * Портокалова со двојно боење со црвена и жолта боја * Сина: индиго добиено од ''[[Indigofera tinctoria]]'' Некои бои како индиго или мадер биле трговска стока и затоа широко достапни. Жолтите или кафените бои значително варираат од регион до регион. Многу растенија даваат жолти бои, како што се винова резеда или бојадисувачка трева ''([[Reseda luteola]])'', жолт делфиниум или сумах за боење (''[[Cotinus coggygria]]''). Лисјата од грозје и кората од калинка, како и други растенија, даваат различни нијанси на жолта.<ref name="Eilland & Eilland Complete Guide 1998"/> Во Иран, традиционалното боење со природни бои било обновено во 1990-тите, поттикнато од обновениот интерес за традиционално произведени теписи, но мајстори бојаджии како Абас Сајахи го зачувале знаењето за традиционалните рецепти.<ref name="Opie, Vegetal dyes, Iran"/> ==== Црвени бои од инсекти ==== [[Кармин]]ските бои се добиваат од смолести секрети на инсекти од групата штитести вошки како кохинилната вошка [[Coccus cacti]] и одредени видови на Porphyrophora 9полска и ерменска). Кохинилната боја, таканаречена „лак“, порано се извезувала од Индија, а подоцна од Мексико и Канарските Острови. Бои од инсекти почесто се користеле во области каде ''Rubia tinctorum'' не се одгледувал, како западна и северозападна Персија.<ref name="Edwards, 1952"/> ==== Синтетички бои ==== Со современите синтетички бои може да се добие речиси секоја боја и нијанса, така што без хемиска анализа е речиси невозможно да се утврди дали во готов тепис се користени природни или вештачки бои. Современите теписи можат да се ткаат со внимателно избрани синтетички бои и да имаат уметничка и практична вредност.<ref name="Eilland, 2003">{{cite book|last1=Eilland|first1=Emmett|title=Oriental Rugs Today|date=2003|publisher=Berkeley Hills Books, Albany, CA|isbn=1-893163-46-6|pages=50–59|edition=2}}</ref> ==== Абраш ==== Појавата на мали отстапувања во рамките на истата боја се нарекува абраш (од турски ''abraş'', буквално „шарен, пегав“). Абраш се забележува кај традиционално обоени ориентални теписи. Неговата појава укажува дека најверојатно еден ткајач го изработил теписот, кој немал доволно време или ресурси да подготви доволна количина обоено предиво за да го заврши теписот. Само мали количини волна биле боени одвреме-навреме. Кога една нишка волна ќе се потрошела, ткајачот продолжувал со новата серија. Бидејќи точната нијанса ретко се повторува при ново боење, бојата на влакната се менува кога се ткае нов ред јазли. Така, варијацијата на боите укажува на селски или племенски тепис и се цени како знак на квалитет и автентичност. Абраш може и намерно да се внесе во ново планиран дизајн на тепис.<ref name="O'Bannon 1995">{{cite book|last1=O'Bannon|first1=George|title=Oriental rugs : the collector's guide to selecting, identifying, and enjoying new and vintage oriental rugs|date=1995|publisher=Courage Press|location=Pennsylvania, Pa.|isbn=9781561385287|edition=1st}}</ref> <gallery widths="190px" heights="180px"> File:Rubia_tinctorum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-123.jpg|[[Rubia tinctorum|Мадер (Rubia tinctorum)]] растение File:Indigo-Historische Farbstoffsammlung.jpg|Индиго, историска колекција на бои на [[Технички универзитет во Дрезден|Техничкиот универзитет во Дрезден]], Германија File:Ghermezdaneh.JPG|Кермез ([[Coccus cacti]]) вошки File:Abrash.JPG|Дел (централен медалјон) од јужноперсиски тепис, веројатно Кашкаи, доцeн XIX век, со неправилни сини бои (абраш) </gallery> ==Техники и структури== === Процес на ткаење килим === [[File:Carpet weaving, Mahan, Iran (1248461911).jpg|thumb|upright=2|Крупен план на плетење со влакна.]] Ткаењето килими со влакна е процес што одзема многу време и, во зависност од квалитетот и големината на килимот, може да потрае од неколку месеци до неколку години за да се заврши. За да се започне со изработка на килим, потребна е основа што се состои од основи и плетенки: [[Основа (ткаење)|Плочите]] се силни, дебели нишки од памук, волна или свила кои се протегаат по должината на килимот. Слични нишки што минуваат под и над основата од едната до другата страна се нарекуваат [[Основа и плетенка|плодови]]. Основите од двете страни на килимот обично се намотуваат во една или повеќе нишки со различна дебелина кои се облакаат за да го формираат работ. Ткаењето нормално започнува од дното на разбојот, со протнување на неколку ткаенини низ основата за да се формира основа од која ќе се започне. Јазли од обоена волна, памук или свилени конци потоа се врзуваат во редови околу последователни сетови соседни основа. Како што повеќе редови се врзуваат за основата, овие јазли стануваат куп на килимот. Помеѓу секој ред јазли, се протнуваат еден или повеќе ленти ткаен материјал за да се држат јазлите фиксирани. Потоа ткаен материјал се удира со инструмент сличен на чешел, чешел-машина, за дополнително да се набие и обезбеди новоткаениот ред. Во зависност од финоста на ткаен материјал, квалитетот на материјалите и стручноста на ткајачите, бројот на јазли на рачно изработен килим може да варира од 16 до 800 јазли на квадратен инч. Кога килимот е завршен, краевите на основата ги формираат ресите кои можат да бидат со ткаен материјал, плетени, со ресни или прицврстени на други начини. ===Разбои=== [[Разбој|Разбои]], иако делат фундаментални принципи на дизајнирање, покажуваат разновиден опсег на големини и нивоа на сложеност. Основните технички барања на разбојот се да се одржи соодветна затегнатост и да се поделат конците од основата во наизменични сетови или „листови“. Вклучувањето на уред за отфрлање му овозможува на ткајачот ефикасно да ги протне конците од ткаењето низ вкрстените и невкрстените конци од основата, елиминирајќи ја потребата од макотрпниот процес на рачно ткаење на ткаењето во и надвор од основата. ===Хоризонтални разбои=== [[File:Qashqai nomad sisters weave a carpet on a floor loom near Firuzabad, Iran (14288453190).jpg|thumb|upright=1.7|[[Кашкајци|Кашкајски]] номадски сестри, ткаат тепих на поден разбој. Во близина на Фирузабад, Иран]] Наједноставната форма на разбој е хоризонтален; еден што може да се прицврсти на земја или да се потпре на странични делови на земја. Потребната затегнатост може да се постигне со употреба на клинови. Овој стил на разбој е идеален за номадските луѓе бидејќи може да се склопи или расклопи и лесно се транспортира. Теписите произведени на хоризонтални разбои се генерално прилично мали, а квалитетот на ткаењето е инфериорен во однос на оние теписи направени на професионален стоечки разбој.<ref name="Edwards, 1952"/> Жителите на урбаните средини веројатно нема да користат хоризонтални разбои бидејќи зафаќаат многу простор на подот, а професионалците веројатно нема да ги користат бидејќи не се ергономски. Нивната евтина цена и преносливост се помалку вредни за урбаните професионалци.<ref name=farahan/> === Вертикални разбои === [[File:Kars museum 5759.jpg|thumb|Традиционален селски разбој во музеј во Карс.]] [[File:Iran - Fabrication de tapis par une très jeune femme (9261277648).jpg|thumb|Традиционален разбој што го користел многу млад селанец во иранската пустина во 1999 година]] Технички понапредните, стационарни вертикални разбои се користат во селата и градските фабрики. Понапредните типови вертикални разбои се поудобни, бидејќи им овозможуваат на ткајачите да ја задржат својата позиција во текот на целиот процес на ткаење. Вертикалниот разбој од типот Тебриз овозможува ткаење теписи до двојно поголема должина од разбојот, додека нема ограничување за должината на тепихот што може да се исткае на вертикален разбој со ролери. Всушност, ширината на тепихот е ограничена од должината на гредите на разбојот.<ref name="Edwards, 1952"/> Постојат три општи типови на вертикални разбои, од кои сите можат да се модифицираат на повеќе начини: {{Image frame|content= <gallery mode=packed heights=200> File:Iranian carpet structure (8).JPG|Табришки разбој File:Kanuncarpet.jpg|Табришки разбој во училиште за изработка на теписи во Иран во 1975 година. Еден ткајач седи на подот, двајца на клупа </gallery>|border=no|align=right}} {{Image frame|content= <gallery mode=packed heights=200> File:Carpet woman (1091698042).jpg|Ролер за подигање на разбој во Турција, 2007 година File:Tisseuses de tapis, près de Jaipur, Inde.jpg|Ролер за подигање на разбој во Индија, 2014 година </gallery>|border=no|align=right}} * Фиксниот селски разбој ({{transliteration|fa|dar sabet}}<ref name=farahan>{{цитирај веб |last1=Фарахани |first1=Марзие |title=Видови разбој за теписи и познавање на неговите компоненти |url=https://farahancarpet.com/types-of-carpets-loom/ |website=Фарахан Карпит |date=18 април 2021}}</ref>) се користи главно во [[Иран]] и се состои од фиксна горна греда и подвижна долна или платнена греда која се вметнува во два странични делови. Правилното затегнување на основата се постигнува со забивање клинови во вдлабнатините. Ткајачите работат на прилагодлива штица која се крева како што напредува работата. * Разбојот Тебриз ({{transliteration|fa|dar Tabriz}}<ref name=farahan/>), именуван по градот [[Табриз]], се користи во северозападен Иран. Основите се континуирани и се пренесуваат зад разбојот. Затегнатоста на основата се постигнува со клинови. Ткајачите седат на фиксирано седиште и кога дел од тепихот е завршен, затегнатоста се ослободува и тепихот се влече надолу и се тркала околу задниот дел на разбојот. Овој процес продолжува сè додека тепихот не е завршен, кога основата се откинува и тепихот се вади од разбојот. * Разбојот со ролер-греда ({{transliteration|fa|dar gardan}},<ref name=farahan/> „ролер-разбој“) се користи во поголемите турски мануфактури, но се среќава и во Персија и Индија. Се состои од две подвижни греди на кои се прицврстени основата. И двете греди се опремени со запчаници или слични уреди за заклучување. Откако ќе се заврши делот од тепихот, се валани на долната греда. На разбој со ролер-греда, може да се произведе тепих од која било должина. Во некои области на Турција, неколку килими се ткаат сериски на истите основа и се одделуваат еден од друг со сечење на основата откако ќе се заврши ткаењето. [[File:Iranian carpet structure (1).JPG|thumb|Цврсто завитканата поголема прачка е {{transliteration|fa|kaju}} или {{transliteration|fa|koji}}, која помага да се контролира положбата на основата. Помалата прачка се нарекува {{transliteration|fa|huf}} или {{transliteration|fa|haf}}. Ги одделува основата.]] Иранските имиња за деловите од разбојот се:<ref name=caroun>{{cite web |title=Алатки: Разбој |url=http://caroun.com/Rug/GeneralRug/Tools/Tools2-Loom.htm |website=caroun.com}}</ref> *{{transliteration|fa|sardar}}, горната греда (хоризонтална, еквивалентна на основата) *{{transliteration|fa|zirdar}}, долната греда (хоризонтална, еквивалентна на градите, особено кога жицата е обвиткана околу неа) *{{transliteration|fa|rasto}}, десниот столб (исправен); понекогаш се користи за двата столба *{{transliteration|fa|chapro}}, десниот столб (исправен) *{{transliteration|fa|kaju}} од {{transliteration|fa|koji}} *{{transliteration|fa|huf}} или {{transliteration|fa|haf}} *{{transliteration|fa|goveh}}, клиновите што ја регулираат висината на зирдарот за затегнување на основата. *{{transliteration|fa|takhteh alvar}}, клупа за ткајачи, која може да биде прилагодлива по висина. Хоризонталниот разбој има и четири клинови за да го држат во земјата.<ref name=farahan/> === Алатки === [[File:Carpet tools.jpg|thumb|Некои традиционални алатки на занаетот.]] Ткајачот има потреба од неколку основни алатки: нож за сечење на предивото при врзување на јазлите; тежок инструмент сличен на чешел со рачка за набивање на потката; и ножици за потстрижување на влакнестиот слој откако ќе се исткае еден ред јазли или неколку редови. Во Табриз ножот е комбиниран со кука за врзување на јазлите, што ја забрзува работата. Мал челичен чешел понекогаш се користи за расчешлување на предивото по секој завршен ред јазли. Се користат и различни дополнителни алатки за набивање на потката. Некои ткајачки области во Иран, познати по производство на многу фини теписи, користат дополнителни алатки. Во [[Керман]], инструмент сличен на сабја се користи хоризонтално во отворот на разбојот. Во [[Биџар]], алатка слична на клинец се вметнува меѓу основите и се удира за дополнително да се згусне ткаенината. Биџар е исто така познат по својата техника на влажен разбој, која се состои од навлажнување на основата, потката и предивото со вода за време на целиот процес на ткаење, со цел да се збиe волната и да се постигне особено силна компресија на влакнестиот слој, основата и потката. Кога теписот ќе се заврши и исуши, волната и памукот се шират, што резултира со многу тежка и цврста текстура. Теписите од Биџар не се лесно свитливи без да се оштети ткаенината. Се користат различни алатки за потстрижување на волната во зависност од тоа како теписот се обработува за време на ткаењето или по неговото завршување. Често кај кинеските теписи предивото се потстрижува по завршувањето, а потстрижувањето е накосено таму каде што се менува бојата, што дава релјефен тридимензионален ефект. {{clear}} === Јазли === {{multiple image | width = 120 | image1 = Noeud turc.jpg | caption1 = Гиордес јазол | image2 = Noeud senneh.jpg | caption2 = Сенех јазол | footer = }} Персиските теписи главно се ткаат со два различни јазли: симетричниот турски или „Гиордес“ јазол, кој се користи и во Турција, Кавказ, Источен Туркменистан и некои турски и курдски области на Иран, и асиметричниот персиски, или Сенех-јазол, кој исто така се користи во Индија, Турција, Пакистан, Кина и Египет. Терминот „Сенех јазол“ е донекаде погрешен, бидејќи теписите во градот Сенех се ткаат со симетрични јазли.<ref name="Edwards, 1952"/> За врзување на симетричен јазол, предивото се поминува меѓу две соседни основи, се враќа под едната, се обвиткува околу двете формирајќи јамка, а потоа се извлекува низ средината така што двата краја излегуваат меѓу основите.<ref name="Edwards, 1952"/> Асиметричниот јазол се врзува со обвиткување на предивото околу само една основа, потоа нишката се поминува зад соседната основа така што ги разделува двата краја на предивото. Персискиот јазол може да се отвора налево или надесно.<ref name="Edwards, 1952"/> Асиметричниот јазол овозможува создавање пофлуидни, често закривени дизајни, додека поизразени, праволиниски дизајни може да го користат симетричниот јазол. Како што покажуваат теписите од Сенех со нивните сложени дизајни ткаени со симетрични јазли, квалитетот на дизајнот повеќе зависи од вештината на ткајачот отколку од типот на јазол што се користи.<ref name="Edwards, 1952"/> Друг јазол што често се користи во персиските теписи е јуфти јазолот, кој се врзува околу четири основи наместо околу две.<ref name="Eilland & Eilland Complete Guide 1998"/> Функционален тепис може да се направи со јуфти јазли, и тие понекогаш се користат во големи еднобојни површини на теписот, на пример во полето, за да се заштеди материјал. Сепак, бидејќи теписите ткаени целосно или делумно со јуфти јазол бараат само половина од количината на влакнесто предиво во споредба со традиционално ткаените теписи, нивниот влакнест слој е помалку отпорен на абење и овие теписи не траат толку долго.<ref name="Edwards, 1952"/> <gallery widths="190px" heights="180px"> File:Knopen 001.jpg|Турски (симетричен) јазол File:Knopen 002.jpg|Персиски (асиметричен) јазол, отворен надесно File:Knopen 005.jpg|Варијанти на „Jufti“ јазолот ткаени околу четири основи File:Knopen 004.jpg|Ткаење со една спуштена основа File:Knopen amt.gif|Врзување асиметричен јазол, отворен надесно, со кука слична на табриз типот File:Carpet fringes.jpg|[[Kilim|Килим]] завршеток и реси </gallery> === Рамно ткаени теписи === Рамно ткаените теписи ја добиваат својата боја и шара од потката која е цврсто испреплетена со основата. Наместо вистински влакнест слој, основата на овие теписи го создава нивниот дизајн. Потката се ткае меѓу основите сè додека не е потребна нова боја, потоа се враќа назад и се врзува пред да се внесе новата боја. Најпознатиот вид на рамно ткаење се нарекува [[Kilim|килим]]. Килимите (заедно со накит, облека и животни) се важни за идентитетот и богатството на номадските племиња. Во нивната традиционална употреба, килимите се користат како подни и ѕидни покривки, седла за коњи, торби за складирање, постелнина и навлаки за перници. Постојат различни видови на рамно ткаени теписи, вклучувајќи: *[[иџарски тепих]] *[[џаџим]] *[[килим]] *[[малеки]] *[[сирџан]] *[[сумак (ткаење)|сумак]] *[[сузани]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * Jenny Housego: ''Tribal Rugs: An Introduction to the Weaving of the Tribes of Iran'', Scorpion Publications, London 1978 {{ISBN|978-0-905906-05-8}} * Ulrich Schurmann: ''Oriental Carpets'', Octopus Books Limited, London 1979 {{ISBN|0-7064-1017-3}} * Ian Bennett: ''Oriental Rugs, Volume One: Caucasian'', Oriental Textile Press Ltd, England, 1981 {{ISBN|978-0-902028-58-6}} * Jan David Winitz: ''The Guide to Purchasing an Oriental Rug'', The Breema Rug Study Society & Dennis Anderson Photo-Publishing, Oakland, 1984 {{ISBN|0-930021-002}} * Andrew Middleton: ''Rugs & Carpets: Techniques, Traditions & Designs'', Mitchell Beazley, London 1996 {{ISBN|1-85732-634-2}} * Ulrich Schurmann: ''Caucasian Rugs'', Washington International Associates, Accokeek, Maryland, 1974 {{ISBN|0-915036-00-2}} * James D. Burns: ''Visions of Nature: The Antique Weavings of Persia'', Umbrage Editions, Iceland, 2010 {{ISBN|978-1-884167-23-2}} * Peter F Stone: ''Oriental Rugs: An Illustrated Lexicon of Motifs, Materials, and Origins'', Tuttle Publishing 2013 {{ISBN| 978-0804843737}} {{Commons|:Category:Persian carpet|Persian rugs}} [[Категорија:Економија на Иран]] [[Категорија:Исламска уметност]] [[Категорија:Исламска култура]] [[Категорија:Персиски ракотворби]] [[Категорија:Текстилна уметност]] eqn038erufaz9gn0zfkonjhwabjhqec Сухиндол (општина) 0 1392574 5625380 5577877 2026-09-08T15:57:17Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625380 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Сухиндол | native_name = Община Сухиндол | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Suhindol Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Сухиндол во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = Flag of Suhindol.png | flag_size = 120px | image_shield = Emblem of Suhindol.png | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 43 |latm = 11 |lats = |latNS = N | longd = 25 |longm = 11 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Велико Трново (област)|Велико Трново]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Сухиндол]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Пламен Чернев | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 157.02 | elevation_m = | blank1_name = Населени места | blank1_info = 1 град и 5 села | population_total = 2.454 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 5230 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 6136 | website = {{URL|https://www.suhindol.bg}} }} '''Општина Сухиндол''' ({{Langx|bg|Община Сухиндол}}) — општина во Северна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Велико Трново (област)|Великотрновската област]]. Административен центар е градот [[Сухиндол]]. Има 2.454 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината се наоѓа во западниот дел на [[Велико Трново (област)|Великотрновската област]]. Со својата површина од 149,48 km<sup>2</sup> таа е најмалата општина во областа (зафаќа само 3,37% од територијата на областа). Релјефот е претежно ридски, зафаќајќи делови од [[Предбалкан|Средниот Предбалкан]]. На нејзина територија се наоѓа поголем дел од вештачкото езеро „Александар Стамболиски“. == Самоуправа == Општината се состои од 6 [[Населено место|населени места]], од кои 1 [[град]] и 5 [[село|села]]. Список на населените места, подредени по азбучен ред: * [[Бјала Река (Великотрновско)|Бјала Река]] * [[Горно Калугерово]] * [[Горско Косово]] * [[Коевци (Великотрновско)|Коевци]] * [[Красно Градиште]] * '''[[Сухиндол]]''' == Поврзано == * [[Велико Трново (област)|Област Велико Трново]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.suhindol.bg/ Мрежно место на Општина Сухиндол] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220302043907/https://www.suhindol.bg/ |date=2022-03-02 }} {{bg}} {{Општина Сухиндол}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сухиндол}} [[Категорија:Општини во областа Велико Трново|Сухиндол]] soercm9oskaxp04i29vcdu1m5r68kxx Димитар Мутев 0 1392774 5625405 5545322 2026-09-08T18:00:38Z Кочев 51418 /* Смрт */ 5625405 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Димитар Мутев | image = Dimitar Mutev.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 4 септември 1818 | birth_place = [[Калофер]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Бугарија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1864|01|13|1818|09|04}} | death_place = [[Болград]], [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = | signature = }} '''Димитар Стефанов Мутев''' ({{langx|bg|Димитър Стефанов Мутев}}) е истакнат бугарски просветен деец, научник, публицист, преведувач и еден од првите бугарски доктори по физика од епохата на Бугарската национална преродба (Възраждане). == Ран живот и образование == Роден е на 4 септември 1818 година во [[Калофер]] (тогаш Османска империја, денес Бугарија), во трговско семејство. Неговите родители се Марија и Стефан Мутев. Семејството се преселило во Влашко (Влахија) околу 1831 година, а потоа во Одеса во 1833 година, веројатно поради последиците од [[Руско-турска војна (1828-1829)|Руско-турската војна (1806-1812)]]. Во Одеса завршил гимназија (Ришељовскиот лицеј) со одличен успех во 1837 година, а потоа студирал физика и математика на истиот лицеј (кој подоцна станал универзитет). Во 1840 година го завршил студиите како втор во класата. Потоа продолжил образованието во Германија: студирал на Универзитетот во Бон (антропологија, хемија, ботаника, математика и метеорологија), а во 1842 година ја одбранил докторската дисертација по физика на Универзитетот „Фридрих-Вилхелм“ во Берлин (денес Хумболтов универзитет). Дисертацијата се вика ''De Psychrometria'' и се занимава со психрометрија (мерeње на влажноста на воздухот преку температура). Тој е еден од првите Бугари со докторска титула по физика и еден од пионерите на бугарската наука во областа на природните науки. == Кариера и просветна дејност == По докторатот живеел во Русија (Одеса, Москва, Санкт Петербург), каде контактирал со бугарската емигрантска заедница и помагал со книги и материјали за бугарски училишта (на пр. во Копривштица и Пловдив). Во 1857 година се преселил во Цариград (Истанбул), каде станал еден од основачите и прв уредник на списанието '''„'''''[[Б'лгарски книжици]]'''''“''' (едно од најважните бугарски списанија пред ослободувањето). Заедно со [[Драган Цанков]] издавал и годишник „''Месецослов на българската книжнина''“. Списанието објавувало статии од историја, природни науки, преводи и оригинални дела, и придонело многу за развојот на бугарскиот литературен јазик. Мутев направил и првиот бугарски превод на познатиот роман ''„[[Колибата на чичо Том]]“'' („Uncle Tom’s Cabin“) од Хариет Бичер Стоу во 1858 година (преку руски превод). Во 1859 година се преселил во [[Болград]] (Бесарабија, денес во Украина, тогаш во Обединетото Кнежевство Влашко и Молдавија), каде станал директор на новооснованата Болградска гимназија (првата бугарска гимназија во ново време). Ја водел до својата смрт и ја претворил во важен центар на бугарската култура и просвета – вовел пансион и печатница. Бил многу образован човек: владеел со повеќе јазици (околу 10), пишувал за природни науки (метеорологија, ботаника, зоологија, минералогија) и се смета за еден од основоположниците на бугарската научна литература во тие области. Неговото дело „''Природна историја за прво запознавање со природата''“ е објавено постхумно во 1869 година. == Смрт == Починал на 13 јануари 1864 година во Болград, на само 45 години, поради здравствени проблеми (имал проблеми уште од 1855/56 година). Димитар Мутев е запаметен како еден од најобразованите Бугари на своето време, кој силно придонел за просветата, науката и културното препородување на Бугарите преку училишта, списанија и преводи. Неговата работа во Болградската гимназија особено се истакнува како важен дел од бугарската национална историја во Бесарабија. [[Категорија:Бугарски преродбеници]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] 9s0kpr8c4r8k218b57br97vh7239m8s Евровизија 2027 0 1395209 5625299 5624061 2026-09-08T13:14:49Z BT405 9277 /* */ 5625299 wikitext text/x-wiki {{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=11 мај 2027|semi2=13 мај 2027|final=15 мај 2027|host=Бургас <br> {{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=24 <small>(заклучно со {{TODAY}})</small>|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=Eurovision Song Contest 2027 logo.svg |director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]|debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]|venue=„Арена Бургас“|edition=2027|website=https://www.eurovision.tv|url=www.eurovision.tv|slogan=United by Music - Обединети од музика}} '''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бургас]], [[Бугарија]], после победата на Дара<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}</ref> со песната „[[:en:Bangaranga|Бангаранга]]“ <small>(англиски)</small> на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Натпреварот ќе се одржи на 11, 13 и 15 [[мај]] [[2027]] година. == Местоположба == Ова ќе биде прво издание на натпреварот чиј домаќин е Бугарија и втор евровизиски настан одржан во земјата, по [[Детска Евровизија|Детскиот избор за песна на Евровизија во 2015]] година во [[Софија]]. Избраната локација за натпреварот е „Арена Бургас“ со капацитет од 15.000 седишта, која служи како простор за спортски и концертни настани во затворен простор. ===== Градови што изразиле интерес за домаќинство на натпреварот: ===== {{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Местоположба на бугарските градови што изразиле интерес. Градот домаќин е означен со сина боја, а второпласираниот со зелена. |places= | label1='''[[Бургас]]'''|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Blue pog.svg | label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Green pog.svg | label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Red pog.svg | label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Red pog.svg }} {| class="wikitable" !Град !Место на одржување !Капацитет |- style="background:#90D5FF" !scope="row" style="background:#90D5FF" |Бургас |Арена Бургас |15.000<ref>{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- ! colspan="3" |Второ место |- style="background:#D0F0C0" ! scope="row" style="background:#D0F0C0" |Софија |Арена Софија |17.906<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |- ! colspan="3" |Останати дисквалификувани кандидати |-style="background:#F4B8B8" !scope="row" style="background:#F4B8B8"|Варна |Конгресна сала |6.000<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |-style="background:#F4B8B8" !scope="row" style="background:#F4B8B8"|Пловдив |Колодрума |7.500<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}</ref> |} Правилникот за организирање на натпреварот се состои од 200 страници. Правилата бараат салата да биде климатизирана и да има капацитет од 7.000 до 10.000 гледачи. Тоа е бројот на седишта што треба да останат достапни по поставувањето на сцената и сите дополнителни простори поврзани со неа. Местото треба да се наоѓа во близина на меѓународен аеродром и да располага со доволен број хотелски капацитети за сместување. Исто така, треба да обезбеди доволно слободен простор за голем прес-центар, простории за артистите и нивните тимови. === Трошоци === Бугарската влада најавила дека планира да го финансира Изборот за песна на Евровизија 2027 година од државниот буџет. Формирана е меѓуинституционална работна група предводена од вицепремиерот Иво Христов за поддршка на подготовките за натпреварот. Христов очекува трошоците за организирање на Евровизија 2027 во Бугарија да изнесуваат помеѓу 20 и 30 милиони евра. == Список на учесници == За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови. Според состојбата на {{TODAY}}, 24 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ. Радиодифузерите имаат рок до '''15 септември 2026 година''' да поднесат пријава за учество, а до '''средината на октомври''' можат да се повлечат без да се соочат со финансиска казна. Сепак, тие не се обврзани јавно да го објават својот интерес за учество пред истекот на тие рокови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205685/eurovision-2027-how-many-countries-will-compete-in-bulgaria/|title=Eurovision 2027: How many countries will compete in Bulgaria?|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-09-08|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-09-08}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Радиодифузер ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Автор(и) ! scope="col" | Наводи |- |{{Esc|Австралија}} |SBS | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/09/01/australia-sbs-eurovision-2027-participation/|title=🇦🇺 Australia: SBS Confirms Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-09-01|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-09-01}}</ref> |- |{{Esc|Австрија}} |ORF | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/28/austria-begins-search-for-eurovision-2027-representative/|title=🇦🇹 Austria: Begins Search for Eurovision 2027 Representative|last=Shepherd|first=Em|date=2026-07-28|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-29}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Албанија}} | RTSH ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | декември 2026 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/08/04/albania-applications-festivali-i-kenges-open-in-september/}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Велика Британија}} |[[BBC]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | SWR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Грција}} |EPT | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}</ref> |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} |DR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 13. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- |{{Esc|Естонија}} |ERR ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |30. јануари 2027 | |- |{{Esc|Италија}} |RAI ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |19. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}</ref> |- |{{Esc|Израел}} |IPBC | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/1075098/|title=נציג ישראל לאירוויזיון 2027 ייבחר בתוכנית "הכוכב הבא"|last=הררי|first=דורית אסרף מזרחי, עמית|work=www.kan.org.il|language=he|accessdate=2026-07-13}}</ref> |- |{{Esc|Канада}} |CBC |style="background:#DDDEFC" | 2026 | |[[Англиски јазик|англиски]], [[Француски јазик|француски]] | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}</ref> |- |{{Esc|Латвија}} |LSM ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 06. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/24/latvia-eurovision-2027-participation/|title=🇱🇻 Latvia: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-24|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-25}}</ref> |- |{{Esc|Литванија}} |LRT | | | | |<ref>{{Наведено списание|date=2026-08-11|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&oldid=1368898426|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> |- |{{Esc|Луксембург}} |RTL ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 30. јануари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}</ref> |- |{{Esc|Македонија}} |[[Македонска радио-телевизија|МРТ]] | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}</ref> |- |{{Esc|Малта}} |PBS | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206240/malta-pbs-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Malta: PBS confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-08-14|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-08-14}}</ref> |- |{{Esc|Норвешка}} |NRK | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}</ref> |- |{{Esc|Полска}} |TVP | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eska.pl/rozrywka/gwiazdy/tylko-u-nas-polska-potwierdza-udzial-w-eurowizji-2027-znamy-decyzje-tvp-aa-Dv3T-9sWV-GvKX.html|title=Tylko u nas! Polska potwierdza udział w Eurowizji 2027. Znamy decyzję TVP|work=www.eska.pl|language=pl|accessdate=2026-08-27}}</ref> |- |{{Esc|Романија}} |TVR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tvr.ro/ca-al-tvr-a-aprobat-participarea-romaniei-la-eurovision-song-contest-2027_55716.html}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | SMRTV ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" | 6. март 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | Yle ! colspan="4" style="background:#DDDEFC" |20. февруари 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}</ref> |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | SRG SSR | | | | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}</ref> |- |scope="row" |{{Esc|Шведска}} |SVT !colspan="4" style="background:#DDDEFC" |март 2027 |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/08/melodifestivalen-2027-svt-unveils-the-rules-for-swedens-eurovision-selection/|title="Melodifestivalen 2027: SVT Unveils the Rules for Sweden's Eurovision Selection"}}</ref> |} ==== Други земји ==== '''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Кипар}}– Во јули 2026 година, CyBC објави дека усвоил нова политика за учество во сите три музички натпревари на European Broadcasting Union, вклучувајќи го и Изборот за песна на Евровизија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/19/cyprus-cybc-commits-participating-in-all-three-music-eurovision-contests/|title=🇨🇾 Cyprus: CyBC Commits to Participating in all Three Music Eurovision Contests|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-19|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-08-27}}</ref>. Официјалната потврда за учеството во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува. '''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година. '''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна. '''{{Esc|Унгарија}}– Пред Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година. '''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.''' ==== Држави кои нема да учествуваат на ова издание: ==== '''{{Esc|Андора}}<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/06/andorra-eurovision-2027/|title=🇦🇩 Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-06|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-13}}</ref>, '''{{Esc|Босна и Херцеговина}}<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia & Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}</ref>, '''{{Esc|Монако}}<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/14/tvmonaco-has-not-yet-considered-eurovision-2027-participation/|title=🇲🇨 Monaco: TVMonaco Has Not Yet Considered Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-06-14|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-21}}</ref> и '''{{Esc|Словачка}} ==== Останати држави кои сеуште не се изјасниле: ==== '''{{Esc|Азербејџан}}''', '''{{Esc|Белгија}}''', '''{{Esc|Грузија}}''', '''{{Esc|Малта}}''', '''{{Esc|Молдавија}}''', '''{{Esc|Португалија}}''', '''{{Esc|Турција}}'','' {{Esc|Франција}}''', '''{{Esc|Хрватска}}''', '''{{Esc|Чешка}} === '''Придружни членки на ЕБУ''' === {{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. На 1 септември 2026 беше потврдено нивно учество. '''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество. === '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' === {{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија. === '''Израелско учество''' === Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година. На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година. На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“. За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF. Израел го потврди своето учество на 12.07.2026. ==== Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: ==== {{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. Официјална одлука треба да биде донесена. {{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“ {{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година. {{Esc|Холандија}}– На 24 август 2026 година, AVROTROS објави дека нема да се врати на натпреварот во 2027 година, истакнувајќи дека континуираното учество на Израел го нарушува неутралниот карактер на настанот. NPO, чадор-организацијата на холандскиот јавен радиодифузен систем, разгледува дали ќе учествува во разговори за учество преку друг радиодифузер. Omroep Max изрази подготвеност да го преземе учеството на Холандија на натпреварот доколку NPO обезбеди финансиска поддршка, но подоцна се откажа од својот интерес. BNNVARA, EO, KRO-NCRV и PowNed, исто така, ја отфрлија можноста за учество. {{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. == Преглед на натпреварот == Изборот за песна на Евровизија 2027 година ќе биде во продукција на бугарскиот национален сервисер БНТ. Во јули 2026 година, бугарската влада усвои акциски план за организација на натпреварот. Според планот, извршниот продуцент и креативниот директор треба да бидат назначени до 30 август, а договорот со избраната арена да се потпише до 10 септември, со тоа што просторот ќе биде ставен на располагање до крајот на истиот месец. Предлог-буџетот треба да биде подготвен до 10 октомври, додека креативниот концепт и визуелниот идентитет треба да се комплетираат до 15 декември. Изборот на водителите и сценаристите е предвиден за периодот меѓу ноември 2026 и април 2027 година, а изградбата на сцената и техничките проби ќе се одвиваат од средината на март до крајот на април. Евровизиското село ќе работи од 13 април до 31 мај, додека враќањето на арената во нејзината редовна намена е планирано за периодот меѓу 18 и 24 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.24chasa.bg/bulgaria/article/23158481|title=Вижте всички важни дати за "Евровизия"|work=www.24chasa.bg|language=en|accessdate=2026-08-13}}</ref> === '''Систем на гласање и структура на натпреварот''' === На 12 август 2026 година, ЕБУ објави прелиминарен преглед на правилата за изданието во 2027 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/newsroom/release/eurovision-song-contest-updates-rules-for-2027/|title=Eurovision Song Contest updates rules for 2027|date=2026-08-12|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-08-13}}</ref>. Меѓу најважните промени е тоа што телевизијата на земјата победничка автоматски ја губи можноста да го организира следниот натпревар доколку „вооружен конфликт, чувствителна геополитичка ситуација или каков било друг настан сериозно ја загрозува безбедноста или стабилноста на земјата или нејзиниот регион“. Воведени се и дополнителни мерки за ограничување на прекумерното користење на однапред снимени придружни вокали. Покрај тоа, изведувачите мора да имаат наполнето најмалку 18 години на денот на нивната прва проба, за разлика од досегашното правило за минимум 16 години кое важеше од [[Евровизија 1990|1990 година]]. На крајот, во зависност од конечното одобрение, победниците во полуфиналињата ќе се одлучуваат или целосно со гласање од публиката, или со комбинација од жиро и публика во сооднос кој дополнето ќе се дефинира.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/newsroom/rules-of-the-contest/|title=Rules of the Eurovision Song Contest|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-08-13}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/08/12/eurovision-2027-ebu-updates-contest-rules/|title=Eurovision 2027: EBU Updates Contest Rules|last=Farren|first=Neil|date=2026-08-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-08-13}}</ref> === Полуфиналиња === Планирани се две полуфинални вечери на 11 и 13 мај, каде што ќе учествуваат следните држави: {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач !Песна !Јазик !Поени !Место |- |{{Esc|Австралија}} | | | | | |- |{{Esc|Австрија}} | | | | | |- |{{Esc|Албанија}} | | | | | |- |{{Esc|Грција}} | | | | | |- | scope="row" | {{Esc|Данска}} | | | | | |- |{{Esc|Естонија}} | | | | | |- |{{Esc|Израел}} | | | | | |- |{{Esc|Канада}} | | | | | |- |{{Esc|Латвија}} | | | | | |- |{{Esc|Литванија}} | | | | | |- |{{Esc|Луксембург}} | | | | | |- |{{Esc|Македонија}} | | | | | |- |{{Esc|Малта}} | | | | | |- |{{Esc|Норвешка}} | | | | | |- |{{Esc|Полска}} | | | | | |- |{{Esc|Романија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Сан Марино}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Финска}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Швајцарија}} | | | | | |- |{{Esc|Шведска}} | | | | | |} === Финале === Финалето ќе се одржи на 15 мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второто полуфинале. {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" ! scope="col" | Земја ! scope="col" | Изведувач ! scope="col" | Песна ! scope="col" | Јазик ! scope="col" | Поени !Место |- | scope="row" |{{Esc|Бугарија}} | | | | | |- |{{Esc|Велика Британија}} | | | | | |- | scope="row" |{{Esc|Германија}} | | | | | |- |{{Esc|Италија}} | | | | | |} == Емитувања == Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии. == Наводи == {{Наводи}}{{Евровизија}} == Надворешни врски == * [http://www.eurovision.tv Официјална страница] {{Евровизија}} {{Земји на Евровизија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Евровизија по години]] [[Категорија:Австриска музика]] [[Категорија:Музиката во 2026 година]] kbq0ztyoyiqge2zj3fid8ltndx9v0ly Википедија:Уредувачки денови 2026/септември 4 1401721 5625445 5625270 2026-09-08T20:17:53Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5625445 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] ilyr7bodcmz63sxthj4rptjq59khe4o 5625709 5625445 2026-09-09T09:32:44Z Jtasevski123 69538 /* Претстојни денови */ 5625709 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец септември 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Изминати денови == === Видови на темјанушка во Македонија=== [[Податотека:Environment - The Noun Project.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на темјанушка во Македонија“]] На 1 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на темјанушка во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на темјанушка во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Темјанушка#Видови|Видови на темјанушка во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Бела темјанушка]] (Н)|[[Крушевска темјанушка]] (Н)|[[Дерфлерова темјанушка]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Полска темјанушка]] (Н)|[[Ривинова темјанушка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Пиринејска темјанушка]] (Н)|[[Кучешка темјанушка]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога === [[Податотека:Oscar-free-version.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“]] На 3 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на оскар за најдобар глумец во главна улога може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:ОскарГлумец|Добитници на оскар за најдобар глумец во главна улога]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Жан Дижарден]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Џон Бојд (актер)]] (Н)|[[Форест Витакер]] (Н)|[[Арт Карни]] (Н)|[[Ричард Драјфус]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Тековни членови на Француската академија === [[Податотека:French_Institute,_Paris_2014_002.jpg|десно|170п|Уредувачки ден „Тековни членови на Француската академија“]] На 8 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Тековни членови на Француската академија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за тековните членови на Француската академија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на членовите на Француската академија#Список на тековните членови|Тековни членови на Француската академија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Клод Дажанс]] (Н)|[[Жан-Мари Руар]] (Н)|[[Марк Ламброн]] (Н)|[[Франсоа Ченг]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Габриел-Мари Легуве]] (Н)|[[Жан Вату]] (Н)|[[Хозе-Марија де Хередија]] (Н)|[[Етјен Павилон]] (Н)|[[Габриел де Бројле]] (Н)|[[Франсоа де Кавињи де Колумби]] (Н)|[[Филип Хаберт]] (Н)|[[Филип-Пол де Сегур]] (Н)|[[Едуар Хериот]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“]] На 10 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1860-ти и 1870-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1860-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1870-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Планини во Албанија === [[Податотека:BSicon MOUNTAIN.svg|десно|170п|Уредувачки ден „Планини во Албанија“]] На 15 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Планини во Албанија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за планините во Албанија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на планини во Албанија#Список на планини|Список на планини во Албанија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела на Пол Гоген === [[Податотека:Arts.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Дела на Пол Гоген“]] На 17 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела на Пол Гоген“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата на Пол Гоген може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Пол Гоген|Дела на Пол Гоген]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“]] На 22 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1840-ти и 1850-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1840-ти и 1850-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1840-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1850-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Месечеви мориња === [[Податотека:Oxygen480-status-weather-clear-night Workaround.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Месечеви мориња“]] На 24 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Месечеви мориња“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за месечевите мориња може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на месечеви мориња#Мориња и океан|Список на месечеви мориња]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Директори на Кралските ботанички градини во Кју === [[Податотека:Kew_Royal_Botanic_Gardens_logo.png|десно|170п|Уредувачки ден „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“]] На 29 септември 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Директори на Кралските ботанички градини во Кју“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за директорите на Кралските ботанички градини во Кју може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следнава предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Директори на Кралските ботанички градини во Кју|Директори на Кралските ботанички градини во Кју]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|9]] 908ox2tz38hs5fcrswufbm3njypyem0 Мирче Тотески 0 1402042 5625338 5622867 2026-09-08T15:28:09Z Gurther 105215 5625338 wikitext text/x-wiki {{Брзо бришење|[[ВП:КББ#СТ3|СТ3]]}}{{Инфокутија за личност|име=Мирче Тотески|слика=|датум_раѓање=|место_раѓање=[[Свето Митрани]], [[Крушево|Крушевско]]|датум_смрт=|место_смрт=|националност=[[Македонци|Македонец]]|познат_по=деец на [[Македонска револуционерна организација|ВМРО]] и логистичар во Крушевската Република (1903)|соработници=[[Блаже Крстев]], [[Питу Гули]]|опис=македонски логистичар и револуционер на [[Македонска револуционерна организација|ВМРО]]|place_of_birth=[[Свето Митрани]], [[Крушево|Крушевско]]|родно_место=|познат=македонски логистичар и револуционер на [[Македонска револуционерна организација|ВМРО]]|занимање=логистичар, револуционер|народност=[[Македонци|Македонец]]|родено-име=Мирче Тотески}}'''Мирче Тотески''' — македонски револуционер, деец и логистичар во македонското револуционерно движење, активен во Крушевскиот револуционерен реон за време на [[Крушевска Република|Крушевската Република]] и [[Илинденско востание|Илинденското востание]]. == Историски контекст == Во пресрет и за време на создавањето на [[Крушевска Република|Крушевската Република]] во 1903 година, Крушевскиот револуционерен реон претставувал еден од найдобро организираните и стратешки најважните реони во Битолскиот револуционерен округ на [[Македонска револуционерна организација|ВМРО (ВМОРО)]]. За успешна подготовка на востанието, одбрана на Републиката и непречено дејствување на четите, Организацијата се потпирала на воспоставување на сигурни илегални пунктови и логистички мрежи во околните села. Селото [[Свето Митрани]], поради својата географска положба, имало значајна улога во одржувањето на врските и каналите за снабдување меѓу градот [[Крушево]] и револуционерните чети на теренот. == Револуционерна дејност == Мирче Тотески, со потекло од крушевското село Свето Митрани, активно се вклучува во револуционерната мрежа. Заедно со Недана Тотески, нивниот семеен дом во Свето Митрани го претвораат во постојан и безбеден илегален пункт во служба на Крушевската Република. Дејноста на Тотески главно била насочена кон логистичка поддршка и одржување на тајните канали за комуникација и снабдување со градот. Како доверлив деец во реонот, тој соработувал со локалните курири и револуционерни соработници (меѓу кои во историските сведоштва се споменуваат Цвета и Велика Гакероска од Крушево). Преку овие канали, Тотески директно ги преземал: * Тајните револуционерни писма и организациски пратки пренесени од градот; * Снабдувачките материјали наменети за борците; * Набавените воени опинци (изработувани од крушевските занаетчии, вклучително и од фамилијата Каревци). Овие материјали и преписки под раководство на Тотески биле организирано складирани, пренесувани и предавани на терен директно на комитските чети. Преку оваа дејност, тој одржувал постојан контакт и директно ги снабдувал четите на истакнатите крушевски војводи [[Блаже Крстев]] и војводата на Мечкин Камен, [[Питу Гули]]. Со ова, Тотески дал директен придонес во одбраната на Крушевската Република и борбената подготвеност на револуционерите во овој крај. Податоците за неговиот подоцнежен живот, како и точното време и место на неговата смрт, досега не се подетално евидентирани во официјалната печатена историографија. == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://infomax.mk Сведоштво на баба Велика, една “обична” Македонка за Мирче и Недана Тотески] — ИНФОМАКС. 04nbetij47x3dbavgg4k7omuikz53gw Бела дива лобода 0 1402082 5625619 5623562 2026-09-09T06:54:14Z BosaFi 115936 5625619 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg|status={{TNCStatus}}|status_system=TNC|genus=Chenopodium|species=album|authority=[[L.]]|range_map=Chenopodium album GBIFDistMap1.png|range_map_caption=Мапа на распространетост<ref name="gbif">''Chenopodium album'' L. GBIF.org (25 November 2018) GBIF Occurrence Download {{doi|10.15468/dl.ie2d48}}</ref>|synonyms=*''Atriplex alba'' {{small|(L.) Crantz (1766)}} *''Botrys albus'' {{small|(L.) Nieuwl. (1914)}} *''Chenopodium album'' var. ''commune'' {{small|Moq. (1849), not validly publ.}} *''Chenopodium viride'' var. ''album'' {{small|(L.) Hartm. (1820)}}|synonyms_ref=<ref name = powo>{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:55993-2 |title=Chenopodium album L. |work=[[Plants of the World Online]] |access-date=7 April 2024}}</ref>}} '''''Бела дива лобода''''' (лат: ''Chenopodium album'') е брзорастечко [[едногодишно растение]] од семејството [[Скриеносеменици|скриеносеменици,]] [[Amaranthaceae]]. Иако се одгледува во некои региони, растението на други места се смета за [[плевел]]. == Опис == Едногодишно растение, 50-150 цм високо, густо покриено со меурести влакна, поради што целото растение е сиво-зелено. Стеблото вертикално, силно разгрането, со надолжни бели и зелени или црвеникави линии. Листовите последователни, ромбични, јајцевидни или ланцетовидни, до 10 цм долги, 1,5-2 пати подолги отколку широки, неправилно назабени, од двете страни зелени или сиво-зелени. Цветовите групирани во топчести групи, а тие пак образуваат класовидни соцветија во пазувите на листовите, а сите тие формираат една класовидна метличка. Цветовите хермафродитни. Ливчињата на перијантот 5, зелени, со широк бел ципест раб, по површината со густи меурести влакна, со испакната крилеста грба по средината на ливчињата и потполно ги обвиваат плодовите. Прашниците 5 или помалку. Плодникот со 2 куси жига. Семките лековидни, вертикално сплескани, црни, светликави, мазни.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=4021-4022}}</ref> == Распространетост во Македонија == ''Chenopodium album'' расте по ѓубришта, запуштени обработливи површини, покрај патиштата, ниви и други станишта. Широко распространето растение. Се среќава насекаде.<ref name=":02" />[[Податотека:Chenopodium_albium_(wild_spinach),_wild_field,_Warsaw,_Poland.jpg|мини| Дива лобода]] === Слични видови === ''Solanum nigrum'' изгледа слично на овој вид кога е млада, но листовите на ''C.album'' имаат бела, брашнеста текстура, а неговите линии имаат црвена линија.<ref>{{Наведена книга|title=Foraging Washington: Finding, Identifying, and Preparing Edible Wild Foods|last=Nyerges|first=Christopher|publisher=Falcon Guides|year=2017|isbn=978-1-4930-2534-3|location=Guilford, CT|oclc=965922681}}</ref> == Таксономија == ''Chenopodium album'' има сложена [[таксономија]] и е поделен на бројни микровидови, подвидови и вариетети, но тешко е да се направи разлика меѓу нив. Следните сорти се прифатени од ''[[Plants of the World Online]]'': * ''Chenopodium album'' var. ''албум'' – умерена Евроазија и Индискиот потконтинент, Северна Африка и Етиопија * ''Chenopodium album'' var. ''missouriense'' {{Мали|([[Paul Aellen|Aellen]]) Bassett & Crompton}} (синоним ''Chenopodium missouriense'' {{Мали|Aellen}} ) – источни и централни Соединети Американски Држави * ''Chenopodium album'' var. ''reticulatum'' {{Мали|(Aellen) Uotila}} (синоним ''Chenopodium reticulatum'' {{Мали|Aellen}} ) – Франција и Велика Британија == Распространетост и живеалиште == Неговиот автохтон опсег е нејасен поради обемното одгледување, но вклучува поголем дел од [[Европа]],<ref name="fe">{{Наведена мрежна страница|url=https://websites.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Chenopodium&SPECIES_XREF=album&TAXON_NAME_XREF=&RANK=|title=Flora Europaea Search Results|work=websites.rbge.org.uk|accessdate=2024-05-31}}</ref> од каде што [[Карл Линеј|Карл Линеj]] го опишал видот во 1753 година.<ref name="l">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanicus.org/page/358238|title=Botanicus.org: Caroli Linnaei ... Species plantarum|work=www.botanicus.org|accessdate=2024-05-31}}</ref> Растенијата што потекнуваат од источна Азија се вклучени под ''C. album'', но честопати се разликуваат од европските примероци.<ref name="foc">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200006809|title=Chenopodium album in Flora of China @ efloras.org|work=www.efloras.org|accessdate=2024-05-31}}</ref> Според ''[[Plants of the World Online|„Plants of the World Online“]]'', природната распространетост на видот ги вклучува умерена Евроазија од западна Европа до Кина и рускиот Далечен Исток, индискиот потконтинент, Северна Африка, Етиопија и источните и централните делови на Соединетите Американски Држави. Широко е натурализиран на други места, како што се [[Африка]],<ref name="afpd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cjbg.ch/|title=Conservatoire et Jardin botaniques de Genève|date=2024-03-20|work=www.cjbg.ch|language=fr|accessdate=2024-05-31}}</ref> [[Австралазија]],<ref name="APNI">{{Наведена мрежна страница|url=https://id.biodiversity.org.au/name/apni/63374|title=''Chenopodium album''|work=Australian Plant Name Index|publisher=Centre for Plant Biodiversity Research, Australian Government|accessdate=15 March 2023}}</ref> Северна Америка,<ref name="fna">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200006809|title=Chenopodium album in Flora of North America @ efloras.org|work=www.efloras.org|accessdate=2024-05-31}}</ref> и [[Океанија]],<ref name="pier">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hear.org/pier/species/chenopodium_album.htm|title=Chenopodium album: info from PIER (PIER species info)|work=www.hear.org|accessdate=2024-05-31}}</ref> и сега се јавува речиси насекаде (освен [[Антарктик]]) во почви богати со [[азот]], особено на пустелија.  == Одгледување == === Региони === Видот се одгледува како житна или градинарска култура (на пример наместо спанаќ), како и како храна за животни во Азија<ref>{{Наведена книга|title=Handbook on Herbs Cultivation and Processing|last=National Institute of Industrial Research|date=2004|publisher=Asia Pacific Business Press|isbn=81-7833-074-1|publication-place=[[Delhi]], India|page=146|oclc=60522522}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Bathua.html|title=Chenopodium album - Bathua|publisher=Flowersofindia.net|accessdate=15 August 2013}}</ref> и Африка, додека во Европа и Северна Америка, најчесто се смета за [[плевел]] на места како што се полињата со компири, додека во [[Австралија]] е натурализиран во сите држави и се смета за [[инвазивен вид]] во [[Нов Јужен Велс]], [[Викторија (Австралија)|Викторија]], [[Западна Австралија]] и [[Северна Територија|Северната Територија]].<ref name="lucid">{{Наведена мрежна страница|url=https://keyserver.lucidcentral.org/weeds/data/media/Html/chenopodium_album.htm|title=''Chenopodium album'' Weeds of Australia|publisher=Biosecurity Queensland Edition, Queensland Government|accessdate=26 November 2018}}</ref> Додека варијацијата. ''album'' се смета за инвазивен во некои региони на САД, var. ''missouriense'' е домороден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://invasions.si.edu/nemesis/chesreport/species_summary/Chenopodium%20album|title=Chenopodium album|work=Chesapeake Bay Introduced Species Database|accessdate=2024-01-21}}</ref> === Потенцијално влијание врз конвенционалните култури === Тоа е еден од посилните и поконкурентни плевели, исклучително способен за колонизирање на нови области.<ref>{{Наведена книга|title=The World's Worst Weeds: distribution and biology|last=Holm|first=LeRoy G.|last2=Plucknett|first2=Donald L.|last3=Pancho|first3=Juan V.|last4=Herberger|first4=James P.|date=1977|publisher=University Press of Hawaii|isbn=0-8248-0295-0|location=Honolulu|page=84}}</ref> Може да произведе до 50 милиони семиња на хектар, неговите семиња остануваат одржливи 30 до 40 години во почвата и покажуваат висока фенотипска пластичност, модифицирајќи ја својата форма на раст за условите во кои се наоѓа.<ref>{{Наведена книга|title=The World's Worst Weeds: distribution and biology|last=Holm|first=LeRoy G.|last2=Plucknett|first2=Donald L.|last3=Pancho|first3=Juan V.|last4=Herberger|first4=James P.|date=1977|publisher=University Press of Hawaii|isbn=0-8248-0295-0|location=Honolulu|page=86}}</ref> Може да се контролира со темна обработка на почвата, ротационо окопување или пламен кога растенијата се мали. Ротацијата на културите на мали зрна ќе ја потисне наездата. Лесно се контролира со голем број хербициди пред појава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edis.ifas.ufl.edu/fw011|title=University of Florida IAS extension|publisher=Edis.ifas.ufl.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014175242/http://edis.ifas.ufl.edu/fw011|archive-date=14 October 2013|accessdate=15 August 2013}}</ref> Неговиот [[полен]] може да придонесе за [[Алергија|алергии]] слични на [[Алергиски ринитис|поленска треска]].<ref name="mbr">{{Наведено списание|last=Amini, A.|last2=Sankian, M.|last3=Assarehzedegan, M.A.|last4=Vahedi, F.|last5=Varasteh, A.|date=April 2011|title=''Chenopodium album'' pollen profilin (Che a 2): homology modeling and evaluation of cross-reactivity with allergenic profilins based on predicted potential IgE epitopes and IgE reactivity analysis|journal=Molecular Biology Reports|volume=38|issue=4|pages=2578–87|doi=10.1007/s11033-010-0398-2|pmid=21086179}}</ref> === Контрола на штетници === ''Chenopodium album'' е ранлив на ларви од инсекти кои живеат во ткивото на листот, што го прави корисна култура-стапица како придружно растение. Растејќи во близина на други растенија, привлекува одредени инсекти кои инаку можеби би ја нападнале културата што треба да се заштити. Тоа е растение домаќин на листот од цвекло, инсект кој го пренесува вирусот на кадравиот врв на културите од [[Цвекло|цвекло.]] == Употреба == {{Хранлива вредност | name = Lambsquarters, raw | kJ = 180 | protein = 4.2 g | fat = 0.8 g | carbs = 7.3 g | note = [https://fdc.nal.usda.gov/food-details/169244/nutrients Link to USDA Database entry] }} === Кулинарска употреба === [[Податотека:Rice_and_chenopodium_album_leaf_curry_with_potatoes_and_onions40.JPG|мини| [[Ориз]] и ''C.album'' со кари кромид и компири]] Младите изданоци може да се јадат сурови или варени.<ref name="Benoliel-2011">{{Наведена книга|title=Northwest Foraging: The Classic Guide to Edible Plants of the Pacific Northwest|last=Benoliel|first=Doug|publisher=Skipstone|year=2011|isbn=978-1-59485-366-1|edition=Rev. and updated|location=Seattle, WA|pages=111|oclc=668195076}}</ref> Листовите по можност се варат.<ref>{{Наведена книга|title=Concise Foraging Guide|last=Francis-Baker|first=Tiffany|date=2021|publisher=[[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury]]|isbn=978-1-4729-8474-6|series=[[The Wildlife Trusts]]|location=London|pages=53}}</ref> Цветните пупки и цветовите може да се јадат и варени.<ref name="Benoliel-2011" /> Секое растение произведува десетици илјади црни [[Семе|семиња]]. Киноата, тесно сроден вид, се одгледува специјално за нејзините семиња.<ref name="protabase">{{Наведена мрежна страница|url=http://database.prota.org/dbtw-wpd/exec/dbtwpub.dll?AC=QBE_QUERY&BU=http%3A%2F%2Fdatabase.prota.org%2Fsearch.htm&TN=PROTAB~1&QB0=AND&QF0=Species+Code&QI0=Chenopodium+album&RF=Webdisplay|title=Chenopodium album|work=PROTAbase|archive-url=https://web.archive.org/web/20070804060332/http://database.prota.org/dbtw-wpd/exec/dbtwpub.dll?AC=QBE_QUERY&BU=http%3A%2F%2Fdatabase.prota.org%2Fsearch.htm&TN=PROTAB~1&QB0=AND&QF0=Species+Code&QI0=Chenopodium+album&RF=Webdisplay|archive-date=August 4, 2007}}</ref> Народот Зуни ги готват зелените зеленчуци од младите растенија. [[Археологија|Археолозите,]] анализирајќи ги карбонизираните растителни остатоци пронајдени во складишта и печки на локалитети [[Железно време|од железното доба]], [[Викинзи|викиншкото]] доба и римското време во Европа, пронашле негови семиња измешани со конвенционални зрна, па дури и во стомаците на тела од [[Данска|данско]] мочуриште.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to Archaeology|url=https://archive.org/details/introductiontoar0000mile|last=Miles, David|publisher=Ward Lock|year=1978|isbn=978-0-7063-5725-7|location=Great Britain|page=[https://archive.org/details/introductiontoar0000mile/page/99 99]}}</ref> Во Индија, растението се нарекува ''батуа'' и се среќава изобилно во зимската сезона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tarladalal.com/glossary-Bathua-(Cheel-Bhaji)-1815i|title=Bathua (cheel Bhaji) Glossary &#124; Recipes with Bathua (cheel Bhaji)|publisher=Tarladalal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026161131/https://www.tarladalal.com/glossary-Bathua-(Cheel-Bhaji)-1815i|archive-date=2020-10-26|accessdate=2013-08-15}}</ref> Листовите и младите изданоци на ова растение се користат во јадења како што се супи, кари и парата - полнети лебови, вообичаени во Северна Индија. Семето или зрната се користат во ''фамбра'', јадења од типот на каша во [[Химачал Прадеш]], и во благо алкохолни ферментирани пијалоци како што се ''сура'' и ''ганти''. Во [[Непал]], познат е како ''бете'' или ''бету''. Се користи за подготовка на јадење познато како саг. Листовите се пржат со зачини, чили и сецкан лук. Ферментирано јадење познато како ''масаура'' се прави и со потопување на листовите во тесто од леќа со зачини, а потоа сушење на сонце неколку дена. Ферментираната ''масаура'' може да се направи во кари и да се сервира со ориз. === Храна за животни === Како што сугерираат некои од вообичаените имиња, се користи и како храна (и лисја и семиња) за [[Кокошка|кокошки]] и друга [[живина]].  === Градежништво === Сокот од ова растение е моќна состојка за мешавина од малтер за ѕидови, според „Самарангана Сутрадхара“, што е санскритски трактат што се занимава со Шилпашастра (хиндуистичка наука за уметност и градежништво).<ref>{{Наведена книга|title=The Theory of Citrasutras in Indian Painting|last=Nardi|first=Isabella|publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-1134165230|pages=121}}</ref> === Ајурведа === Во традиционалната [[Ајурведа|ајурведска]] медицина, се смета дека е корисна за лекување на разни болести,<ref name="name1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pqms9BE7a_oC&dq=bathua+in+ayurveda&pg=PA113|title=CRC Handbook of Ayurvedic Medicinal Plants|last=Kapoor|first=L. D.|date=1989-12-21|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-0559-7|pages=113|language=en}}</ref> иако нема клинички докази дека таквата употреба е безбедна или ефикасна.  == Галерија == <gallery> Податотека:Melganzenvoet_bloemen_Chenopodium_album.jpg|алт=Close-up of flower and flower bud| Крупен план на цвет и цветна пупка </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-вметнато}} * {{Викивидови-ред}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Лиснат зеленчук]] [[Категорија:Јадливи оревести плодови и семки]] [[Категорија:Флора на Етиопија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Дива лобода]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора]] {{Таксонска лента}} 9muxmxplkvzb1q0o96h48tm67mhtfol 5625621 5625619 2026-09-09T06:54:51Z BosaFi 115936 /* Употреба */ 5625621 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Melganzenvoet bloeiwijze Chenopodium album.jpg|status={{TNCStatus}}|status_system=TNC|genus=Chenopodium|species=album|authority=[[L.]]|range_map=Chenopodium album GBIFDistMap1.png|range_map_caption=Мапа на распространетост<ref name="gbif">''Chenopodium album'' L. GBIF.org (25 November 2018) GBIF Occurrence Download {{doi|10.15468/dl.ie2d48}}</ref>|synonyms=*''Atriplex alba'' {{small|(L.) Crantz (1766)}} *''Botrys albus'' {{small|(L.) Nieuwl. (1914)}} *''Chenopodium album'' var. ''commune'' {{small|Moq. (1849), not validly publ.}} *''Chenopodium viride'' var. ''album'' {{small|(L.) Hartm. (1820)}}|synonyms_ref=<ref name = powo>{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:55993-2 |title=Chenopodium album L. |work=[[Plants of the World Online]] |access-date=7 April 2024}}</ref>}} '''''Бела дива лобода''''' (лат: ''Chenopodium album'') е брзорастечко [[едногодишно растение]] од семејството [[Скриеносеменици|скриеносеменици,]] [[Amaranthaceae]]. Иако се одгледува во некои региони, растението на други места се смета за [[плевел]]. == Опис == Едногодишно растение, 50-150 цм високо, густо покриено со меурести влакна, поради што целото растение е сиво-зелено. Стеблото вертикално, силно разгрането, со надолжни бели и зелени или црвеникави линии. Листовите последователни, ромбични, јајцевидни или ланцетовидни, до 10 цм долги, 1,5-2 пати подолги отколку широки, неправилно назабени, од двете страни зелени или сиво-зелени. Цветовите групирани во топчести групи, а тие пак образуваат класовидни соцветија во пазувите на листовите, а сите тие формираат една класовидна метличка. Цветовите хермафродитни. Ливчињата на перијантот 5, зелени, со широк бел ципест раб, по површината со густи меурести влакна, со испакната крилеста грба по средината на ливчињата и потполно ги обвиваат плодовите. Прашниците 5 или помалку. Плодникот со 2 куси жига. Семките лековидни, вертикално сплескани, црни, светликави, мазни.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=4021-4022}}</ref> == Распространетост во Македонија == ''Chenopodium album'' расте по ѓубришта, запуштени обработливи површини, покрај патиштата, ниви и други станишта. Широко распространето растение. Се среќава насекаде.<ref name=":02" />[[Податотека:Chenopodium_albium_(wild_spinach),_wild_field,_Warsaw,_Poland.jpg|мини| Дива лобода]] === Слични видови === ''Solanum nigrum'' изгледа слично на овој вид кога е млада, но листовите на ''C.album'' имаат бела, брашнеста текстура, а неговите линии имаат црвена линија.<ref>{{Наведена книга|title=Foraging Washington: Finding, Identifying, and Preparing Edible Wild Foods|last=Nyerges|first=Christopher|publisher=Falcon Guides|year=2017|isbn=978-1-4930-2534-3|location=Guilford, CT|oclc=965922681}}</ref> == Таксономија == ''Chenopodium album'' има сложена [[таксономија]] и е поделен на бројни микровидови, подвидови и вариетети, но тешко е да се направи разлика меѓу нив. Следните сорти се прифатени од ''[[Plants of the World Online]]'': * ''Chenopodium album'' var. ''албум'' – умерена Евроазија и Индискиот потконтинент, Северна Африка и Етиопија * ''Chenopodium album'' var. ''missouriense'' {{Мали|([[Paul Aellen|Aellen]]) Bassett & Crompton}} (синоним ''Chenopodium missouriense'' {{Мали|Aellen}} ) – источни и централни Соединети Американски Држави * ''Chenopodium album'' var. ''reticulatum'' {{Мали|(Aellen) Uotila}} (синоним ''Chenopodium reticulatum'' {{Мали|Aellen}} ) – Франција и Велика Британија == Распространетост и живеалиште == Неговиот автохтон опсег е нејасен поради обемното одгледување, но вклучува поголем дел од [[Европа]],<ref name="fe">{{Наведена мрежна страница|url=https://websites.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Chenopodium&SPECIES_XREF=album&TAXON_NAME_XREF=&RANK=|title=Flora Europaea Search Results|work=websites.rbge.org.uk|accessdate=2024-05-31}}</ref> од каде што [[Карл Линеј|Карл Линеj]] го опишал видот во 1753 година.<ref name="l">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanicus.org/page/358238|title=Botanicus.org: Caroli Linnaei ... Species plantarum|work=www.botanicus.org|accessdate=2024-05-31}}</ref> Растенијата што потекнуваат од источна Азија се вклучени под ''C. album'', но честопати се разликуваат од европските примероци.<ref name="foc">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200006809|title=Chenopodium album in Flora of China @ efloras.org|work=www.efloras.org|accessdate=2024-05-31}}</ref> Според ''[[Plants of the World Online|„Plants of the World Online“]]'', природната распространетост на видот ги вклучува умерена Евроазија од западна Европа до Кина и рускиот Далечен Исток, индискиот потконтинент, Северна Африка, Етиопија и источните и централните делови на Соединетите Американски Држави. Широко е натурализиран на други места, како што се [[Африка]],<ref name="afpd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cjbg.ch/|title=Conservatoire et Jardin botaniques de Genève|date=2024-03-20|work=www.cjbg.ch|language=fr|accessdate=2024-05-31}}</ref> [[Австралазија]],<ref name="APNI">{{Наведена мрежна страница|url=https://id.biodiversity.org.au/name/apni/63374|title=''Chenopodium album''|work=Australian Plant Name Index|publisher=Centre for Plant Biodiversity Research, Australian Government|accessdate=15 March 2023}}</ref> Северна Америка,<ref name="fna">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200006809|title=Chenopodium album in Flora of North America @ efloras.org|work=www.efloras.org|accessdate=2024-05-31}}</ref> и [[Океанија]],<ref name="pier">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hear.org/pier/species/chenopodium_album.htm|title=Chenopodium album: info from PIER (PIER species info)|work=www.hear.org|accessdate=2024-05-31}}</ref> и сега се јавува речиси насекаде (освен [[Антарктик]]) во почви богати со [[азот]], особено на пустелија.  == Одгледување == === Региони === Видот се одгледува како житна или градинарска култура (на пример наместо спанаќ), како и како храна за животни во Азија<ref>{{Наведена книга|title=Handbook on Herbs Cultivation and Processing|last=National Institute of Industrial Research|date=2004|publisher=Asia Pacific Business Press|isbn=81-7833-074-1|publication-place=[[Delhi]], India|page=146|oclc=60522522}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Bathua.html|title=Chenopodium album - Bathua|publisher=Flowersofindia.net|accessdate=15 August 2013}}</ref> и Африка, додека во Европа и Северна Америка, најчесто се смета за [[плевел]] на места како што се полињата со компири, додека во [[Австралија]] е натурализиран во сите држави и се смета за [[инвазивен вид]] во [[Нов Јужен Велс]], [[Викторија (Австралија)|Викторија]], [[Западна Австралија]] и [[Северна Територија|Северната Територија]].<ref name="lucid">{{Наведена мрежна страница|url=https://keyserver.lucidcentral.org/weeds/data/media/Html/chenopodium_album.htm|title=''Chenopodium album'' Weeds of Australia|publisher=Biosecurity Queensland Edition, Queensland Government|accessdate=26 November 2018}}</ref> Додека варијацијата. ''album'' се смета за инвазивен во некои региони на САД, var. ''missouriense'' е домороден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://invasions.si.edu/nemesis/chesreport/species_summary/Chenopodium%20album|title=Chenopodium album|work=Chesapeake Bay Introduced Species Database|accessdate=2024-01-21}}</ref> === Потенцијално влијание врз конвенционалните култури === Тоа е еден од посилните и поконкурентни плевели, исклучително способен за колонизирање на нови области.<ref>{{Наведена книга|title=The World's Worst Weeds: distribution and biology|last=Holm|first=LeRoy G.|last2=Plucknett|first2=Donald L.|last3=Pancho|first3=Juan V.|last4=Herberger|first4=James P.|date=1977|publisher=University Press of Hawaii|isbn=0-8248-0295-0|location=Honolulu|page=84}}</ref> Може да произведе до 50 милиони семиња на хектар, неговите семиња остануваат одржливи 30 до 40 години во почвата и покажуваат висока фенотипска пластичност, модифицирајќи ја својата форма на раст за условите во кои се наоѓа.<ref>{{Наведена книга|title=The World's Worst Weeds: distribution and biology|last=Holm|first=LeRoy G.|last2=Plucknett|first2=Donald L.|last3=Pancho|first3=Juan V.|last4=Herberger|first4=James P.|date=1977|publisher=University Press of Hawaii|isbn=0-8248-0295-0|location=Honolulu|page=86}}</ref> Може да се контролира со темна обработка на почвата, ротационо окопување или пламен кога растенијата се мали. Ротацијата на културите на мали зрна ќе ја потисне наездата. Лесно се контролира со голем број хербициди пред појава.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://edis.ifas.ufl.edu/fw011|title=University of Florida IAS extension|publisher=Edis.ifas.ufl.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014175242/http://edis.ifas.ufl.edu/fw011|archive-date=14 October 2013|accessdate=15 August 2013}}</ref> Неговиот [[полен]] може да придонесе за [[Алергија|алергии]] слични на [[Алергиски ринитис|поленска треска]].<ref name="mbr">{{Наведено списание|last=Amini, A.|last2=Sankian, M.|last3=Assarehzedegan, M.A.|last4=Vahedi, F.|last5=Varasteh, A.|date=April 2011|title=''Chenopodium album'' pollen profilin (Che a 2): homology modeling and evaluation of cross-reactivity with allergenic profilins based on predicted potential IgE epitopes and IgE reactivity analysis|journal=Molecular Biology Reports|volume=38|issue=4|pages=2578–87|doi=10.1007/s11033-010-0398-2|pmid=21086179}}</ref> === Контрола на штетници === ''Chenopodium album'' е ранлив на ларви од инсекти кои живеат во ткивото на листот, што го прави корисна култура-стапица како придружно растение. Растејќи во близина на други растенија, привлекува одредени инсекти кои инаку можеби би ја нападнале културата што треба да се заштити. Тоа е растение домаќин на листот од цвекло, инсект кој го пренесува вирусот на кадравиот врв на културите од [[Цвекло|цвекло.]] == Употреба == === Кулинарска употреба === [[Податотека:Rice_and_chenopodium_album_leaf_curry_with_potatoes_and_onions40.JPG|мини| [[Ориз]] и ''C.album'' со кари кромид и компири]] Младите изданоци може да се јадат сурови или варени.<ref name="Benoliel-2011">{{Наведена книга|title=Northwest Foraging: The Classic Guide to Edible Plants of the Pacific Northwest|last=Benoliel|first=Doug|publisher=Skipstone|year=2011|isbn=978-1-59485-366-1|edition=Rev. and updated|location=Seattle, WA|pages=111|oclc=668195076}}</ref> Листовите по можност се варат.<ref>{{Наведена книга|title=Concise Foraging Guide|last=Francis-Baker|first=Tiffany|date=2021|publisher=[[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury]]|isbn=978-1-4729-8474-6|series=[[The Wildlife Trusts]]|location=London|pages=53}}</ref> Цветните пупки и цветовите може да се јадат и варени.<ref name="Benoliel-2011" /> Секое растение произведува десетици илјади црни [[Семе|семиња]]. Киноата, тесно сроден вид, се одгледува специјално за нејзините семиња.<ref name="protabase">{{Наведена мрежна страница|url=http://database.prota.org/dbtw-wpd/exec/dbtwpub.dll?AC=QBE_QUERY&BU=http%3A%2F%2Fdatabase.prota.org%2Fsearch.htm&TN=PROTAB~1&QB0=AND&QF0=Species+Code&QI0=Chenopodium+album&RF=Webdisplay|title=Chenopodium album|work=PROTAbase|archive-url=https://web.archive.org/web/20070804060332/http://database.prota.org/dbtw-wpd/exec/dbtwpub.dll?AC=QBE_QUERY&BU=http%3A%2F%2Fdatabase.prota.org%2Fsearch.htm&TN=PROTAB~1&QB0=AND&QF0=Species+Code&QI0=Chenopodium+album&RF=Webdisplay|archive-date=August 4, 2007}}</ref> Народот Зуни ги готват зелените зеленчуци од младите растенија. [[Археологија|Археолозите,]] анализирајќи ги карбонизираните растителни остатоци пронајдени во складишта и печки на локалитети [[Железно време|од железното доба]], [[Викинзи|викиншкото]] доба и римското време во Европа, пронашле негови семиња измешани со конвенционални зрна, па дури и во стомаците на тела од [[Данска|данско]] мочуриште.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to Archaeology|url=https://archive.org/details/introductiontoar0000mile|last=Miles, David|publisher=Ward Lock|year=1978|isbn=978-0-7063-5725-7|location=Great Britain|page=[https://archive.org/details/introductiontoar0000mile/page/99 99]}}</ref> Во Индија, растението се нарекува ''батуа'' и се среќава изобилно во зимската сезона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tarladalal.com/glossary-Bathua-(Cheel-Bhaji)-1815i|title=Bathua (cheel Bhaji) Glossary &#124; Recipes with Bathua (cheel Bhaji)|publisher=Tarladalal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026161131/https://www.tarladalal.com/glossary-Bathua-(Cheel-Bhaji)-1815i|archive-date=2020-10-26|accessdate=2013-08-15}}</ref> Листовите и младите изданоци на ова растение се користат во јадења како што се супи, кари и парата - полнети лебови, вообичаени во Северна Индија. Семето или зрната се користат во ''фамбра'', јадења од типот на каша во [[Химачал Прадеш]], и во благо алкохолни ферментирани пијалоци како што се ''сура'' и ''ганти''. Во [[Непал]], познат е како ''бете'' или ''бету''. Се користи за подготовка на јадење познато како саг. Листовите се пржат со зачини, чили и сецкан лук. Ферментирано јадење познато како ''масаура'' се прави и со потопување на листовите во тесто од леќа со зачини, а потоа сушење на сонце неколку дена. Ферментираната ''масаура'' може да се направи во кари и да се сервира со ориз. === Храна за животни === Како што сугерираат некои од вообичаените имиња, се користи и како храна (и лисја и семиња) за [[Кокошка|кокошки]] и друга [[живина]].  === Градежништво === Сокот од ова растение е моќна состојка за мешавина од малтер за ѕидови, според „Самарангана Сутрадхара“, што е санскритски трактат што се занимава со Шилпашастра (хиндуистичка наука за уметност и градежништво).<ref>{{Наведена книга|title=The Theory of Citrasutras in Indian Painting|last=Nardi|first=Isabella|publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-1134165230|pages=121}}</ref> === Ајурведа === Во традиционалната [[Ајурведа|ајурведска]] медицина, се смета дека е корисна за лекување на разни болести,<ref name="name1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pqms9BE7a_oC&dq=bathua+in+ayurveda&pg=PA113|title=CRC Handbook of Ayurvedic Medicinal Plants|last=Kapoor|first=L. D.|date=1989-12-21|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-0559-7|pages=113|language=en}}</ref> иако нема клинички докази дека таквата употреба е безбедна или ефикасна.  == Галерија == <gallery> Податотека:Melganzenvoet_bloemen_Chenopodium_album.jpg|алт=Close-up of flower and flower bud| Крупен план на цвет и цветна пупка </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-вметнато}} * {{Викивидови-ред}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Лиснат зеленчук]] [[Категорија:Јадливи оревести плодови и семки]] [[Категорија:Флора на Етиопија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Дива лобода]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора]] {{Таксонска лента}} b1zuvfys8skdg7vgtui5boq482vxpcm Chenopodium strictum 0 1402083 5625633 5623321 2026-09-09T07:17:17Z BosaFi 115936 5625633 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Chenopodium strictum sl2.jpg|genus=Chenopodium|species=strictum|authority=[[Roth]]|synonyms=''Chenopodium album'' subsp. ''striatum''}} '''''Chenopodium strictum''''', е вид на годишна билка од фамилијата [[Amaranthaceae]]. Тие имаат самоодржлива форма на раст и едноставни, широки лисја. Поедини растенија можат да пораснат до 55 см високи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eol.org/pages/1283680|title=Chenopodium strictum Roth - Encyclopedia of Life|work=eol.org|accessdate=2022-02-04}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.maltawildplants.com/AMAR/Chenopodium_strictum.php|title=Chenopodium strictum (Striated Fat Hen) : MaltaWildPlants.com - the online Flora of the Maltese Islands.|last=Mifsud|first=Stephen|date=2002-08-23|work=www.maltawildplants.com|language=en-us|accessdate=2022-02-15}}</ref> == Опис == Едногодишно растение високо до 100 цм, разгрането, така што има пирамидален облик. Стеблото и страничните гранчиња со зелено-жолти линии, често интензивно црвено или виолетово обоени. Долните гранчиња, кај егземпларите кои се развиваат на слободен простор, се посилно развиени, прилегнати кон почвата, но врвовите на гранчињата секогаш се усмерени нагоре. Погорните гранчиња скоро налегнуваат на централното стебло. Листовите последователни но најдолните 3-4 пара накрсно наспрамни. Листовите 1,5-2 пати подолги отколку широки, ромбично-јајцевидни до долгнавесто-овални, целокрајни. Најчесто слабо и неправилно плитко назабени, при што најдолните запци се најголеми, а кон врвот на листот тие стануваат помали така што рабовите се скоро целокрајни и паралелни, а врвот завршува тапо. Погорните листови ланцетни и скоро целокрајни. Листовите темнозелени и често со црвеникави рабови. Долната страна на листовите со брашнест налеп, или гола, а горната страна со слаб брашнест налеп, кој брзо отпаѓа. Цветовите се групирани во мали, ретки, топчести образувања, а тие пак собрани во голи привидни класови кои заедно формираат привидно метличесто соцветие. Листовите на перијантот 5, скоро до половината сраснати помеѓу себе, со бел ципест раб, а во средината слабо грбесто подуени. Прашниците 5. Жиговите 2. Перикарпот светложолтеникав и лесно отпаѓа. Семките лековидни, црни, светликави, со заострени рабови.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=422-423}}</ref> Цветниот период трае од август до октомври. Опрашувањето обично се случува преку ветер.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1515/9783112764237-058|title=53. Gemeiner Gänsefuß|date=1962-12-31|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-276423-7|pages=96–96}}</ref> == Распространетост во Македонија == '''''Chenopodium strictum''''' во Македонија расте по места со отпадоци и ѓубришта, покрај селски патишта, камени огради, урнатини и други станишта. Се посочува за [[Скопје]], [[Куманово]], [[Тетово]] - с. [[Порој (село)|Порој]], [[Гостивар]], [[Битола]] и [[Струга]].<ref name=":02" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Билки]] [[Категорија:Флора на Малта]] [[Категорија:Дива лобода]] [[Категорија:Штирови]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{Таксонска лента}} 16kn1ynd2t8pcqr0uh53ew6vdpw3004 Училиште за љубов 0 1402302 5625581 5624347 2026-09-09T05:01:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5625581 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = School for Love | слика = 1955_Futures_vedettes_-_School_for_love_(fra).jpg | опис = | режисер = [[Marc Allégret]] | продуцент = Gilbert Cohen-Seat | сценарист = Marc Allégret]<br />[[Roger Vadim]] | заснован_на = {{based on|''Eingang zur Bühne'' (The Entrance to the Stage)<br>1920 novel|[[Vicki Baum]]}}<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=mLhoAgAAQBAJ&q=novel+Der+Eingang+zur+B%C3%BChne&pg=PA95 |title = Becoming Austrians: Jews and Culture between the World Wars|isbn = 9780199794881|last1 = Silverman|first1 = Lisa|date = 2012-06-19}}</ref> | улоги = [[Jean Marais]]<br />[[Brigitte Bardot]] | музика = [[Jean Wiener]] | кинематографија = Robert Juillard | монтажа = Suzanne de Troeye | студио = Régie du Film<br>Del Duca Films | дистрибутер = [[Columbia Pictures]] | премиера = {{Film date|1955|04|26|France|ref1=<ref>{{cite news|title=Bardot (Clad) Studies Voice in New Film|last=Stinson|first= Charles|newspaper= Los Angeles Times|date=3 June 1960|page= A7}}</ref>|df=y}} | времетраење = 96 minutes | земја = France | јазик = French | буџет = | заработка = $7.1 million<ref name="box">{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?depth=1&hl=en&prev=search&rurl=translate.google.com.au&sl=fr&u=http://www.boxofficestory.com/box-office-brigitte-bardot-c22691591/7|title=Future Vendettes|website=Box Office Story}}</ref> }}'''''„Училиште за љубов“''''' ( '''''„Futures vedettes''''' “) е [[Француски јазик|француска]] [[Драма (филмски жанр)|драма]] од 1955 година, режиран од Марк Алегрет, напишан од Марк Алегрет, а во главните улоги се појавуваат [[Брижит Бардо]] и Жан Маре. Сценариото, базирано на роман од Вики Баум, било адаптирано за екранот од Алегрет. Филмот бил издаден под различни наслови во различни земји: ''„Радост на живеењето“'' или ''„Училиште за љубов“'' во САД, ''„Слатка шеснаесет“'' во Велика Британија и ''„Рајф на младиот бледен'' “ во Западна Германија. == Содржина == Тенорот Ерик Валтер, е наставник на виенскиот конзерваториум, тој бил разведен од својата сопруга, оперската пејачка Мари. Кога тој започнал романтична врска со една од неговите ученички, Софи, другата ученичка по име Елиса станува љубоморна, што доведува до сложена мрежа од емоции и конфликти. == Улоги == * Жан Маре како Ерик Валтер * [[Брижит Бардо]] како Софи * Изабел Пиа како Елис (Елиса) * Ив Робер како Клемент * Дениз Ноел како Мари Куковска-Валтер * Миша Оер (crédité Миша Оер) како Бергер * Лила Кедрова како la mère de Sophie * Едмонд Бошамп како le père d'Élis * Ивет Етиевант како la mère d'Élis * Жорж Рајх како Дик * Ан Колет како Марион * Одил Роден како Ерика * Mylène Demongeot како вокалист == Рецепција == Филмот имал слаби резултати на француските кино благајни, со само 949.416 влезници. <ref name="marais">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficestory.com/box-office-jean-marais-c22695355|title=Box Office Figures for Jean Marais films|work=Box Office Story}}</ref> „ ''Варајати“'' напиша „Насловот не изгледа пророчки, бидејќи на Брижит Бардо засега ѝ недостасува длабочина за печат на ѕвезди“. == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * School for Love at IMDb * [https://web.archive.org/web/20130608074924/http://www.tcm.com/tcmdb/title/509487/Futures-Vedettes/ ''Future Vendettes''] at TCMDB * [https://web.archive.org/web/20161106190132/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6aac2835 ''Future Vendettes''] at BFI * [http://filmsdefrance.com/FDF_Futures_vedettes_1955_rev.html Futures vedettes (1955)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121007235814/http://filmsdefrance.com/FDF_Futures_vedettes_1955_rev.html |date=2012-10-07 }} at the ''Films de France'' {{Marc Allegret}} [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Виена]] [[Категорија:Филмови од 1955 година]] gec6kfj8yn6qp366jc6dzsucbic0uzu 5625714 5625581 2026-09-09T09:55:58Z Jtasevski123 69538 поп 5625714 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Училиште за љубов''''' (француски наслов: '''''Futures vedettes''''') — [[Француски јазик|француска]] [[Драма (филмски жанр)|драма]] од 1955 година, режиран и напишано од [[Марк Алегрет]], а во главните улоги се појавуваат [[Брижит Бардо]] и Жан Маре. Сценариото, базирано на роман од Вики Баум, било адаптирано во филм од Алегрет. Филмот бил издаден под различни наслови во различни земји: ''Радост на живеењето'' или ''Училиште за љубов'' во САД, ''Слатка шеснаесет'' во Велика Британија и ''Мраз врз млади цветови'' во Западна Германија. == Содржина == Тенорот Ерик Валтер е наставник на Виенскиот конзерваториум, тој е разведен од својата сопруга, оперската пејачка Мари. Кога тој започнува романтична врска со една од неговите ученички, Софи, другата ученичка по име Елиса станува љубоморна, што доведува до сложена мрежа од емоции и конфликти. == Улоги == * Жан Маре како Ерик Валтер * [[Брижит Бардо]] како Софи * Изабел Пиа како Елис (Елиса) * Ив Робер како Клемент * Дениз Ноел како Мари Куковска-Валтер * Миша Оер како Бергер * Лила Кедрова како мајката на Софи * Едмонд Бошамп како таткото на Елис * Ивет Етиевант како мајката на Елис * Жорж Рајх како Дик * Ан Колет како Марион * Одил Роден како Ерика * Милен Демонжо како вокалист == Рецензии == Филмот имал слаби резултати на француските кино благајни, со само 949.416 продадени влезници.<ref name="marais">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficestory.com/box-office-jean-marais-c22695355|title=Box Office Figures for Jean Marais films|work=Box Office Story}}</ref> Списанието ''Варајати'' напишал „Насловот не изгледа пророчки, бидејќи на Брижит Бардо засега ѝ недостасува длабочина за печат на ѕвезди“. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=0048103}} [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Виена]] [[Категорија:Филмови од 1955 година]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] 6juzlfnw4nf8v9zk5bhmdntyyd7df5q 5625716 5625714 2026-09-09T09:57:19Z Jtasevski123 69538 /* Рецензии */ 5625716 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Училиште за љубов''''' (француски наслов: '''''Futures vedettes''''') — [[Француски јазик|француска]] [[Драма (филмски жанр)|драма]] од 1955 година, режиран и напишано од [[Марк Алегрет]], а во главните улоги се појавуваат [[Брижит Бардо]] и Жан Маре. Сценариото, базирано на роман од Вики Баум, било адаптирано во филм од Алегрет. Филмот бил издаден под различни наслови во различни земји: ''Радост на живеењето'' или ''Училиште за љубов'' во САД, ''Слатка шеснаесет'' во Велика Британија и ''Мраз врз млади цветови'' во Западна Германија. == Содржина == Тенорот Ерик Валтер е наставник на Виенскиот конзерваториум, тој е разведен од својата сопруга, оперската пејачка Мари. Кога тој започнува романтична врска со една од неговите ученички, Софи, другата ученичка по име Елиса станува љубоморна, што доведува до сложена мрежа од емоции и конфликти. == Улоги == * Жан Маре како Ерик Валтер * [[Брижит Бардо]] како Софи * Изабел Пиа како Елис (Елиса) * Ив Робер како Клемент * Дениз Ноел како Мари Куковска-Валтер * Миша Оер како Бергер * Лила Кедрова како мајката на Софи * Едмонд Бошамп како таткото на Елис * Ивет Етиевант како мајката на Елис * Жорж Рајх како Дик * Ан Колет како Марион * Одил Роден како Ерика * Милен Демонжо како вокалист == Рецензии == Филмот имал слаби резултати на француските кино благајни, со само 949.416 продадени влезници.<ref name="marais">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.boxofficestory.com/box-office-jean-marais-c22695355|title=Box Office Figures for Jean Marais films|work=Box Office Story}}</ref> Списанието ''Варајати'' напишал „Насловот не изгледа пророчки, бидејќи на Брижит Бардо засега ѝ недостасува длабочина за да стане дел од запечатените ѕвезди“. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=0048103}} [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Виена]] [[Категорија:Филмови од 1955 година]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] elcw729k6daypk5e8lcsggb5s5uh9ls Љубов на перница 0 1402303 5625737 5624350 2026-09-09T11:08:25Z Jtasevski123 69538 поп 5625737 wikitext text/x-wiki '''''Љубов на перница''''' ([[Француски јазик|француски]]: ''Le Repos du guerrier'') — француски филм од 1962 година со [[Брижит Бардо]] во главната улога, а во режија на Роже Вадим.<ref name="bar">{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 December 2025}}</ref> Филлмот е заснован по книгата „Скривницата на војникот“, напишана од Кристијан Рошфор. == Заплет == Женевјев Ле Теј е финансиски независна млада жена од Париз, свршена со Пјер. Таа патува во Дижон за да го подигне своето наследство. По грешка влегува во погрешна хотелска соба, каде што го пронаоѓа Рено Сарти, сиромашен алкохоличар кој се обидел да се самоубие со предозирање со апчиња за спиење. Женевјев повикува помош и му го спасува животот. Откако Рено се опоравува, Женевјев повторно го посетува во болницата и постепено се зближува со него. Рено ја заведува и ја убедува да го поведе со себе во Париз. Таму Женевјев се откажува од дотогашниот живот и ги прекинува односите со мајка си, пријателите и свршеникот Пјер, и покрај тоа што Рено се однесува кон неа грубо и понижувачки. Нивната врска станува сè понестабилна поради алкохолизмот и неверствата на Рено. Кога тој доведува проститутка, Женевјев го напушта. Сепак, Рено повторно ѝ се враќа и ѝ предлага брак. И покрај сè, Женевјев го прифаќа неговиот предлог. == Екипи == * [[Брижит Бардо]] како Женевјев Ле Теј * Роберт Хосеин како Рено Сарти * Џејмс Робертсон Џастис како Катов * Маша Мерил како Рафаеле * Ив Барсак како хотелски менаџсер * Жаклин Порел како мајка на Женевиев * Жан-Марк Бори како Пјер * [[Кристијан Мелсен]] како полициски инспектор * Мишел Серо како Варанж * Роберт Далбан како полициски водник == Рецензии == Филмот бил комерцијално разочарување во САД поради малку продадени влезници.<ref>{{cite magazine|url=https://archive.org/details/variety-1964-04/page/n430/mode/1up?|magazine=Variety|date=29 April 1964|title=Foreign rentals in the US|page=30}}</ref> Списанието ''Варајети'' напишало дека филмот „не го постигнува целосно посакуваниот ефект“.<ref>{{cite magazine|title=Love on a Pillow|magazine=Variety|url=https://archive.org/details/variety-1962-10/page/7/mode/1up?|date=3 October 1962|page=7}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [[imdbtitle:0056404|''Љубов на перница'']] на [[Семрежна филмска база на податоци]] * [https://web.archive.org/web/20160305074459/http://www.tcm.com/tcmdb/title/82030/Love-on-a-Pillow/ ''Љубов на перница''] на [[Тарнер Класик Мувис]] базата на податоци [[Категорија:Филмови од 1962 година]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] lqztmart77lz6j6kc57zk6jtnl3xal5 5625738 5625737 2026-09-09T11:08:37Z Jtasevski123 69538 5625738 wikitext text/x-wiki {{Сзр}}'''''Љубов на перница''''' ([[Француски јазик|француски]]: ''Le Repos du guerrier'') — француски филм од 1962 година со [[Брижит Бардо]] во главната улога, а во режија на Роже Вадим.<ref name="bar">{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 December 2025}}</ref> Филлмот е заснован по книгата „Скривницата на војникот“, напишана од Кристијан Рошфор. == Заплет == Женевјев Ле Теј е финансиски независна млада жена од Париз, свршена со Пјер. Таа патува во Дижон за да го подигне своето наследство. По грешка влегува во погрешна хотелска соба, каде што го пронаоѓа Рено Сарти, сиромашен алкохоличар кој се обидел да се самоубие со предозирање со апчиња за спиење. Женевјев повикува помош и му го спасува животот. Откако Рено се опоравува, Женевјев повторно го посетува во болницата и постепено се зближува со него. Рено ја заведува и ја убедува да го поведе со себе во Париз. Таму Женевјев се откажува од дотогашниот живот и ги прекинува односите со мајка си, пријателите и свршеникот Пјер, и покрај тоа што Рено се однесува кон неа грубо и понижувачки. Нивната врска станува сè понестабилна поради алкохолизмот и неверствата на Рено. Кога тој доведува проститутка, Женевјев го напушта. Сепак, Рено повторно ѝ се враќа и ѝ предлага брак. И покрај сè, Женевјев го прифаќа неговиот предлог. == Екипи == * [[Брижит Бардо]] како Женевјев Ле Теј * Роберт Хосеин како Рено Сарти * Џејмс Робертсон Џастис како Катов * Маша Мерил како Рафаеле * Ив Барсак како хотелски менаџсер * Жаклин Порел како мајка на Женевиев * Жан-Марк Бори како Пјер * [[Кристијан Мелсен]] како полициски инспектор * Мишел Серо како Варанж * Роберт Далбан како полициски водник == Рецензии == Филмот бил комерцијално разочарување во САД поради малку продадени влезници.<ref>{{cite magazine|url=https://archive.org/details/variety-1964-04/page/n430/mode/1up?|magazine=Variety|date=29 April 1964|title=Foreign rentals in the US|page=30}}</ref> Списанието ''Варајети'' напишало дека филмот „не го постигнува целосно посакуваниот ефект“.<ref>{{cite magazine|title=Love on a Pillow|magazine=Variety|url=https://archive.org/details/variety-1962-10/page/7/mode/1up?|date=3 October 1962|page=7}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [[imdbtitle:0056404|''Љубов на перница'']] на [[Семрежна филмска база на податоци]] * [https://web.archive.org/web/20160305074459/http://www.tcm.com/tcmdb/title/82030/Love-on-a-Pillow/ ''Љубов на перница''] на [[Тарнер Класик Мувис]] базата на податоци [[Категорија:Филмови од 1962 година]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] ltpnrm9sqobws6verw4kdtep2zogn50 5625739 5625738 2026-09-09T11:08:51Z Jtasevski123 69538 5625739 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Љубов на перница''''' ([[Француски јазик|француски]]: ''Le Repos du guerrier'') — француски филм од 1962 година со [[Брижит Бардо]] во главната улога, а во режија на Роже Вадим.<ref name="bar">{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 December 2025}}</ref> Филлмот е заснован по книгата „Скривницата на војникот“, напишана од Кристијан Рошфор. == Заплет == Женевјев Ле Теј е финансиски независна млада жена од Париз, свршена со Пјер. Таа патува во Дижон за да го подигне своето наследство. По грешка влегува во погрешна хотелска соба, каде што го пронаоѓа Рено Сарти, сиромашен алкохоличар кој се обидел да се самоубие со предозирање со апчиња за спиење. Женевјев повикува помош и му го спасува животот. Откако Рено се опоравува, Женевјев повторно го посетува во болницата и постепено се зближува со него. Рено ја заведува и ја убедува да го поведе со себе во Париз. Таму Женевјев се откажува од дотогашниот живот и ги прекинува односите со мајка си, пријателите и свршеникот Пјер, и покрај тоа што Рено се однесува кон неа грубо и понижувачки. Нивната врска станува сè понестабилна поради алкохолизмот и неверствата на Рено. Кога тој доведува проститутка, Женевјев го напушта. Сепак, Рено повторно ѝ се враќа и ѝ предлага брак. И покрај сè, Женевјев го прифаќа неговиот предлог. == Екипи == * [[Брижит Бардо]] како Женевјев Ле Теј * Роберт Хосеин како Рено Сарти * Џејмс Робертсон Џастис како Катов * Маша Мерил како Рафаеле * Ив Барсак како хотелски менаџсер * Жаклин Порел како мајка на Женевиев * Жан-Марк Бори како Пјер * [[Кристијан Мелсен]] како полициски инспектор * Мишел Серо како Варанж * Роберт Далбан како полициски водник == Рецензии == Филмот бил комерцијално разочарување во САД поради малку продадени влезници.<ref>{{cite magazine|url=https://archive.org/details/variety-1964-04/page/n430/mode/1up?|magazine=Variety|date=29 April 1964|title=Foreign rentals in the US|page=30}}</ref> Списанието ''Варајети'' напишало дека филмот „не го постигнува целосно посакуваниот ефект“.<ref>{{cite magazine|title=Love on a Pillow|magazine=Variety|url=https://archive.org/details/variety-1962-10/page/7/mode/1up?|date=3 October 1962|page=7}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [[imdbtitle:0056404|''Љубов на перница'']] на [[Семрежна филмска база на податоци]] * [https://web.archive.org/web/20160305074459/http://www.tcm.com/tcmdb/title/82030/Love-on-a-Pillow/ ''Љубов на перница''] на [[Тарнер Класик Мувис]] базата на податоци [[Категорија:Филмови од 1962 година]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] 2gnax28cmm0lwmo2kvb27hp3m7rw3oi 5625741 5625739 2026-09-09T11:09:40Z Jtasevski123 69538 5625741 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Љубов на перница''''' ([[Француски јазик|француски]]: ''Le Repos du guerrier'') — француски филм од 1962 година со [[Брижит Бардо]] во главната улога, а во режија на [[Роже Вадим]].<ref name="bar">{{cite magazine|first=Stephen|last=Vagg|magazine=Filmink|url=https://www.filmink.com.au/brigitte-bardot-ten-films-worth-watching/|date=29 December 2025|access-date=29 December 2025|title=Brigitte Bardot: Ten Films Worth Watching}}</ref> Филлмот е заснован по книгата „Скривницата на војникот“, напишана од Кристијан Рошфор. == Заплет == Женевјев Ле Теј е финансиски независна млада жена од Париз, свршена со Пјер. Таа патува во Дижон за да го подигне своето наследство. По грешка влегува во погрешна хотелска соба, каде што го пронаоѓа Рено Сарти, сиромашен алкохоличар кој се обидел да се самоубие со предозирање со апчиња за спиење. Женевјев повикува помош и му го спасува животот. Откако Рено се опоравува, Женевјев повторно го посетува во болницата и постепено се зближува со него. Рено ја заведува и ја убедува да го поведе со себе во Париз. Таму Женевјев се откажува од дотогашниот живот и ги прекинува односите со мајка си, пријателите и свршеникот Пјер, и покрај тоа што Рено се однесува кон неа грубо и понижувачки. Нивната врска станува сè понестабилна поради алкохолизмот и неверствата на Рено. Кога тој доведува проститутка, Женевјев го напушта. Сепак, Рено повторно ѝ се враќа и ѝ предлага брак. И покрај сè, Женевјев го прифаќа неговиот предлог. == Екипи == * [[Брижит Бардо]] како Женевјев Ле Теј * Роберт Хосеин како Рено Сарти * Џејмс Робертсон Џастис како Катов * Маша Мерил како Рафаеле * Ив Барсак како хотелски менаџсер * Жаклин Порел како мајка на Женевиев * Жан-Марк Бори како Пјер * [[Кристијан Мелсен]] како полициски инспектор * Мишел Серо како Варанж * Роберт Далбан како полициски водник == Рецензии == Филмот бил комерцијално разочарување во САД поради малку продадени влезници.<ref>{{cite magazine|url=https://archive.org/details/variety-1964-04/page/n430/mode/1up?|magazine=Variety|date=29 April 1964|title=Foreign rentals in the US|page=30}}</ref> Списанието ''Варајети'' напишало дека филмот „не го постигнува целосно посакуваниот ефект“.<ref>{{cite magazine|title=Love on a Pillow|magazine=Variety|url=https://archive.org/details/variety-1962-10/page/7/mode/1up?|date=3 October 1962|page=7}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [[imdbtitle:0056404|''Љубов на перница'']] на [[Семрежна филмска база на податоци]] * [https://web.archive.org/web/20160305074459/http://www.tcm.com/tcmdb/title/82030/Love-on-a-Pillow/ ''Љубов на перница''] на [[Тарнер Класик Мувис]] базата на податоци [[Категорија:Филмови од 1962 година]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] 6ohl39ayr3nwjmksw55ledctyskhsxd Жената (филм од 1959 година) 0 1402305 5625725 5624362 2026-09-09T10:25:48Z Jtasevski123 69538 поп 5625725 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Жената''''' ({{Langx|fr|'''La femme et le pantin'''}}, {{Langx|it|'''Femmina'''}}), објавен во Обединетото Кралство и на Филипините како '''''„Жена како Сатана“''''', — [[Драма (филмски жанр)|драма]] од 1959 година, режирана од Жулиен Дувивиер. Тоа е четвртата филмска адаптација на романот ''„Жената и куклата“'' од [[Пјер Луис]] од 1898 година. Главните улоги во филмот ги толкуваат [[Брижит Бардо]] и Антонио Вилар, заедно со Дарио Морено. == Заплет == Матео Дијаз е богат господин кој ја сака и ја почитува својата сопруга, но повеќе не ја смета за привлечна бидејќи е [[Парализа|парализирана]]. Тој и се додворува на Ева Маршан, но таа не одговара на неговите додворувања. == Улоги == * [[Брижит Бардо]] како Ева Маршанд * Антонио Вилар како Дон Матео Дијаз * Лила Кедрова како Мануела * Даниел Ивернел како Бертие * Дарио Морено како Арбадаџијан * Жак Моклер како Станислас Маршанд * Џес Хан како Сидни == Продукција == [[Брижит Бардо]] напишала во својата [[автобиографија]] дека иако актерската екипата го нарекувала режисерот Жулиен Дувивие „Дуду“, сетот не бил хармоничен. Таа, исто така, ја опишала тешкотијата на снимањето во жештината на [[Севиља]] за време на Севиљскиот саем. Нејзиниот хонорар бил 87500 долари. == Критика == Списаниеот ''Варајати'' го нарекол филмот „старомоден“. == Поврзано == * ''[[Жената и куклата (филм од 1920)|Жената и куклата]]'' (1920) * ''[[Жената и куклата (филм од 1929)|Жената и куклата]]'' (1929) * ''[[Ѓаволот е жена (филм од 1935)|Ѓаволот е жена]]'' (1935) * ''[[Тој мрачен предмет на желбите]]'' (1977) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title}} [[Категорија:Филмови снимени во Шпанија]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] [[Категорија:Филмови од 1959 година]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] 2zp7tv0us8zmsbud852zr5rxxvruxgs Шармантниот идиот 0 1402307 5625731 5624365 2026-09-09T10:50:54Z Jtasevski123 69538 поп 5625731 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Шармантниот идиот''''' ([[Француски јазик|француски]]: ''Une ravissante idiote'') — француско-италијанска комедија [[Студена војна|од времето на Студената војна]] од 1964 година, режирана од Едуар Молинаро. Сценариото напишано од Франсоа Биледу и Андре Табе било базирано на истоимениот роман на Чарлс Ексбреја од 1962 година. [[Брижит Бардо]] и Ентони Перкинс ги играле главните ликови во француско-италијанската продукција.<ref name="bar">{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 December 2025}}</ref> Филмот бил издаден и како '''''Агент 38-24-36''''' во Соединетите Држави. == Заплет == Советски шпион (Перкинс) е на официјална мисија да добие чувствителни информации од НАТО за воена мобилизација. Непослушниот разузнавачки оперативец мора да се потпре на инстинктот на својата нова партнерка и љубовница Пенелопе Лајтфедер (Бардо) додека талкаат низ селата, избегнувајќи ги контраразузнавачките агенти и недоверливите комунистички оперативци.<ref name="br">{{Наведена книга|title=Brigitte Bardot: A Biography|last=Singer|first=Barnett|publisher=McFarland|year=2006}}</ref> == Улоги == * [[Брижит Бардо]] како Пенелопе Лајтфедер * Ентони Перкинс како Хари Комптон / Николас Маукулин * Грегоар Аслан како Багда * Жан-Марк Тенберг како Картрајт * Ханс Вернер како Фарингтон * Жак Моно како хирург == Продукција == Филмот бил снимен во [[Лондон]]<ref name="br" /> и во француската провинција. Продукцијата била засегната три дена откако Перкинс се здобил со повреда на глуждот додека снимале сцени на брканица низ шумата со Бардо. Бидејќи течно зборувал француски, ова е една од неколкуте улоги на француски јазик што Перкинс ги презел.<ref name="pr">{{Наведена книга|title=Anthony Perkins: Split Image|last=Winecoff|first=Charles|publisher=Advocate Books|year=2006}}</ref> == Рецензии == Списанието ''Варајати'' го нарекол филмот „нерамномерен“. == Библиографија == * {{Наведена книга|title=The Eurospy Guide|last=Блејк|first=Мет|last2=Дил|first2=Дејвид|publisher=Луминари прес|year=2004|isbn=1-887664-52-1|location=Балтимор}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|title=Шармантниот идиот}} [[Категорија:Филмови од 1964 година]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] ttho3o02vyiro7k8q4scwh1v9yi8hnn 5625732 5625731 2026-09-09T10:51:07Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Шармантен идиот]] на [[Шармантниот идиот]] 5625731 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Шармантниот идиот''''' ([[Француски јазик|француски]]: ''Une ravissante idiote'') — француско-италијанска комедија [[Студена војна|од времето на Студената војна]] од 1964 година, режирана од Едуар Молинаро. Сценариото напишано од Франсоа Биледу и Андре Табе било базирано на истоимениот роман на Чарлс Ексбреја од 1962 година. [[Брижит Бардо]] и Ентони Перкинс ги играле главните ликови во француско-италијанската продукција.<ref name="bar">{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 December 2025}}</ref> Филмот бил издаден и како '''''Агент 38-24-36''''' во Соединетите Држави. == Заплет == Советски шпион (Перкинс) е на официјална мисија да добие чувствителни информации од НАТО за воена мобилизација. Непослушниот разузнавачки оперативец мора да се потпре на инстинктот на својата нова партнерка и љубовница Пенелопе Лајтфедер (Бардо) додека талкаат низ селата, избегнувајќи ги контраразузнавачките агенти и недоверливите комунистички оперативци.<ref name="br">{{Наведена книга|title=Brigitte Bardot: A Biography|last=Singer|first=Barnett|publisher=McFarland|year=2006}}</ref> == Улоги == * [[Брижит Бардо]] како Пенелопе Лајтфедер * Ентони Перкинс како Хари Комптон / Николас Маукулин * Грегоар Аслан како Багда * Жан-Марк Тенберг како Картрајт * Ханс Вернер како Фарингтон * Жак Моно како хирург == Продукција == Филмот бил снимен во [[Лондон]]<ref name="br" /> и во француската провинција. Продукцијата била засегната три дена откако Перкинс се здобил со повреда на глуждот додека снимале сцени на брканица низ шумата со Бардо. Бидејќи течно зборувал француски, ова е една од неколкуте улоги на француски јазик што Перкинс ги презел.<ref name="pr">{{Наведена книга|title=Anthony Perkins: Split Image|last=Winecoff|first=Charles|publisher=Advocate Books|year=2006}}</ref> == Рецензии == Списанието ''Варајати'' го нарекол филмот „нерамномерен“. == Библиографија == * {{Наведена книга|title=The Eurospy Guide|last=Блејк|first=Мет|last2=Дил|first2=Дејвид|publisher=Луминари прес|year=2004|isbn=1-887664-52-1|location=Балтимор}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|title=Шармантниот идиот}} [[Категорија:Филмови од 1964 година]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] ttho3o02vyiro7k8q4scwh1v9yi8hnn 5625735 5625732 2026-09-09T10:52:22Z Jtasevski123 69538 + 5 категории користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5625735 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Шармантниот идиот''''' ([[Француски јазик|француски]]: ''Une ravissante idiote'') — француско-италијанска комедија [[Студена војна|од времето на Студената војна]] од 1964 година, режирана од Едуар Молинаро. Сценариото напишано од Франсоа Биледу и Андре Табе било базирано на истоимениот роман на Чарлс Ексбреја од 1962 година. [[Брижит Бардо]] и Ентони Перкинс ги играле главните ликови во француско-италијанската продукција.<ref name="bar">{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 December 2025}}</ref> Филмот бил издаден и како '''''Агент 38-24-36''''' во Соединетите Држави. == Заплет == Советски шпион (Перкинс) е на официјална мисија да добие чувствителни информации од НАТО за воена мобилизација. Непослушниот разузнавачки оперативец мора да се потпре на инстинктот на својата нова партнерка и љубовница Пенелопе Лајтфедер (Бардо) додека талкаат низ селата, избегнувајќи ги контраразузнавачките агенти и недоверливите комунистички оперативци.<ref name="br">{{Наведена книга|title=Brigitte Bardot: A Biography|last=Singer|first=Barnett|publisher=McFarland|year=2006}}</ref> == Улоги == * [[Брижит Бардо]] како Пенелопе Лајтфедер * Ентони Перкинс како Хари Комптон / Николас Маукулин * Грегоар Аслан како Багда * Жан-Марк Тенберг како Картрајт * Ханс Вернер како Фарингтон * Жак Моно како хирург == Продукција == Филмот бил снимен во [[Лондон]]<ref name="br" /> и во француската провинција. Продукцијата била засегната три дена откако Перкинс се здобил со повреда на глуждот додека снимале сцени на брканица низ шумата со Бардо. Бидејќи течно зборувал француски, ова е една од неколкуте улоги на француски јазик што Перкинс ги презел.<ref name="pr">{{Наведена книга|title=Anthony Perkins: Split Image|last=Winecoff|first=Charles|publisher=Advocate Books|year=2006}}</ref> == Рецензии == Списанието ''Варајати'' го нарекол филмот „нерамномерен“. == Библиографија == * {{Наведена книга|title=The Eurospy Guide|last=Блејк|first=Мет|last2=Дил|first2=Дејвид|publisher=Луминари прес|year=2004|isbn=1-887664-52-1|location=Балтимор}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|title=Шармантниот идиот}} [[Категорија:Филмови од 1964 година]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Италијански филмови]] [[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Лондон]] [[Категорија:Комични филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] pzx16krsiciztnhzxoc61ufypj4ef8f Мечката и куклата 0 1402308 5625722 5624369 2026-09-09T10:10:09Z Jtasevski123 69538 поп 5625722 wikitext text/x-wiki '''''Мечката и куклата''''' ({{Langx|fr|'''L'Ours et la Poupée'''}}) — француска [[Романтична комедија (филм)|романтична комедија]] од 1970 година, режирана од Мишел Девил, со [[Брижит Бардо]] и Жан-Пјер Касел во главните улоги.<ref name="bar">{{Наведен нестручен часопис|access-date=29 December 2025}}</ref> Се одвива во текот на 24 часа, кога богата, убава и своеглава жена од Париз е решена да заведе мирољубив музичар на село, кој изгледа незаинтересиран за нејзиниот значителен шарм. == Содржина == Фелиција, енергична и друштвена жена, едно утро на село со позајмен автомобил „Ролс-Ројс“ удира во автомобилот на Гаспар, мирен виолончелист кој се грижи за својот мал син и трите внуки. По враќањето во Париз, таа сфаќа дека не го пополнила задолжителниот формулар за пријавување на сообраќајната несреќа и поголемиот дел од денот го поминува обидувајќи се да го пронајде виолончелистот. Кога конечно успева да го пронајде, Фелиција го поканува на забавата што ја организира во својата градска вила по повод нејзиниот последен развод. Бидејќи Гаспар не сака да остане, Фелиција, веќе под дејство на алкохол и расположена за забава, го вози по дождот назад до неговиот дом. Таму тој се обидува да ја отрезни, а бидејќи таа е целосно натопена од дождот, ја става во топла када.... == Улоги == * [[Брижит Бардо]] како Фелиција * Жан-Пјер Касел како Гаспар * Даниел Чекалди како Иван * Џорџ Клес * Патрик Жил како Титус * Жулиен Вердие како Табард * Клод Ботеак како Милот * Жан Леско * Оливие Стро како Артур * Патриша Дармон како Мариет * Сабин Одепен како Џули * Валери Стро * Клод Џетер како хипи девојка == Продукција == Филмот бил инспириран од американските шкртбол комедии од 1930-тите и бил напишан имајќи ја предвид [[Катрин Денев]]. На [[Ален Делон]] и [[Жан Пол Белмондо]] им била понудена главната машка улога, но ја одбиле. Снимањето се одвивало во летото 1969 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://histoiresdetournages.devildead.com/index.php?idart=159|title=L'Ours et la poupée (1970)|last=Lombard|first=Philippe|date=9 January 2012|work=Histoires de Tournages|language=fr|accessdate=3 January 2021}}</ref> == Рецензии == Винсент Канби од ''[[Њујорк тајмс]]'' напишал дека: "Филмот главно се потпира на „срамежливи филмски постапки“, меѓу кои ги издвојува лошите детски глумци, бришачите на шофершајбната кои коментираат за дејството, големото, но кротко куче, сијамската мачка по име Прудом и постојаните мали расправии меѓу вљубените, преку кои се прикажува нивната меѓусебна наклонетост. Канби заклучил дека шармот е особено дефицитарна состојка во ''Мечката и куклата'', што, според него, во голема мера се должи на Брижит Бардо, која, откако некогаш била „сексуално привлечна млада актерка“, сега се приближувала кон средната возраст „со грациозност на искусен предатор“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9F01E0DE1F3FE63ABC4F52DFBF66838A669EDE|title=L Ours et la poupee – The Screen:' The Bear and the Doll' Opens Run at Paris|last=Canby|first=Vincent|authorlink=Vincent Canby|date=17 September 1971|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305190213/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9F01E0DE1F3FE63ABC4F52DFBF66838A669EDE|archive-date=5 March 2016}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0064779}} * [https://www.premiere.fr/film/L-ours-et-la-poupee ''The Bear and the Doll''] at Premiere France [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Филмови од 1970 година]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] 7eqnurmc1ahrtkyt7ex6t7h6k58lw1w 5625724 5625722 2026-09-09T10:11:35Z Jtasevski123 69538 5625724 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Мечката и куклата''''' ({{Langx|fr|'''L'Ours et la Poupée'''}}) — француска [[Романтична комедија (филм)|романтична комедија]] од 1970 година, режирана од Мишел Девил, со [[Брижит Бардо]] и Жан-Пјер Касел во главните улоги.<ref name="bar">{{cite magazine|first=Stephen|last=Vagg|magazine=Filmink|url=https://www.filmink.com.au/brigitte-bardot-ten-films-worth-watching/|date=29 December 2025|access-date=29 December 2025|title=Brigitte Bardot: Ten Films Worth Watching}}</ref> Се одвива во текот на 24 часа, кога богата, убава и своеглава жена од Париз е решена да заведе мирољубив музичар на село, кој изгледа незаинтересиран за нејзиниот значителен шарм. == Содржина == Фелиција, енергична и друштвена жена, едно утро на село со позајмен автомобил „Ролс-Ројс“ удира во автомобилот на Гаспар, мирен виолончелист кој се грижи за својот мал син и трите внуки. По враќањето во Париз, таа сфаќа дека не го пополнила задолжителниот формулар за пријавување на сообраќајната несреќа и поголемиот дел од денот го поминува обидувајќи се да го пронајде виолончелистот. Кога конечно успева да го пронајде, Фелиција го поканува на забавата што ја организира во својата градска вила по повод нејзиниот последен развод. Бидејќи Гаспар не сака да остане, Фелиција, веќе под дејство на алкохол и расположена за забава, го вози по дождот назад до неговиот дом. Таму тој се обидува да ја отрезни, а бидејќи таа е целосно натопена од дождот, ја става во топла када.... == Улоги == * [[Брижит Бардо]] како Фелиција * Жан-Пјер Касел како Гаспар * Даниел Чекалди како Иван * Џорџ Клес * Патрик Жил како Титус * Жулиен Вердие како Табард * Клод Ботеак како Милот * Жан Леско * Оливие Стро како Артур * Патриша Дармон како Мариет * Сабин Одепен како Џули * Валери Стро * Клод Џетер како хипи девојка == Продукција == Филмот бил инспириран од американските шкртбол комедии од 1930-тите и бил напишан имајќи ја предвид [[Катрин Денев]]. На [[Ален Делон]] и [[Жан Пол Белмондо]] им била понудена главната машка улога, но ја одбиле. Снимањето се одвивало во летото 1969 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://histoiresdetournages.devildead.com/index.php?idart=159|title=L'Ours et la poupée (1970)|last=Lombard|first=Philippe|date=9 January 2012|work=Histoires de Tournages|language=fr|accessdate=3 January 2021}}</ref> == Рецензии == Винсент Канби од ''[[Њујорк тајмс]]'' напишал дека: "Филмот главно се потпира на „срамежливи филмски постапки“, меѓу кои ги издвојува лошите детски глумци, бришачите на шофершајбната кои коментираат за дејството, големото, но кротко куче, сијамската мачка по име Прудом и постојаните мали расправии меѓу вљубените, преку кои се прикажува нивната меѓусебна наклонетост. Канби заклучил дека шармот е особено дефицитарна состојка во ''Мечката и куклата'', што, според него, во голема мера се должи на Брижит Бардо, која, откако некогаш била „сексуално привлечна млада актерка“, сега се приближувала кон средната возраст „со грациозност на искусен предатор“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9F01E0DE1F3FE63ABC4F52DFBF66838A669EDE|title=L Ours et la poupee – The Screen:' The Bear and the Doll' Opens Run at Paris|last=Canby|first=Vincent|authorlink=Vincent Canby|date=17 September 1971|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305190213/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9F01E0DE1F3FE63ABC4F52DFBF66838A669EDE|archive-date=5 March 2016}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0064779}} * [https://www.premiere.fr/film/L-ours-et-la-poupee ''Мечката и куклата''] на <i> Premiere France</i> [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Филмови од 1970 година]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] 83vmx6lfpxqe0tu9hfwr308026eh9vu Поучната и весела приказна за Колино 0 1402310 5625717 5624384 2026-09-09T09:59:03Z Jtasevski123 69538 5625717 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Поучната и весела приказна за Колино | image = | caption = | director = [[Нина Компанез]] | producer = Маг Бодар | writer = Нина Компанез | narrator = | starring = {{ubl|[[Франсис Истер]]|[[Натали Делон]]|[[Брижит Бардо]]|[[Бернадет Лафон]]}} | music = Ги Бонтампели | cinematography = [[Жислен Клоке]] | editing = Ремонд Гијо | distributor = [[Ворнер брос.]] | released = {{film date|df=yes|1973|10|25|Франција|1974|5|17|Италија}} | runtime = 105 минути | country = Франција | language = Француски | budget = | gross = 913,333 гледачи(Франција)<ref>[http://translate.googleusercontent.com/translate_c?depth=1&hl=en&prev=search&rurl=translate.google.com.au&sl=fr&u=http://www.boxofficestory.com/box-office-brigitte-bardot-c22691591/41&usg=ALkJrhja49lIkrFoEw6vmESljE16P_5Hng Box office information for film] at Box Office Story</ref> }} '''''Поучната и весела приказна за Колино''''' (француски наслов: ''<nowiki/>'<nowiki/>'''L'histoire très bonne et très joyeuse de Colinot Trousse-Chemise'<nowiki/>''''') — француска комедија од 1973 година, чија режија и сценарио се дело на [[Нина Компанез]]. Главната улога на Колино ја толкувал актерот Франсис Истер. Овој филм бил последното појавување на [[Брижит Бардо]]<ref name="bar">{{cite magazine|first=Stephen|last=Vagg|magazine=Filmink|url=https://www.filmink.com.au/brigitte-bardot-ten-films-worth-watching/|date=29 December 2025|access-date=29 December 2025|title=Brigitte Bardot: Ten Films Worth Watching}}</ref> на филмското платно, бидејќи таа се повлекла од забавната индустрија за време на неговата постпродукција. == Заплет == Светот на Колино целосно се превртува наопаку кога неговата свршеница е киднапирана. Ова го завлекува во опасна потера низ [[Франција]] во 15 век, за на крајот да открие дека таа веќе е среќно вљубена во прегратките на еден благородник. Неговата судбина се менува на подобро кога ја запознава Арабел (ја игра Бардо), која го учи на бројни важни животни лекции.<ref>[http://www.allmovie.com/work/lhistoire-tres-bonne-et-tres-joyeuse-de-colinot-trousse-chemise-155637 L'Histoire Tres Bonne et Tres Joyeuse de Colinot Trousse Chemise] All Movie. Retrieved on 21 August 2010</ref> == Улоги == * Франсис Истер како Колинот * [[Брижит Бардо]] како Арабел * [[Натали Делон]] како Бертраде * Отавија Пиколо како Бергамоте * Франсис Бланш како скитник * Бернадет Лафонт како Розмонд * Алис Саприч како Дама Бланш * Мјуриел Катала како Бландин * Жан-Клод Друо како Маснил Пласак * Жулиен Гиомар како сопругот на Роузмонд * Жан Ле Пулен како брат Албаре * Пол Милер како брат Хуго * Руфус како Гагнепејн * Анри Тисо како Турнебеф * Евелин Бујл како платена придружничка * Гај Гросо како Лукас * Катерина Лаченс * Мари-Жорж Паскал * Морис Бариер * Мајк Маршал == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=0069899|title=Поучната и весела приказна за Колино}} [[Категорија:Филмови од 1973 година]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] 1303lh8to3rmu8k363lbsxnyli91vgo 5625718 5625717 2026-09-09T09:59:28Z Jtasevski123 69538 додадена [[Категорија:Француски филмови]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5625718 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Поучната и весела приказна за Колино | image = | caption = | director = [[Нина Компанез]] | producer = Маг Бодар | writer = Нина Компанез | narrator = | starring = {{ubl|[[Франсис Истер]]|[[Натали Делон]]|[[Брижит Бардо]]|[[Бернадет Лафон]]}} | music = Ги Бонтампели | cinematography = [[Жислен Клоке]] | editing = Ремонд Гијо | distributor = [[Ворнер брос.]] | released = {{film date|df=yes|1973|10|25|Франција|1974|5|17|Италија}} | runtime = 105 минути | country = Франција | language = Француски | budget = | gross = 913,333 гледачи(Франција)<ref>[http://translate.googleusercontent.com/translate_c?depth=1&hl=en&prev=search&rurl=translate.google.com.au&sl=fr&u=http://www.boxofficestory.com/box-office-brigitte-bardot-c22691591/41&usg=ALkJrhja49lIkrFoEw6vmESljE16P_5Hng Box office information for film] at Box Office Story</ref> }} '''''Поучната и весела приказна за Колино''''' (француски наслов: ''<nowiki/>'<nowiki/>'''L'histoire très bonne et très joyeuse de Colinot Trousse-Chemise'<nowiki/>''''') — француска комедија од 1973 година, чија режија и сценарио се дело на [[Нина Компанез]]. Главната улога на Колино ја толкувал актерот Франсис Истер. Овој филм бил последното појавување на [[Брижит Бардо]]<ref name="bar">{{cite magazine|first=Stephen|last=Vagg|magazine=Filmink|url=https://www.filmink.com.au/brigitte-bardot-ten-films-worth-watching/|date=29 December 2025|access-date=29 December 2025|title=Brigitte Bardot: Ten Films Worth Watching}}</ref> на филмското платно, бидејќи таа се повлекла од забавната индустрија за време на неговата постпродукција. == Заплет == Светот на Колино целосно се превртува наопаку кога неговата свршеница е киднапирана. Ова го завлекува во опасна потера низ [[Франција]] во 15 век, за на крајот да открие дека таа веќе е среќно вљубена во прегратките на еден благородник. Неговата судбина се менува на подобро кога ја запознава Арабел (ја игра Бардо), која го учи на бројни важни животни лекции.<ref>[http://www.allmovie.com/work/lhistoire-tres-bonne-et-tres-joyeuse-de-colinot-trousse-chemise-155637 L'Histoire Tres Bonne et Tres Joyeuse de Colinot Trousse Chemise] All Movie. Retrieved on 21 August 2010</ref> == Улоги == * Франсис Истер како Колинот * [[Брижит Бардо]] како Арабел * [[Натали Делон]] како Бертраде * Отавија Пиколо како Бергамоте * Франсис Бланш како скитник * Бернадет Лафонт како Розмонд * Алис Саприч како Дама Бланш * Мјуриел Катала како Бландин * Жан-Клод Друо како Маснил Пласак * Жулиен Гиомар како сопругот на Роузмонд * Жан Ле Пулен како брат Албаре * Пол Милер како брат Хуго * Руфус како Гагнепејн * Анри Тисо како Турнебеф * Евелин Бујл како платена придружничка * Гај Гросо како Лукас * Катерина Лаченс * Мари-Жорж Паскал * Морис Бариер * Мајк Маршал == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=0069899|title=Поучната и весела приказна за Колино}} [[Категорија:Филмови од 1973 година]] [[Категорија:Краток опис различен од Википодатоците]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] [[Категорија:Француски филмови]] hh2h0bs2c3yhy2swh55t9wkajf4epsc Легендата за кралот Франчи 0 1402313 5625768 5624408 2026-09-09T11:32:06Z Jtasevski123 69538 поп 5625768 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Легендата за францускиот''''' '''''крал''''' ({{Langx|fr|Les Pétroleuses}} , познат и како '''''Нафтени девојки''''') — вестерн комичен филм од 1971 година, во [[Франција|француска]], шпанска, [[Италија|италијанска]] и [[Обединето Кралство|британска]] меѓународна копродукција, режиран од Кристијан-Жак, а во главните улоги се [[Клаудија Кардинале]] и [[Брижит Бардо]]. == Заплет == Во Буживал Џанкшн, [[Тексас]], во 1888 година, франкофонскиот град го води Мари Саразен. Пристигнува ново семејство, кое се нарекува себеси Милерови, но всушност тие се ќерки на обесениот одметник Французин Кинг. Неговата најстара ќерка Луиз се стреми да го одржи името на својот татко живо облекувајќи машка облека и продолжувајќи ги неговите криминални патишта. Луиз и Мари се караат, но кога се затворани, се здружуваат за да им се одмаздат на мажите од градот. == Улоги  == * [[Клаудија Кардинале]] како Мари Саразен * [[Брижит Бардо]] како Луиз, позната и како Франчи Кинг * Мајкл Џ. Полард како Маршалот * [[Пети Шепард]] како Петит Плуи * [[Ема Коен]] како Вирџини * [[Тереза Гимпера]] како Каролин * [[Оскар Дејвис]] како Матје * [[Жорж Белер]] како Марк * [[Патрик Прежан]] како Лик * [[Рикардо Салвино]] како Жан * [[Анри Царњак]] како Док Милер * [[Валери Инкижноф]] како Седење Бул * [[Мишлин Пресл]] како тетка Амели * [[Дениз Прованс]] како госпоѓица Летелје * [[Лерој Хејнс]] како маркизот * [[Хозе Луис Лопес Васкес]] како берберот * [[Мануел Зарзо]] како играчот на рулет * [[Жак Жуано]] како господин Летелје * [[Раул Делфосе]] како Ле Корнак * [[Франс Дунјак]] како Елизабет == Продукција == Филмот бил третиот вестерн на Бардо, по филмовите ''[[Вива Марија (филм)|Вива Марија]]'' и ''[[Шалако]]''. Тоа бил и третиот вестерн на Кардинале, по ''Професионалците'' и ''[[Беше еднаш на западот]]''. Пол Вилер велел дека му се обратил Мајкл Дили да напише вестерн со пријателски ум за Брижит Бардо. Му биле платени 1.000 фунти за да ја заврши работата за два дена. Вилер велел дека овој филм не бил направен.<ref>{{Наведена книга|title=Right Place, Right Time|last=Wheeler|first=Paul|publisher=Editions Tilleul|year=2016|page=122}}</ref> Во еден момент филмот се викал ''„Љубов на коњ“''. Снимањето се одвивало во Шпанија во близина на Мадрид и започнало во јуни 1971 година.<ref>{{Наведени вести|title=Pollard signed for role|date=21 June 1971|work=The Los Angeles Times|page=14 Part 4}}</ref> Финансирањето делумно го обезбедил Хемдејл.<ref name="even">{{Наведени вести|title=Sellars and Bardot coup by Hemdale|date=13 May 1971|work=Evening Standard|page=44}}</ref><ref>{{Наведени вести|title=Trusts snap up Hemdale shares|date=23 November 1971|work=Manchester Evening News|page=22}}</ref> Гај Касарил почнал да го режира филмот, но се откажал и бил заменет за време на снимањето од Кристијан-Жак. Кристијан Жак рекол: „Мислам дека е жива и бурна приказна што им оддава правда на талентите на своите хероини. Тоа е повеќе сатира отколку пародија. Заводлива, но не и претерана... со сите обележја на вестернот, шерифот, Индијанците, салонот, брканиците и тепачките. Брижит беше многу храбра затоа што мрази физичка болка. Клаудија е вистинска машко дете - станува рано наутро за да јава и да пука.“ Режисерот сметал дека е „огромно задоволство да работи со“ Мајкл Џ. Полард. „Тој прави толку многу со лик што можеби е сосема обичен. За мене, тој е важен колку и двете жени.“ == Објавување == Премиерата на ''„Нафтените“'' се одржала на 17 декември 1971 година во киното „Балзак“ во [[Париз]]. == Филмски прием == === Билетарница === Филмот заработил 250.000 фунти за три недели во Франција.<ref>{{Наведени вести|title=Film hits overseas|date=21 January 1972|work=Western Daily Press|page=2}}</ref> === Критички одговор === Филмот добил генерално негативни критики. Изведбата на Бардо особено била критикувана од Жан Луп Пасек, кој забележал колку непријатно изгледала во амбиентот на отворено во филмот. Пишувајќи во ''„Варајати“'', Џин Московиц го оценил филмот како „предвидлив, наивен и безобразен“, додека Том Милн го нарекол „мрачно несмешен“. ''Филминк'' тврдел дека Клаудија Кардинале „одговарала на жанрот“ на вестерните, „штета што не направила повеќе“.<ref name="claud">{{Наведен нестручен часопис|access-date=26 September 2025}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|id=0067637|title=Легендата за кралот Франчи}} [[Категорија:Филмови од 1971 година]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] t2dn4h0v2i7wdjpesr7xk38q9spp1i2 5625770 5625768 2026-09-09T11:34:14Z Jtasevski123 69538 + 7 категории користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5625770 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Легендата за францускиот''''' '''''крал''''' ({{Langx|fr|Les Pétroleuses}} , познат и како '''''Нафтени девојки''''') — вестерн комичен филм од 1971 година, во [[Франција|француска]], шпанска, [[Италија|италијанска]] и [[Обединето Кралство|британска]] меѓународна копродукција, режиран од Кристијан-Жак, а во главните улоги се [[Клаудија Кардинале]] и [[Брижит Бардо]]. == Заплет == Во Буживал Џанкшн, [[Тексас]], во 1888 година, франкофонскиот град го води Мари Саразен. Пристигнува ново семејство, кое се нарекува себеси Милерови, но всушност тие се ќерки на обесениот одметник Французин Кинг. Неговата најстара ќерка Луиз се стреми да го одржи името на својот татко живо облекувајќи машка облека и продолжувајќи ги неговите криминални патишта. Луиз и Мари се караат, но кога се затворани, се здружуваат за да им се одмаздат на мажите од градот. == Улоги  == * [[Клаудија Кардинале]] како Мари Саразен * [[Брижит Бардо]] како Луиз, позната и како Франчи Кинг * Мајкл Џ. Полард како Маршалот * [[Пети Шепард]] како Петит Плуи * [[Ема Коен]] како Вирџини * [[Тереза Гимпера]] како Каролин * [[Оскар Дејвис]] како Матје * [[Жорж Белер]] како Марк * [[Патрик Прежан]] како Лик * [[Рикардо Салвино]] како Жан * [[Анри Царњак]] како Док Милер * [[Валери Инкижноф]] како Седење Бул * [[Мишлин Пресл]] како тетка Амели * [[Дениз Прованс]] како госпоѓица Летелје * [[Лерој Хејнс]] како маркизот * [[Хозе Луис Лопес Васкес]] како берберот * [[Мануел Зарзо]] како играчот на рулет * [[Жак Жуано]] како господин Летелје * [[Раул Делфосе]] како Ле Корнак * [[Франс Дунјак]] како Елизабет == Продукција == Филмот бил третиот вестерн на Бардо, по филмовите ''[[Вива Марија (филм)|Вива Марија]]'' и ''[[Шалако]]''. Тоа бил и третиот вестерн на Кардинале, по ''Професионалците'' и ''[[Беше еднаш на западот]]''. Пол Вилер велел дека му се обратил Мајкл Дили да напише вестерн со пријателски ум за Брижит Бардо. Му биле платени 1.000 фунти за да ја заврши работата за два дена. Вилер велел дека овој филм не бил направен.<ref>{{Наведена книга|title=Right Place, Right Time|last=Wheeler|first=Paul|publisher=Editions Tilleul|year=2016|page=122}}</ref> Во еден момент филмот се викал ''„Љубов на коњ“''. Снимањето се одвивало во Шпанија во близина на Мадрид и започнало во јуни 1971 година.<ref>{{Наведени вести|title=Pollard signed for role|date=21 June 1971|work=The Los Angeles Times|page=14 Part 4}}</ref> Финансирањето делумно го обезбедил Хемдејл.<ref name="even">{{Наведени вести|title=Sellars and Bardot coup by Hemdale|date=13 May 1971|work=Evening Standard|page=44}}</ref><ref>{{Наведени вести|title=Trusts snap up Hemdale shares|date=23 November 1971|work=Manchester Evening News|page=22}}</ref> Гај Касарил почнал да го режира филмот, но се откажал и бил заменет за време на снимањето од Кристијан-Жак. Кристијан Жак рекол: „Мислам дека е жива и бурна приказна што им оддава правда на талентите на своите хероини. Тоа е повеќе сатира отколку пародија. Заводлива, но не и претерана... со сите обележја на вестернот, шерифот, Индијанците, салонот, брканиците и тепачките. Брижит беше многу храбра затоа што мрази физичка болка. Клаудија е вистинска машко дете - станува рано наутро за да јава и да пука.“ Режисерот сметал дека е „огромно задоволство да работи со“ Мајкл Џ. Полард. „Тој прави толку многу со лик што можеби е сосема обичен. За мене, тој е важен колку и двете жени.“ == Објавување == Премиерата на ''„Нафтените“'' се одржала на 17 декември 1971 година во киното „Балзак“ во [[Париз]]. == Филмски прием == === Билетарница === Филмот заработил 250.000 фунти за три недели во Франција.<ref>{{Наведени вести|title=Film hits overseas|date=21 January 1972|work=Western Daily Press|page=2}}</ref> === Критички одговор === Филмот добил генерално негативни критики. Изведбата на Бардо особено била критикувана од Жан Луп Пасек, кој забележал колку непријатно изгледала во амбиентот на отворено во филмот. Пишувајќи во ''„Варајати“'', Џин Московиц го оценил филмот како „предвидлив, наивен и безобразен“, додека Том Милн го нарекол „мрачно несмешен“. ''Филминк'' тврдел дека Клаудија Кардинале „одговарала на жанрот“ на вестерните, „штета што не направила повеќе“.<ref name="claud">{{Наведен нестручен часопис|access-date=26 September 2025}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|id=0067637|title=Легендата за кралот Франчи}} [[Категорија:Филмови од 1971 година]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] [[Категорија:Вестерн филмови]] [[Категорија:Комични филмови]] [[Категорија:Италијански филмови]] [[Категорија:Шпански филмови]] [[Категорија:Британски филмови]] gal0mxj6knbp74r4h2ptl7iiajjakla Духовите на мртвите 0 1402317 5625777 5624423 2026-09-09T11:46:39Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Извонредни истории (филм, 1968)]] на [[Духовите на мртвите]] 5624423 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | студио = Les Films Marceau<br />[[Produzioni Europee Associati|PEA]] }}'''''Извонредни истории''''' ( srpskohrvatski ) или '''''Tre passi nel delirio''''' ( srpskohrvatski ) е [[Франција|француско]] - [[Италија|италијански]] омнибус филм снимен во 1968 година. во режија на Роџер Вадим, Луј Мал и [[Федерико Фелини]]. Се состои од три фантастични приказни, инспирирани од делата на [[Едгар Алан По]]. Во првиот, насловен како ''Меценгерштајн'', промискуитетна и развратна грофица чиј лик го игра [[Џејн Фонда]]) наследува замок, но е казнета од коњ кој сака да го одмазди својот сопственик. Во вториот дел, под името ''Вилијам Вилсон'', австриски офицер (чиј лик го игра [[Ален Делон]]) во Италија на почетокот на 19 век. век му опишува на свештеникот за време [[Ispovijed|на исповедта]] како го убил својот [[Doppelgänger|двојник]]. Во третиот, насловен како ''Тоби Дамит'', главниот лик, игран од Теренс Стамп е актер во современ Рим кој е прогонуван од визија за мало девојче. == Улоги == === ''Меценгерштајн'' === * [[Џејн Фонда]] : Грофицата Фредерика * [[James Robertson Justice|Џејмс Робертсон, Џастис]] : le conseiller de la comtesse * [[Françoise Prévost (glumica)|Франсоаз Превост]] : пријател на грофицата * Питер Фонда Барон Вилхелм * [[Philippe Lemaire (glumac)|Филип Лемер]] Филип * [[Serge Marquand|Серж Марканд]] : Серж * [[Carla Marlier|Карла Марлиер]] : Клод * [[Anny Duperey|Ани Дупереј]] : la Šablon:Re invitée * [[Maurice Ronet|Морис Роне]] ( [[Voiceover|глас]] : наратор) === ''Вилијам Вилсон'' === * [[Ален Делон]] : Вилијам Вилсон * [[Брижит Бардо]] : Џузепина * [[Katia Christine|Катја Кристин]] : малата русокоса * [[Umberto D'Orsi|Умберто Д'Орси]] : Ханс * [[Daniele Vargas|Даниел Варгас]] : професорот * [[Renzo Palmer|Ренцо Палмер]] : свештеникот === ''Toby Dammit ou Il ne faut jamais parier sa tête avec le diable'' === * Теренс Стамп : Тоби Дамит * [[Salvo Randone|Салво Рандоне]] : свештеникот * Милена Вукотиќ ТВ интервјуер * [[Polidor (glumac)|Полидор]] : стариот актер * [[Marina Yaru|Марина Јару]] : малото девојче/ѓаволот * [[Anne Tonietti|Ана Тониети]] : ТВ колумнистот * Антонија Пјетроси : актерката * Фабрицио Анџели : првиот режисер * Федерико Боидо : гостин * Ернесто Коли : вториот директор * Пол Купер : вториот испитувач * Ирина Малеева : циганот * Мимо Поли : гостин * Мариса Траверси : гостин * Алеардо Вард : првиот испитувач === Надворешни врски === * {{IMDb title|title=Histoires extraordinaires}} {{Roger Vadim}}{{Federico Fellini}}{{Louis Malle}} [[Категорија:Фантастични филмови]] [[Категорија:Антологиски филмови]] [[Категорија:Италијански филмови]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1968 година]] kcg1d71zfy2r52zohvvpoz0x1y2k8xu 5625784 5625777 2026-09-09T11:54:50Z Jtasevski123 69538 5625784 wikitext text/x-wiki {{Без извори}} '''''Духовите на мртвите''''' или '''''Извонредни истории''''' ([[Француски јазик|франц]]: ''Histoires extraordinaire'') ''—'' [[Франција|француско]] [[Италија|италијански]] антологиски хорор филм снимен во 1968 година. во режија на Роџер Вадим, Луј Мал и [[Федерико Фелини]]. Се состои од три приказни, инспирирани од делата на [[Едгар Алан По]]. Во првиот, насловен како ''[[Меценгерштајн]]'', промискуитетна и развратна грофица (чиј лик го игра [[Џејн Фонда]]) наследува замок, но е казнета од коњ кој сака да го одмазди својот сопственик. Во вториот дел, под името ''Вилијам Вилсон'', австриски офицер (чиј лик го игра [[Ален Делон]]) во Италија на почетокот на 19 век му опишува на свештеник за време на исповед како го убил својот двојник. Во третиот сегмент, ''Тоби Дамит'', главниот лик (го игра [[Теренс Стамп]]) е алкохолизиран глумец кој пристигнува во современ Рим за да сними филм, но е прогонуван од визијата за мистериозно мало девојче. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Tre passi nel delirio}} * {{IMDb title|0063715}} [[Категорија:Фантастични филмови]] [[Категорија:Антологиски филмови]] [[Категорија:Италијански филмови]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1968 година]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] 1e1uxe11drx0qfr0mw7n1e45q06isnd 5625785 5625784 2026-09-09T11:56:15Z Jtasevski123 69538 поп 5625785 wikitext text/x-wiki {{Без извори}} '''Духовите на мртвите''' или '''''Извонредни истории''''' ([[Француски јазик|франц]]: ''Histoires extraordinaire,'' итал: ''Tre passi nel delirio'') ''—'' [[Франција|француско]] [[Италија|италијански]] антологиски хорор филм снимен во 1968 година. во режија на Роџер Вадим, Луј Мал и [[Федерико Фелини]]. Се состои од три приказни, инспирирани од делата на [[Едгар Алан По]]. Во првиот, насловен како ''[[Меценгерштајн]]'', промискуитетна и развратна грофица (чиј лик го игра [[Џејн Фонда]]) наследува замок, но е казнета од коњ кој сака да го одмазди својот сопственик. Во вториот дел, под името ''Вилијам Вилсон'', австриски офицер (чиј лик го игра [[Ален Делон]]) во Италија на почетокот на 19 век му опишува на свештеник за време на исповед како го убил својот двојник. Во третиот сегмент, ''Тоби Дамит'', главниот лик (го игра [[Теренс Стамп]]) е алкохолизиран глумец кој пристигнува во современ Рим за да сними филм, но е прогонуван од визијата за мистериозно мало девојче. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Tre passi nel delirio}} * {{IMDb title|0063715}} [[Категорија:Фантастични филмови]] [[Категорија:Антологиски филмови]] [[Категорија:Италијански филмови]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови од 1968 година]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] bvev2zp97l6rhhks4i2ob7jl58efa9q Мојот син Нерон 0 1402320 5625787 5624461 2026-09-09T11:57:42Z Jtasevski123 69538 додадена [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5625787 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Мојот син Нерон''''' (оригинален наслов на [[Италијански јазик|италијански]]: '''''Mio figlio Nerone''''', објавен во [[САД]] како '''''Нероновата љубовница''''') — [[Италија|италијански]] [[Историска драма|историски]] [[Филмска комедија|комичен]] [[филм]] од 1956 година, режиран од [[Стефано Ванзина|Стено]], а кинематографијата била од [[Марио Бава]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/42710|title=BFI &#124; Film & TV Database &#124; MIO FIGLIO NERONE (1956)|archive-url=https://web.archive.org/web/20090919171047/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/42710|archive-date=2009-09-19|accessdate=2010-07-17}}</ref> Главни улоги во филмот се [[Алберто Сорди]], [[Виторио де Сика]], [[Глорија Свансон]] и [[Брижит Бардо]]. Филмот го прикажува римскиот император [[Нерон]] и неговата придружба за време на престојот во крајбрежна вила, каде што се развиваат низа комични ситуации и љубовни интриги.[[File:Bardot-De Sica-Swanson.jpg|thumb|300px|[[Брижит Бардо]], [[Виторио де Сика]], и [[Глорија Свансон]] во филмот.]] Филмот бил објавен во Италија во септември 1956 година, а во Франција во октомври 1957 година.<ref name="Servat">{{Наведена книга|title=Brigitte Bardot - My Life in Fashion|last=Servat|first=Henry-Jean|date=2016|publisher=Flammation S.A.|isbn=978-2--08-0202697|location=Paris|type=Hardback}} Page 76.</ref> Американската синхронизирана верзија, објавена во 1962 година, била значително преработена во однос на оригиналниот филм. Во неа акцентот бил поместен од ликот на [[Агрипина Помладата]] кон [[Попеја Сабина]], што се одразува и во насловот на американската верзија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0049508/reviews?filter=chrono|title=Nero's Mistress (1956) - IMDb|work=[[IMDb]]}}</ref> == Заплет == Младиот император Нерон е прикажан како разгален, детинест и неспособен да се справи со управувањето со [[Рим]]. Неговата амбициозна и доминантна мајка [[Агрипина Помладата|Агрипина]] и мудриот филозоф [[Сенека Помладиот|Сенека]] се обидуваат да го променат неговиот карактер и да го насочат кон одговорно владеење, но нивните обиди се неуспешни. Откако Нерон доживува неуспех како поет и изведувач, Агрипина решава да го искористи неговиот неуспех за да го отстрани од власт и самата да ја преземе управата над Рим. Сенека првично ја поддржува Агрипина, но набргу почнува да игра двојна игра и го предупредува Нерон за нејзиниот заговор. Агрипина, пак, успева да ја префрли вината врз [[Христијани|христијаните]] и врз Сенека, кој се соочува со можноста да биде осуден на смрт. Сепак, Нерон повторно лесно се предомислува и, наместо да ги казни заговорниците, им простува на сите. Ситуацијата повторно се усложнува кога Нерон дознава дека Сенека не бил искрен во врска со неговите поетски и музички способности. Сенека пред другите го фалел Нерон како голем поет и пејач, иако всушност сметал дека неговите настапи се смешни и безвредни. Откритието повторно предизвикува низа комични недоразбирања и интриги на царскиот двор. == Продукција == Филмот бил снимен во 1955 година, а внатрешните сцени биле снимени во студиото Чинечита во Рим.<ref name="Servat2">{{Наведена книга|title=Brigitte Bardot - My Life in Fashion|last=Servat|first=Henry-Jean|date=2016|publisher=Flammation S.A.|isbn=978-2--08-0202697|location=Paris|type=Hardback}} Page 76.</ref> Филмот е значаен и по тоа што го претставува првото појавување на [[Брижит Бардо]] со руса коса. Бардо, која природно била бринета, по барање на режисерот требало да се појави како русокоса, бидејќи тој сметал дека таквиот изглед подобро одговара на нејзиниот лик — привлечна и интригантна предавничка. Наместо да користи перика, Бардо одлучила да ја обои косата. Бидејќи била задоволна од резултатот, таа ја задржала русата боја и по завршувањето на снимањето.<ref name="Servat3">{{Наведена книга|title=Brigitte Bardot - My Life in Fashion|last=Servat|first=Henry-Jean|date=2016|publisher=Flammation S.A.|isbn=978-2--08-0202697|location=Paris|type=Hardback}} Page 76.</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0049508}} [[Категорија:Филмови од 1956 година]] [[Категорија:Историски филмови]] [[Категорија:Италијански филмови]] [[Категорија:Комични филмови]] [[Категорија:Филмови со Брижит Бардо]] 2ycm7dgqhdvk8hj47iz30c2s2q2fpzg Википедија:Јубилејни статии/164.000 4 1402344 5625350 5625071 2026-09-08T15:35:44Z Kiril Simeonovski 3243 5625350 wikitext text/x-wiki <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> Ова е '''страница за избор на 164.000. јубилејна статија'''. Бројот од 164.000 статии бил надминат на 6 септември 2026 година, па така вклучени се сите статии кои ги задоволуваат критериумите, а се создадени во текот на овој ден. Гласањето е отворено на 7 септември 2026 година во 10:56 (CEST) и трае точно еден ден. == Правила == Кандидати се сите оние статии кои се создадени во ист ден кога е надмината илјадитата статија, а притоа поседуваат содржински квалитет и не се обележани со предлошките за превод, викификација, внимание и бришење. Статии обележани како никулци може да бидат предложени, доколку го задоволуваат горенаведениот критериум за квалитет. Оние статии кои се уредени од ботови или од нерегистрирани корисници не може да бидат предложени. Гласањето се одвива така што секој може да остави по еден глас <tt>{{tl|за}}</tt> ({{за}}) за било колку статии. ''Само гласовите од [[Википедија:Автопотврдени корисници|утврдените корисници]] ќе бидат земени предвид при сумирањето на резултатите.'' Гласањето завршува еден ден по отворањето. Во случај да гласале помалку од тројца корисници, времетраењето на гласањето се продолжува додека не биде исполнет минималниот број. == Кандидати == === [[Тврдо непце]] === #{{за}} - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:25, 7 септември 2026 (CEST) === [[Жени (филм од 1969)]] === #{{за}} - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:26, 7 септември 2026 (CEST) #{{за}} - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:17, 7 септември 2026 (CEST) === [[Чин на љубовта]] === #{{за}} - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:26, 7 септември 2026 (CEST) === [[Мумија: Филм на Ли Кронин]] === #{{за}} - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:26, 7 септември 2026 (CEST) === [[И Бог ја создаде жената (филм од 1956)]] === #{{за}} - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:26, 7 септември 2026 (CEST) === [[Мојот син Нерон]] === === [[Невестата е премногу убава]] === === [[Феран Торес]] === #{{за}} - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:26, 7 септември 2026 (CEST) # {{За}} - [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 18:31, 7 септември 2026 (CEST) #{{за}} - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:17, 7 септември 2026 (CEST) #{{за}} --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 20:41, 7 септември 2026 (CEST) #{{за}} --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 21:28, 7 септември 2026 (CEST) #{{за}} --[[Корисник:Carshalton|Carshalton]] 23:32, 7 септември 2026 (CEST) === [[Саи (Аомори)]] === #{{за}} - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:26, 7 септември 2026 (CEST) == Дискусија == == Одлука == Гласањето е завршено, а за јубилејна статија е избрана статијата „[[Феран Торес]]“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 17:35, 8 септември 2026 (CEST) [[Категорија:Википедија:Јубилејни статии|164.000]] tuezpfuq66hv6v18wiussd4i46msajl Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 0 1402381 5625293 5624953 2026-09-08T12:40:54Z Ehrlich91 24281 5625293 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Воведение на Пресвета Богородица |слика = Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 24.jpg |големина на слика = 250п |опис = Воздушен поглед на црквата |епархија = Кумановско-осоговска |намесништво = Кумановско-кратовско |парохија = Карпинско-жегљанска |координати = {{coord|42|10|28|N|21|59|37|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Орах |општина = Старо Нагоричане |држава = Македонија |патрон = [[Богородица]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Воведение на Пресвета Богородица''' — главна манастирска [[Црква (градба)|црква]] на [[Карпински манастир|Карпинскиот манастир]] во кумановското село [[Орах]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Манастирската црква се наоѓа во североисточниот дел на атарот на селото [[Орах]], од кое е оддалечено 2-3 километри.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=129|date=1974|location=Скопје}}</ref> До нејзе води земјен пат,<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view|title=Карпински манастир - црква Воведение на Богородица|work= monitoring.icomos.org.mk|accessdate=2026-09-07}}</ref> кој во поново време е обновен со нов макадам. == Историја == Црквата била изградена или обновена во XVI/XVII век, заедно со еднокорабната припрата и се претпоставува дека тоа било направено на темели од постара црква од XIV век.<ref name="МПКН"/> Во 1987/88 година било извршено препокривање на конхите и тремот со нови ќерамиди и изработка на дренажен канал. Во 2020/21 година пак биле вградени гипсени транзени на прозорските отвори од трите конхи и прозорските отвори на јужниот ѕид.<ref name="МПКН"/> == Архитектура == Градбата претставува комбинација на триконхос и еднокорабна црква, чија олтарна ниша и нишите на јужниот и на северниот ѕид од наосот, од надворешната страна имаат ниска квадратна форма. Истата е во задоволителна состојба.<ref name="МПКН"/> Кон крајот на XIX век на западната страна од црквата е изграден отворен трем.<ref name="МПКН"/> === Фрескоживопис === Во внатрешноста зачуван е живопис од два периоди:<ref name="МПКН"/> * Стариот живопис е зачуван во првата и втората зона од источниот, јужниот и северниот ѕид од наосот и во издолжената ниша на западниот ѕид од припратата. Истиот потекнува од времето на изградбата на црквата (крај на XVI или почеток на XVII век). Истиот бил откриен и презентиран со делумно реализираните конзерваторски работи (ноември-декември 2009), кои се темелат на конзерваторските истражувања од ноември 2007 година. Во фасадната ниша над јужниот влез во припратата е зачуван стар живопис со остатоци од преслика. * Новиот живопис застапен во сводот од наосот е од времето на обновата на манастирската црква (крај на XIX век). На западната фасада од припратата живописот е од 1899 година. Автори на дел од овие фрески се браќата зографи [[Петар Николов|Петар]] и [[Атанас Николов|Атанас Николови]] од [[Велес]]. Состојбата на ѕидното сликарство е лоша, бидејќи започнатите конзерваторски работи не биле довршени.<ref name="МПКН"/> === Икони и иконостас === == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 10.jpg|Внатрешноста Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 11.jpg|Ниша со фреска (внатре) Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 12.jpg|Окно на јужниот ѕид Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 13.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 14.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 15.jpg|Ниша со фреска (надвор) Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 16.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 17.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 18.jpg|Северната страна Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 19.jpg|Куполата на камбанаријата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 20.jpg|Sвоното во камбанаријата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 21.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 22.jpg|Западната страна Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 23.jpg|Страничен олтар Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 2.jpg|Ниша со фреска над главниот влез Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 3.jpg|Натпис над главниот влез Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 4.jpg|Внатрешноста Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 5.jpg|Иконостасот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 6.jpg|Страничен олтар Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 7.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 8.jpg|Ниша со окно Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 9.jpg|Иконостасот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах.jpg|Западната страна </gallery> == Поврзано == * [[Кумановско-кратовско архијерејско намесништво]] * [[Карпинско-жегљанска парохија]] * [[Орах]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Church of the Presentation of the Theotokos (Orah)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Воведение, Орах}} [[Категорија:Храмови посветени на Воведението на Пресвета Богородица во Македонија|Орах]] [[Категорија:Карпински манастир]] 504vompp8ujm5bodrirx3tmmhzrvw13 5625296 5625293 2026-09-08T12:54:31Z Ehrlich91 24281 5625296 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Воведение на Пресвета Богородица |слика = Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 24.jpg |големина на слика = 250п |опис = Воздушен поглед на црквата |епархија = Кумановско-осоговска |намесништво = Кумановско-кратовско |парохија = Карпинско-жегљанска |координати = {{coord|42|10|28|N|21|59|37|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Орах |општина = Старо Нагоричане |држава = Македонија |патрон = [[Богородица]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Воведение на Пресвета Богородица''' — главна манастирска [[Црква (градба)|црква]] на [[Карпински манастир|Карпинскиот манастир]] во кумановското село [[Орах]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Манастирската црква се наоѓа во североисточниот дел на атарот на селото [[Орах]], од кое е оддалечено 2-3 километри.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=129|date=1974|location=Скопје}}</ref> До нејзе води земјен пат,<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view|title=Карпински манастир - црква Воведение на Богородица|work= monitoring.icomos.org.mk|accessdate=2026-09-07}}</ref> кој во поново време е обновен со нов макадам. == Историја == Црквата била изградена или обновена во XVI/XVII век, заедно со еднокорабната припрата и се претпоставува дека тоа било направено на темели од постара црква од XIV век.<ref name="МПКН"/> Во 1987/88 година било извршено препокривање на конхите и тремот со нови ќерамиди и изработка на дренажен канал. Во 2020/21 година пак биле вградени гипсени транзени на прозорските отвори од трите конхи и прозорските отвори на јужниот ѕид.<ref name="МПКН"/> == Архитектура == Градбата претставува комбинација на триконхос и еднокорабна црква, чија олтарна ниша и нишите на јужниот и на северниот ѕид од наосот, од надворешната страна имаат ниска квадратна форма. Истата е во задоволителна состојба.<ref name="МПКН"/> Кон крајот на XIX век на западната страна од црквата е изграден отворен трем.<ref name="МПКН"/> === Фрескоживопис === Во внатрешноста зачуван е живопис од два периоди:<ref name="МПКН"/> * Стариот живопис е зачуван во првата и втората зона од источниот, јужниот и северниот ѕид од наосот и во издолжената ниша на западниот ѕид од припратата. Истиот потекнува од времето на изградбата на црквата (крај на XVI или почеток на XVII век). Истиот бил откриен и презентиран со делумно реализираните конзерваторски работи (ноември-декември 2009), кои се темелат на конзерваторските истражувања од ноември 2007 година. Во фасадната ниша над јужниот влез во припратата е зачуван стар живопис со остатоци од преслика. * Новиот живопис застапен во сводот од наосот е од времето на обновата на манастирската црква (крај на XIX век). На западната фасада од припратата живописот е од 1899 година. Автори на дел од овие фрески се браќата зографи [[Петар Николов|Петар]] и [[Атанас Николов|Атанас Николови]] од [[Велес]]. Состојбата на ѕидното сликарство е лоша, бидејќи започнатите конзерваторски работи не биле довршени.<ref name="МПКН"/> === Икони и иконостас === На дрвениот иконостас со скромен изглед се поставени мајсторски изработените икони, меѓу кои се осумте празнични икони од крајот на XVI век и почетокот на XVII век. По своите уметнички вредности се изделуваат композициите на Големите празници. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 10.jpg|Внатрешноста Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 11.jpg|Ниша со фреска (внатре) Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 12.jpg|Окно на јужниот ѕид Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 13.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 14.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 15.jpg|Ниша со фреска (надвор) Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 16.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 17.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 18.jpg|Северната страна Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 19.jpg|Куполата на камбанаријата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 20.jpg|Sвоното во камбанаријата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 21.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 22.jpg|Западната страна Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 23.jpg|Страничен олтар Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 2.jpg|Ниша со фреска над главниот влез Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 3.jpg|Натпис над главниот влез Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 4.jpg|Внатрешноста Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 5.jpg|Иконостасот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 6.jpg|Страничен олтар Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 7.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 8.jpg|Ниша со окно Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 9.jpg|Иконостасот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах.jpg|Западната страна </gallery> == Поврзано == * [[Кумановско-кратовско архијерејско намесништво]] * [[Карпинско-жегљанска парохија]] * [[Орах]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Church of the Presentation of the Theotokos (Orah)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Воведение, Орах}} [[Категорија:Храмови посветени на Воведението на Пресвета Богородица во Македонија|Орах]] [[Категорија:Карпински манастир]] e239lvmgzuqbd849ioh0gps0wvr6cf7 5625332 5625296 2026-09-08T15:20:39Z Ehrlich91 24281 5625332 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Воведение на Пресвета Богородица |слика = Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 24.jpg |големина на слика = 250п |опис = Воздушен поглед на црквата |епархија = Кумановско-осоговска |намесништво = Кумановско-кратовско |парохија = Карпинско-жегљанска |координати = {{coord|42|10|28|N|21|59|37|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Орах |општина = Старо Нагоричане |држава = Македонија |патрон = [[Богородица]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Воведение на Пресвета Богородица''' — главна манастирска [[Црква (градба)|црква]] на [[Карпински манастир|Карпинскиот манастир]] во кумановското село [[Орах]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Манастирската црква се наоѓа во североисточниот дел на атарот на селото [[Орах]], од кое е оддалечено 2-3 километри.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.scribd.com/document/481760037/39-%D0%9A%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82-%D0%88-%D0%A2%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-1-pdf|title=Кумановска област : сеоска насеља и становништво|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=129|date=1974|location=Скопје}}</ref> До нејзе води земјен пат,<ref name="МПКН">{{Наведена мрежна страница|url= https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view|title=Карпински манастир - црква Воведение на Богородица|work= monitoring.icomos.org.mk|accessdate=2026-09-07}}</ref> кој во поново време е обновен со нов макадам. == Историја == Црквата била изградена или обновена во XVI/XVII век, заедно со еднокорабната припрата и се претпоставува дека тоа било направено на темели од постара црква од XIV век.<ref name="МПКН"/> Во 1987/88 година било извршено препокривање на конхите и тремот со нови ќерамиди и изработка на дренажен канал. Во 2020/21 година пак биле вградени гипсени транзени на прозорските отвори од трите конхи и прозорските отвори на јужниот ѕид.<ref name="МПКН"/> == Архитектура == Градбата претставува комбинација на триконхос и еднокорабна црква, чија олтарна ниша и нишите на јужниот и на северниот ѕид од наосот, од надворешната страна имаат ниска квадратна форма. Истата е во задоволителна состојба.<ref name="МПКН"/> Кон крајот на XIX век на западната страна од црквата е изграден отворен трем.<ref name="МПКН"/> === Фрескоживопис === Во внатрешноста зачуван е живопис од два периоди:<ref name="МПКН"/> * Стариот живопис е зачуван во првата и втората зона од источниот, јужниот и северниот ѕид од наосот и во издолжената ниша на западниот ѕид од припратата. Истиот потекнува од времето на изградбата на црквата (крај на XVI или почеток на XVII век). Истиот бил откриен и презентиран со делумно реализираните конзерваторски работи (ноември-декември 2009), кои се темелат на конзерваторските истражувања од ноември 2007 година. Во фасадната ниша над јужниот влез во припратата е зачуван стар живопис со остатоци од преслика. * Новиот живопис застапен во сводот од наосот е од времето на обновата на манастирската црква (крај на XIX век). На западната фасада од припратата живописот е од 1899 година. Автори на дел од овие фрески се браќата зографи [[Петар Николов|Петар]] и [[Атанас Николов|Атанас Николови]] од [[Велес]]. Од првиот слој фрески сочувани се ликовите на Свети Теодор Тирон и Свети Теодор Стратилат во северната, а Богородица со Христос во јужната конха.<ref name="Македонски манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|pages = 191-195|publisher=Матица Македонска|location=Скопје|isbn=9989-48-558-5}}</ref> Состојбата на ѕидното сликарство е лоша, бидејќи започнатите конзерваторски работи не биле довршени.<ref name="МПКН"/> === Икони и иконостас === На дрвениот иконостас со скромен изглед се поставени мајсторски изработените икони, меѓу кои се осумте празнични икони од крајот на XVI век и почетокот на XVII век. По своите уметнички вредности се изделуваат композициите на Големите празници. Иконостасот потекнувал од XVI-XVII век и на него биле сочувани царските двери изработени од плитка резба,<ref name="Македонски манастири"/> но денес се заменети со обични дрвени вратички. Царските двери биле изработени во плитка резба со изворна плетеница карактеристична за XVI-XVII век. Доминирале мотиви изведени во резба, при што во најгорните делови на двете крила имало по една розета, додека во долните половини од крилата се двоглави орли изведени во медалјони, а врз останатите делови е сплет од плетерна стилизирана орнаментика со изведени кругови. Првобитно дверите биле гипсирани и позлатени.<ref name="Македонски манастири"/> Од престолните икони на иконостасот сочувана е првобитната икона на Света Богородица со Христос, која се чува во [[Музеј на Македонија|Музејот на Македонија]], додека другите престолни икони биле уништени при пожар на црквата.<ref name="Македонски манастири"/> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 10.jpg|Внатрешноста Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 11.jpg|Ниша со фреска (внатре) Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 12.jpg|Окно на јужниот ѕид Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 13.jpg|Споредниот влез Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 14.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 15.jpg|Ниша со фреска (надвор) Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 16.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 17.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 18.jpg|Северната страна Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 19.jpg|Куполата на камбанаријата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 20.jpg|Sвоното во камбанаријата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 21.jpg|Камбанаријата Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 22.jpg|Западната страна Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 23.jpg|Страничен олтар Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 2.jpg|Ниша со фреска над главниот влез Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 3.jpg|Натпис над главниот влез Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 4.jpg|Внатрешноста Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 5.jpg|Иконостасот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 6.jpg|Страничен олтар Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 7.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 8.jpg|Ниша со окно Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 9.jpg|Иконостасот Податотека:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах.jpg|Западната страна </gallery> == Поврзано == * [[Кумановско-кратовско архијерејско намесништво]] * [[Карпинско-жегљанска парохија]] * [[Орах]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Church of the Presentation of the Theotokos (Orah)}} * [https://monitoring.icomos.org.mk/churches/280/view Детален извештај за мониторинг од ИКОМОС Македонија] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Воведение, Орах}} [[Категорија:Храмови посветени на Воведението на Пресвета Богородица во Македонија|Орах]] [[Категорија:Карпински манастир]] 8cjn018l76bv12mun93k528ryesqbl5 Француска академија 0 1402385 5625415 5625180 2026-09-08T19:09:01Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Role as authority on the French language“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1366293838|Académie Française]]“ 5625415 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Француска академија | native_name = Académie française | image = French Institute, Paris 2014 002.jpg | caption = Зградата на Институт на Франција | logo = French Academy logo.png{{!}}class=skin-invert | logo_size = 250px | formation = {{start date and age|1635|02|22|df=yes}} | founder = [[Кардинал Ришелје]] | headquarters = [[Париз]], Франција | coordinates = {{coord|48.8573|2.337|display=title,inline|type:landmark_region:FR-IDF}} | leader_title = Доживотен секрета | leader_name = [[Амин Малуф]] (од 28 септември 2023) | num_members = 40 членови познати како {{lang|fr|les immortels}} („бесмртниците“) | website = {{URL|http://academie-francaise.fr}} }} '''Француска академија''' ({{langx|fr|Académie française}} {{МФА|fr|akademi fʁɑ̃sɛːz}}) — главен [[Франција|француски]] совет за прашања поврзани со [[Француски јазик|францускиот јазик]]. ''Академијата'' официјално била основана во 1635 година од [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|кардиналот Ришелје]], главен министер на кралот [[Луј XIII]].<ref name="aH">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/histoire/index.html|title=L'histoire|access-date=2010-01-13|publisher=Academie Française official website}}</ref> Била укината во 1793 година за време на [[Француска револуција|Француската револуција]], а ја обновил [[Наполеон Бонапарт]] во 1803 година како дел од „Институтот на Франција“ (''Institut de France'').<ref name="aH" /> Таа е најстарата од петте академии на институтот. Академијата има должност да дејствува како официјален орган за јазикот, а нејзина задача е да објавува официјален речник на јазикот. ''Академијата'' се состои од четириесет членови, познати како {{Јаз|fr|les immortels}} („бесмртниците“).<ref name="aIM">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/immortels/index.html|title=Les immortels|access-date=2023-12-12|publisher=Academie Française official website}}</ref> Новите членови ги избираат самите членови на Академијата. Академиците обично ја вршат функцијата доживотно, но можат да поднесат оставка или да бидат исклучени поради недолично однесување. [[Филип Петен]], именуван [[маршал на Франција]] по [[Верденска битка|Битката кај Верден]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], бил избран во ''Академијата'' во 1931 година, а по неговото управување со [[Вишиевска Франција|Вишиева Франција]] во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], бил принуден да поднесе оставка од своето место во 1945 година. == Историја == [[Податотека:Cardinal_de_Richelieu.jpg|десно|мини| [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|Кардиналот Ришелје]], основачот на ''Академијата'']] ''Академијата'' ги влече своите корени во неформалната литературна група која произлегла од салоните што се одржувале во [[Отел де Рамбује]] (''Hôtel de Rambouillet'') кон крајот на 1620-тите и почетокот на 1630-тите. Групата почнала да се состанува во куќата на [[Валентен Конрар]], со цел да ја задржи неформалноста и во тоа време броела девет члена. [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|Кардиналот Ришелје]], главен министер на Франција, се прогласил за заштитник на групата, а во пресрет на официјалното создавање на академијата, во 1634 година биле назначени нови членови. На 22 февруари 1635 година, на настојување на Ришелје, кралот Луј XIII издал [[кралска повелба]] ''(litterae patentēs'') со коja формално ја основал институцијата. Според кралската повелба запишана во Парискиот парламент на 10 јули 1637 година,<ref name="aH" /> Француската академија требала „да работи со сета можна грижа и трудољубивост, за да му даде точни правила на нашиот јазик и да го направи способен да ги изразува уметностите и науките“. Француската академија е одговорна за регулирањето на француската [[граматика]], [[правопис]] и [[литература]]. Модел за академијата на Ришелје била ''Accademia della Crusca'', основана во [[Фиренца]] во 1582 година како прва академија посветена на отстранување на „нечистотиите“ од еден јазик. Со нејзиното основање се формализирала веќе доминантната позиција на [[Тосканско наречје|тосканското наречје]] во Фиренца како модел за [[италијанскиот јазик]]. Фирентинската академија го објавила својот речник (''Vocabolario'') во 1612 година. За време на [[Француската револуција]], [[Национален конвент|Националниот конвент]] ги укинал сите кралски академии, вклучувајќи ја и Француската академија. Во 1792 година бил забранет изборот на нови членови за замена на починатите, а во 1793 година биле укинати и самите академии. Сите тие во 1795 година биле заменети од едно единствено тело наречено „Институт на Франција“ (''Institut de France''). [[Наполеон Бонапарт]], како [[прв конзул]], одлучил да ги обнови поранешните академии, но само како „класи“ (одделенија) во рамките на Институтот. Втората класа на Институтот била одговорна за францускиот јазик и ѝ соодветствувала на поранешната Француска академија. Кога [[Луј XVIII]] дошол на престолот во 1816 година, на секоја класа ѝ била вратена титулата „Академија“, па така втората класа повторно станала Француска академија. Од 1816 година, постоењето на Француската академија е непрекинато. [[Претседател на Франција|Претседателот на Франција]] е „заштитник“ или покровител на Академијата. Првично оваа улога ја имал кардиналот Ришелје, а по неговата смрт во 1642 година, го наследил [[Пјер Сегие]], [[канцелар на Франција]]. Кралот [[Луј XIV]] ја презел функцијата по смртта на Сегие во 1672 година, и оттогаш францускиот шеф на државата секогаш е заштитник на Академијата. Од 1672 до 1805 година, официјалните состаноци на Академијата се одржувале во [[Лувр]], а од 1805 година, Француската академија се состанува во Колеж де Катр Насион (''Collège des Quatre-Nations'', денес познат како Палата на Институтот). Останатите академии во рамките на Институтот на Франција исто така се состануваат во оваа палата. == Членство == Француската академија има четириесет седишта и секое од нив има посебен број. Кандидатите ги поднесуваат своите пријави за точно одредено место, а не за Академијата воопшто; доколку се слободни неколку места, кандидатот може да се пријави за секое од нив посебно. Бидејќи од новоизбраниот член се бара да одржи пофален говор за својот претходник на церемонијата на инаугурација, не е реткост потенцијалните кандидати да одбијат да се пријават за одредено место само затоа што не го ценат или не го сакаат својот претходник..  Членовите се познати како „бесмртниците“ (''les immortels'') во врска со мотото на Академијата, ''À l'immortalité'' („До бесмртност“), кое е врежано на официјалниот печат на повелбата доделена од кардиналот Ришелје.<ref name="aIM">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/immortels/index.html|title=Les immortels|access-date=2023-12-12|publisher=Academie Française official website}}</ref> Еден од „''бесмртниците''“ се избира од неговите колеги за вечен секретар на Академијата. Секретарот официјално се нарекува „вечен“ (француски: Secrétaire perpétuel) бидејќи функцијата ја извршува доживотно, но има право да поднесе оставка, по што може да биде прогласен за „почесен вечен секретар“. По [[Втората светска војна]], тројца вечни секретари поднеле оставка поради старост и биле прогласени за почесни. Вечниот секретар дејствува како главен административен раководител и претставник на ''Академијата''. Други двајца функционери, директор и канцелар, се избираат со мандат од три месеци. Најстариот член, според датумот на неговиот избор, е декан на ''Академијата.''. Новите членови ги избира самата ''Академија'', додека првичните членови биле назначени од основачот. Кога ќе се испразни некое место, секое заинтересирано лице може да поднесе пријава до вечниот секретар за да стане кандидат. Алтернативно, и самите членови на Академијата можат да номинираат други кандидати. Изборот се врши со мнозинство гласови од членовите кои гласаат, при што е потребен [[кворум]] од најмалку дваесет члена. Доколку ниту еден кандидат не добие апсолутно мнозинство, изборот се поништува и мора да се спроведе одново во подоцнежен термин. Изборот станува валиден дури откако покровителот на Академијата, претседателот на Франција, ќе даде свое одобрение, иако тоа во пракса претставува само формалност.{{Efn|Голема контроверзност предизвикала кандидатурата на [[Пол Моран]], на чиј избор во 1958 година се спротивставил [[Шарл де Гол]]. Моран конечно бил избран десет години подоцна, а бил примен во Академијата без вообичаената официјална посета на [[Елисејска палата|Елисејската палата]] по повод неговото стапување на должност}} [[File:Poincare_larger.jpg|десно|мини| [[Ремон Поенкаре]] бил еден од петте француски претседатели кои станале членови на Француската академија. Овде е прикажан во традиционалната зелена униформа (''habit vert'') на ''Академијата''.]] Новиот член потоа официјално стапува на должност на состанок на ''Академијата'', каде што мора да одржи пристапен говор кој вклучува и пофалба за претходникот на чие место доаѓа. Потоа следи говор од еден од постојните членови. Осум дена подоцна се одржува јавен прием, за време на кој новиот член држи говор во кој им се заблагодарува на своите колеги за изборот. Поради оваа традиција, во една прилика на новоизбраниот член [[Жорж де Порто-Риш]] не му бил приреден јавен прием, бидејќи пофалниот говор за неговиот претходник се сметал за незадоволителен, а тој одбил да го преработи. [[Жорж Клемансо]], пак, целосно одбил да биде примен бидејќи се плашел дека на свеченоста ќе го пречека и ќе му држи говор неговиот политички непријател [[Ремон Поенкаре]]. Членовите остануваат во Академијата доживотно. Советот може да разреши академик само поради сериозно недолично однесување. Првото исклучување се случило во 1638 година, кога [[Оже де Молеон де Грание]] бил протеран поради кражба. Најновите исклучувања се случиле на крајот од [[Втората светска војна]], кога [[Филип Петен]], [[Абел Бонар]], [[Абел Ерман]] и [[Шарл Морас]] биле исклучени поради нивната соработка со [[Вишиевска Франција|режимот во Виши]]. Во целата историја на ''Академијата'', вкупно 20 членови биле исклучени од нејзините редови. Досега имало вкупно 742 бесмртници,<ref name="aIM" /> од кои единаесет биле жени. [[Маргерит Јурсенар|Маргарита Јурсенар]] била првата жена избрана во 1980 година, но дотогаш имало 25 неуспешни женски кандидатури кои датираат уште од 1874 година. Во ''Академијата'' можат да бидат избрани, и биле избирани, и лица кои немаат француско државјанство. Покрај тоа, иако повеќето академици се писатели, не е неопходно кандидатот да биде професионален книжевник за да стане нејзин член. Низ историјата, Академијата вклучувала бројни политичари, адвокати, научници, историчари, филозофи и високи католички свештеници. Пет француски претседатели биле нејзини членови: [[Адолф Тиер]], [[Ремон Поенкаре]], [[Пол Дешанел]], [[Филип Петен]] и [[Валери Жискар д’Естен]]. Како член бил избран и еден странски шеф на држава – сенегалскиот поет Леополд Седар Сенгор, кој во 1983 година станал првиот Африканец во ''Академијата''.<ref name="WDL1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wdl.org/en/item/2538|title=Message from Mister Leopold Sedar Senghor, President of the Republic, to the Senegalese People|publisher=[[World Digital Library]]|accessdate=28 April 2013}}</ref> Други познати членови биле: [[Франсоа Волтер|Волтер]], [[Шарл Монтескје|Монтескје]], [[Виктор Иго]], [[Александар Дима (син)|Александар Дима Синот]], [[Емил Литре]], [[Луј Пастер]], [[Луј де Број]] и [[Анри Поенкаре]]. Многу значајни француски писатели никогаш не станале членови на Француската академија. Во 1855 година, писателот [[Арсен Усе]] го смислил изразот „четириесет и прво седиште“ за заслужните поединци кои никогаш не биле избрани, било затоа што нивните кандидатури биле одбиени, затоа што никогаш самите не се кандидирале, или пак затоа што починале пред да се ослободи соодветно место. Меѓу истакнатите француски автори кои никогаш не станале академици се [[Жан-Жак Русо]], [[Жан Пол Сартр|Жан-Пол Сартр]], Жозеф де Местр, [[Оноре де Балзак]], [[Рене Декарт]], [[Дени Дидро]], [[Ромен Ролан]], [[Шарл Бодлер]], [[Гистав Флобер]], [[Жан Батист Поклен Молиер|Молиер]], [[Марсел Пруст]], [[Жил Верн]][[Марсел Пруст|,]] [[Теофил Готје]] и [[Емил Зола]]. === Униформа === [[File:At_the_French_Academy_of_Sciences.jpg|мини|[[Бернар Дижон]] и неговиот колега [[Ерик Вестоф]], облечени во зелената униформа (''habit vert'') на Институтот на Франција.]] Официјалната униформа на членовите е позната како ''l'habit vert'' („зелена униформа“). Оваа униформа, која се носи на свечените церемонии на Академијата, за првпат била воведена за време на реорганизацијата на Институтот на Франција од страна на Наполеон Бонапарт. Се состои од долг црн капут и дворог шешир со црни пердуви,<ref name="uniform2">{{cite news|url=http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/lhabit-vert-et-lepee|title=L'habit vert et l'épée|access-date=2018-06-14|publisher={{Lang|fr|Académie Française|italic=no}} official website}}</ref> кои се богато извезени со мотиви на зелени маслинови лисја, во комбинација со црни панталони или здолниште. Покрај тоа, членовите – со исклучок на свештенството – носат и '''церемонијален меч''' (''l'épée'').<ref name="uniform">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/lhabit-vert-et-lepee|title=L'habit vert et l'épée|access-date=2018-06-14|publisher={{Lang|fr|Académie Française|italic=no}} official website}}</ref> Членовите сами ги сносат трошоците за своите униформи. Самата униформа чини околу 50.000 долари, а писателот [[Амин Малуф]] изјавил дека неговите вкупни трошоци за прием изнесувале околу 230.000 долари.<ref name="NYT 3 March 2019">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/03/03/world/europe/academie-francaise-france-deadlock.html|title=The Guardians of the French Language Are Deadlocked, Just Like Their Country|last1=Nossiter|first1=Adam|date=3 March 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=4 March 2019}}</ref> Мечевите можат да бидат особено скапи бидејќи се изработуваат индивидуално. Поради високите цени, честопати се основаат специјални комитети кои собираат средства за финансирање на опремата на новите членови. ==Белешки== <references group="б"/> == Улога на авторитет за францускиот јазик == [[File:DictionaryFrenchAcademy1835.jpg|десно|мини|269x269пкс| Насловна страница на шестото издание на ''Речникот на Француската академија'' (1835)]] ''Академијата'' е официјален француски авторитет за јазичната практика, [[речник]]<nowiki/>от и [[Граматика|граматиката]] на францускиот јазик. === Речник === Академијата објавува речник на францускиот јазик, познат како ''Dictionnaire de l'Académie française''. Ова дело го составува специјална комисија составена од неколку (но не од сите) членови на ''Академијата''.<ref name="aH">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/histoire/index.html|title=L'histoire|access-date=2010-01-13|publisher=Academie Française official website}}</ref> ''Академијата'' досега објавила четиринаесет изданија на речникот, од кои три биле прелиминарни, девет целосни и два додатоци на специјализирани зборови.<ref>[https://www.classiques-garnier.com/numerique-en/index.php?option=com_content&view=article&id=64%3Adictionaries-of-the-french-academy-17th-20th-c&catid=33%3Acatalogue-bases-dicenc&Itemid=30 Classiques Garnier numérique] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140725082101/http://www.classiques-garnier.com/numerique-en/index.php?option=com_content&view=article&id=64:dictionaries-of-the-french-academy-17th-20th-c&catid=33:catalogue-bases-dicenc&Itemid=30|date=2014-07-25}}, ''Corpus of Dictionaries of the French Academy (from the 17th to the 20th Century)'', Retrieved 2011-03-17</ref> Тие се: * Прелиминарни изданија: ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Aversion/''Аверзија'' ), предиздание, [[Франкфурт на Мајна]], 1687 ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Confiture/''Конфитир'' ), предиздание, Франкфурт на Мајна, 1687 ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Neuf/''Неф'' ), предиздание, Париз, 1687 * Целосни изданија: ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française dedié au Roy}} („1-во издание“), Париз, 1694 ** {{Јаз|fr|Nouveau Dictionnaire de l'Académie française dedié au Roy}} („2-ро издание“), Париз, 1718 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („3-то издание“), Париз, 1740 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („4-то издание“), Париз, 1762 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („5-то издание“), Париз, 1798 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („6-то издание“), Париз, 1835 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („7-мо издание“), Париз, 1879 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („8-мо издание“), Париз, 1932–1935 ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („9-то издание“), Париз, 1992–2024 * Дополнителни изданија за науките, уметностите и технологијата: ** Корнеј, Томас, {{Јаз|fr|Le Dictionnaire des Arts et des Sciences}}, Париз, 1694 ** Баре, Луј, {{Јаз|fr|Complément du Dictionnaire de l'Académie française}}, Париз, 1842 Деветтото издание било завршено во 2024 година со објавувањето на неговиот четврти том (од ''R'' до ''Zzz''), додека првиот том (од ''A'' до ''enzyme'' / '''ензим''') излегол во 1992 година.<ref name="aH" /> Претходно, во 1778 година, ''Академијата'' се обидела да состави „историски речник“ на францускиот јазик, но оваа идеја подоцна била напуштена, а работата никогаш не напредувала подалеку од буквата „А“''.'' === Англизми === Со оглед на тоа што употребата на [[Англиски јазик|англиски]] изрази во медиумите се зголемувала со текот на годините, ''Академијата'' се обидела да ја спречи [[Англизам|англизацијата]] на францускиот јазик. На пример, ''Академијата'' препорачала избегнување на [[Заемка|заемки]] од современиот англиски јазик (како што се ''вокмен'', ''компјутер'', ''софтвер'' и ''е-мејл''), во корист на соодветните француски [[Неологизам|неологизми]] изведени од постоечки зборови (''{{Wikt-lang|fr|baladeur}}'', ''{{Wikt-lang|fr|ordinateur}}'', ''{{Wikt-lang|fr|logiciel}}'' и ''{{Wikt-lang|fr|courriel}}'', соодветно). ''Академијата,'' Академијата, исто така, забележува дека англизмите се присутни во францускиот јазик уште од XVIII век и го критикува ставот дека тие претставуваат „наезда“ врз јазикот. Таа ги дели англизмите во три категории. Првата ги опфаќа оние кои се корисни и воведуваат вокабулар кој во тоа време немал француски еквивалент (како пример се наведува зборот ''confortable'', изведен од англискиот ''comfortable''). Втората категорија се штетните англизми, кои само создаваат поголема забуна бидејќи изворното значење на зборот се искривува при преводот. Третата група се бескорисните или лесно избегливите англизми кои ги користат „снобовите“ со цел да се издвојат од општеството и да бидат „во мода“. За оваа последна категорија, Академијата пишува дека тие зборови се типично краткотрајни во францускиот жаргон.<ref>{{Cite web|url=http://academie-francaise.fr/questions-de-langue#12_strong-em-anglicismes-et-autres-emprunts-em-strong|title=Questions de langue {{!}} Académie française|website=academie-francaise.fr|access-date=2019-04-22}}</ref> Во тој дух, Француската академија побарала од владините претставници да престанат да ги користат англиските зборови за видеоигри, па така за ''e-sports'' препорачува да се користи ''jeu vidéo de compétition'', додека зборот ''streamer'' треба да се замени со ''joueur-animateur en direct''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/technology-61647192|title=French officials told to abandon gaming Anglicisms|date=1 June 2022|work=BBC.com|accessdate=2019-06-02}}</ref> === Наводен конзервативизам === И покрај тоа што работела на модернизација на францускиот правопис, ''Академијата'' честопати била критикувана од многу лингвисти за своето претерано конзервативно однесување. На пример, во 1997 година, владата на [[Лионел Жоспен]] почнала да ја користи именката од женски род ''la ministre'' за жена министер, следејќи ја официјалната практика на [[Канада]], [[Белгија]] и [[Швајцарија]], како и честата – иако дотогаш неофицијална – практика во самата Франција. Во согласност со традиционалните граматички правила за употреба на машки род, Академијата настојувала на употреба на обликот ''le ministre'' за министри од двата пола. Како реакција на ова, во 2017 година, група од 77 лингвисти објавиле колумна во која ја осудиле „неспособноста и анахронизмот на Академијата“.<ref>{{Cite web|url=https://www.revue-ballast.fr/lacademie-tienne-langue|title=BALLAST • Que l'Académie tienne sa langue, pas la nôtre|date=28 November 2017}}</ref> Употребата на двата облика и понатаму останува предмет на големи спорови. . == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр}} * [http://www.académie-française.fr ''L'Académie française''] {{in lang|fr}} * [https://web.archive.org/web/20010419181129/http://www.scholarly-societies.org/history/1635af.html ''L'Académie française''] from the Scholarly Societies project. * {{CathEncy|wstitle=The French Academy}} * [http://atilf.atilf.fr/academie9.htm ''Dictionnaire de l'Académie française'', neuvième édition] {{in lang|fr}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јазични регулатори]] [[Категорија:Институт на Франција]] [[Категорија:VI округ (Париз)]] [[Категорија:Француски академици]] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на француски]] [[Категорија:Организации основани во 1635 година]] [[Категорија:Кардинал Ришелје]] 4wwtsfny82olgfnaipnitvwa64ojmc1 5625416 5625415 2026-09-08T19:11:02Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5625416 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Француска академија | native_name = Académie française | image = French Institute, Paris 2014 002.jpg | caption = Зградата на Институт на Франција | logo = French Academy logo.png{{!}}class=skin-invert | logo_size = 250px | formation = {{start date and age|1635|02|22|df=yes}} | founder = [[Кардинал Ришелје]] | headquarters = [[Париз]], Франција | coordinates = {{coord|48.8573|2.337|display=title,inline|type:landmark_region:FR-IDF}} | leader_title = Доживотен секрета | leader_name = [[Амин Малуф]] (од 28 септември 2023) | num_members = 40 членови познати како {{lang|fr|les immortels}} („бесмртниците“) | website = {{URL|http://academie-francaise.fr}} }} '''Француска академија''' ({{langx|fr|Académie française}} {{МФА|fr|akademi fʁɑ̃sɛːz}}) — главен [[Франција|француски]] совет за прашања поврзани со [[Француски јазик|францускиот јазик]]. ''Академијата'' официјално била основана во 1635 година од [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|кардиналот Ришелје]], главен министер на кралот [[Луј XIII]].<ref name="aH">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/histoire/index.html|title=L'histoire|access-date=2010-01-13|publisher=Academie Française official website}}</ref> Била укината во 1793 година за време на [[Француска револуција|Француската револуција]], а ја обновил [[Наполеон Бонапарт]] во 1803 година како дел од „Институтот на Франција“ (''Institut de France'').<ref name="aH" /> Таа е најстарата од петте академии на институтот. Академијата има должност да дејствува како официјален орган за јазикот, а нејзина задача е да објавува официјален речник на јазикот. ''Академијата'' се состои од четириесет членови, познати како {{Јаз|fr|les immortels}} („бесмртниците“).<ref name="aIM">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/immortels/index.html|title=Les immortels|access-date=2023-12-12|publisher=Academie Française official website}}</ref> Новите членови ги избираат самите членови на Академијата. Академиците обично ја вршат функцијата доживотно, но можат да поднесат оставка или да бидат исклучени поради недолично однесување. [[Филип Петен]], именуван [[маршал на Франција]] по [[Верденска битка|Битката кај Верден]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], бил избран во ''Академијата'' во 1931 година, а по неговото управување со [[Вишиевска Франција|Вишиева Франција]] во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], бил принуден да поднесе оставка од своето место во 1945 година. == Историја == [[Податотека:Cardinal_de_Richelieu.jpg|десно|мини| [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|Кардиналот Ришелје]], основачот на ''Академијата'']] ''Академијата'' ги влече своите корени во неформалната литературна група која произлегла од салоните што се одржувале во [[Отел де Рамбује]] (''Hôtel de Rambouillet'') кон крајот на 1620-тите и почетокот на 1630-тите. Групата почнала да се состанува во куќата на [[Валентен Конрар]], со цел да ја задржи неформалноста и во тоа време броела девет члена. [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|Кардиналот Ришелје]], главен министер на Франција, се прогласил за заштитник на групата, а во пресрет на официјалното создавање на академијата, во 1634 година биле назначени нови членови. На 22 февруари 1635 година, на настојување на Ришелје, кралот Луј XIII издал [[кралска повелба]] ''(litterae patentēs'') со коja формално ја основал институцијата. Според кралската повелба запишана во Парискиот парламент на 10 јули 1637 година,<ref name="aH" /> Француската академија требала „да работи со сета можна грижа и трудољубивост, за да му даде точни правила на нашиот јазик и да го направи способен да ги изразува уметностите и науките“. Француската академија е одговорна за регулирањето на француската [[граматика]], [[правопис]] и [[литература]]. Модел за академијата на Ришелје била ''Accademia della Crusca'', основана во [[Фиренца]] во 1582 година како прва академија посветена на отстранување на „нечистотиите“ од еден јазик. Со нејзиното основање се формализирала веќе доминантната позиција на [[Тосканско наречје|тосканското наречје]] во Фиренца како модел за [[италијанскиот јазик]]. Фирентинската академија го објавила својот речник (''Vocabolario'') во 1612 година. За време на [[Француската револуција]], [[Национален конвент|Националниот конвент]] ги укинал сите кралски академии, вклучувајќи ја и Француската академија. Во 1792 година бил забранет изборот на нови членови за замена на починатите, а во 1793 година биле укинати и самите академии. Сите тие во 1795 година биле заменети од едно единствено тело наречено „Институт на Франција“ (''Institut de France''). [[Наполеон Бонапарт]], како [[прв конзул]], одлучил да ги обнови поранешните академии, но само како „класи“ (одделенија) во рамките на Институтот. Втората класа на Институтот била одговорна за францускиот јазик и ѝ соодветствувала на поранешната Француска академија. Кога [[Луј XVIII]] дошол на престолот во 1816 година, на секоја класа ѝ била вратена титулата „Академија“, па така втората класа повторно станала Француска академија. Од 1816 година, постоењето на Француската академија е непрекинато. [[Претседател на Франција|Претседателот на Франција]] е „заштитник“ или покровител на Академијата. Првично оваа улога ја имал кардиналот Ришелје, а по неговата смрт во 1642 година, го наследил [[Пјер Сегие]], [[канцелар на Франција]]. Кралот [[Луј XIV]] ја презел функцијата по смртта на Сегие во 1672 година, и оттогаш францускиот шеф на државата секогаш е заштитник на Академијата. Од 1672 до 1805 година, официјалните состаноци на Академијата се одржувале во [[Лувр]], а од 1805 година, Француската академија се состанува во Колеж де Катр Насион (''Collège des Quatre-Nations'', денес познат како Палата на Институтот). Останатите академии во рамките на Институтот на Франција исто така се состануваат во оваа палата. == Членство == Француската академија има четириесет седишта и секое од нив има посебен број. Кандидатите ги поднесуваат своите пријави за точно одредено место, а не за Академијата воопшто; доколку се слободни неколку места, кандидатот може да се пријави за секое од нив посебно. Бидејќи од новоизбраниот член се бара да одржи пофален говор за својот претходник на церемонијата на инаугурација, не е реткост потенцијалните кандидати да одбијат да се пријават за одредено место само затоа што не го ценат или не го сакаат својот претходник..  Членовите се познати како „бесмртниците“ (''les immortels'') во врска со мотото на Академијата, ''À l'immortalité'' („До бесмртност“), кое е врежано на официјалниот печат на повелбата доделена од кардиналот Ришелје.<ref name="aIM">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/immortels/index.html|title=Les immortels|access-date=2023-12-12|publisher=Academie Française official website}}</ref> Еден од „''бесмртниците''“ се избира од неговите колеги за вечен секретар на Академијата. Секретарот официјално се нарекува „вечен“ (француски: Secrétaire perpétuel) бидејќи функцијата ја извршува доживотно, но има право да поднесе оставка, по што може да биде прогласен за „почесен вечен секретар“. По [[Втората светска војна]], тројца вечни секретари поднеле оставка поради старост и биле прогласени за почесни. Вечниот секретар дејствува како главен административен раководител и претставник на ''Академијата''. Други двајца функционери, директор и канцелар, се избираат со мандат од три месеци. Најстариот член, според датумот на неговиот избор, е декан на ''Академијата.''. Новите членови ги избира самата ''Академија'', додека првичните членови биле назначени од основачот. Кога ќе се испразни некое место, секое заинтересирано лице може да поднесе пријава до вечниот секретар за да стане кандидат. Алтернативно, и самите членови на Академијата можат да номинираат други кандидати. Изборот се врши со мнозинство гласови од членовите кои гласаат, при што е потребен [[кворум]] од најмалку дваесет члена. Доколку ниту еден кандидат не добие апсолутно мнозинство, изборот се поништува и мора да се спроведе одново во подоцнежен термин. Изборот станува валиден дури откако покровителот на Академијата, претседателот на Франција, ќе даде свое одобрение, иако тоа во пракса претставува само формалност.{{Efn|Голема контроверзност предизвикала кандидатурата на [[Пол Моран]], на чиј избор во 1958 година се спротивставил [[Шарл де Гол]]. Моран конечно бил избран десет години подоцна, а бил примен во Академијата без вообичаената официјална посета на [[Елисејска палата|Елисејската палата]] по повод неговото стапување на должност}} [[Податотека:Poincare_larger.jpg|десно|мини| [[Ремон Поенкаре]] бил еден од петте француски претседатели кои станале членови на Француската академија. Овде е прикажан во традиционалната зелена униформа (''habit vert'') на ''Академијата''.]] Новиот член потоа официјално стапува на должност на состанок на ''Академијата'', каде што мора да одржи пристапен говор кој вклучува и пофалба за претходникот на чие место доаѓа. Потоа следи говор од еден од постојните членови. Осум дена подоцна се одржува јавен прием, за време на кој новиот член држи говор во кој им се заблагодарува на своите колеги за изборот. Поради оваа традиција, во една прилика на новоизбраниот член [[Жорж де Порто-Риш]] не му бил приреден јавен прием, бидејќи пофалниот говор за неговиот претходник се сметал за незадоволителен, а тој одбил да го преработи. [[Жорж Клемансо]], пак, целосно одбил да биде примен бидејќи се плашел дека на свеченоста ќе го пречека и ќе му држи говор неговиот политички непријател [[Ремон Поенкаре]]. Членовите остануваат во Академијата доживотно. Советот може да разреши академик само поради сериозно недолично однесување. Првото исклучување се случило во 1638 година, кога [[Оже де Молеон де Грание]] бил протеран поради кражба. Најновите исклучувања се случиле на крајот од [[Втората светска војна]], кога [[Филип Петен]], [[Абел Бонар]], [[Абел Ерман]] и [[Шарл Морас]] биле исклучени поради нивната соработка со [[Вишиевска Франција|режимот во Виши]]. Во целата историја на ''Академијата'', вкупно 20 членови биле исклучени од нејзините редови. Досега имало вкупно 742 бесмртници,<ref name="aIM" /> од кои единаесет биле жени. [[Маргерит Јурсенар|Маргарита Јурсенар]] била првата жена избрана во 1980 година, но дотогаш имало 25 неуспешни женски кандидатури кои датираат уште од 1874 година. Во ''Академијата'' можат да бидат избрани, и биле избирани, и лица кои немаат француско државјанство. Покрај тоа, иако повеќето академици се писатели, не е неопходно кандидатот да биде професионален книжевник за да стане нејзин член. Низ историјата, Академијата вклучувала бројни политичари, адвокати, научници, историчари, филозофи и високи католички свештеници. Пет француски претседатели биле нејзини членови: [[Адолф Тиер]], [[Ремон Поенкаре]], [[Пол Дешанел]], [[Филип Петен]] и [[Валери Жискар д’Естен]]. Како член бил избран и еден странски шеф на држава – сенегалскиот поет Леополд Седар Сенгор, кој во 1983 година станал првиот Африканец во ''Академијата''.<ref name="WDL1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wdl.org/en/item/2538|title=Message from Mister Leopold Sedar Senghor, President of the Republic, to the Senegalese People|publisher=[[World Digital Library]]|accessdate=28 April 2013}}</ref> Други познати членови биле: [[Франсоа Волтер|Волтер]], [[Шарл Монтескје|Монтескје]], [[Виктор Иго]], [[Александар Дима (син)|Александар Дима Синот]], [[Емил Литре]], [[Луј Пастер]], [[Луј де Број]] и [[Анри Поенкаре]]. Многу значајни француски писатели никогаш не станале членови на Француската академија. Во 1855 година, писателот [[Арсен Усе]] го смислил изразот „четириесет и прво седиште“ за заслужните поединци кои никогаш не биле избрани, било затоа што нивните кандидатури биле одбиени, затоа што никогаш самите не се кандидирале, или пак затоа што починале пред да се ослободи соодветно место. Меѓу истакнатите француски автори кои никогаш не станале академици се [[Жан-Жак Русо]], [[Жан Пол Сартр|Жан-Пол Сартр]], Жозеф де Местр, [[Оноре де Балзак]], [[Рене Декарт]], [[Дени Дидро]], [[Ромен Ролан]], [[Шарл Бодлер]], [[Гистав Флобер]], [[Жан Батист Поклен Молиер|Молиер]], [[Марсел Пруст]], [[Жил Верн]][[Марсел Пруст|,]] [[Теофил Готје]] и [[Емил Зола]]. === Униформа === [[File:At_the_French_Academy_of_Sciences.jpg|мини|[[Бернар Дижон]] и неговиот колега [[Ерик Вестоф]], облечени во зелената униформа (''habit vert'') на Институтот на Франција.]] Официјалната униформа на членовите е позната како ''l'habit vert'' („зелена униформа“). Оваа униформа, која се носи на свечените церемонии на Академијата, за првпат била воведена за време на реорганизацијата на Институтот на Франција од страна на Наполеон Бонапарт. Се состои од долг црн капут и дворог шешир со црни пердуви,<ref name="uniform2">{{cite news|url=http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/lhabit-vert-et-lepee|title=L'habit vert et l'épée|access-date=2018-06-14|publisher={{Lang|fr|Académie Française|italic=no}} official website}}</ref> кои се богато извезени со мотиви на зелени маслинови лисја, во комбинација со црни панталони или здолниште. Покрај тоа, членовите – со исклучок на свештенството – носат и '''церемонијален меч''' (''l'épée'').<ref name="uniform">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/lhabit-vert-et-lepee|title=L'habit vert et l'épée|access-date=2018-06-14|publisher={{Lang|fr|Académie Française|italic=no}} official website}}</ref> Членовите сами ги сносат трошоците за своите униформи. Самата униформа чини околу 50.000 долари, а писателот [[Амин Малуф]] изјавил дека неговите вкупни трошоци за прием изнесувале околу 230.000 долари.<ref name="NYT 3 March 2019">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/03/03/world/europe/academie-francaise-france-deadlock.html|title=The Guardians of the French Language Are Deadlocked, Just Like Their Country|last1=Nossiter|first1=Adam|date=3 March 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=4 March 2019}}</ref> Мечевите можат да бидат особено скапи бидејќи се изработуваат индивидуално. Поради високите цени, честопати се основаат специјални комитети кои собираат средства за финансирање на опремата на новите членови. == Улога на авторитет за францускиот јазик == [[File:DictionaryFrenchAcademy1835.jpg|десно|мини|269x269пкс| Насловна страница на шестото издание на ''Речникот на Француската академија'' (1835)]] ''Академијата'' е официјален француски авторитет за јазичната практика, [[речник]]<nowiki/>от и [[Граматика|граматиката]] на францускиот јазик. === Речник === Академијата објавува речник на францускиот јазик, познат како ''Dictionnaire de l'Académie française''. Ова дело го составува специјална комисија составена од неколку (но не од сите) членови на ''Академијата''.<ref name="aH">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/histoire/index.html|title=L'histoire|access-date=2010-01-13|publisher=Academie Française official website}}</ref> ''Академијата'' досега објавила четиринаесет изданија на речникот, од кои три биле прелиминарни, девет целосни и два додатоци на специјализирани зборови.<ref>[https://www.classiques-garnier.com/numerique-en/index.php?option=com_content&view=article&id=64%3Adictionaries-of-the-french-academy-17th-20th-c&catid=33%3Acatalogue-bases-dicenc&Itemid=30 Classiques Garnier numérique] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140725082101/http://www.classiques-garnier.com/numerique-en/index.php?option=com_content&view=article&id=64:dictionaries-of-the-french-academy-17th-20th-c&catid=33:catalogue-bases-dicenc&Itemid=30|date=2014-07-25}}, ''Corpus of Dictionaries of the French Academy (from the 17th to the 20th Century)'', Retrieved 2011-03-17</ref> Тие се: * Прелиминарни изданија: ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Aversion/''Аверзија'' ), предиздание, [[Франкфурт на Мајна]], 1687 ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Confiture/''Конфитир'' ), предиздание, Франкфурт на Мајна, 1687 ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Neuf/''Неф'' ), предиздание, Париз, 1687 * Целосни изданија: ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française dedié au Roy}} („1-во издание“), Париз, 1694 ** {{Јаз|fr|Nouveau Dictionnaire de l'Académie française dedié au Roy}} („2-ро издание“), Париз, 1718 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („3-то издание“), Париз, 1740 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („4-то издание“), Париз, 1762 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („5-то издание“), Париз, 1798 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („6-то издание“), Париз, 1835 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („7-мо издание“), Париз, 1879 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („8-мо издание“), Париз, 1932–1935 ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („9-то издание“), Париз, 1992–2024 * Дополнителни изданија за науките, уметностите и технологијата: ** Корнеј, Томас, {{Јаз|fr|Le Dictionnaire des Arts et des Sciences}}, Париз, 1694 ** Баре, Луј, {{Јаз|fr|Complément du Dictionnaire de l'Académie française}}, Париз, 1842 Деветтото издание било завршено во 2024 година со објавувањето на неговиот четврти том (од ''R'' до ''Zzz''), додека првиот том (од ''A'' до ''enzyme'' / '''ензим''') излегол во 1992 година.<ref name="aH" /> Претходно, во 1778 година, ''Академијата'' се обидела да состави „историски речник“ на францускиот јазик, но оваа идеја подоцна била напуштена, а работата никогаш не напредувала подалеку од буквата „А“''.'' === Англизми === Со оглед на тоа што употребата на [[Англиски јазик|англиски]] изрази во медиумите се зголемувала со текот на годините, ''Академијата'' се обидела да ја спречи [[Англизам|англизацијата]] на францускиот јазик. На пример, ''Академијата'' препорачала избегнување на [[Заемка|заемки]] од современиот англиски јазик (како што се ''вокмен'', ''компјутер'', ''софтвер'' и ''е-мејл''), во корист на соодветните француски [[Неологизам|неологизми]] изведени од постоечки зборови (''{{Wikt-lang|fr|baladeur}}'', ''{{Wikt-lang|fr|ordinateur}}'', ''{{Wikt-lang|fr|logiciel}}'' и ''{{Wikt-lang|fr|courriel}}'', соодветно). ''Академијата,'' Академијата, исто така, забележува дека англизмите се присутни во францускиот јазик уште од XVIII век и го критикува ставот дека тие претставуваат „наезда“ врз јазикот. Таа ги дели англизмите во три категории. Првата ги опфаќа оние кои се корисни и воведуваат вокабулар кој во тоа време немал француски еквивалент (како пример се наведува зборот ''confortable'', изведен од англискиот ''comfortable''). Втората категорија се штетните англизми, кои само создаваат поголема забуна бидејќи изворното значење на зборот се искривува при преводот. Третата група се бескорисните или лесно избегливите англизми кои ги користат „снобовите“ со цел да се издвојат од општеството и да бидат „во мода“. За оваа последна категорија, Академијата пишува дека тие зборови се типично краткотрајни во францускиот жаргон.<ref>{{Cite web|url=http://academie-francaise.fr/questions-de-langue#12_strong-em-anglicismes-et-autres-emprunts-em-strong|title=Questions de langue {{!}} Académie française|website=academie-francaise.fr|access-date=2019-04-22}}</ref> Во тој дух, Француската академија побарала од владините претставници да престанат да ги користат англиските зборови за видеоигри, па така за ''e-sports'' препорачува да се користи ''jeu vidéo de compétition'', додека зборот ''streamer'' треба да се замени со ''joueur-animateur en direct''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/technology-61647192|title=French officials told to abandon gaming Anglicisms|date=1 June 2022|work=BBC.com|accessdate=2019-06-02}}</ref> === Наводен конзервативизам === И покрај тоа што работела на модернизација на францускиот правопис, ''Академијата'' честопати била критикувана од многу лингвисти за своето претерано конзервативно однесување. На пример, во 1997 година, владата на [[Лионел Жоспен]] почнала да ја користи именката од женски род ''la ministre'' за жена министер, следејќи ја официјалната практика на [[Канада]], [[Белгија]] и [[Швајцарија]], како и честата – иако дотогаш неофицијална – практика во самата Франција. Во согласност со традиционалните граматички правила за употреба на машки род, Академијата настојувала на употреба на обликот ''le ministre'' за министри од двата пола. Како реакција на ова, во 2017 година, група од 77 лингвисти објавиле колумна во која ја осудиле „неспособноста и анахронизмот на Академијата“.<ref>{{Cite web|url=https://www.revue-ballast.fr/lacademie-tienne-langue|title=BALLAST • Que l'Académie tienne sa langue, pas la nôtre|date=28 November 2017}}</ref> Употребата на двата облика и понатаму останува предмет на големи спорови. ==Белешки== <references group="б"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр}} * [http://www.académie-française.fr ''L'Académie française''] {{in lang|fr}} * [https://web.archive.org/web/20010419181129/http://www.scholarly-societies.org/history/1635af.html ''L'Académie française''] from the Scholarly Societies project. * {{CathEncy|wstitle=The French Academy}} * [http://atilf.atilf.fr/academie9.htm ''Dictionnaire de l'Académie française'', neuvième édition] {{in lang|fr}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јазични регулатори]] [[Категорија:Институт на Франција]] [[Категорија:VI округ (Париз)]] [[Категорија:Француски академици]] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на француски]] [[Категорија:Организации основани во 1635 година]] [[Категорија:Кардинал Ришелје]] s7r6jdg9h113kii95meiva9ajfsqaun 5625417 5625416 2026-09-08T19:17:35Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Prizes“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1366293838|Académie Française]]“ 5625417 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Француска академија | native_name = Académie française | image = French Institute, Paris 2014 002.jpg | caption = Зградата на Институт на Франција | logo = French Academy logo.png{{!}}class=skin-invert | logo_size = 250px | formation = {{start date and age|1635|02|22|df=yes}} | founder = [[Кардинал Ришелје]] | headquarters = [[Париз]], Франција | coordinates = {{coord|48.8573|2.337|display=title,inline|type:landmark_region:FR-IDF}} | leader_title = Доживотен секрета | leader_name = [[Амин Малуф]] (од 28 септември 2023) | num_members = 40 членови познати како {{lang|fr|les immortels}} („бесмртниците“) | website = {{URL|http://academie-francaise.fr}} }} '''Француска академија''' ({{langx|fr|Académie française}} {{МФА|fr|akademi fʁɑ̃sɛːz}}) — главен [[Франција|француски]] совет за прашања поврзани со [[Француски јазик|францускиот јазик]]. ''Академијата'' официјално била основана во 1635 година од [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|кардиналот Ришелје]], главен министер на кралот [[Луј XIII]].<ref name="aH">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/histoire/index.html|title=L'histoire|access-date=2010-01-13|publisher=Academie Française official website}}</ref> Била укината во 1793 година за време на [[Француска револуција|Француската револуција]], а ја обновил [[Наполеон Бонапарт]] во 1803 година како дел од „Институтот на Франција“ (''Institut de France'').<ref name="aH" /> Таа е најстарата од петте академии на институтот. Академијата има должност да дејствува како официјален орган за јазикот, а нејзина задача е да објавува официјален речник на јазикот. ''Академијата'' се состои од четириесет членови, познати како {{Јаз|fr|les immortels}} („бесмртниците“).<ref name="aIM">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/immortels/index.html|title=Les immortels|access-date=2023-12-12|publisher=Academie Française official website}}</ref> Новите членови ги избираат самите членови на Академијата. Академиците обично ја вршат функцијата доживотно, но можат да поднесат оставка или да бидат исклучени поради недолично однесување. [[Филип Петен]], именуван [[маршал на Франција]] по [[Верденска битка|Битката кај Верден]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], бил избран во ''Академијата'' во 1931 година, а по неговото управување со [[Вишиевска Франција|Вишиева Франција]] во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], бил принуден да поднесе оставка од своето место во 1945 година. == Историја == [[Податотека:Cardinal_de_Richelieu.jpg|десно|мини| [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|Кардиналот Ришелје]], основачот на ''Академијата'']] ''Академијата'' ги влече своите корени во неформалната литературна група која произлегла од салоните што се одржувале во [[Отел де Рамбује]] (''Hôtel de Rambouillet'') кон крајот на 1620-тите и почетокот на 1630-тите. Групата почнала да се состанува во куќата на [[Валентен Конрар]], со цел да ја задржи неформалноста и во тоа време броела девет члена. [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|Кардиналот Ришелје]], главен министер на Франција, се прогласил за заштитник на групата, а во пресрет на официјалното создавање на академијата, во 1634 година биле назначени нови членови. На 22 февруари 1635 година, на настојување на Ришелје, кралот Луј XIII издал [[кралска повелба]] ''(litterae patentēs'') со коja формално ја основал институцијата. Според кралската повелба запишана во Парискиот парламент на 10 јули 1637 година,<ref name="aH" /> Француската академија требала „да работи со сета можна грижа и трудољубивост, за да му даде точни правила на нашиот јазик и да го направи способен да ги изразува уметностите и науките“. Француската академија е одговорна за регулирањето на француската [[граматика]], [[правопис]] и [[литература]]. Модел за академијата на Ришелје била ''Accademia della Crusca'', основана во [[Фиренца]] во 1582 година како прва академија посветена на отстранување на „нечистотиите“ од еден јазик. Со нејзиното основање се формализирала веќе доминантната позиција на [[Тосканско наречје|тосканското наречје]] во Фиренца како модел за [[италијанскиот јазик]]. Фирентинската академија го објавила својот речник (''Vocabolario'') во 1612 година. За време на [[Француската револуција]], [[Национален конвент|Националниот конвент]] ги укинал сите кралски академии, вклучувајќи ја и Француската академија. Во 1792 година бил забранет изборот на нови членови за замена на починатите, а во 1793 година биле укинати и самите академии. Сите тие во 1795 година биле заменети од едно единствено тело наречено „Институт на Франција“ (''Institut de France''). [[Наполеон Бонапарт]], како [[прв конзул]], одлучил да ги обнови поранешните академии, но само како „класи“ (одделенија) во рамките на Институтот. Втората класа на Институтот била одговорна за францускиот јазик и ѝ соодветствувала на поранешната Француска академија. Кога [[Луј XVIII]] дошол на престолот во 1816 година, на секоја класа ѝ била вратена титулата „Академија“, па така втората класа повторно станала Француска академија. Од 1816 година, постоењето на Француската академија е непрекинато. [[Претседател на Франција|Претседателот на Франција]] е „заштитник“ или покровител на Академијата. Првично оваа улога ја имал кардиналот Ришелје, а по неговата смрт во 1642 година, го наследил [[Пјер Сегие]], [[канцелар на Франција]]. Кралот [[Луј XIV]] ја презел функцијата по смртта на Сегие во 1672 година, и оттогаш францускиот шеф на државата секогаш е заштитник на Академијата. Од 1672 до 1805 година, официјалните состаноци на Академијата се одржувале во [[Лувр]], а од 1805 година, Француската академија се состанува во Колеж де Катр Насион (''Collège des Quatre-Nations'', денес познат како Палата на Институтот). Останатите академии во рамките на Институтот на Франција исто така се состануваат во оваа палата. == Членство == Француската академија има четириесет седишта и секое од нив има посебен број. Кандидатите ги поднесуваат своите пријави за точно одредено место, а не за Академијата воопшто; доколку се слободни неколку места, кандидатот може да се пријави за секое од нив посебно. Бидејќи од новоизбраниот член се бара да одржи пофален говор за својот претходник на церемонијата на инаугурација, не е реткост потенцијалните кандидати да одбијат да се пријават за одредено место само затоа што не го ценат или не го сакаат својот претходник..  Членовите се познати како „бесмртниците“ (''les immortels'') во врска со мотото на Академијата, ''À l'immortalité'' („До бесмртност“), кое е врежано на официјалниот печат на повелбата доделена од кардиналот Ришелје.<ref name="aIM">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/immortels/index.html|title=Les immortels|access-date=2023-12-12|publisher=Academie Française official website}}</ref> Еден од „''бесмртниците''“ се избира од неговите колеги за вечен секретар на Академијата. Секретарот официјално се нарекува „вечен“ (француски: Secrétaire perpétuel) бидејќи функцијата ја извршува доживотно, но има право да поднесе оставка, по што може да биде прогласен за „почесен вечен секретар“. По [[Втората светска војна]], тројца вечни секретари поднеле оставка поради старост и биле прогласени за почесни. Вечниот секретар дејствува како главен административен раководител и претставник на ''Академијата''. Други двајца функционери, директор и канцелар, се избираат со мандат од три месеци. Најстариот член, според датумот на неговиот избор, е декан на ''Академијата.''. Новите членови ги избира самата ''Академија'', додека првичните членови биле назначени од основачот. Кога ќе се испразни некое место, секое заинтересирано лице може да поднесе пријава до вечниот секретар за да стане кандидат. Алтернативно, и самите членови на Академијата можат да номинираат други кандидати. Изборот се врши со мнозинство гласови од членовите кои гласаат, при што е потребен [[кворум]] од најмалку дваесет члена. Доколку ниту еден кандидат не добие апсолутно мнозинство, изборот се поништува и мора да се спроведе одново во подоцнежен термин. Изборот станува валиден дури откако покровителот на Академијата, претседателот на Франција, ќе даде свое одобрение, иако тоа во пракса претставува само формалност.{{Efn|Голема контроверзност предизвикала кандидатурата на [[Пол Моран]], на чиј избор во 1958 година се спротивставил [[Шарл де Гол]]. Моран конечно бил избран десет години подоцна, а бил примен во Академијата без вообичаената официјална посета на [[Елисејска палата|Елисејската палата]] по повод неговото стапување на должност}} [[Податотека:Poincare_larger.jpg|десно|мини| [[Ремон Поенкаре]] бил еден од петте француски претседатели кои станале членови на Француската академија. Овде е прикажан во традиционалната зелена униформа (''habit vert'') на ''Академијата''.]] Новиот член потоа официјално стапува на должност на состанок на ''Академијата'', каде што мора да одржи пристапен говор кој вклучува и пофалба за претходникот на чие место доаѓа. Потоа следи говор од еден од постојните членови. Осум дена подоцна се одржува јавен прием, за време на кој новиот член држи говор во кој им се заблагодарува на своите колеги за изборот. Поради оваа традиција, во една прилика на новоизбраниот член [[Жорж де Порто-Риш]] не му бил приреден јавен прием, бидејќи пофалниот говор за неговиот претходник се сметал за незадоволителен, а тој одбил да го преработи. [[Жорж Клемансо]], пак, целосно одбил да биде примен бидејќи се плашел дека на свеченоста ќе го пречека и ќе му држи говор неговиот политички непријател [[Ремон Поенкаре]]. Членовите остануваат во Академијата доживотно. Советот може да разреши академик само поради сериозно недолично однесување. Првото исклучување се случило во 1638 година, кога [[Оже де Молеон де Грание]] бил протеран поради кражба. Најновите исклучувања се случиле на крајот од [[Втората светска војна]], кога [[Филип Петен]], [[Абел Бонар]], [[Абел Ерман]] и [[Шарл Морас]] биле исклучени поради нивната соработка со [[Вишиевска Франција|режимот во Виши]]. Во целата историја на ''Академијата'', вкупно 20 членови биле исклучени од нејзините редови. Досега имало вкупно 742 бесмртници,<ref name="aIM" /> од кои единаесет биле жени. [[Маргерит Јурсенар|Маргарита Јурсенар]] била првата жена избрана во 1980 година, но дотогаш имало 25 неуспешни женски кандидатури кои датираат уште од 1874 година. Во ''Академијата'' можат да бидат избрани, и биле избирани, и лица кои немаат француско државјанство. Покрај тоа, иако повеќето академици се писатели, не е неопходно кандидатот да биде професионален книжевник за да стане нејзин член. Низ историјата, Академијата вклучувала бројни политичари, адвокати, научници, историчари, филозофи и високи католички свештеници. Пет француски претседатели биле нејзини членови: [[Адолф Тиер]], [[Ремон Поенкаре]], [[Пол Дешанел]], [[Филип Петен]] и [[Валери Жискар д’Естен]]. Како член бил избран и еден странски шеф на држава – сенегалскиот поет Леополд Седар Сенгор, кој во 1983 година станал првиот Африканец во ''Академијата''.<ref name="WDL1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wdl.org/en/item/2538|title=Message from Mister Leopold Sedar Senghor, President of the Republic, to the Senegalese People|publisher=[[World Digital Library]]|accessdate=28 April 2013}}</ref> Други познати членови биле: [[Франсоа Волтер|Волтер]], [[Шарл Монтескје|Монтескје]], [[Виктор Иго]], [[Александар Дима (син)|Александар Дима Синот]], [[Емил Литре]], [[Луј Пастер]], [[Луј де Број]] и [[Анри Поенкаре]]. Многу значајни француски писатели никогаш не станале членови на Француската академија. Во 1855 година, писателот [[Арсен Усе]] го смислил изразот „четириесет и прво седиште“ за заслужните поединци кои никогаш не биле избрани, било затоа што нивните кандидатури биле одбиени, затоа што никогаш самите не се кандидирале, или пак затоа што починале пред да се ослободи соодветно место. Меѓу истакнатите француски автори кои никогаш не станале академици се [[Жан-Жак Русо]], [[Жан Пол Сартр|Жан-Пол Сартр]], Жозеф де Местр, [[Оноре де Балзак]], [[Рене Декарт]], [[Дени Дидро]], [[Ромен Ролан]], [[Шарл Бодлер]], [[Гистав Флобер]], [[Жан Батист Поклен Молиер|Молиер]], [[Марсел Пруст]], [[Жил Верн]][[Марсел Пруст|,]] [[Теофил Готје]] и [[Емил Зола]]. === Униформа === [[File:At_the_French_Academy_of_Sciences.jpg|мини|[[Бернар Дижон]] и неговиот колега [[Ерик Вестоф]], облечени во зелената униформа (''habit vert'') на Институтот на Франција.]] Официјалната униформа на членовите е позната како ''l'habit vert'' („зелена униформа“). Оваа униформа, која се носи на свечените церемонии на Академијата, за првпат била воведена за време на реорганизацијата на Институтот на Франција од страна на Наполеон Бонапарт. Се состои од долг црн капут и дворог шешир со црни пердуви,<ref name="uniform2">{{cite news|url=http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/lhabit-vert-et-lepee|title=L'habit vert et l'épée|access-date=2018-06-14|publisher={{Lang|fr|Académie Française|italic=no}} official website}}</ref> кои се богато извезени со мотиви на зелени маслинови лисја, во комбинација со црни панталони или здолниште. Покрај тоа, членовите – со исклучок на свештенството – носат и '''церемонијален меч''' (''l'épée'').<ref name="uniform">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/lhabit-vert-et-lepee|title=L'habit vert et l'épée|access-date=2018-06-14|publisher={{Lang|fr|Académie Française|italic=no}} official website}}</ref> Членовите сами ги сносат трошоците за своите униформи. Самата униформа чини околу 50.000 долари, а писателот [[Амин Малуф]] изјавил дека неговите вкупни трошоци за прием изнесувале околу 230.000 долари.<ref name="NYT 3 March 2019">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/03/03/world/europe/academie-francaise-france-deadlock.html|title=The Guardians of the French Language Are Deadlocked, Just Like Their Country|last1=Nossiter|first1=Adam|date=3 March 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=4 March 2019}}</ref> Мечевите можат да бидат особено скапи бидејќи се изработуваат индивидуално. Поради високите цени, честопати се основаат специјални комитети кои собираат средства за финансирање на опремата на новите членови. == Улога на авторитет за францускиот јазик == [[File:DictionaryFrenchAcademy1835.jpg|десно|мини|269x269пкс| Насловна страница на шестото издание на ''Речникот на Француската академија'' (1835)]] ''Академијата'' е официјален француски авторитет за јазичната практика, [[речник]]<nowiki/>от и [[Граматика|граматиката]] на францускиот јазик. === Речник === Академијата објавува речник на францускиот јазик, познат како ''Dictionnaire de l'Académie française''. Ова дело го составува специјална комисија составена од неколку (но не од сите) членови на ''Академијата''.<ref name="aH">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/histoire/index.html|title=L'histoire|access-date=2010-01-13|publisher=Academie Française official website}}</ref> ''Академијата'' досега објавила четиринаесет изданија на речникот, од кои три биле прелиминарни, девет целосни и два додатоци на специјализирани зборови.<ref>[https://www.classiques-garnier.com/numerique-en/index.php?option=com_content&view=article&id=64%3Adictionaries-of-the-french-academy-17th-20th-c&catid=33%3Acatalogue-bases-dicenc&Itemid=30 Classiques Garnier numérique] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140725082101/http://www.classiques-garnier.com/numerique-en/index.php?option=com_content&view=article&id=64:dictionaries-of-the-french-academy-17th-20th-c&catid=33:catalogue-bases-dicenc&Itemid=30|date=2014-07-25}}, ''Corpus of Dictionaries of the French Academy (from the 17th to the 20th Century)'', Retrieved 2011-03-17</ref> Тие се: * Прелиминарни изданија: ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Aversion/''Аверзија'' ), предиздание, [[Франкфурт на Мајна]], 1687 ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Confiture/''Конфитир'' ), предиздание, Франкфурт на Мајна, 1687 ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Neuf/''Неф'' ), предиздание, Париз, 1687 * Целосни изданија: ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française dedié au Roy}} („1-во издание“), Париз, 1694 ** {{Јаз|fr|Nouveau Dictionnaire de l'Académie française dedié au Roy}} („2-ро издание“), Париз, 1718 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („3-то издание“), Париз, 1740 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („4-то издание“), Париз, 1762 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („5-то издание“), Париз, 1798 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („6-то издание“), Париз, 1835 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („7-мо издание“), Париз, 1879 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („8-мо издание“), Париз, 1932–1935 ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („9-то издание“), Париз, 1992–2024 * Дополнителни изданија за науките, уметностите и технологијата: ** Корнеј, Томас, {{Јаз|fr|Le Dictionnaire des Arts et des Sciences}}, Париз, 1694 ** Баре, Луј, {{Јаз|fr|Complément du Dictionnaire de l'Académie française}}, Париз, 1842 Деветтото издание било завршено во 2024 година со објавувањето на неговиот четврти том (од ''R'' до ''Zzz''), додека првиот том (од ''A'' до ''enzyme'' / '''ензим''') излегол во 1992 година.<ref name="aH" /> Претходно, во 1778 година, ''Академијата'' се обидела да состави „историски речник“ на францускиот јазик, но оваа идеја подоцна била напуштена, а работата никогаш не напредувала подалеку од буквата „А“''.'' === Англизми === Со оглед на тоа што употребата на [[Англиски јазик|англиски]] изрази во медиумите се зголемувала со текот на годините, ''Академијата'' се обидела да ја спречи [[Англизам|англизацијата]] на францускиот јазик. На пример, ''Академијата'' препорачала избегнување на [[Заемка|заемки]] од современиот англиски јазик (како што се ''вокмен'', ''компјутер'', ''софтвер'' и ''е-мејл''), во корист на соодветните француски [[Неологизам|неологизми]] изведени од постоечки зборови (''{{Wikt-lang|fr|baladeur}}'', ''{{Wikt-lang|fr|ordinateur}}'', ''{{Wikt-lang|fr|logiciel}}'' и ''{{Wikt-lang|fr|courriel}}'', соодветно). ''Академијата,'' Академијата, исто така, забележува дека англизмите се присутни во францускиот јазик уште од XVIII век и го критикува ставот дека тие претставуваат „наезда“ врз јазикот. Таа ги дели англизмите во три категории. Првата ги опфаќа оние кои се корисни и воведуваат вокабулар кој во тоа време немал француски еквивалент (како пример се наведува зборот ''confortable'', изведен од англискиот ''comfortable''). Втората категорија се штетните англизми, кои само создаваат поголема забуна бидејќи изворното значење на зборот се искривува при преводот. Третата група се бескорисните или лесно избегливите англизми кои ги користат „снобовите“ со цел да се издвојат од општеството и да бидат „во мода“. За оваа последна категорија, Академијата пишува дека тие зборови се типично краткотрајни во францускиот жаргон.<ref>{{Cite web|url=http://academie-francaise.fr/questions-de-langue#12_strong-em-anglicismes-et-autres-emprunts-em-strong|title=Questions de langue {{!}} Académie française|website=academie-francaise.fr|access-date=2019-04-22}}</ref> Во тој дух, Француската академија побарала од владините претставници да престанат да ги користат англиските зборови за видеоигри, па така за ''e-sports'' препорачува да се користи ''jeu vidéo de compétition'', додека зборот ''streamer'' треба да се замени со ''joueur-animateur en direct''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/technology-61647192|title=French officials told to abandon gaming Anglicisms|date=1 June 2022|work=BBC.com|accessdate=2019-06-02}}</ref> === Наводен конзервативизам === И покрај тоа што работела на модернизација на францускиот правопис, ''Академијата'' честопати била критикувана од многу лингвисти за своето претерано конзервативно однесување. На пример, во 1997 година, владата на [[Лионел Жоспен]] почнала да ја користи именката од женски род ''la ministre'' за жена министер, следејќи ја официјалната практика на [[Канада]], [[Белгија]] и [[Швајцарија]], како и честата – иако дотогаш неофицијална – практика во самата Франција. Во согласност со традиционалните граматички правила за употреба на машки род, Академијата настојувала на употреба на обликот ''le ministre'' за министри од двата пола. Како реакција на ова, во 2017 година, група од 77 лингвисти објавиле колумна во која ја осудиле „неспособноста и анахронизмот на Академијата“.<ref>{{Cite web|url=https://www.revue-ballast.fr/lacademie-tienne-langue|title=BALLAST • Que l'Académie tienne sa langue, pas la nôtre|date=28 November 2017}}</ref> Употребата на двата облика и понатаму останува предмет на големи спорови. ==Белешки== <references group="б"/> == Награди == Француската академија е одговорна за доделување на повеќе награди во неколку области (вклучувајќи книжевност, сликарство, поезија, театар, кинематографија, историја и превод). Речиси сите награди се создадени во текот на XX век, а само две биле доделувани пред 1780 година. Вкупно, ''Академијата'' доделува над шеесет награди, од кои повеќето се на годишно ниво. . Најзначајна меѓу нив е [[Голема награда на франкофонијата|Големата награда на франкофонијата]] (''Grand prix de la francophonie''), која е востановена во 1986 година и се финансира од владите на Франција, Канада, Монако и Мароко. Други поважни признанија се: Големата награда за литература (''Grand prix de littérature'') за целокупен литературен опус, Големата награда за роман (''Grand prix du roman''), Големата награда за поезија (''Grand prix de poésie''), Големата награда за филозофија (''Grand prix de philosophie'') за филозофско дело, наградата „Рене Клер“ за филмска уметност и Големата награда „Гобер“ за дело од областа на француската историја. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр}} * [http://www.académie-française.fr ''L'Académie française''] {{in lang|fr}} * [https://web.archive.org/web/20010419181129/http://www.scholarly-societies.org/history/1635af.html ''L'Académie française''] from the Scholarly Societies project. * {{CathEncy|wstitle=The French Academy}} * [http://atilf.atilf.fr/academie9.htm ''Dictionnaire de l'Académie française'', neuvième édition] {{in lang|fr}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јазични регулатори]] [[Категорија:Институт на Франција]] [[Категорија:VI округ (Париз)]] [[Категорија:Француски академици]] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на француски]] [[Категорија:Организации основани во 1635 година]] [[Категорија:Кардинал Ришелје]] 7845qglt372hb73fm3lmeuutlvo10ij 5625418 5625417 2026-09-08T19:18:50Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5625418 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Француска академија | native_name = Académie française | image = French Institute, Paris 2014 002.jpg | caption = Зградата на Институт на Франција | logo = French Academy logo.png{{!}}class=skin-invert | logo_size = 250px | formation = {{start date and age|1635|02|22|df=yes}} | founder = [[Кардинал Ришелје]] | headquarters = [[Париз]], Франција | coordinates = {{coord|48.8573|2.337|display=title,inline|type:landmark_region:FR-IDF}} | leader_title = Доживотен секрета | leader_name = [[Амин Малуф]] (од 28 септември 2023) | num_members = 40 членови познати како {{lang|fr|les immortels}} („бесмртниците“) | website = {{URL|http://academie-francaise.fr}} }} '''Француска академија''' ({{langx|fr|Académie française}} {{МФА|fr|akademi fʁɑ̃sɛːz}}) — главен [[Франција|француски]] совет за прашања поврзани со [[Француски јазик|францускиот јазик]]. ''Академијата'' официјално била основана во 1635 година од [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|кардиналот Ришелје]], главен министер на кралот [[Луј XIII]].<ref name="aH">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/histoire/index.html|title=L'histoire|access-date=2010-01-13|publisher=Academie Française official website}}</ref> Била укината во 1793 година за време на [[Француска револуција|Француската револуција]], а ја обновил [[Наполеон Бонапарт]] во 1803 година како дел од „Институтот на Франција“ (''Institut de France'').<ref name="aH" /> Таа е најстарата од петте академии на институтот. Академијата има должност да дејствува како официјален орган за јазикот, а нејзина задача е да објавува официјален речник на јазикот. ''Академијата'' се состои од четириесет членови, познати како {{Јаз|fr|les immortels}} („бесмртниците“).<ref name="aIM">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/immortels/index.html|title=Les immortels|access-date=2023-12-12|publisher=Academie Française official website}}</ref> Новите членови ги избираат самите членови на Академијата. Академиците обично ја вршат функцијата доживотно, но можат да поднесат оставка или да бидат исклучени поради недолично однесување. [[Филип Петен]], именуван [[маршал на Франција]] по [[Верденска битка|Битката кај Верден]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], бил избран во ''Академијата'' во 1931 година, а по неговото управување со [[Вишиевска Франција|Вишиева Франција]] во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], бил принуден да поднесе оставка од своето место во 1945 година. == Историја == [[Податотека:Cardinal_de_Richelieu.jpg|десно|мини| [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|Кардиналот Ришелје]], основачот на ''Академијата'']] ''Академијата'' ги влече своите корени во неформалната литературна група која произлегла од салоните што се одржувале во [[Отел де Рамбује]] (''Hôtel de Rambouillet'') кон крајот на 1620-тите и почетокот на 1630-тите. Групата почнала да се состанува во куќата на [[Валентен Конрар]], со цел да ја задржи неформалноста и во тоа време броела девет члена. [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|Кардиналот Ришелје]], главен министер на Франција, се прогласил за заштитник на групата, а во пресрет на официјалното создавање на академијата, во 1634 година биле назначени нови членови. На 22 февруари 1635 година, на настојување на Ришелје, кралот Луј XIII издал [[кралска повелба]] ''(litterae patentēs'') со коja формално ја основал институцијата. Според кралската повелба запишана во Парискиот парламент на 10 јули 1637 година,<ref name="aH" /> Француската академија требала „да работи со сета можна грижа и трудољубивост, за да му даде точни правила на нашиот јазик и да го направи способен да ги изразува уметностите и науките“. Француската академија е одговорна за регулирањето на француската [[граматика]], [[правопис]] и [[литература]]. Модел за академијата на Ришелје била ''Accademia della Crusca'', основана во [[Фиренца]] во 1582 година како прва академија посветена на отстранување на „нечистотиите“ од еден јазик. Со нејзиното основање се формализирала веќе доминантната позиција на [[Тосканско наречје|тосканското наречје]] во Фиренца како модел за [[италијанскиот јазик]]. Фирентинската академија го објавила својот речник (''Vocabolario'') во 1612 година. За време на [[Француската револуција]], [[Национален конвент|Националниот конвент]] ги укинал сите кралски академии, вклучувајќи ја и Француската академија. Во 1792 година бил забранет изборот на нови членови за замена на починатите, а во 1793 година биле укинати и самите академии. Сите тие во 1795 година биле заменети од едно единствено тело наречено „Институт на Франција“ (''Institut de France''). [[Наполеон Бонапарт]], како [[прв конзул]], одлучил да ги обнови поранешните академии, но само како „класи“ (одделенија) во рамките на Институтот. Втората класа на Институтот била одговорна за францускиот јазик и ѝ соодветствувала на поранешната Француска академија. Кога [[Луј XVIII]] дошол на престолот во 1816 година, на секоја класа ѝ била вратена титулата „Академија“, па така втората класа повторно станала Француска академија. Од 1816 година, постоењето на Француската академија е непрекинато. [[Претседател на Франција|Претседателот на Франција]] е „заштитник“ или покровител на Академијата. Првично оваа улога ја имал кардиналот Ришелје, а по неговата смрт во 1642 година, го наследил [[Пјер Сегие]], [[канцелар на Франција]]. Кралот [[Луј XIV]] ја презел функцијата по смртта на Сегие во 1672 година, и оттогаш францускиот шеф на државата секогаш е заштитник на Академијата. Од 1672 до 1805 година, официјалните состаноци на Академијата се одржувале во [[Лувр]], а од 1805 година, Француската академија се состанува во Колеж де Катр Насион (''Collège des Quatre-Nations'', денес познат како Палата на Институтот). Останатите академии во рамките на Институтот на Франција исто така се состануваат во оваа палата. == Членство == Француската академија има четириесет седишта и секое од нив има посебен број. Кандидатите ги поднесуваат своите пријави за точно одредено место, а не за Академијата воопшто; доколку се слободни неколку места, кандидатот може да се пријави за секое од нив посебно. Бидејќи од новоизбраниот член се бара да одржи пофален говор за својот претходник на церемонијата на инаугурација, не е реткост потенцијалните кандидати да одбијат да се пријават за одредено место само затоа што не го ценат или не го сакаат својот претходник..  Членовите се познати како „бесмртниците“ (''les immortels'') во врска со мотото на Академијата, ''À l'immortalité'' („До бесмртност“), кое е врежано на официјалниот печат на повелбата доделена од кардиналот Ришелје.<ref name="aIM">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/immortels/index.html|title=Les immortels|access-date=2023-12-12|publisher=Academie Française official website}}</ref> Еден од „''бесмртниците''“ се избира од неговите колеги за вечен секретар на Академијата. Секретарот официјално се нарекува „вечен“ (француски: Secrétaire perpétuel) бидејќи функцијата ја извршува доживотно, но има право да поднесе оставка, по што може да биде прогласен за „почесен вечен секретар“. По [[Втората светска војна]], тројца вечни секретари поднеле оставка поради старост и биле прогласени за почесни. Вечниот секретар дејствува како главен административен раководител и претставник на ''Академијата''. Други двајца функционери, директор и канцелар, се избираат со мандат од три месеци. Најстариот член, според датумот на неговиот избор, е декан на ''Академијата.''. Новите членови ги избира самата ''Академија'', додека првичните членови биле назначени од основачот. Кога ќе се испразни некое место, секое заинтересирано лице може да поднесе пријава до вечниот секретар за да стане кандидат. Алтернативно, и самите членови на Академијата можат да номинираат други кандидати. Изборот се врши со мнозинство гласови од членовите кои гласаат, при што е потребен [[кворум]] од најмалку дваесет члена. Доколку ниту еден кандидат не добие апсолутно мнозинство, изборот се поништува и мора да се спроведе одново во подоцнежен термин. Изборот станува валиден дури откако покровителот на Академијата, претседателот на Франција, ќе даде свое одобрение, иако тоа во пракса претставува само формалност.{{Efn|Голема контроверзност предизвикала кандидатурата на [[Пол Моран]], на чиј избор во 1958 година се спротивставил [[Шарл де Гол]]. Моран конечно бил избран десет години подоцна, а бил примен во Академијата без вообичаената официјална посета на [[Елисејска палата|Елисејската палата]] по повод неговото стапување на должност}} [[Податотека:Poincare_larger.jpg|десно|мини| [[Ремон Поенкаре]] бил еден од петте француски претседатели кои станале членови на Француската академија. Овде е прикажан во традиционалната зелена униформа (''habit vert'') на ''Академијата''.]] Новиот член потоа официјално стапува на должност на состанок на ''Академијата'', каде што мора да одржи пристапен говор кој вклучува и пофалба за претходникот на чие место доаѓа. Потоа следи говор од еден од постојните членови. Осум дена подоцна се одржува јавен прием, за време на кој новиот член држи говор во кој им се заблагодарува на своите колеги за изборот. Поради оваа традиција, во една прилика на новоизбраниот член [[Жорж де Порто-Риш]] не му бил приреден јавен прием, бидејќи пофалниот говор за неговиот претходник се сметал за незадоволителен, а тој одбил да го преработи. [[Жорж Клемансо]], пак, целосно одбил да биде примен бидејќи се плашел дека на свеченоста ќе го пречека и ќе му држи говор неговиот политички непријател [[Ремон Поенкаре]]. Членовите остануваат во Академијата доживотно. Советот може да разреши академик само поради сериозно недолично однесување. Првото исклучување се случило во 1638 година, кога [[Оже де Молеон де Грание]] бил протеран поради кражба. Најновите исклучувања се случиле на крајот од [[Втората светска војна]], кога [[Филип Петен]], [[Абел Бонар]], [[Абел Ерман]] и [[Шарл Морас]] биле исклучени поради нивната соработка со [[Вишиевска Франција|режимот во Виши]]. Во целата историја на ''Академијата'', вкупно 20 членови биле исклучени од нејзините редови. Досега имало вкупно 742 бесмртници,<ref name="aIM" /> од кои единаесет биле жени. [[Маргерит Јурсенар|Маргарита Јурсенар]] била првата жена избрана во 1980 година, но дотогаш имало 25 неуспешни женски кандидатури кои датираат уште од 1874 година. Во ''Академијата'' можат да бидат избрани, и биле избирани, и лица кои немаат француско државјанство. Покрај тоа, иако повеќето академици се писатели, не е неопходно кандидатот да биде професионален книжевник за да стане нејзин член. Низ историјата, Академијата вклучувала бројни политичари, адвокати, научници, историчари, филозофи и високи католички свештеници. Пет француски претседатели биле нејзини членови: [[Адолф Тиер]], [[Ремон Поенкаре]], [[Пол Дешанел]], [[Филип Петен]] и [[Валери Жискар д’Естен]]. Како член бил избран и еден странски шеф на држава – сенегалскиот поет Леополд Седар Сенгор, кој во 1983 година станал првиот Африканец во ''Академијата''.<ref name="WDL1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wdl.org/en/item/2538|title=Message from Mister Leopold Sedar Senghor, President of the Republic, to the Senegalese People|publisher=[[World Digital Library]]|accessdate=28 April 2013}}</ref> Други познати членови биле: [[Франсоа Волтер|Волтер]], [[Шарл Монтескје|Монтескје]], [[Виктор Иго]], [[Александар Дима (син)|Александар Дима Синот]], [[Емил Литре]], [[Луј Пастер]], [[Луј де Број]] и [[Анри Поенкаре]]. Многу значајни француски писатели никогаш не станале членови на Француската академија. Во 1855 година, писателот [[Арсен Усе]] го смислил изразот „четириесет и прво седиште“ за заслужните поединци кои никогаш не биле избрани, било затоа што нивните кандидатури биле одбиени, затоа што никогаш самите не се кандидирале, или пак затоа што починале пред да се ослободи соодветно место. Меѓу истакнатите француски автори кои никогаш не станале академици се [[Жан-Жак Русо]], [[Жан Пол Сартр|Жан-Пол Сартр]], Жозеф де Местр, [[Оноре де Балзак]], [[Рене Декарт]], [[Дени Дидро]], [[Ромен Ролан]], [[Шарл Бодлер]], [[Гистав Флобер]], [[Жан Батист Поклен Молиер|Молиер]], [[Марсел Пруст]], [[Жил Верн]][[Марсел Пруст|,]] [[Теофил Готје]] и [[Емил Зола]]. === Униформа === [[File:At_the_French_Academy_of_Sciences.jpg|мини|[[Бернар Дижон]] и неговиот колега [[Ерик Вестоф]], облечени во зелената униформа (''habit vert'') на Институтот на Франција.]] Официјалната униформа на членовите е позната како ''l'habit vert'' („зелена униформа“). Оваа униформа, која се носи на свечените церемонии на Академијата, за првпат била воведена за време на реорганизацијата на Институтот на Франција од страна на Наполеон Бонапарт. Се состои од долг црн капут и дворог шешир со црни пердуви,<ref name="uniform2">{{cite news|url=http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/lhabit-vert-et-lepee|title=L'habit vert et l'épée|access-date=2018-06-14|publisher={{Lang|fr|Académie Française|italic=no}} official website}}</ref> кои се богато извезени со мотиви на зелени маслинови лисја, во комбинација со црни панталони или здолниште. Покрај тоа, членовите – со исклучок на свештенството – носат и '''церемонијален меч''' (''l'épée'').<ref name="uniform">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/lhabit-vert-et-lepee|title=L'habit vert et l'épée|access-date=2018-06-14|publisher={{Lang|fr|Académie Française|italic=no}} official website}}</ref> Членовите сами ги сносат трошоците за своите униформи. Самата униформа чини околу 50.000 долари, а писателот [[Амин Малуф]] изјавил дека неговите вкупни трошоци за прием изнесувале околу 230.000 долари.<ref name="NYT 3 March 2019">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/03/03/world/europe/academie-francaise-france-deadlock.html|title=The Guardians of the French Language Are Deadlocked, Just Like Their Country|last1=Nossiter|first1=Adam|date=3 March 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=4 March 2019}}</ref> Мечевите можат да бидат особено скапи бидејќи се изработуваат индивидуално. Поради високите цени, честопати се основаат специјални комитети кои собираат средства за финансирање на опремата на новите членови. == Улога на авторитет за францускиот јазик == [[File:DictionaryFrenchAcademy1835.jpg|десно|мини|269x269пкс| Насловна страница на шестото издание на ''Речникот на Француската академија'' (1835)]] ''Академијата'' е официјален француски авторитет за јазичната практика, [[речник]]<nowiki/>от и [[Граматика|граматиката]] на францускиот јазик. === Речник === Академијата објавува речник на францускиот јазик, познат како ''Dictionnaire de l'Académie française''. Ова дело го составува специјална комисија составена од неколку (но не од сите) членови на ''Академијата''.<ref name="aH">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/histoire/index.html|title=L'histoire|access-date=2010-01-13|publisher=Academie Française official website}}</ref> ''Академијата'' досега објавила четиринаесет изданија на речникот, од кои три биле прелиминарни, девет целосни и два додатоци на специјализирани зборови.<ref>[https://www.classiques-garnier.com/numerique-en/index.php?option=com_content&view=article&id=64%3Adictionaries-of-the-french-academy-17th-20th-c&catid=33%3Acatalogue-bases-dicenc&Itemid=30 Classiques Garnier numérique] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140725082101/http://www.classiques-garnier.com/numerique-en/index.php?option=com_content&view=article&id=64:dictionaries-of-the-french-academy-17th-20th-c&catid=33:catalogue-bases-dicenc&Itemid=30|date=2014-07-25}}, ''Corpus of Dictionaries of the French Academy (from the 17th to the 20th Century)'', Retrieved 2011-03-17</ref> Тие се: * Прелиминарни изданија: ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Aversion/''Аверзија'' ), предиздание, [[Франкфурт на Мајна]], 1687 ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Confiture/''Конфитир'' ), предиздание, Франкфурт на Мајна, 1687 ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Neuf/''Неф'' ), предиздание, Париз, 1687 * Целосни изданија: ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française dedié au Roy}} („1-во издание“), Париз, 1694 ** {{Јаз|fr|Nouveau Dictionnaire de l'Académie française dedié au Roy}} („2-ро издание“), Париз, 1718 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („3-то издание“), Париз, 1740 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („4-то издание“), Париз, 1762 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („5-то издание“), Париз, 1798 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („6-то издание“), Париз, 1835 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („7-мо издание“), Париз, 1879 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („8-мо издание“), Париз, 1932–1935 ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („9-то издание“), Париз, 1992–2024 * Дополнителни изданија за науките, уметностите и технологијата: ** Корнеј, Томас, {{Јаз|fr|Le Dictionnaire des Arts et des Sciences}}, Париз, 1694 ** Баре, Луј, {{Јаз|fr|Complément du Dictionnaire de l'Académie française}}, Париз, 1842 Деветтото издание било завршено во 2024 година со објавувањето на неговиот четврти том (од ''R'' до ''Zzz''), додека првиот том (од ''A'' до ''enzyme'' / '''ензим''') излегол во 1992 година.<ref name="aH" /> Претходно, во 1778 година, ''Академијата'' се обидела да состави „историски речник“ на францускиот јазик, но оваа идеја подоцна била напуштена, а работата никогаш не напредувала подалеку од буквата „А“''.'' === Англизми === Со оглед на тоа што употребата на [[Англиски јазик|англиски]] изрази во медиумите се зголемувала со текот на годините, ''Академијата'' се обидела да ја спречи [[Англизам|англизацијата]] на францускиот јазик. На пример, ''Академијата'' препорачала избегнување на [[Заемка|заемки]] од современиот англиски јазик (како што се ''вокмен'', ''компјутер'', ''софтвер'' и ''е-мејл''), во корист на соодветните француски [[Неологизам|неологизми]] изведени од постоечки зборови (''{{Wikt-lang|fr|baladeur}}'', ''{{Wikt-lang|fr|ordinateur}}'', ''{{Wikt-lang|fr|logiciel}}'' и ''{{Wikt-lang|fr|courriel}}'', соодветно). ''Академијата,'' Академијата, исто така, забележува дека англизмите се присутни во францускиот јазик уште од XVIII век и го критикува ставот дека тие претставуваат „наезда“ врз јазикот. Таа ги дели англизмите во три категории. Првата ги опфаќа оние кои се корисни и воведуваат вокабулар кој во тоа време немал француски еквивалент (како пример се наведува зборот ''confortable'', изведен од англискиот ''comfortable''). Втората категорија се штетните англизми, кои само создаваат поголема забуна бидејќи изворното значење на зборот се искривува при преводот. Третата група се бескорисните или лесно избегливите англизми кои ги користат „снобовите“ со цел да се издвојат од општеството и да бидат „во мода“. За оваа последна категорија, Академијата пишува дека тие зборови се типично краткотрајни во францускиот жаргон.<ref>{{Cite web|url=http://academie-francaise.fr/questions-de-langue#12_strong-em-anglicismes-et-autres-emprunts-em-strong|title=Questions de langue {{!}} Académie française|website=academie-francaise.fr|access-date=2019-04-22}}</ref> Во тој дух, Француската академија побарала од владините претставници да престанат да ги користат англиските зборови за видеоигри, па така за ''e-sports'' препорачува да се користи ''jeu vidéo de compétition'', додека зборот ''streamer'' треба да се замени со ''joueur-animateur en direct''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/technology-61647192|title=French officials told to abandon gaming Anglicisms|date=1 June 2022|work=BBC.com|accessdate=2019-06-02}}</ref> === Наводен конзервативизам === И покрај тоа што работела на модернизација на францускиот правопис, ''Академијата'' честопати била критикувана од многу лингвисти за своето претерано конзервативно однесување. На пример, во 1997 година, владата на [[Лионел Жоспен]] почнала да ја користи именката од женски род ''la ministre'' за жена министер, следејќи ја официјалната практика на [[Канада]], [[Белгија]] и [[Швајцарија]], како и честата – иако дотогаш неофицијална – практика во самата Франција. Во согласност со традиционалните граматички правила за употреба на машки род, Академијата настојувала на употреба на обликот ''le ministre'' за министри од двата пола. Како реакција на ова, во 2017 година, група од 77 лингвисти објавиле колумна во која ја осудиле „неспособноста и анахронизмот на Академијата“.<ref>{{Cite web|url=https://www.revue-ballast.fr/lacademie-tienne-langue|title=BALLAST • Que l'Académie tienne sa langue, pas la nôtre|date=28 November 2017}}</ref> Употребата на двата облика и понатаму останува предмет на големи спорови. == Награди == Француската академија е одговорна за доделување на повеќе награди во неколку области (вклучувајќи книжевност, сликарство, поезија, театар, кинематографија, историја и превод). Речиси сите награди се создадени во текот на XX век, а само две биле доделувани пред 1780 година. Вкупно, ''Академијата'' доделува над шеесет награди, од кои повеќето се на годишно ниво. Најзначајна меѓу нив е [[Голема награда на франкофонијата|Големата награда на франкофонијата]] (''Grand prix de la francophonie''), која е востановена во 1986 година и се финансира од владите на Франција, Канада, Монако и Мароко. Други поважни признанија се: Големата награда за литература (''Grand prix de littérature'') за целокупен литературен опус, Големата награда за роман (''Grand prix du roman''), Големата награда за поезија (''Grand prix de poésie''), Големата награда за филозофија (''Grand prix de philosophie'') за филозофско дело, наградата „Рене Клер“ за филмска уметност и Големата награда „Гобер“ за дело од областа на француската историја. ==Белешки== <references group="б"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр}} * [http://www.académie-française.fr ''L'Académie française''] {{in lang|fr}} * [https://web.archive.org/web/20010419181129/http://www.scholarly-societies.org/history/1635af.html ''L'Académie française''] from the Scholarly Societies project. * {{CathEncy|wstitle=The French Academy}} * [http://atilf.atilf.fr/academie9.htm ''Dictionnaire de l'Académie française'', neuvième édition] {{in lang|fr}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јазични регулатори]] [[Категорија:Институт на Франција]] [[Категорија:VI округ (Париз)]] [[Категорија:Француски академици]] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на француски]] [[Категорија:Организации основани во 1635 година]] [[Категорија:Кардинал Ришелје]] nhssji06gbbxzf293znqk0ds22a7bsm 5625419 5625418 2026-09-08T19:24:11Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5625419 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Француска академија | native_name = Académie française | image = French Institute, Paris 2014 002.jpg | caption = Зградата на Институт на Франција | logo = French Academy logo.png{{!}}class=skin-invert | logo_size = 250px | formation = {{start date and age|1635|02|22|df=yes}} | founder = [[Кардинал Ришелје]] | headquarters = [[Париз]], Франција | coordinates = {{coord|48.8573|2.337|display=title,inline|type:landmark_region:FR-IDF}} | leader_title = Доживотен секрета | leader_name = [[Амин Малуф]] (од 28 септември 2023) | num_members = 40 членови познати како {{lang|fr|les immortels}} („бесмртниците“) | website = {{URL|http://academie-francaise.fr}} }} '''Француска академија''' ({{langx|fr|Académie française}} {{МФА|fr|akademi fʁɑ̃sɛːz}}) — главен [[Франција|француски]] совет за прашања поврзани со [[Француски јазик|францускиот јазик]]. ''Академијата'' официјално била основана во 1635 година од [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|кардиналот Ришелје]], главен министер на кралот [[Луј XIII]].<ref name="aH">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/histoire/index.html|title=L'histoire|access-date=2010-01-13|publisher=Academie Française official website}}</ref> Била укината во 1793 година за време на [[Француска револуција|Француската револуција]], а ја обновил [[Наполеон Бонапарт]] во 1803 година како дел од „Институтот на Франција“ (''Institut de France'').<ref name="aH" /> Таа е најстарата од петте академии на институтот. Академијата има должност да дејствува како официјален орган за јазикот, а нејзина задача е да објавува официјален речник на јазикот. ''Академијата'' се состои од четириесет членови, познати како {{Јаз|fr|les immortels}} („бесмртниците“).<ref name="aIM">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/immortels/index.html|title=Les immortels|access-date=2023-12-12|publisher=Academie Française official website}}</ref> Новите членови ги избираат самите членови на Академијата. Академиците обично ја вршат функцијата доживотно, но можат да поднесат оставка или да бидат исклучени поради недолично однесување. [[Филип Петен]], именуван [[маршал на Франција]] по [[Верденска битка|Битката кај Верден]] во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], бил избран во ''Академијата'' во 1931 година, а по неговото управување со [[Вишиевска Франција|Вишиева Франција]] во [[Втора светска војна|Втората светска војна]], бил принуден да поднесе оставка од своето место во 1945 година. == Историја == [[Податотека:Cardinal_de_Richelieu.jpg|десно|мини| [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|Кардиналот Ришелје]], основачот на ''Академијата'']] ''Академијата'' ги влече своите корени во неформалната литературна група која произлегла од салоните што се одржувале во [[Отел де Рамбује]] (''Hôtel de Rambouillet'') кон крајот на 1620-тите и почетокот на 1630-тите. Групата почнала да се состанува во куќата на [[Валентен Конрар]], со цел да ја задржи неформалноста и во тоа време броела девет члена. [[Арман Жан ди Плеси де Ришелје|Кардиналот Ришелје]], главен министер на Франција, се прогласил за заштитник на групата, а во пресрет на официјалното создавање на академијата, во 1634 година биле назначени нови членови. На 22 февруари 1635 година, на настојување на Ришелје, кралот Луј XIII издал [[кралска повелба]] ''(litterae patentēs'') со коja формално ја основал институцијата. Според кралската повелба запишана во Парискиот парламент на 10 јули 1637 година,<ref name="aH" /> Француската академија требала „да работи со сета можна грижа и трудољубивост, за да му даде точни правила на нашиот јазик и да го направи способен да ги изразува уметностите и науките“. Француската академија е одговорна за регулирањето на француската [[граматика]], [[правопис]] и [[литература]]. Модел за академијата на Ришелје била ''Accademia della Crusca'', основана во [[Фиренца]] во 1582 година како прва академија посветена на отстранување на „нечистотиите“ од еден јазик. Со нејзиното основање се формализирала веќе доминантната позиција на [[Тосканско наречје|тосканското наречје]] во Фиренца како модел за [[италијанскиот јазик]]. Фирентинската академија го објавила својот речник (''Vocabolario'') во 1612 година. За време на [[Француската револуција]], [[Национален конвент|Националниот конвент]] ги укинал сите кралски академии, вклучувајќи ја и Француската академија. Во 1792 година бил забранет изборот на нови членови за замена на починатите, а во 1793 година биле укинати и самите академии. Сите тие во 1795 година биле заменети од едно единствено тело наречено „Институт на Франција“ (''Institut de France''). [[Наполеон Бонапарт]], како [[прв конзул]], одлучил да ги обнови поранешните академии, но само како „класи“ (одделенија) во рамките на Институтот. Втората класа на Институтот била одговорна за францускиот јазик и ѝ соодветствувала на поранешната Француска академија. Кога [[Луј XVIII]] дошол на престолот во 1816 година, на секоја класа ѝ била вратена титулата „Академија“, па така втората класа повторно станала Француска академија. Од 1816 година, постоењето на Француската академија е непрекинато. [[Претседател на Франција|Претседателот на Франција]] е „заштитник“ или покровител на Академијата. Првично оваа улога ја имал кардиналот Ришелје, а по неговата смрт во 1642 година, го наследил [[Пјер Сегие]], [[канцелар на Франција]]. Кралот [[Луј XIV]] ја презел функцијата по смртта на Сегие во 1672 година, и оттогаш францускиот шеф на државата секогаш е заштитник на Академијата. Од 1672 до 1805 година, официјалните состаноци на Академијата се одржувале во [[Лувр]], а од 1805 година, Француската академија се состанува во Колеж де Катр Насион (''Collège des Quatre-Nations'', денес познат како Палата на Институтот). Останатите академии во рамките на Институтот на Франција исто така се состануваат во оваа палата. == Членство == Француската академија има четириесет седишта и секое од нив има посебен број. Кандидатите ги поднесуваат своите пријави за точно одредено место, а не за Академијата воопшто; доколку се слободни неколку места, кандидатот може да се пријави за секое од нив посебно. Бидејќи од новоизбраниот член се бара да одржи пофален говор за својот претходник на церемонијата на инаугурација, не е реткост потенцијалните кандидати да одбијат да се пријават за одредено место само затоа што не го ценат или не го сакаат својот претходник..  Членовите се познати како „бесмртниците“ (''les immortels'') во врска со мотото на Академијата, ''À l'immortalité'' („До бесмртност“), кое е врежано на официјалниот печат на повелбата доделена од кардиналот Ришелје.<ref name="aIM">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/immortels/index.html|title=Les immortels|access-date=2023-12-12|publisher=Academie Française official website}}</ref> Еден од „''бесмртниците''“ се избира од неговите колеги за вечен секретар на Академијата. Секретарот официјално се нарекува „вечен“ (француски: Secrétaire perpétuel) бидејќи функцијата ја извршува доживотно, но има право да поднесе оставка, по што може да биде прогласен за „почесен вечен секретар“. По [[Втората светска војна]], тројца вечни секретари поднеле оставка поради старост и биле прогласени за почесни. Вечниот секретар дејствува како главен административен раководител и претставник на ''Академијата''. Други двајца функционери, директор и канцелар, се избираат со мандат од три месеци. Најстариот член, според датумот на неговиот избор, е декан на ''Академијата.''. Новите членови ги избира самата ''Академија'', додека првичните членови биле назначени од основачот. Кога ќе се испразни некое место, секое заинтересирано лице може да поднесе пријава до вечниот секретар за да стане кандидат. Алтернативно, и самите членови на Академијата можат да номинираат други кандидати. Изборот се врши со мнозинство гласови од членовите кои гласаат, при што е потребен [[кворум]] од најмалку дваесет члена. Доколку ниту еден кандидат не добие апсолутно мнозинство, изборот се поништува и мора да се спроведе одново во подоцнежен термин. Изборот станува валиден дури откако покровителот на Академијата, претседателот на Франција, ќе даде свое одобрение, иако тоа во пракса претставува само формалност.{{Efn|Голема контроверзност предизвикала кандидатурата на [[Пол Моран]], на чиј избор во 1958 година се спротивставил [[Шарл де Гол]]. Моран конечно бил избран десет години подоцна, а бил примен во Академијата без вообичаената официјална посета на [[Елисејска палата|Елисејската палата]] по повод неговото стапување на должност}} [[Податотека:Poincare_larger.jpg|десно|мини| [[Ремон Поенкаре]] бил еден од петте француски претседатели кои станале членови на Француската академија. Овде е прикажан во традиционалната зелена униформа (''habit vert'') на ''Академијата''.]] Новиот член потоа официјално стапува на должност на состанок на ''Академијата'', каде што мора да одржи пристапен говор кој вклучува и пофалба за претходникот на чие место доаѓа. Потоа следи говор од еден од постојните членови. Осум дена подоцна се одржува јавен прием, за време на кој новиот член држи говор во кој им се заблагодарува на своите колеги за изборот. Поради оваа традиција, во една прилика на новоизбраниот член [[Жорж де Порто-Риш]] не му бил приреден јавен прием, бидејќи пофалниот говор за неговиот претходник се сметал за незадоволителен, а тој одбил да го преработи. [[Жорж Клемансо]], пак, целосно одбил да биде примен бидејќи се плашел дека на свеченоста ќе го пречека и ќе му држи говор неговиот политички непријател [[Ремон Поенкаре]]. Членовите остануваат во Академијата доживотно. Советот може да разреши академик само поради сериозно недолично однесување. Првото исклучување се случило во 1638 година, кога [[Оже де Молеон де Грание]] бил протеран поради кражба. Најновите исклучувања се случиле на крајот од [[Втората светска војна]], кога [[Филип Петен]], [[Абел Бонар]], [[Абел Ерман]] и [[Шарл Морас]] биле исклучени поради нивната соработка со [[Вишиевска Франција|режимот во Виши]]. Во целата историја на ''Академијата'', вкупно 20 членови биле исклучени од нејзините редови. Досега имало вкупно 742 бесмртници,<ref name="aIM" /> од кои единаесет биле жени. [[Маргерит Јурсенар|Маргарита Јурсенар]] била првата жена избрана во 1980 година, но дотогаш имало 25 неуспешни женски кандидатури кои датираат уште од 1874 година. Во ''Академијата'' можат да бидат избрани, и биле избирани, и лица кои немаат француско државјанство. Покрај тоа, иако повеќето академици се писатели, не е неопходно кандидатот да биде професионален книжевник за да стане нејзин член. Низ историјата, Академијата вклучувала бројни политичари, адвокати, научници, историчари, филозофи и високи католички свештеници. Пет француски претседатели биле нејзини членови: [[Адолф Тиер]], [[Ремон Поенкаре]], [[Пол Дешанел]], [[Филип Петен]] и [[Валери Жискар д’Естен]]. Како член бил избран и еден странски шеф на држава – сенегалскиот поет Леополд Седар Сенгор, кој во 1983 година станал првиот Африканец во ''Академијата''.<ref name="WDL1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wdl.org/en/item/2538|title=Message from Mister Leopold Sedar Senghor, President of the Republic, to the Senegalese People|publisher=[[World Digital Library]]|accessdate=28 April 2013}}</ref> Други познати членови биле: [[Франсоа Волтер|Волтер]], [[Шарл Монтескје|Монтескје]], [[Виктор Иго]], [[Александар Дима (син)|Александар Дима Синот]], [[Емил Литре]], [[Луј Пастер]], [[Луј де Број]] и [[Анри Поенкаре]]. Многу значајни француски писатели никогаш не станале членови на Француската академија. Во 1855 година, писателот [[Арсен Усе]] го смислил изразот „четириесет и прво седиште“ за заслужните поединци кои никогаш не биле избрани, било затоа што нивните кандидатури биле одбиени, затоа што никогаш самите не се кандидирале, или пак затоа што починале пред да се ослободи соодветно место. Меѓу истакнатите француски автори кои никогаш не станале академици се [[Жан-Жак Русо]], [[Жан Пол Сартр|Жан-Пол Сартр]], Жозеф де Местр, [[Оноре де Балзак]], [[Рене Декарт]], [[Дени Дидро]], [[Ромен Ролан]], [[Шарл Бодлер]], [[Гистав Флобер]], [[Жан Батист Поклен Молиер|Молиер]], [[Марсел Пруст]], [[Жил Верн]][[Марсел Пруст|,]] [[Теофил Готје]] и [[Емил Зола]]. === Униформа === [[File:At_the_French_Academy_of_Sciences.jpg|мини|[[Бернар Дижон]] и неговиот колега [[Ерик Вестоф]], облечени во зелената униформа (''habit vert'') на Институтот на Франција.]] Официјалната униформа на членовите е позната како ''l'habit vert'' („зелена униформа“). Оваа униформа, која се носи на свечените церемонии на Академијата, за првпат била воведена за време на реорганизацијата на Институтот на Франција од страна на Наполеон Бонапарт. Се состои од долг црн капут и дворог шешир со црни пердуви,<ref name="uniform2">{{cite news|url=http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/lhabit-vert-et-lepee|title=L'habit vert et l'épée|access-date=2018-06-14|publisher={{Lang|fr|Académie Française|italic=no}} official website}}</ref> кои се богато извезени со мотиви на зелени маслинови лисја, во комбинација со црни панталони или здолниште. Покрај тоа, членовите – со исклучок на свештенството – носат и '''церемонијален меч''' (''l'épée'').<ref name="uniform">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/les-immortels/lhabit-vert-et-lepee|title=L'habit vert et l'épée|access-date=2018-06-14|publisher={{Lang|fr|Académie Française|italic=no}} official website}}</ref> Членовите сами ги сносат трошоците за своите униформи. Самата униформа чини околу 50.000 долари, а писателот [[Амин Малуф]] изјавил дека неговите вкупни трошоци за прием изнесувале околу 230.000 долари.<ref name="NYT 3 March 2019">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/03/03/world/europe/academie-francaise-france-deadlock.html|title=The Guardians of the French Language Are Deadlocked, Just Like Their Country|last1=Nossiter|first1=Adam|date=3 March 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=4 March 2019}}</ref> Мечевите можат да бидат особено скапи бидејќи се изработуваат индивидуално. Поради високите цени, честопати се основаат специјални комитети кои собираат средства за финансирање на опремата на новите членови. == Улога на авторитет за францускиот јазик == [[File:DictionaryFrenchAcademy1835.jpg|десно|мини|269x269пкс| Насловна страница на шестото издание на ''Речникот на Француската академија'' (1835)]] ''Академијата'' е официјален француски авторитет за јазичната практика, [[речник]]<nowiki/>от и [[Граматика|граматиката]] на францускиот јазик. === Речник === Академијата објавува речник на францускиот јазик, познат како ''Dictionnaire de l'Académie française''. Ова дело го составува специјална комисија составена од неколку (но не од сите) членови на ''Академијата''.<ref name="aH">{{Наведени вести|url=http://www.academie-francaise.fr/histoire/index.html|title=L'histoire|access-date=2010-01-13|publisher=Academie Française official website}}</ref> ''Академијата'' досега објавила четиринаесет изданија на речникот, од кои три биле прелиминарни, девет целосни и два додатоци на специјализирани зборови.<ref>[https://www.classiques-garnier.com/numerique-en/index.php?option=com_content&view=article&id=64%3Adictionaries-of-the-french-academy-17th-20th-c&catid=33%3Acatalogue-bases-dicenc&Itemid=30 Classiques Garnier numérique] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140725082101/http://www.classiques-garnier.com/numerique-en/index.php?option=com_content&view=article&id=64:dictionaries-of-the-french-academy-17th-20th-c&catid=33:catalogue-bases-dicenc&Itemid=30|date=2014-07-25}}, ''Corpus of Dictionaries of the French Academy (from the 17th to the 20th Century)'', Retrieved 2011-03-17</ref> Тие се: * Прелиминарни изданија: ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Aversion/''Аверзија'' ), предиздание, [[Франкфурт на Мајна]], 1687 ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Confiture/''Конфитир'' ), предиздание, Франкфурт на Мајна, 1687 ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} (од ''А'' до Neuf/''Неф'' ), предиздание, Париз, 1687 * Целосни изданија: ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française dedié au Roy}} („1-во издание“), Париз, 1694 ** {{Јаз|fr|Nouveau Dictionnaire de l'Académie française dedié au Roy}} („2-ро издание“), Париз, 1718 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („3-то издание“), Париз, 1740 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („4-то издание“), Париз, 1762 година ** {{Јаз|fr|Le Dictionnaire de l'Académie française}} („5-то издание“), Париз, 1798 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („6-то издание“), Париз, 1835 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („7-мо издание“), Париз, 1879 година ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („8-мо издание“), Париз, 1932–1935 ** {{Јаз|fr|Dictionnaire de l'Académie française}} („9-то издание“), Париз, 1992–2024 * Дополнителни изданија за науките, уметностите и технологијата: ** Корнеј, Томас, {{Јаз|fr|Le Dictionnaire des Arts et des Sciences}}, Париз, 1694 ** Баре, Луј, {{Јаз|fr|Complément du Dictionnaire de l'Académie française}}, Париз, 1842 Деветтото издание било завршено во 2024 година со објавувањето на неговиот четврти том (од ''R'' до ''Zzz''), додека првиот том (од ''A'' до ''enzyme'' / '''ензим''') излегол во 1992 година.<ref name="aH" /> Претходно, во 1778 година, ''Академијата'' се обидела да состави „историски речник“ на францускиот јазик, но оваа идеја подоцна била напуштена, а работата никогаш не напредувала подалеку од буквата „А“''.'' === Англизми === Со оглед на тоа што употребата на [[Англиски јазик|англиски]] изрази во медиумите се зголемувала со текот на годините, ''Академијата'' се обидела да ја спречи [[Англизам|англизацијата]] на францускиот јазик. На пример, ''Академијата'' препорачала избегнување на [[Заемка|заемки]] од современиот англиски јазик (како што се ''вокмен'', ''компјутер'', ''софтвер'' и ''е-мејл''), во корист на соодветните француски [[Неологизам|неологизми]] изведени од постоечки зборови (''{{Wikt-lang|fr|baladeur}}'', ''{{Wikt-lang|fr|ordinateur}}'', ''{{Wikt-lang|fr|logiciel}}'' и ''{{Wikt-lang|fr|courriel}}'', соодветно). ''Академијата,'' Академијата, исто така, забележува дека англизмите се присутни во францускиот јазик уште од XVIII век и го критикува ставот дека тие претставуваат „наезда“ врз јазикот. Таа ги дели англизмите во три категории. Првата ги опфаќа оние кои се корисни и воведуваат вокабулар кој во тоа време немал француски еквивалент (како пример се наведува зборот ''confortable'', изведен од англискиот ''comfortable''). Втората категорија се штетните англизми, кои само создаваат поголема забуна бидејќи изворното значење на зборот се искривува при преводот. Третата група се бескорисните или лесно избегливите англизми кои ги користат „снобовите“ со цел да се издвојат од општеството и да бидат „во мода“. За оваа последна категорија, Академијата пишува дека тие зборови се типично краткотрајни во францускиот жаргон.<ref>{{Cite web|url=http://academie-francaise.fr/questions-de-langue#12_strong-em-anglicismes-et-autres-emprunts-em-strong|title=Questions de langue {{!}} Académie française|website=academie-francaise.fr|access-date=2019-04-22}}</ref> Во тој дух, Француската академија побарала од владините претставници да престанат да ги користат англиските зборови за видеоигри, па така за ''e-sports'' препорачува да се користи ''jeu vidéo de compétition'', додека зборот ''streamer'' треба да се замени со ''joueur-animateur en direct''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/technology-61647192|title=French officials told to abandon gaming Anglicisms|date=1 June 2022|work=BBC.com|accessdate=2019-06-02}}</ref> === Наводен конзервативизам === И покрај тоа што работела на модернизација на францускиот правопис, ''Академијата'' честопати била критикувана од многу лингвисти за своето претерано конзервативно однесување. На пример, во 1997 година, владата на [[Лионел Жоспен]] почнала да ја користи именката од женски род ''la ministre'' за жена министер, следејќи ја официјалната практика на [[Канада]], [[Белгија]] и [[Швајцарија]], како и честата – иако дотогаш неофицијална – практика во самата Франција. Во согласност со традиционалните граматички правила за употреба на машки род, Академијата настојувала на употреба на обликот ''le ministre'' за министри од двата пола. Како реакција на ова, во 2017 година, група од 77 лингвисти објавиле колумна во која ја осудиле „неспособноста и анахронизмот на Академијата“.<ref>{{Cite web|url=https://www.revue-ballast.fr/lacademie-tienne-langue|title=BALLAST • Que l'Académie tienne sa langue, pas la nôtre|date=28 November 2017}}</ref> Употребата на двата облика и понатаму останува предмет на големи спорови. == Награди == Француската академија е одговорна за доделување на повеќе награди во неколку области (вклучувајќи книжевност, сликарство, поезија, театар, кинематографија, историја и превод). Речиси сите награди се создадени во текот на XX век, а само две биле доделувани пред 1780 година. Вкупно, ''Академијата'' доделува над шеесет награди, од кои повеќето се на годишно ниво. Најзначајна меѓу нив е [[Голема награда на франкофонијата|Големата награда на франкофонијата]] (''Grand prix de la francophonie''), која е востановена во 1986 година и се финансира од владите на Франција, Канада, Монако и Мароко. Други поважни признанија се: Големата награда за литература (''Grand prix de littérature'') за целокупен литературен опус, Големата награда за роман (''Grand prix du roman''), Големата награда за поезија (''Grand prix de poésie''), Големата награда за филозофија (''Grand prix de philosophie'') за филозофско дело, наградата „Рене Клер“ за филмска уметност и Големата награда „Гобер“ за дело од областа на француската историја. ==Поврзано== * [[Список на членовите на Француската академија]] ==Белешки== <references group="б"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр}} * [http://www.académie-française.fr ''L'Académie française''] {{in lang|fr}} * [https://web.archive.org/web/20010419181129/http://www.scholarly-societies.org/history/1635af.html ''L'Académie française''] from the Scholarly Societies project. * {{CathEncy|wstitle=The French Academy}} * [http://atilf.atilf.fr/academie9.htm ''Dictionnaire de l'Académie française'', neuvième édition] {{in lang|fr}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јазични регулатори]] [[Категорија:Институт на Франција]] [[Категорија:VI округ (Париз)]] [[Категорија:Француски академици]] [[Категорија:Координати кои не се на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на француски]] [[Категорија:Организации основани во 1635 година]] [[Категорија:Кардинал Ришелје]] sln3nurwma2v9btsxn3s9qz6ecszt5s Матеј Гаштаров 0 1402406 5625326 5625248 2026-09-08T14:47:05Z Carshalton 30527 5625326 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Матеј Гаштаров | image = | height = {{height|m=1.90}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|11|15}}<ref name=MatejGashtarov/> | cityofbirth = [[Скопје]] | countryofbirth = [[Македонија]]<ref name=MatejGashtarov>{{cite web|url=https://www.ffm.mk/u21team/mate-gashtarov/|title=Матеј Гаштаров|publisher=ФФМ|date=|access-date=8 септември 2026}}</ref> | nationality = {{flagsport|MKD}} [[Македонија]] | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} | clubnumber = 60 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Vardar Skopje}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Минералац Врањска Бања | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Crvena Zvezda}} | years1 = 2025- | caps1 = 4 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Crvena Zvezda}} | years2 = 2026 | caps2 = 14 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Borac Cacak}} | nationalyears1 = 2024 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 18 години|Македонија 18]] | nationalyears2 = 2024 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 19 години|Македонија 19]] | nationalyears3 = 2025- | nationalcaps3 = 11 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 година|Македонија 21]] }} '''Матеј Гаштаров''' (роден на [[15 ноември]] [[2006]], во [[Скопје]]) — [[Македонци|македонски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] и на [[Фудбалска репрезентација на Македонија|македонската репрезентација]].<ref name=MatejGashtarov/> ==Клупска кариера== Роден во [[Скопје]], Гаштаров ја започнал својата фудбалска кариера во екипата на {{Fb team (N) Vardar Skopje}}.<ref name=Reprezentacija/><ref name=CrvenaZvezda/> Во 2024 година, тој се преселил во соседната [[Србија]], каде прво шест месеци играл за Минералац Врањска Бања,<ref name=Reprezentacija>{{cite web|url=https://www.tvarenasport.com/fudbal/vesti-iz-fudbala/76991/matej-gastarov-fk-crvena-zvezda-poziv-goce-sedloski-reprezentacija-severne-makedonije-tv-arena-sport/news|title=Poziv koji se ne odbija: Velika čast za mladog fudbalera Crvene zvezde, uskoro okreće novu stranicu svoje karijere|language=sr|publisher=Arena Sport|date=3 септември 2026|access-date=8 септември 2026}}</ref> а во летото истата година дошол на проби во {{Fb team (N) Crvena Zvezda}}, приклучувајќи му се официјално на клубот во август 2024.<ref name=Reprezentacija/><ref name=CrvenaZvezda>{{cite web|url=https://www.crvenazvezdafk.com/zvezda-tim/matej-gastarov-2|title=FK Crvena zvezda Prvi tim: Vezni igraci - Matej Gashtarov|publisher={{Fb team (N) Crvena Zvezda}}|date=|access-date=8 септември 2026}}</ref> На 15 август 2025 година, Гаштаров го направил своето деби за првиот тим на Црвена ѕвезда во гостинската победа со 1-4 над [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] во [[Суперлига на Србија 2025-2026|Суперлигата на Србија]], влегувајќи како замена во 88-мата минута на местото на [[Владимир Лучиќ (фудбалер)|Владимир Лучиќ]].<ref>{{cite news|url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/srbija-super-liga/mladost-lucani-crvena-zvezda-5-kolo-super-liga-srbije-avgust-2025/|title=Zvezdin jak finiš: Het-trik Kataija za devet minuta|last=Stamenić|first=Nikola|publisher=[[Спорт клуб]]|date=15. 8. 2025|accessdate=9. 7. 2026}}</ref> Сепак, тоа останал неговиот единствен настап за првиот тим во текот на сезоната 2025-2026. На 16 јануари 2026 година, тој бил позајмен до крајот на сезоната на [[ФК Борац Чачак|Борац Чачак]] во [[Прва фудбалска лига на Србија|втората лига на Србија]] каде одиграл 14 натпревари.<ref>{{cite news|url=https://mosport.rs/2026/01/19/borac-1926-angazovao-jos-dva-pojacanja/|title=Borac 1926 angažovao još dva pojačanja|publisher=MO Sport|date=19. 1. 2026|accessdate=9. 7. 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Во 2024 година, Гаштаров играл за младинските селекции на Македонија, [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 18 години|под 18]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 19 години|под 19 години]]. Во мај 2025 година, бил повикан од селекторот на [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]], [[Горан Станиќ]], за двата пријателски натпревари против {{NazNB|FUrep|KOS}}.<ref>{{cite news|url=https://macedonianfootball.com/stanikj-summoned-players-for-kosovo-friendlies/|title=Stanikj summoned players for Kosovo friendlies|publisher=MacedonianFootball.com|date=20. 5. 2025|access-date=9. 7. 2026|last=Mihajloski|first=Goce|language=en}}</ref> Дебитирал на 28 мај, во првиот натпревар против косоварите одигран во [[Приштина]],<ref>{{cite news|url=https://macedonianfootball.com/u21-goalless-draw-against-kosovo/|title= U21: Goalless draw against Kosovo |date=28. 5. 2025|access-date=8. 9. 2026|last=Mihajloski|first=Goce|language=en}}</ref> а три дена подоцна го одиграл целиот натпревар против истиот противник овојпат во Скопје.<ref>{{cite news|url=https://macedonianfootball.com/u21-another-goalless-draw-against-kosovo-video/|title= U21: Another goalless draw against Kosovo (Video) |date=31. 5. 2025|access-date=8. 9. 2026|last=Mihajloski|first=Goce|language=en}}</ref> Двата натпревари завршиле со идентичен резултат 0-0. На 3 септември 2026 година, го добил првиот повик во [[Фудбалска репрезентација на Македонија|сениорската репрезентација на Македонија]] од селекторот [[Гоце Седлоски]], за натпреварите против {{NazNB|FUrep|SUI}} и {{NazNB|FUrep|SLO}} во [[УЕФА Лига на нации|Лигата на нации]].<ref name=Reprezentacija/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Македонија |image3=Flag of North Macedonia.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/gastarov-matej/UDiLjix3/ Матеј Гаштаров на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/matej-gashtarov/profil/spieler/1300277 Матеј Гаштаров на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/402676/matej-gashtarov Матеј Гаштаров на espn] *[https://www.whoscored.com/players/557263/show/matej-gashtarov Матеј Гаштаров на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гаштаров, Матеј}} [[Категорија:Македонски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Црвена Ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] 3ccfuy3b8rlthx728l38clip0vt8vor 5625329 5625326 2026-09-08T15:01:13Z Carshalton 30527 5625329 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Матеј Гаштаров | image = | height = {{height|m=1.90}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|2006|11|15}}<ref name=MatejGashtarov/> | cityofbirth = [[Скопје]] | countryofbirth = [[Македонија]]<ref name=MatejGashtarov>{{cite web|url=https://www.ffm.mk/u21team/mate-gashtarov/|title=Матеј Гаштаров|publisher=ФФМ|date=|access-date=8 септември 2026}}</ref> | nationality = {{flagsport|MKD}} [[Македонија]] | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Crvena Zvezda}} | clubnumber = 60 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Vardar Skopje}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Минералац Врањска Бања | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Crvena Zvezda}} | years1 = 2025- | caps1 = 4 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Crvena Zvezda}} | years2 = 2026 | caps2 = 14 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Borac Cacak}} | nationalyears1 = 2024 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 18 години|Македонија 18]] | nationalyears2 = 2024 | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 19 години|Македонија 19]] | nationalyears3 = 2025- | nationalcaps3 = 11 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 година|Македонија 21]] }} '''Матеј Гаштаров''' (роден на [[15 ноември]] [[2006]], во [[Скопје]]) — [[Македонци|македонски]] [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] и на [[Фудбалска репрезентација на Македонија|македонската репрезентација]].<ref name=MatejGashtarov/> ==Клупска кариера== Роден во [[Скопје]], Гаштаров ја започнал својата фудбалска кариера во екипата на {{Fb team (N) Vardar Skopje}}.<ref name=Reprezentacija/><ref name=CrvenaZvezda/> Во 2024 година, тој се преселил во соседната [[Србија]], каде прво шест месеци играл за Минералац Врањска Бања,<ref name=Reprezentacija>{{cite web|url=https://www.tvarenasport.com/fudbal/vesti-iz-fudbala/76991/matej-gastarov-fk-crvena-zvezda-poziv-goce-sedloski-reprezentacija-severne-makedonije-tv-arena-sport/news|title=Poziv koji se ne odbija: Velika čast za mladog fudbalera Crvene zvezde, uskoro okreće novu stranicu svoje karijere|language=sr|publisher=Arena Sport|date=3 септември 2026|access-date=8 септември 2026}}</ref> а во летото истата година дошол на проби во {{Fb team (N) Crvena Zvezda}}, приклучувајќи му се официјално на клубот во август 2024.<ref name=Reprezentacija/><ref name=CrvenaZvezda>{{cite web|url=https://www.crvenazvezdafk.com/zvezda-tim/matej-gastarov-2|title=FK Crvena zvezda Prvi tim: Vezni igraci - Matej Gashtarov|publisher={{Fb team (N) Crvena Zvezda}}|date=|access-date=8 септември 2026}}</ref> На 15 август 2025 година, Гаштаров го направил своето деби за првиот тим на Црвена ѕвезда во гостинската победа со 1-4 над [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] во [[Суперлига на Србија 2025-2026|Суперлигата на Србија]], влегувајќи како замена во 88-мата минута на местото на [[Владимир Лучиќ (фудбалер)|Владимир Лучиќ]].<ref>{{cite news|url=https://sportklub.n1info.rs/fudbal/srbija-super-liga/mladost-lucani-crvena-zvezda-5-kolo-super-liga-srbije-avgust-2025/|title=Zvezdin jak finiš: Het-trik Kataija za devet minuta|last=Stamenić|first=Nikola|publisher=[[Спорт клуб]]|date=15. 8. 2025|accessdate=9. 7. 2026}}</ref> Сепак, тоа останал неговиот единствен настап за првиот тим во текот на сезоната 2025-2026. На 16 јануари 2026 година, тој бил позајмен до крајот на сезоната на [[ФК Борац Чачак|Борац Чачак]] во [[Прва фудбалска лига на Србија|втората лига на Србија]] каде одиграл 14 натпревари.<ref>{{cite news|url=https://mosport.rs/2026/01/19/borac-1926-angazovao-jos-dva-pojacanja/|title=Borac 1926 angažovao još dva pojačanja|publisher=MO Sport|date=19. 1. 2026|accessdate=9. 7. 2026}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Во 2024 година, Гаштаров играл за младинските селекции на Македонија, [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 18 години|под 18]] и [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 19 години|под 19 години]]. Во мај 2025 година, бил повикан од селекторот на [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]], [[Горан Станиќ]], за двата пријателски натпревари против {{NazNB|FUrep|KOS}}.<ref>{{cite news|url=https://macedonianfootball.com/stanikj-summoned-players-for-kosovo-friendlies/|title=Stanikj summoned players for Kosovo friendlies|publisher=MacedonianFootball.com|date=20. 5. 2025|access-date=9. 7. 2026|last=Mihajloski|first=Goce|language=en}}</ref> Дебитирал на 28 мај, во првиот натпревар против косоварите одигран во [[Приштина]],<ref>{{cite news|url=https://macedonianfootball.com/u21-goalless-draw-against-kosovo/|title= U21: Goalless draw against Kosovo |date=28. 5. 2025|access-date=8. 9. 2026|last=Mihajloski|first=Goce|language=en}}</ref> а три дена подоцна го одиграл целиот натпревар против истиот противник овојпат во Скопје.<ref>{{cite news|url=https://macedonianfootball.com/u21-another-goalless-draw-against-kosovo-video/|title= U21: Another goalless draw against Kosovo (Video) |date=31. 5. 2025|access-date=8. 9. 2026|last=Mihajloski|first=Goce|language=en}}</ref> Двата натпревари завршиле со идентичен резултат 0-0. На 3 септември 2026 година, го добил првиот повик во [[Фудбалска репрезентација на Македонија|сениорската репрезентација на Македонија]] од селекторот [[Гоце Седлоски]], за натпреварите против {{NazNB|FUrep|SUI}} и {{NazNB|FUrep|SLO}} во [[УЕФА Лига на нации|Лигата на нации]].<ref name=Reprezentacija/> ==Статистика== ===Клупска статистика=== {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[ФК Црвена ѕвезда сезона 2025-2026|2025-јан. 2026]]|| {{flagsport|SRB}} [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] || [[Суперлига на Србија 2025-2026|СЛ]] || 1 || 0 || [[Фудбалски куп на Србија 2025-2026|КС]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]] || 0+0 || 0 || - || - || - || 1 || 0 |- || [[ФК Борац Чачак сезона 2025-2026|јан. - јун. 2026]]|| {{flagsport|SRB}} [[ФК Борац Чачак|Борац Чачак]] || [[Прва фудбалска лига на Србија 2025-2026|1Л]] || 7+7 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 14 || 0 |- || [[ФК Црвена ѕвезда сезона 2026-2027|2026-2027]]|| {{flagsport|SRB}} [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] || [[Суперлига на Србија 2026-2027|СЛ]] || 3 || 0 || [[Фудбалски куп на Србија 2026-2027|КС]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]] || 0+0 || 0 || - || - || - || 3 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Црвена ѕвезда || 4 || 0 || || 0 || 0 || || - || - || || - || - || 4 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 18 || 0 || || 0 || 0 || || 0 || 0 || || - || - || 18 || 0 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Македонија |image3=Flag of North Macedonia.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/gastarov-matej/UDiLjix3/ Матеј Гаштаров на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/matej-gashtarov/profil/spieler/1300277 Матеј Гаштаров на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/402676/matej-gashtarov Матеј Гаштаров на espn] *[https://www.whoscored.com/players/557263/show/matej-gashtarov Матеј Гаштаров на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гаштаров, Матеј}} [[Категорија:Македонски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Црвена Ѕвезда]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 2006 година]] g0fehfxxbzq7bll44rviait2opwsgkq Википедија:Викикамп Охрид 4 1402419 5625396 5625276 2026-09-08T17:03:21Z MacedonianBoy 2538 5625396 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''Викикамп Охрид 2026'''</big></center> |[[File:Wiki Camp Ohrid 2026.svg|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} '''Викикамп Охрид''' е тродневен Викикамп за членовите на [[Википедија:Вики Клуб|Вики Клубовите]] во Македонија, што се одржува за време на викендот 11-13 септември 2026 година, истовремено со [[Википедија:Вики тим билдинг 2026|Вики тим билдинг]], и е посветен тематски на ''„Ботаничари со авторски кратенки“''. Проектот е во организација на Здружението [[:m:Wikimedia MKD|Викимедија МКД]]. Годинава Викикампот се одржува во хотел Метропол, [[Охрид]]. Викикампот опфаќа ученици од различна возраст и од различни училишта од Македонија. ==Цели и правила== ''Викикамп Охрид'' е проект на Викимедија МКД, со цел зголемување на статии и содржини на Википедија на македонски јазик на слободни теми, подобрување на постоечките статии, како и дообука на несигурните уредувачи. Во текот на Викикампот, ќе се одржат неколку заеднички уредувања. Најдобрите пет учесници ќе ги добијат своите награди на крајот од Викикампот. ==Програма== Детален преглед на програмата за Викикампот Охрид 2026 може да се најде на [http://wikicamp.mk/ службеното мрежно место] за Кампот. Деталната програма вклучува детален опис на задолжителните активности планирани за овој Викикамп, како и дополнителните, спортско-рекреативни и забавни активности. Во прилог, сепак, се наведува грубата програмска шема на Викикампот: * Петок, 11 септември 2026 :15:00 - Пристигнување во хотелот и сместување :19:00 - вечера :20:00 – 22:00 - Отворање на настанот, и потоа дискусија * Сабота, 12 септември 2026 :8:00 - Утрински вежби :9:00 - Појадок :10:00 – 13:00 - Дискусии за алатките што може да се користатна Википедија, како и Вики извор и Вики податоци. Паузата е од 11:15 - 11:45, кога се послужува кафе и освежување. :13:00 – ручек и потоа слободни активности: прошетка во околината и заедничка/ групна фотографија :17:00 - 19:00 - Заедничка дискусија за начини на кои можеме да ја подобриме Википедија. :19:00 – вечера :21:00 - 23:00 - Слободни активности. * Недела, 13 септември 2026 :8:00 - Утрински вежби :9:00 - Појадок :10:00 – 12:00 - Забавен дел, затворање на настанот, доделување на уверенијата :13:00 – ручек, и награди за најуспешните, па напуштање на хотелот најдоцна околу 14:30 ==Учесници== Учесниците и нивните придонеси може да се најдат на [[Википедија:Викикамп Охрид 2026/Учесници]] == Потребни статии == Кампот е посветен тематски на „Ботаничари со авторски кратенки“. Ова е англиската категорија со [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|статии за ботаничари со авторски кратенки]]. ==Контакт== Повеќе информации можете да добиете со непосреден контакт преку испраќање порака на електронската пошта: kontakt@wikimedia.mk или посета на службеното мрежно место за Кампот, како и контактирање на одговорните корисници на Википедија за овој проект: [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник: MacedonianBoy|MB]], [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]]. ==Надворешни врски == * [http://wikicamp.mk/ Службено мрежно место на Викикампот] * Сите фотографии [[:c:Category:Wiki Camp Ohrid 2026|на оваа категорија]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Образовна програма на Википедија]] [[Категорија:Википедија:Викикампови]] jrf0fgdxvji3vo4p99mnhew3b61xqum Разговор:Црква „Воведение на Пресвета Богородица“ - Орах 1 1402420 5625292 2026-09-08T12:40:26Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5625292 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux Марк Ламброн 0 1402421 5625388 2026-09-08T16:15:26Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1371366539|Marc Lambron]]“ 5625388 wikitext text/x-wiki '''Марк Ламброн''' ('''Marc Lambron''' {{МФА|fr|maʁk lɑ̃bʁɔ̃}}), (роден на 4 февруари 1957 во [[Лион]]) - француски [[писател]] и добитник на наградата „При Фемина“ во 1993 година за ''„Окото на тишината“'' (''L'Oeil du silence)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prix-litteraires.net/femina_liste.php|title=Tous les lauréats du Prix Femina|publisher=[[Femina (journal)|Femina]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403080053/http://www.prix-litteraires.net/femina_liste.php|archive-date=3 April 2019|accessdate=2 February 2011}}</ref> == Библиографија == * ''Les Menteurs'' * ''L'Impromptu de Madrid'', (Фламарион, 1989) * ''L'Œil du silence'' (1993) * ''1941'' * ''Étrangers dans la nuit'' * ''Carnet de bal I et II'' * ''La Nuit des masques'' * ''Une saison sur la terre'', (Грасе, 2006) * ''Mignonne, allons voir...'', (2007) * ''Eh bien, dansez maintenant!'', (2008) * ''La princesse et le pangolin'', (2020) == Почести и награди == * [[При де Де Маго]] за ''L'Impromptu de Madrid'' во 1989 година * [[При Фемина]] за ''L'Œil du silence'' во 1993 година * [[Награда Колет]] за ''La Nuit des masques'' * 2014 [[Француска академија]] седиште 38<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2014/06/26/97001-20140626FILWWW00254-info-le-figaro-marc-lambron-elu-a-l-academie-francaise.php|title=INFO LE FIGARO - Marc Lambron élu à l'Académie française|date=26 June 2014|publisher=[[Le Figaro]]|accessdate=2014-06-27}}</ref> == Наводи == {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Членови на Француската академија]] [[Категорија:Апсолвенти на Високата нормална школа]] [[Категорија:Родени во 1957 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Француски писатели од 20 век]] [[Категорија:Француски писатели од 21 век]] 9fc9w5vch544619uzcq52v18476f8iz 5625389 5625388 2026-09-08T16:20:37Z P.Nedelkovski 47736 дополнување, поправки 5625389 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = Марк Ламброн | native_name = Marc Lambron | image = Marc Lambron (2017).png | image_size = | alt = | caption = Марк Ламброн во 2017 | pen_name = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age |1957|2|4|df=yes}} | birth_place = [[Лион]], Франција | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = Романописец | language = Француски | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notable_works = ''L'Oeil du silence'' | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[При Фемина]] | signature = | signature_alt = | website = }} '''Марк Ламброн''' ({{langx|fr|Marc Lambron}}, {{МФА|fr|maʁk lɑ̃bʁɔ̃}}), ({{роден на|4|февруари|1957}}, {{роден во|Лион}}) — француски [[писател]] и добитник на наградата „При Фемина“ во 1993 година за ''„Окото на тишината“'' (''L'Oeil du silence)''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.prix-litteraires.net/femina_liste.php|title=Tous les lauréats du Prix Femina|publisher=[[Femina (journal)|Femina]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403080053/http://www.prix-litteraires.net/femina_liste.php|archive-date=3 April 2019|accessdate=2 February 2011}}</ref> == Библиографија == * ''Les Menteurs'' * ''L'Impromptu de Madrid'', (Фламарион, 1989) * ''L'Œil du silence'' (1993) * ''1941'' * ''Étrangers dans la nuit'' * ''Carnet de bal I et II'' * ''La Nuit des masques'' * ''Une saison sur la terre'', (Грасе, 2006) * ''Mignonne, allons voir...'', (2007) * ''Eh bien, dansez maintenant!'', (2008) * ''La princesse et le pangolin'', (2020) == Почести и награди == * [[При де Де Маго]] за ''L'Impromptu de Madrid'' во 1989 година * [[При Фемина]] за ''L'Œil du silence'' во 1993 година * [[Награда Колет]] за ''La Nuit des masques'' * 2014 [[Француска академија]] седиште 38<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2014/06/26/97001-20140626FILWWW00254-info-le-figaro-marc-lambron-elu-a-l-academie-francaise.php|title=INFO LE FIGARO - Marc Lambron élu à l'Académie française|date=26 June 2014|publisher=[[Le Figaro]]|accessdate=2014-06-27}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ламброн, Марк}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Членови на Француската академија]] [[Категорија:Апсолвенти на Високата нормална школа]] [[Категорија:Родени во 1957 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Француски писатели од 20 век]] [[Категорија:Француски писатели од 21 век]] 79z4e9jnik4xphpmecvm7pq5f410hzk Разговор:Марк Ламброн 1 1402422 5625390 2026-09-08T16:20:50Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5625390 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Категорија:Француски писатели од 20 век 14 1402423 5625393 2026-09-08T16:27:36Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: [[Категорија:Француски личности од 20 век]] [[Категорија:Француски писатели по век| 20]] [[Категорија:Писатели од 20 век по националност|Француска]] [[Категорија:Француска книжевност на 20 век]] 5625393 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Француски личности од 20 век]] [[Категорија:Француски писатели по век| 20]] [[Категорија:Писатели од 20 век по националност|Француска]] [[Категорија:Француска книжевност на 20 век]] eutomdy7blmi0x146savj6g60haii4c Категорија:Француски писатели од 21 век 14 1402424 5625395 2026-09-08T16:31:48Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: [[Категорија:Француски личности од 21 век]] [[Категорија:Француски писатели по век| 21]] [[Категорија:Писатели од 21 век по националност|Француска]] [[Категорија:Француска книжевност на 21 век]] 5625395 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Француски личности од 21 век]] [[Категорија:Француски писатели по век| 21]] [[Категорија:Писатели од 21 век по националност|Француска]] [[Категорија:Француска книжевност на 21 век]] 6ftwmsgwz9hcy1q0qy0ickqz1nued55 Обична подворка 0 1402425 5625412 2026-09-08T18:57:40Z Lili Arsova 86688 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1371184000|Persicaria maculosa]]“ 5625412 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=2015.09.05 12.26.43 DSC00301 - Flickr - andrey zharkikh crop.jpg|image_caption=Расте во областа Фармингтон Беј, [[Јута]]|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Lansdown, R.V. |year=2013 |title=''Persicaria maculosa'' |volume=2013 |article-number=e.T175559A1423029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T175559A1423029.en |access-date=20 January 2023}}</ref>|status2=G4|status2_system=TNC|status2_ref=<ref name=NatureServe/>|genus=Persicaria|species=maculosa|authority=[[Samuel Frederick Gray|Gray]]|synonyms_ref=<ref>{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:695052-1 |title=Persicaria maculosa Gray |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botantical Gardens |access-date=August 18, 2022}}</ref>|synonyms={{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Persicaria mitis'' <small>Delarbre</small> |''Persicaria persicaria'' <small>(L.) Small</small> |''Persicaria ruderalis'' <small>C.F.Reed</small> |''Peutalis persicaria'' <small>(L.) Raf.</small> |''Polygonon persicarium'' <small>(L.) St.-Lag.</small> |''Polygonum persicaria'' <small>L.</small> |''Polygonum ruderale'' <small>Salisb.</small> }}}} '''''Обична подворка (лат:Persicaria maculosa)''''' (син.''Polygonum persicaria'') е [[едногодишно растение]] од [[Подворки|семејството]], [[Подворки]]. Распространет е низ Евроазија од Исланд на југ до Португалија и на исток до Јапонија. Исто така, присутна е како воведен и [[инвазивен вид]] во Северна Америка, каде што за прв пат е забележана во регионот на [[Големи Езера|Големите езера]] во 1843 година, а сега се проширила низ поголемиот дел од континентот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.glu.org/en/node/199|title=List of invasive species in the Great Lakes Great Lakes United / Union Saint-Laurent Grands Lacs|archive-url=https://web.archive.org/web/20090429205753/http://www.glu.org/en/node/199|archive-date=2009-04-29|accessdate=2009-02-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220010832|title=Polygonum persicaria in Flora of China @ efloras.org|work=www.efloras.org|accessdate=2026-09-08}}</ref> [[Податотека:Persicaria_maculosa.jpg|десно|мини| Цветови]] [[Податотека:Ocreae_of_a_Persicaria_maculosa_2006-aug-10_Gothenburg_Sweden.jpg|десно|мини| Охреа: [[Прилисник|прилисници]] споени околу стеблото]] == Опис == Обичната подворка е едногодишна билка висока до 1м.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|page=110|oclc=244766414}}</ref> Стеблото е исправено, осамено, разгрането, а јазлите се различни. Листовите се наизменични и речиси без стебло. Листовите се долги 3-10 см, наизменични и ланцетни, често имаат кафеава или црна точка во центарот и се тесно овални и имаат цели рабови. Секоја основа на листот има стипули кои се споени во обвивка што го затвора стеблото, лабава и опшиена со долги влакна на горниот крај. [[Соцветие]]<nowiki/>то е густо. Плодот е сјајно црно, јајцевидно или троаголно оревче покриено со мембранозен околуцветник.Цветовите се мали, розови или бели, и распоредени во густи, цилиндрични, шилести гроздовидни цветови долги 2-3 см на врвот од стеблото. Има шест прашници и еден толчник со горен, еднобоен јајник и две или три колони. Цвета од јули до септември.<ref name="NatureGate">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/redshank|title=Redshank: ''Persicaria maculosa''|publisher=NatureGate|accessdate=2013-12-30}}</ref> == Таксономија == Видот првпат бил опишан како ''Polygonum persicaria'' од [[Карл Линеј]] во 1753 година. Првпат успешно е префрлено во родот ''Persicaria'' од страна на [[Семјуел Фредерик Греј]] во 1821 година, под името ''Persicaria maculosa''. Името „''Persicaria persicaria''“ не може да се користи бидејќи тавтонимите – биномни имиња што го користат истиот збор и за родот и за видот – се забранети со Меѓународниот кодекс на номенклатура за алги, габи и растенија, и мора да се користи име за замена (''nomen novum''). Поради оваа причина, преносот на видот на ''Persicaria'' од страна на [[Џон Кукнел Смол|Џон Кункел Смол]] во 1903 година, кој го користел тавтонимот, е неважечки. == Распространетост и живеалиште == ''Обичната подворка'' е родена во [[Европа]] и [[Азија]], каде што може да се замени со ''[[Мала подворка|Polygonum minus]]''. Вториот има потесни листови, обично помалку од 1см широк. Воведено е во [[Северна Америка]] и е натурализирано низ целиот копнен континент, растејќи покрај патишта, речни брегови и на необработена земја. Во Соединетите Американски Држави, таа е многу слична на пенсилванската трева, но црвеноногата има раб од влакна на врвот на охреата, нешто што ѝ недостасува на пенсилванската трева. Видот е пронајден и во Нов Зеланд и Австралија. Обичната подворка расте и во Македонија. == Екологија == На Британските острови, ова растение е плевел, без природно живеалиште и секогаш поврзано со човечка активност.<ref>{{Наведено списание|last=Simmonds|first=N W|year=1945|title=Biological flora of the British Isles. ''Polygonum'' L|journal=Journal of Ecology|volume=33|issue=33|pages=117–143|doi=10.2307/2256567|jstor=2256567}}</ref> Сака влажни почви, особено богати, и [[Тресет|кисели тресетливи]] иловици.<ref>{{Наведено списание|last=Long|first=H. C.|year=1938|title=Weeds of arable land|journal=MAFF Bulletin|issue=108}}</ref> Не сака варовник, а варта се наведува како средство за борба против него. <ref>{{Наведено списание|last=Fenton|first=E. W.|year=1931|title=Poisonous and milk-staining plants|journal=Pamphlet of Edinburgh and East of Scotland College of Agriculture|series=New series|issue=4|pages=7–31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenorganic.org.uk/organicweeds/|title=The biology and non chemical control of Redshank (''Persicaria maculosa'' Gray)|last=Bond|first=W.|publisher=HDRA|accessdate=13 October 2013}}</ref> == Одгледување и употреба == ''Обичната подворка'' содржи персикарин и [[Танин|танини]]. Младите листови може да се јадат како лиснат зеленчук.<ref name=":0" /> Често се смета како плевел и ретко се одгледува. Од ова растение може да се произведе жолта боја со алум и се користи како фиксатор. == Наводи == == Надворешни врски == * [http://www.tropicos.org/ImageFullView.aspx?imageid=100310587 Фотографија од примерок од хербариум во Ботаничката градина во Мисури, собрана во Мисури во 1983 година] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора]] [[Категорија:Флора на Македонија]] jg8gz19cy9soptmux2jf8cg1mmsnqhh 5625413 5625412 2026-09-08T18:59:24Z Lili Arsova 86688 5625413 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=2015.09.05 12.26.43 DSC00301 - Flickr - andrey zharkikh crop.jpg|image_caption=Расте во областа Фармингтон Беј, [[Јута]]|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Lansdown, R.V. |year=2013 |title=''Persicaria maculosa'' |volume=2013 |article-number=e.T175559A1423029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T175559A1423029.en |access-date=20 January 2023}}</ref>|status2=G4|status2_system=TNC|status2_ref=<ref name=NatureServe/>|genus=Persicaria|species=maculosa|authority=[[Samuel Frederick Gray|Gray]]|synonyms_ref=<ref>{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:695052-1 |title=Persicaria maculosa Gray |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botantical Gardens |access-date=August 18, 2022}}</ref>|synonyms={{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Persicaria mitis'' <small>Delarbre</small> |''Persicaria persicaria'' <small>(L.) Small</small> |''Persicaria ruderalis'' <small>C.F.Reed</small> |''Peutalis persicaria'' <small>(L.) Raf.</small> |''Polygonon persicarium'' <small>(L.) St.-Lag.</small> |''Polygonum persicaria'' <small>L.</small> |''Polygonum ruderale'' <small>Salisb.</small> }}}} '''''Обична подворка (лат:Persicaria maculosa)''''' (син.''Polygonum persicaria'') е [[едногодишно растение]] од [[Подворки|семејството]], [[Подворки]]. Распространет е низ Евроазија од Исланд на југ до Португалија и на исток до Јапонија. Исто така, присутна е како воведен и [[инвазивен вид]] во Северна Америка, каде што за прв пат е забележана во регионот на [[Големи Езера|Големите езера]] во 1843 година, а сега се проширила низ поголемиот дел од континентот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.glu.org/en/node/199|title=List of invasive species in the Great Lakes Great Lakes United / Union Saint-Laurent Grands Lacs|archive-url=https://web.archive.org/web/20090429205753/http://www.glu.org/en/node/199|archive-date=2009-04-29|accessdate=2009-02-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220010832|title=Polygonum persicaria in Flora of China @ efloras.org|work=www.efloras.org|accessdate=2026-09-08}}</ref> [[Податотека:Persicaria_maculosa.jpg|десно|мини| Цветови]] [[Податотека:Ocreae_of_a_Persicaria_maculosa_2006-aug-10_Gothenburg_Sweden.jpg|десно|мини| Охреа: [[Прилисник|прилисници]] споени околу стеблото]] == Опис == Обичната подворка е едногодишна билка висока до 1м.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|page=110|oclc=244766414}}</ref> Стеблото е исправено, осамено, разгрането, а јазлите се различни. Листовите се наизменични и речиси без стебло. Листовите се долги 3-10 см, наизменични и ланцетни, често имаат кафеава или црна точка во центарот и се тесно овални и имаат цели рабови. Секоја основа на листот има стипули кои се споени во обвивка што го затвора стеблото, лабава и опшиена со долги влакна на горниот крај. [[Соцветие]]<nowiki/>то е густо. Плодот е сјајно црно, јајцевидно или троаголно оревче покриено со мембранозен околуцветник.Цветовите се мали, розови или бели, и распоредени во густи, цилиндрични, шилести гроздовидни цветови долги 2-3 см на врвот од стеблото. Има шест прашници и еден толчник со горен, еднобоен јајник и две или три колони. Цвета од јули до септември.<ref name="NatureGate">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/redshank|title=Redshank: ''Persicaria maculosa''|publisher=NatureGate|accessdate=2013-12-30}}</ref> == Таксономија == Видот првпат бил опишан како ''Polygonum persicaria'' од [[Карл Линеј]] во 1753 година. Првпат успешно е префрлено во родот ''Persicaria'' од страна на [[Семјуел Фредерик Греј]] во 1821 година, под името ''Persicaria maculosa''. Името „''Persicaria persicaria''“ не може да се користи бидејќи тавтонимите – биномни имиња што го користат истиот збор и за родот и за видот – се забранети со Меѓународниот кодекс на номенклатура за алги, габи и растенија, и мора да се користи име за замена (''nomen novum''). Поради оваа причина, преносот на видот на ''Persicaria'' од страна на [[Џон Кукнел Смол|Џон Кункел Смол]] во 1903 година, кој го користел тавтонимот, е неважечки. == Распространетост и живеалиште == ''Обичната подворка'' е родена во [[Европа]] и [[Азија]], каде што може да се замени со ''[[Мала подворка|Polygonum minus]]''. Вториот има потесни листови, обично помалку од 1см широк. Воведено е во [[Северна Америка]] и е натурализирано низ целиот копнен континент, растејќи покрај патишта, речни брегови и на необработена земја. Во Соединетите Американски Држави, таа е многу слична на пенсилванската трева, но црвеноногата има раб од влакна на врвот на охреата, нешто што ѝ недостасува на пенсилванската трева. Видот е пронајден и во Нов Зеланд и Австралија. Обичната подворка расте и во Македонија. == Екологија == На Британските острови, ова растение е плевел, без природно живеалиште и секогаш поврзано со човечка активност.<ref>{{Наведено списание|last=Simmonds|first=N W|year=1945|title=Biological flora of the British Isles. ''Polygonum'' L|journal=Journal of Ecology|volume=33|issue=33|pages=117–143|doi=10.2307/2256567|jstor=2256567}}</ref> Сака влажни почви, особено богати, и [[Тресет|кисели тресетливи]] иловици.<ref>{{Наведено списание|last=Long|first=H. C.|year=1938|title=Weeds of arable land|journal=MAFF Bulletin|issue=108}}</ref> Не сака варовник, а варта се наведува како средство за борба против него. <ref>{{Наведено списание|last=Fenton|first=E. W.|year=1931|title=Poisonous and milk-staining plants|journal=Pamphlet of Edinburgh and East of Scotland College of Agriculture|series=New series|issue=4|pages=7–31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenorganic.org.uk/organicweeds/|title=The biology and non chemical control of Redshank (''Persicaria maculosa'' Gray)|last=Bond|first=W.|publisher=HDRA|accessdate=13 October 2013}}</ref> == Одгледување и употреба == ''Обичната подворка'' содржи персикарин и [[Танин|танини]]. Младите листови може да се јадат како лиснат зеленчук.<ref name=":0" /> Често се смета како плевел и ретко се одгледува. Од ова растение може да се произведе жолта боја со алум и се користи како фиксатор. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.tropicos.org/ImageFullView.aspx?imageid=100310587 Фотографија од примерок од хербариум во Ботаничката градина во Мисури, собрана во Мисури во 1983 година] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{Таксонска лента}}#ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Persicaria maculosa]] jo3pohooxydgr0l0cvl9nsflf6lpfpf 5625652 5625413 2026-09-09T07:43:12Z Виолетова 1975 5625652 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=2015.09.05 12.26.43 DSC00301 - Flickr - andrey zharkikh crop.jpg|image_caption=Расте во областа Фармингтон Беј, [[Јута]]|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Lansdown, R.V. |year=2013 |title=''Persicaria maculosa'' |volume=2013 |article-number=e.T175559A1423029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T175559A1423029.en |access-date=20 January 2023}}</ref>|status2=G4|status2_system=TNC|status2_ref=<ref name=NatureServe/>|genus=Persicaria|species=maculosa|authority=[[Gray]]|synonyms_ref=<ref>{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:695052-1 |title=Persicaria maculosa Gray |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botantical Gardens |access-date=August 18, 2022}}</ref>|synonyms={{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Persicaria mitis'' <small>Delarbre</small> |''Persicaria persicaria'' <small>(L.) Small</small> |''Persicaria ruderalis'' <small>C.F.Reed</small> |''Peutalis persicaria'' <small>(L.) Raf.</small> |''Polygonon persicarium'' <small>(L.) St.-Lag.</small> |''Polygonum persicaria'' <small>L.</small> |''Polygonum ruderale'' <small>Salisb.</small> }}}} '''''Обична подворка (лат:Persicaria maculosa)''''' (син.''Polygonum persicaria'') е [[едногодишно растение]] од [[Подворки|семејството]], [[подворки]]. Видот е распространет низ Евроазија од Исланд на југ до Португалија и на исток до Јапонија. Исто така, присутен е како воведен и [[инвазивен вид]] во Северна Америка, каде што за првпат е забележан во регионот на [[Големи Езера|Големите Езера]] во 1843 година, а сега се проширил низ поголемиот дел од континентот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.glu.org/en/node/199|title=List of invasive species in the Great Lakes Great Lakes United / Union Saint-Laurent Grands Lacs|archive-url=https://web.archive.org/web/20090429205753/http://www.glu.org/en/node/199|archive-date=2009-04-29|accessdate=2009-02-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220010832|title=Polygonum persicaria in Flora of China @ efloras.org|work=www.efloras.org|accessdate=2026-09-08}}</ref> [[Податотека:Persicaria_maculosa.jpg|десно|мини| Цветови]] [[Податотека:Ocreae_of_a_Persicaria_maculosa_2006-aug-10_Gothenburg_Sweden.jpg|десно|мини| Охреа: [[Прилисник|прилисници]] споени околу стеблото]] == Опис == Обичната подворка е едногодишна билка висока до 1м.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|page=110|oclc=244766414}}</ref> Стеблото е исправено, осамено, разгрането, а јазлите се различни. Листовите се наизменични и речиси без стебло. Листовите се долги 3-10 см, наизменични и ланцетни, често имаат кафеава или црна точка во центарот и се тесно овални и имаат цели рабови. Секоја основа на листот има стипули кои се споени во обвивка што го затвора стеблото, лабава и опшиена со долги влакна на горниот крај. [[Соцветие]]<nowiki/>то е густо. Плодот е сјајно црно, јајцевидно или троаголно оревче покриено со мембранозен околуцветник.Цветовите се мали, розови или бели, и распоредени во густи, цилиндрични, шилести гроздовидни цветови долги 2-3 см на врвот од стеблото. Има шест прашници и еден толчник со горен, еднобоен јајник и две или три колони. Цвета од јули до септември.<ref name="NatureGate">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/redshank|title=Redshank: ''Persicaria maculosa''|publisher=NatureGate|accessdate=2013-12-30}}</ref> == Таксономија == Видот првпат бил опишан како ''Polygonum persicaria'' од [[Карл Линеј]] во 1753 година. Првпат успешно е префрлено во родот ''Persicaria'' од страна на [[Семјуел Фредерик Греј]] во 1821 година, под името ''Persicaria maculosa''. Името „''Persicaria persicaria''“ не може да се користи бидејќи тавтонимите – биномни имиња што го користат истиот збор и за родот и за видот – се забранети со Меѓународниот кодекс на номенклатура за алги, габи и растенија, и мора да се користи име за замена (''nomen novum''). Поради оваа причина, преносот на видот на ''Persicaria'' од страна на [[Џон Кукнел Смол|Џон Кункел Смол]] во 1903 година, кој го користел тавтонимот, е неважечки. == Распространетост и живеалиште == ''Обичната подворка'' е родена во [[Европа]] и [[Азија]], каде што може да се замени со ''[[Мала подворка|Polygonum minus]]''. Вториот има потесни листови, обично помалку од 1см широк. Воведено е во [[Северна Америка]] и е натурализирано низ целиот копнен континент, растејќи покрај патишта, речни брегови и на необработена земја. Во Соединетите Американски Држави, таа е многу слична на пенсилванската трева, но црвеноногата има раб од влакна на врвот на охреата, нешто што ѝ недостасува на пенсилванската трева. Видот е пронајден и во Нов Зеланд и Австралија. Обичната подворка расте и во Македонија. == Екологија == На Британските острови, ова растение е плевел, без природно живеалиште и секогаш поврзано со човечка активност.<ref>{{Наведено списание|last=Simmonds|first=N W|year=1945|title=Biological flora of the British Isles. ''Polygonum'' L|journal=Journal of Ecology|volume=33|issue=33|pages=117–143|doi=10.2307/2256567|jstor=2256567}}</ref> Сака влажни почви, особено богати, и [[Тресет|кисели тресетливи]] иловици.<ref>{{Наведено списание|last=Long|first=H. C.|year=1938|title=Weeds of arable land|journal=MAFF Bulletin|issue=108}}</ref> Не сака варовник, а варта се наведува како средство за борба против него. <ref>{{Наведено списание|last=Fenton|first=E. W.|year=1931|title=Poisonous and milk-staining plants|journal=Pamphlet of Edinburgh and East of Scotland College of Agriculture|series=New series|issue=4|pages=7–31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenorganic.org.uk/organicweeds/|title=The biology and non chemical control of Redshank (''Persicaria maculosa'' Gray)|last=Bond|first=W.|publisher=HDRA|accessdate=13 October 2013}}</ref> == Одгледување и употреба == ''Обичната подворка'' содржи персикарин и [[Танин|танини]]. Младите листови може да се јадат како лиснат зеленчук.<ref name=":0" /> Често се смета како плевел и ретко се одгледува. Од ова растение може да се произведе жолта боја со алум и се користи како фиксатор. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.tropicos.org/ImageFullView.aspx?imageid=100310587 Фотографија од примерок од хербариум во Ботаничката градина во Мисури, собрана во Мисури во 1983 година] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{Таксонска лента}}#ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Persicaria maculosa]] cbmz52cp2vx9lhino9jhnlwivysdimr 5625655 5625652 2026-09-09T07:44:23Z Виолетова 1975 5625655 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image=2015.09.05 12.26.43 DSC00301 - Flickr - andrey zharkikh crop.jpg |image_caption=Расте во областа Фармингтон Беј, [[Јута]] |status=LC |status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Lansdown, R.V. |year=2013 |title=''Persicaria maculosa'' |volume=2013 |article-number=e.T175559A1423029 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T175559A1423029.en |access-date=20 January 2023}}</ref>|status2=G4|status2_system=TNC|status2_ref=<ref name=NatureServe/> |genus=Persicaria |species=maculosa |authority=[[Gray]] |synonyms_ref=<ref>{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:695052-1 |title=Persicaria maculosa Gray |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botantical Gardens |access-date=August 18, 2022}}</ref> |synonyms={{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Persicaria mitis'' <small>Delarbre</small> |''Persicaria persicaria'' <small>(L.) Small</small> |''Persicaria ruderalis'' <small>C.F.Reed</small> |''Peutalis persicaria'' <small>(L.) Raf.</small> |''Polygonon persicarium'' <small>(L.) St.-Lag.</small> |''Polygonum persicaria'' <small>L.</small> |''Polygonum ruderale'' <small>Salisb.</small> }}}} '''''Обична подворка (лат:Persicaria maculosa)''''' (син.''Polygonum persicaria'') е [[едногодишно растение]] од [[Подворки|семејството]], [[подворки]]. Видот е распространет низ Евроазија од Исланд на југ до Португалија и на исток до Јапонија. Исто така, присутен е како воведен и [[инвазивен вид]] во Северна Америка, каде што за првпат е забележан во регионот на [[Големи Езера|Големите Езера]] во 1843 година, а сега се проширил низ поголемиот дел од континентот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.glu.org/en/node/199|title=List of invasive species in the Great Lakes Great Lakes United / Union Saint-Laurent Grands Lacs|archive-url=https://web.archive.org/web/20090429205753/http://www.glu.org/en/node/199|archive-date=2009-04-29|accessdate=2009-02-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220010832|title=Polygonum persicaria in Flora of China @ efloras.org|work=www.efloras.org|accessdate=2026-09-08}}</ref> [[Податотека:Persicaria_maculosa.jpg|десно|мини| Цветови]] [[Податотека:Ocreae_of_a_Persicaria_maculosa_2006-aug-10_Gothenburg_Sweden.jpg|десно|мини| Охреа: [[Прилисник|прилисници]] споени околу стеблото]] == Опис == Обичната подворка е едногодишна билка висока до 1м.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods|last=Elias|first=Thomas S.|last2=Dykeman|first2=Peter A.|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|year=2009|isbn=978-1-4027-6715-9|location=New York|page=110|oclc=244766414}}</ref> Стеблото е исправено, осамено, разгрането, а јазлите се различни. Листовите се наизменични и речиси без стебло. Листовите се долги 3-10 см, наизменични и ланцетни, често имаат кафеава или црна точка во центарот и се тесно овални и имаат цели рабови. Секоја основа на листот има стипули кои се споени во обвивка што го затвора стеблото, лабава и опшиена со долги влакна на горниот крај. [[Соцветие]]<nowiki/>то е густо. Плодот е сјајно црно, јајцевидно или троаголно оревче покриено со мембранозен околуцветник.Цветовите се мали, розови или бели, и распоредени во густи, цилиндрични, шилести гроздовидни цветови долги 2-3 см на врвот од стеблото. Има шест прашници и еден толчник со горен, еднобоен јајник и две или три колони. Цвета од јули до септември.<ref name="NatureGate">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/redshank|title=Redshank: ''Persicaria maculosa''|publisher=NatureGate|accessdate=2013-12-30}}</ref> == Таксономија == Видот првпат бил опишан како ''Polygonum persicaria'' од [[Карл Линеј]] во 1753 година. Првпат успешно е префрлено во родот ''Persicaria'' од страна на [[Семјуел Фредерик Греј]] во 1821 година, под името ''Persicaria maculosa''. Името „''Persicaria persicaria''“ не може да се користи бидејќи тавтонимите – биномни имиња што го користат истиот збор и за родот и за видот – се забранети со Меѓународниот кодекс на номенклатура за алги, габи и растенија, и мора да се користи име за замена (''nomen novum''). Поради оваа причина, преносот на видот на ''Persicaria'' од страна на [[Џон Кукнел Смол|Џон Кункел Смол]] во 1903 година, кој го користел тавтонимот, е неважечки. == Распространетост и живеалиште == ''Обичната подворка'' е родена во [[Европа]] и [[Азија]], каде што може да се замени со ''[[Мала подворка|Polygonum minus]]''. Вториот има потесни листови, обично помалку од 1см широк. Воведено е во [[Северна Америка]] и е натурализирано низ целиот копнен континент, растејќи покрај патишта, речни брегови и на необработена земја. Во Соединетите Американски Држави, таа е многу слична на пенсилванската трева, но црвеноногата има раб од влакна на врвот на охреата, нешто што ѝ недостасува на пенсилванската трева. Видот е пронајден и во Нов Зеланд и Австралија. Обичната подворка расте и во Македонија. == Екологија == На Британските острови, ова растение е плевел, без природно живеалиште и секогаш поврзано со човечка активност.<ref>{{Наведено списание|last=Simmonds|first=N W|year=1945|title=Biological flora of the British Isles. ''Polygonum'' L|journal=Journal of Ecology|volume=33|issue=33|pages=117–143|doi=10.2307/2256567|jstor=2256567}}</ref> Сака влажни почви, особено богати, и [[Тресет|кисели тресетливи]] иловици.<ref>{{Наведено списание|last=Long|first=H. C.|year=1938|title=Weeds of arable land|journal=MAFF Bulletin|issue=108}}</ref> Не сака варовник, а варта се наведува како средство за борба против него. <ref>{{Наведено списание|last=Fenton|first=E. W.|year=1931|title=Poisonous and milk-staining plants|journal=Pamphlet of Edinburgh and East of Scotland College of Agriculture|series=New series|issue=4|pages=7–31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gardenorganic.org.uk/organicweeds/|title=The biology and non chemical control of Redshank (''Persicaria maculosa'' Gray)|last=Bond|first=W.|publisher=HDRA|accessdate=13 October 2013}}</ref> == Одгледување и употреба == ''Обичната подворка'' содржи персикарин и [[Танин|танини]]. Младите листови може да се јадат како лиснат зеленчук.<ref name=":0" /> Често се смета како плевел и ретко се одгледува. Од ова растение може да се произведе жолта боја со алум и се користи како фиксатор. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.tropicos.org/ImageFullView.aspx?imageid=100310587 Фотографија од примерок од хербариум во Ботаничката градина во Мисури, собрана во Мисури во 1983 година] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора]] [[Категорија:Флора на Македонија]] {{Таксонска лента}}#ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Persicaria maculosa]] dxlsfadh361yvufpft6og1e52y0z0xe Франсоа Ченг 0 1402426 5625431 2026-09-08T20:08:21Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1371875323|François Cheng]]“ 5625431 wikitext text/x-wiki '''Франсоа Ченг''' ( {{lang-zh|c={{lang|zh|程抱一}}|p=Chéng Bàoyī}}; роден на 30 август 1929 година) - француски [[академик]], [[писател]], [[поет]] и [[Калиграфија|краснописец]] роден во Кина. Тој е автор на есеи, романи, збирки поезија и книги за уметност напишани на француски јазик, а преведувал и некои од големите француски поети на [[кинески јазик]]. == Животопис == Роден во [[Нанчанг]], [[Џјиангшји]] во 1929 година, Ченг дошол во Франција во 1948 година на деветнаесетгодишна возраст. Во својот говор во 2002 година пред [[Француска академија|Француската академија]], Ченг рекол:<blockquote>„Станав Французин по право, ум и срце пред повеќе од триесет години [...] особено од мигот кога решително се префрлив на францускиот јазик, правејќи го инструмент и душа на моето творештво. Како да кажам на овој јазик сè што му должам нему? Тој е толку тесно поврзан со мојот начин на постоење и со мојот внатрешен живот, што се покажа како симбол на мојата судбина.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.academie-francaise.fr/discours-de-reception-de-francois-cheng|title=Discours de réception de François Cheng – Académie française|work=www.academie-francaise.fr}}</ref></blockquote>Првите дела на Ченг биле академски студии за кинеската поезија и [[Кинеско сликарство|сликарство]]. Кон крајот на 1960-тите и почетокот на 1970-тите, тој соработувал со [[Психоаналитичар|психоаналитичарот]] [[Жак Лакан]] на проучување и преведување текстови од класичниот кинески канон. Овие размени влијаеле врз доцното учење на Лакан за психоаналитичкото толкување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lacanianworks.net/2009/11/on-lacans-remarks-on-chinese-poetry-in-seminar-xxiv-november-2009-adrian-price/|title="On Lacan's remarks on Chinese Poetry in Seminar XXIV : November 2009 : Adrian Price « Lacanian Works »"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201190856/https://lacanianworks.net/2009/11/on-lacans-remarks-on-chinese-poetry-in-seminar-xxiv-november-2009-adrian-price/|archive-date=1 February 2022|accessdate=1 February 2022}}</ref> Подоцна почнал да твори песни на француски јазик, пред конечно да се сврти кон пишување романи. Ченг ја освоил наградата Фемина во 1998 година за неговиот роман ''Le Dit de Tianyi'' („ ''Приказната за Тјанји'' “) (Албин Мишел, Париз, 1998). Во 2002 година бил избран во [[Француска академија|Француската академија]], првата личност од азиско потекло на која ѝ била укажана ваква чест. Од 2008 година, тој е член на почесниот одбор на Фондацијата Ширак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fondationchirac.eu/en/foundation/honour-committee/|title=Honor Committee|work=Fondation Chirac}}</ref> === Брак и семејство === Ченг се оженил со сликарка, која исто така била со кинеско потекло. Тие подоцна добиле француско државјанство и основале семејство. Нивната ќерка, [[Ан Ченг]], родена во Париз во 1955 година, исто така станала истакнат научник и синолог.. == Библиографија == * ''Analyse formelle de l'œuvre poétique d'un auteur des Tang : Zhang Ruoxu'' (1970) * ''Le Pousse-pousse'', by Lao She, (translation, 1973) * ''L'Écriture poétique chinoise'' (1977) * ''Vide et plein: le langage pictural chinois'' (1979) * ''L'espace du rêve: mille ans de peinture chinoise'' (1980) * ''Sept poètes français'' (1983) * ''[[Анри Мишо|Henri Michaux]], sa vie, son œuvre'' (1984) * ''Chu Ta : le génie du trait'' (1986) * ''Some Reflections on Chinese Poetic Language and its Relation to Chinese Cosmology dans The Vitality of the Lyric Voice'' (1986) * ''The Reciprocity of Subject and Object in Chinese Poetic Language dans Poetics East and West'' (1988) * ''De l'arbre et du rocher'' (1989) * ''Entre source et nuage, Voix de poètes dans la Chine d'hier et d'aujourd'hui'' (1990) * ''Saisons à vie'' (1993) * ''Trente-six poèmes d'amour'' (1997) * ''Quand les pierres font signe'' (1997) (with Fabienne Verdier) * ''[[Le Dit de Tianyi]]'' (1998, Prix Femina) * ''Shitao : la saveur du monde'' (1998, [[Prix André Malraux]]) * ''Cantos toscans'' (1999) * ''D'où jaillit le chant'' (2000) * ''Double chant'' (2000, Prix Roger Caillois) * ''Et le souffle devient signe'' (2001) * ''Qui dira notre nuit'' (2001) * ''L'éternité n'est pas de trop'', Albin Michel, (2002) * ''Le Dialogue, Une passion pour la langue française'', Desclée de Brouwer, (2002) * ''Le Long d'un amour'', Arfuyen, (2003) * ''Le Livre du vide médian'', Albin Michel, (2004) * ''Que nos instants soient d'accueil'', with Francis Herth (2005) * ''À l'orient de tout'', Gallimard, (2005) * ''Cinq méditations sur la beauté'', Albin Michel, (2006) * ''L'un vers l'autre. En voyage avec Victor Segalen'', Albin Michel, (2008) * ''Quand reviennent les âmes errantes'', Albin Michel, (2012) * ''Cinq méditations sur la mort – autrement dit sur la vie –'' Broché (2013) * ''La vraie gloire est ici'', Gallimard, (2015) * ''Enfin le royaume - quatrains'', Gallimard, (2018) * ''Une longue route pour m'unir au chant français'', Albin Michel, (2022) == Наводи == == Надворешни врски == * {{In lang|fr}} [https://web.archive.org/web/20050304081500/http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=705 Biography on the Académie française website] [[Категорија:Офицери на Легијата на честа]] [[Категорија:Членови на Француската академија]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1929 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Статии со текст на кинески]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] pvt94j37y37eve605v26j3sahe5w0zr 5625443 5625431 2026-09-08T20:13:43Z P.Nedelkovski 47736 дополнување, поправки 5625443 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност | name = Франсоа Ченг | image = François Cheng-FIG 2004.jpg | caption = Ченг во 2004 | birth_date = {{birth date and age|1929|08|30|df=yes}} | birth_place = [[Нанчанг]], Кина | education = [[Универзитет Нанџјинг]]<br>[[École pratique des hautes études]] | occupation = Писател | known_for = Член на [[Француска академија|Француската академија]] | father = {{ill|Cheng Qibao|zh|程其保}} | children = [[Ан Ченг]] | module = {{Infobox Chinese | child = yes |s={{linktext|程|抱|一}} |t={{linktext|程|抱|一}} |p=Chéng Bàoyī |w=Ch'eng Pao-i |altname=Birth name |t2={{linktext|程|紀|賢}} |s2={{linktext|程|纪|贤}} |p2=Chéng Jìxián |w2=Cheng Chi-hsien }} }} '''Франсоа Ченг''' ({{lang-zh|c={{lang|zh|程抱一}}|p=Chéng Bàoyī}}; роден на 30 август 1929) — француски [[академик]], [[писател]], [[поет]] и [[Калиграфија|краснописец]] роден во Кина. Тој е автор на есеи, романи, збирки поезија и книги за уметност напишани на француски јазик, а преведувал и некои од големите француски поети на [[кинески јазик]]. == Животопис == Роден во [[Нанчанг]], [[Џјиангшји]] во 1929 година, Ченг дошол во Франција во 1948 година на деветнаесетгодишна возраст. Во својот говор во 2002 година пред [[Француска академија|Француската академија]], Ченг рекол:<blockquote>„Станав Французин по право, ум и срце пред повеќе од триесет години [...] особено од мигот кога решително се префрлив на францускиот јазик, правејќи го инструмент и душа на моето творештво. Како да кажам на овој јазик сè што му должам нему? Тој е толку тесно поврзан со мојот начин на постоење и со мојот внатрешен живот, што се покажа како симбол на мојата судбина.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.academie-francaise.fr/discours-de-reception-de-francois-cheng|title=Discours de réception de François Cheng – Académie française|work=www.academie-francaise.fr}}</ref></blockquote>Првите дела на Ченг биле академски студии за кинеската поезија и [[Кинеско сликарство|сликарство]]. Кон крајот на 1960-тите и почетокот на 1970-тите, тој соработувал со [[Психоаналитичар|психоаналитичарот]] [[Жак Лакан]] на проучување и преведување текстови од класичниот кинески канон. Овие размени влијаеле врз доцното учење на Лакан за психоаналитичкото толкување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lacanianworks.net/2009/11/on-lacans-remarks-on-chinese-poetry-in-seminar-xxiv-november-2009-adrian-price/|title="On Lacan's remarks on Chinese Poetry in Seminar XXIV : November 2009 : Adrian Price « Lacanian Works »"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201190856/https://lacanianworks.net/2009/11/on-lacans-remarks-on-chinese-poetry-in-seminar-xxiv-november-2009-adrian-price/|archive-date=1 February 2022|accessdate=1 February 2022}}</ref> Подоцна почнал да твори песни на француски јазик, пред конечно да се сврти кон пишување романи. Ченг ја освоил наградата Фемина во 1998 година за неговиот роман ''Le Dit de Tianyi'' („ ''Приказната за Тјанји'' “) (Албин Мишел, Париз, 1998). Во 2002 година бил избран во [[Француска академија|Француската академија]], првата личност од азиско потекло на која ѝ била укажана ваква чест. Од 2008 година, тој е член на почесниот одбор на Фондацијата Ширак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fondationchirac.eu/en/foundation/honour-committee/|title=Honor Committee|work=Fondation Chirac}}</ref> === Брак и семејство === Ченг се оженил со сликарка, која исто така била со кинеско потекло. Тие подоцна добиле француско државјанство и основале семејство. Нивната ќерка, [[Ан Ченг]], родена во Париз во 1955 година, исто така станала истакнат научник и синолог.. == Библиографија == * ''Analyse formelle de l'œuvre poétique d'un auteur des Tang : Zhang Ruoxu'' (1970) * ''Le Pousse-pousse'', by Lao She, (translation, 1973) * ''L'Écriture poétique chinoise'' (1977) * ''Vide et plein: le langage pictural chinois'' (1979) * ''L'espace du rêve: mille ans de peinture chinoise'' (1980) * ''Sept poètes français'' (1983) * ''[[Анри Мишо|Henri Michaux]], sa vie, son œuvre'' (1984) * ''Chu Ta : le génie du trait'' (1986) * ''Some Reflections on Chinese Poetic Language and its Relation to Chinese Cosmology dans The Vitality of the Lyric Voice'' (1986) * ''The Reciprocity of Subject and Object in Chinese Poetic Language dans Poetics East and West'' (1988) * ''De l'arbre et du rocher'' (1989) * ''Entre source et nuage, Voix de poètes dans la Chine d'hier et d'aujourd'hui'' (1990) * ''Saisons à vie'' (1993) * ''Trente-six poèmes d'amour'' (1997) * ''Quand les pierres font signe'' (1997) (with Fabienne Verdier) * ''[[Le Dit de Tianyi]]'' (1998, Prix Femina) * ''Shitao : la saveur du monde'' (1998, [[Prix André Malraux]]) * ''Cantos toscans'' (1999) * ''D'où jaillit le chant'' (2000) * ''Double chant'' (2000, Prix Roger Caillois) * ''Et le souffle devient signe'' (2001) * ''Qui dira notre nuit'' (2001) * ''L'éternité n'est pas de trop'', Albin Michel, (2002) * ''Le Dialogue, Une passion pour la langue française'', Desclée de Brouwer, (2002) * ''Le Long d'un amour'', Arfuyen, (2003) * ''Le Livre du vide médian'', Albin Michel, (2004) * ''Que nos instants soient d'accueil'', with Francis Herth (2005) * ''À l'orient de tout'', Gallimard, (2005) * ''Cinq méditations sur la beauté'', Albin Michel, (2006) * ''L'un vers l'autre. En voyage avec Victor Segalen'', Albin Michel, (2008) * ''Quand reviennent les âmes errantes'', Albin Michel, (2012) * ''Cinq méditations sur la mort – autrement dit sur la vie –'' Broché (2013) * ''La vraie gloire est ici'', Gallimard, (2015) * ''Enfin le royaume - quatrains'', Gallimard, (2018) * ''Une longue route pour m'unir au chant français'', Albin Michel, (2022) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{In lang|fr}} [https://web.archive.org/web/20050304081500/http://www.academie-francaise.fr/immortels/base/academiciens/fiche.asp?param=705 Biography on the Académie française website] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ченг, Франсоа}} [[Категорија:Офицери на Легијата на честа]] [[Категорија:Членови на Француската академија]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1929 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Статии со текст на кинески]] bw6fgnrul7waov6xajmpf2134xzny7i Разговор:Франсоа Ченг 1 1402427 5625444 2026-09-08T20:13:59Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5625444 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Господарот на прстените: Дружината на прстенот 0 1402430 5625475 2026-09-08T21:28:57Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Филм | име = Господарот на прстените:<br />Дружината на прстенот | изворен_наслов = The Lord of the Rings:<br />The Fellowship of the Ring | слика = Lord_Rings_Fellowship_Ring.jpg | алт = Фродо Багинс во зелена наметка во средината, опкружен со Арагорн, Гандалф, Арвен, Галадриел, Лег... 5625475 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Господарот на прстените:<br />Дружината на прстенот | изворен_наслов = The Lord of the Rings:<br />The Fellowship of the Ring | слика = Lord_Rings_Fellowship_Ring.jpg | алт = Фродо Багинс во зелена наметка во средината, опкружен со Арагорн, Гандалф, Арвен, Галадриел, Леголас и други ликови, со јавачите на Назгулите надолу. | опис = Плакат за киноприкажување | режисер = [[Питер Џексон]] | сценарист = {{Plainlist| * [[Френсис Волш]] * [[Филипа Бојенс]] * Питер Џексон }} | заснован_на = {{Based on|''[[Дружината на прстенот]]''|[[Џ. Р. Р. Толкин]]}} | продуцент = {{Plainlist| * [[Бари М. Озборн]] * Питер Џексон * Френсис Волш * [[Тим Сандерс]] }} | улоги = {{Plainlist| * [[Елајџа Вуд]] * [[Ијан Мекелен]] * [[Лив Тајлер]] * [[Виго Мортенсен]] * [[Шон Астин]] * [[Кејт Бланшет]] * [[Џон Рис-Дејвис]] * [[Били Бојд]] * [[Доминик Монаган]] * [[Орландо Блум]] * [[Кристофер Ли]] * [[Хјуго Вивинг]] * [[Шон Бин]] * [[Ијан Холм]] * [[Енди Серкис]] }} | кинематографија = [[Ендру Лесни]] | монтажа = [[Џон Гилберт (монтажер)|Џон Гилберт]] | музика = [[Хаувард Шор]] | студио = {{Plainlist| * [[WingNut Films]] * [[New Line Cinema]]<ref name="AFI">{{cite web |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |website=[[AFI Catalog of Feature Films]] |access-date=28 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512154639/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |archive-date=12 May 2019 |url-status=live}}</ref> }} | дистрибутер = New Line Cinema<ref name="AFI" /> | премиера = 10 декември 2001 г. (Odeon Luxe Leicester Square)<br>19 декември 2001 г. (САД)<br>20 декември 2001 г. (Нов Зеланд) | времетраење = 178 минути<ref>{{cite web |url=https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |title=The Lord Of The Rings - The Fellowship Of The Ring |work=[[British Board of Film Classification]] |access-date=7 September 2022 |archive-date=7 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907035454/https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |url-status=live }}</ref> | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Нов Зеланд}} * {{САД}} }} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 93 милиони долари<ref name="BOM"/><ref name="NUM">{{cite web |url=https://www.the-numbers.com/movie/Lord-of-the-Rings-The-Fellowship-of-the-Ring-The#tab=summary |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (2001) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |publisher=Nash Information Services, LLC |access-date=1 July 2025}}</ref> | заработка = 897,5 милиони долари | следен = ''[[Господарот на прстените: Двете кули]]'' }} '''''Господарот на прстените: Дружината на прстенот''''' ({{langx|en|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring}}) — [[авантуристички филм]] во жанрот епска фантазија од 2001 г., седми долгометражен филм во режија на [[Питер Џексон]], снимен според сценариото на [[Френсис Волш]], [[Филипа Бојенс]] и Џексон, заснован на ''Дружината на прстенот'' од [[1954]] г., првиот дел од романот ''[[Господарот на прстените]]'' од [[Џ. Р. Р. Толкин]]. Филмот е првиот дел од филмската трилогија ''[[Господарот на прстените (филмска серија)|Господарот на прстените]]''. Во него настапува значајна глумечка екипа, меѓу кои се [[Елајџа Вуд]], [[Ијан Макелен]], [[Лив Тајлер]], [[Виго Мортенсен]], [[Шон Астин]], [[Кејт Бланшет]], [[Џон Рис-Дејвис]], [[били Бојд|Били Бојд]], [[Доминик Монаган]], [[Орландо Блум]], [[Кристофер Ли]], [[Хјуго Вивинг]], [[Шон Бин]], [[Ијан Холм]] и [[Енди Серкис]]. Дејството на филмот се одвива во Средната Земја. Приказната раскажува за темниот господар [[Саурон]], кој го бара Прстенот на моќта, во кој е заробен дел од неговото владеење, со цел да си ја врати власта. Прстенот го наоѓа патот до младиот [[хобит]] [[Фродо Багинс]]. Судбината на Средната Земја е неизвесна кога Фродо и неговите осум сопатници (кои ја сочинуваат Дружината на прстенот) започнуваат опасно патешествие кон Судбинската Планина во земјата [[Мордор]], единственото место каде што прстенот може да биде уништен. Филмот бил финансиран и распределен од американското студио [[New Line Cinema]], но бил целосно снимен и монтиран во матичната земја на Џексон, [[Нов Зеланд]], истовремено со другите два дела од трилогијата. Премиерата на филмот се одржала на 10 декември 2001 година во киното Odeon Luxe Leicester Square во [[Лондон]], а во кината се појавил на [[19 декември]] во [[Соединети Држави|Соединетите Држави]] и на [[20 декември]] во [[Нов Зеланд]]. Филмот наишол на одлични приеми кај критичарите и публиката, кои го сметале за пресвртница во кинематографијата и врвно достигнување во жанрот на филмската фантазија. Тој добил пофалби за визуелните ефекти, глумата, режијата на Џексон, сценариото, музиката и верноста кон изворниот материјал. Ширум светот заработил повеќе од 868 милиони долари за време на неговото првично прикажување во кината, со што станал втор најгледан филм за 2001 г. и петти најгледан филм на сите времиња во периодот кога излегол.<ref name="BOM 2002">{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |lang=en |work=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20021001123059/http://boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=2002-10-01}}</ref> Преку подоцнежните прикажувања, заклучно со 2024 г., заработката надминала 887 милиони долари.<ref name=BOM2021/> Како и неговите продолженија, филмот е прогласен за едно од најдобрите и навлијателни остварувања во историјата на филмот. Филмот освоил бројни награди; на 74. церемонија на доделување на наградите „Оскар“ бил номиниран во тринаесет категории, меѓу кои и за Најдобар филм, а победил во категориите Најдобра кинематографија, Најдобра шминка, Најдобра музика и Најдобри визуелни ефекти. Во 2007 г., [[Американскиот филмски институт]] го прогласил за еден од 100-те најдобри американски филмови во историјата, со што бил и последниот и единствениот филм снимен во [[21 век|XXI век]] што се нашол на тој список. Во 2021 г., филмот бил избран за зачувување во Националниот филмски регистар на САД од страна на [[Библиотека на Конгресот|Библиотеката на Конгресот]] како остварување со „културна, историска или естетска важност“.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|title=National Film Registry Adds ''Return Of The Jedi'', ''Fellowship Of The Ring'', ''Strangers On A Train'', ''Sounder'', ''WALL-E'' & More|lang=en|date=2021-12-14|first=Nancy|last=Tartaglione|work=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2021-12-14|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702231423/https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|url-status=live}}</ref> Двете продолженија, [[Господарот на прстените: Двете кули|''Двете кули'']] и [[Господар на прстените: Враќањето на кралот (филм)|''Враќањето на кралот'']], излегле во 2002 и 2003 г. соодветно. == Содржина == {{Разоткривање}}Во втората епоха на Средна Земја, владетелите на [[Виленик|вилениците]], џуџињата и луѓето добиваат прстени на моќта. темниот господар [[Саурон]] — припадник на Мајарите — тајно го кова Единствениот прстен во Судбинската Планина, вложувајќи во него значителен дел од својата моќ за да ги потчини другите прстени и да ја освои Средната Земја. Последниот сојуз на луѓето и вилениците се бори против силите на Саурон во [[Мордор]]. [[Исилдур]] од [[Гондор]] му го отсекува прстот на Саурон, а со него и прстенот, со што го победува Саурон и го сведува на духовен облик. Со првиот пораз на Саурон започнува третата епоха на Средната Земја. Влијанието на прстенот го расипува Исилдур, кој го зема за себе и подоцна загинува од рацете на орките. Прстенот бил изгубен во река 2.500 години, сѐ додека не го нашол [[Голум]], кој владеел со него повеќе од четири и пол векови. На крајот, прстенот го напушта Голум, а потоа го наоѓа [[хобит]]от по име [[Билбо Багинс]], кој не знае ништо за него. Шеесет години подоцна, Билбо го слави својот 111. роденден во Шир, повторно среќавајќи се со својот стар пријател, волшебникот [[Гандалф Сивиот]]. Билбо го напушта Шир заради последното [[Авантура|приклучение]] и го остава своето наследство, вклучувајќи го и прстенот, на својот внук [[Фродо Багинс]]. Гандалф го проучува прстенот, ја открива неговата вистинска природа и дознава дека Голум бил фатен и мачен од орките на Саурон, при што за време на испишувањето изговорил само два збора: „''Шир''“ и „''Багинс''“. Гандалф се враќа и го предупредува Фродо да го напушти Шир. Кога Фродо заминува со својот пријател, градинарот [[Семвајз Гемџи]], Гандалф заминува во Изенгард за да се сретне со волшебникот [[Саруман]], но го открива неговото предавство и сојузот со Саурон, кој ги испратил своите девет привидни слуги — назгулите — во потрага по Фродо. На Фродо и Сем им се придружуваат други хобити, [[Меријадок Брендабак|Мери]] и [[Перегрин Тук|Пипин]], и тие им бегаат на назгулите пред да пристигнат во Бри, каде што треба да се сретнат со Гандалф во крчмата „Скокачкото пони“. Меѓутоа, Гандалф воопшто не се појавува бидејќи паднал во заробеништво кај Саруман. Потоа на хобитите им помага северниот трагач познат како [[Арагорн|Трагачот]], кој ветува дека ќе ги придружува до [[Ривендел]]; меѓутоа, назгулите ги напаѓаат од заседа, а нивниот предводник, Кралот Вештер, го ранува Фродо со моргулски нож. Арвен, виленица и сакана на Трагачот, ја наоѓа групата и го спасува Фродо, предизвикувајќи водена стихија што ги носи назгулите. Таа го носи во Ривендел, каде што вилениците го лекуваат. Фродо се среќава со Гандалф, кој побегнал од Изенгард на Големиот Орел. Истата ноќ, Трагачот повторно се соединува со Арвен, и тие си ја искажуваат љубовта. Дознавајќи од Гандалф за предавството на Саруман и сфаќајќи дека се соочуваат со закани и од Саурон и од Саруман, таткото на Арвен, лордот [[Елронд]], одлучува да не го остави прстенот во Ривендел. Тој свикува совет од виленици, луѓе и џуџиња, на кој присуствуваат и Фродо и Гандалф, и советот одлучува дека прстенот мора да биде уништен во огнот на Судбинската Планина. Фродо доброволно се пријавува да го носи прстенот во придружба на Гандалф, Сем, Мери, Пипин, виленикот [[Леголас]], џуџето [[Гимли]], [[Боромир]] од Гондор и Трагачот, кој се покажува дека е [[Арагорн]], наследник на Исилдур и законит крал на Гондор. Билбо, кој сега живее во Ривендел, му го подарува на Фродо својот меч Убод и панцир од [[митрил]]. Дружината на прстенот се упатува кон Портите на Рохан, но открива дека ги следат [[Шпионство|шпионите]] на Саруман. Наместо тоа, тие тргнуваат преку планинскиот премин Карадрас, но Саруман предизвикува бура што ги принудува да поминат низ копите на Морија, каде што водно суштество со пипала го блокира влезот со дружината внатре, не оставајќи им друг избор освен да се упатат кон излезот на другиот крај. Откривајќи дека џуџињата од Морија се мртви, дружината е нападната од орки и пештерски [[трол]]. Ги запираат, но се соочуваат со Проклетството на Дурин — [[балрог]] што живее во рудниците. Додека другите бегаат, Гандалф се бори со демонот и го фрла во огромна провалија, но балрогот го повлекува Гандалф со себе во темнината. Опустошената и деморализирана дружина стигнува во [[Лотлориен]], со кој владее виленичката кралица Галадриела, која насамо му соопштува на Фродо дека само тој сам може да ја заврши задачата и дека еден од членовите на дружината ќе се обиде да го присвои прстенот. Таа му покажува и видение за иднината во кое Саурон успева да ја поработи Средната Земја, вклучувајќи го и Шир. Во меѓувреме, Саруман создава војска од Урук-хаи во Изенгард за да ја најде и уништи дружината. Дружината заминува по реката кон Парт Гален. Фродо на брегот се соочува со Боромир, кој, како што предупредила и леди Галадриела, се обидува да го земе прстенот. Потоа извидниците на Урук-хаите поставуваат заседа на дружината, обидувајќи се да ги одвлечкаат хобитите. Боромир се ослободува од волшепствата на прстенот и ги брани Мери и Пипин, но водачот на одредот на Урук-хаите, Лурц, смртно го ранува со стрели додека останатите ги одвлечкуваат хобитите. Пристигнува Арагорн и го убива Лурц во тешка борба, а потоа го теши умирачкиот Боромир, ветувајќи му дека ќе му помогне на народот на Гондор во претстојниот судир. Плашејќи се дека прстенот ќе ги расипи неговите пријатели, Фродо одлучува сам да замине во Мордор, но му дозволува на Сем да појде со него, помнејќи го ветувањето што му го дал на Гандалф да се грижи за него. Додека Арагорн, Леголас и Гимли заминуваат да ги спасат Мери и Пипин, Фродо и Сем се спуштаат преку преминот Емин Муил, упатувајќи се кон Мордор и продолжувајќи ја својата мисија — да го уништат Единствениот прстен. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Елајџа Вуд]] || [[Фродо Багинс]] |- | [[Ијан Макелен]] || [[Гандалф]] |- | [[Шон Астин]] || [[Семвајз Гемџи]] |- | [[Виго Мортенсен]] || [[Арагорн]] |- | [[Шон Бин]] || [[Боромир]] |- | [[Орландо Блум]] || [[Леголас]] |- | [[Ијан Холм]] || [[Билбо Багинс]] |- | [[Доминик Монаган]] || Меријадок Брендабак |- | [[Били Бојд]] || Перегрин Тук |- | [[Џон Рис-Девис]] || [[Гимли]] (син на Глоин) |- | [[Кристофер Ли]] || Саруман Белиот |- | [[Енди Серкис]] || [[Голум]] (образ и глас) |- | [[Гари Синклер]] || [[Исилдур]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.warnerbros.com/movies/lord-rings-fellowship-ring Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2001 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Англија]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Господар на прстените]] [[Категорија:Филмови на New Line Cinema]] [[Категорија:Новозеландски филмови]] [[Категорија:Американски фантастични филмови]] [[Категорија:Американски авантуристички филмови]] pguzs42f9octjwtg8abm4go2fws0521 5625477 5625475 2026-09-08T21:30:15Z Andrew012p 85224 5625477 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Господарот на прстените:<br />Дружината на прстенот | изворен_наслов = The Lord of the Rings:<br />The Fellowship of the Ring | слика = Lord_Rings_Fellowship_Ring.jpg | алт = Фродо Багинс во зелена наметка во средината, опкружен со Арагорн, Гандалф, Арвен, Галадриел, Леголас и други ликови, со јавачите на Назгулите надолу. | опис = Плакат за киноприкажување | режисер = [[Питер Џексон]] | сценарист = {{Plainlist| * [[Френсис Волш]] * [[Филипа Бојенс]] * Питер Џексон }} | заснован_на = {{Based on|''[[Дружината на прстенот]]''|[[Џ. Р. Р. Толкин]]}} | продуцент = {{Plainlist| * [[Бари М. Озборн]] * Питер Џексон * Френсис Волш * [[Тим Сандерс]] }} | улоги = {{Plainlist| * [[Елајџа Вуд]] * [[Ијан Мекелен]] * [[Лив Тајлер]] * [[Виго Мортенсен]] * [[Шон Астин]] * [[Кејт Бланшет]] * [[Џон Рис-Дејвис]] * [[Били Бојд]] * [[Доминик Монаган]] * [[Орландо Блум]] * [[Кристофер Ли]] * [[Хјуго Вивинг]] * [[Шон Бин]] * [[Ијан Холм]] * [[Енди Серкис]] }} | кинематографија = [[Ендру Лесни]] | монтажа = [[Џон Гилберт (монтажер)|Џон Гилберт]] | музика = [[Хаувард Шор]] | студио = {{Plainlist| * [[WingNut Films]] * [[New Line Cinema]]<ref name="AFI">{{cite web |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |website=[[AFI Catalog of Feature Films]] |access-date=28 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512154639/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |archive-date=12 May 2019 |url-status=live}}</ref> }} | дистрибутер = New Line Cinema<ref name="AFI" /> | премиера = 10 декември 2001 г. (Odeon Luxe Leicester Square)<br>19 декември 2001 г. (САД)<br>20 декември 2001 г. (Нов Зеланд) | времетраење = 178 минути<ref>{{cite web |url=https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |title=The Lord Of The Rings - The Fellowship Of The Ring |work=[[British Board of Film Classification]] |access-date=7 September 2022 |archive-date=7 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907035454/https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |url-status=live }}</ref> | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Нов Зеланд}} * {{САД}} }} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 93 милиони долари<ref name="NUM">{{cite web |url=https://www.the-numbers.com/movie/Lord-of-the-Rings-The-Fellowship-of-the-Ring-The#tab=summary |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (2001) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |publisher=Nash Information Services, LLC |access-date=1 July 2025}}</ref> | заработка = 897,5 милиони долари | следен = ''[[Господарот на прстените: Двете кули]]'' }} '''''Господарот на прстените: Дружината на прстенот''''' ({{langx|en|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring}}) — [[авантуристички филм]] во жанрот епска фантазија од 2001 г., седми долгометражен филм во режија на [[Питер Џексон]], снимен според сценариото на [[Френсис Волш]], [[Филипа Бојенс]] и Џексон, заснован на ''Дружината на прстенот'' од [[1954]] г., првиот дел од романот ''[[Господарот на прстените]]'' од [[Џ. Р. Р. Толкин]]. Филмот е првиот дел од филмската трилогија ''[[Господарот на прстените (филмска серија)|Господарот на прстените]]''. Во него настапува значајна глумечка екипа, меѓу кои се [[Елајџа Вуд]], [[Ијан Макелен]], [[Лив Тајлер]], [[Виго Мортенсен]], [[Шон Астин]], [[Кејт Бланшет]], [[Џон Рис-Дејвис]], [[били Бојд|Били Бојд]], [[Доминик Монаган]], [[Орландо Блум]], [[Кристофер Ли]], [[Хјуго Вивинг]], [[Шон Бин]], [[Ијан Холм]] и [[Енди Серкис]]. Дејството на филмот се одвива во Средната Земја. Приказната раскажува за темниот господар [[Саурон]], кој го бара Прстенот на моќта, во кој е заробен дел од неговото владеење, со цел да си ја врати власта. Прстенот го наоѓа патот до младиот [[хобит]] [[Фродо Багинс]]. Судбината на Средната Земја е неизвесна кога Фродо и неговите осум сопатници (кои ја сочинуваат Дружината на прстенот) започнуваат опасно патешествие кон Судбинската Планина во земјата [[Мордор]], единственото место каде што прстенот може да биде уништен. Филмот бил финансиран и распределен од американското студио [[New Line Cinema]], но бил целосно снимен и монтиран во матичната земја на Џексон, [[Нов Зеланд]], истовремено со другите два дела од трилогијата. Премиерата на филмот се одржала на 10 декември 2001 година во киното Odeon Luxe Leicester Square во [[Лондон]], а во кината се појавил на [[19 декември]] во [[Соединети Држави|Соединетите Држави]] и на [[20 декември]] во [[Нов Зеланд]]. Филмот наишол на одлични приеми кај критичарите и публиката, кои го сметале за пресвртница во кинематографијата и врвно достигнување во жанрот на филмската фантазија. Тој добил пофалби за визуелните ефекти, глумата, режијата на Џексон, сценариото, музиката и верноста кон изворниот материјал. Ширум светот заработил повеќе од 868 милиони долари за време на неговото првично прикажување во кината, со што станал втор најгледан филм за 2001 г. и петти најгледан филм на сите времиња во периодот кога излегол.<ref name="BOM 2002">{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |lang=en |work=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20021001123059/http://boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=2002-10-01}}</ref> Преку подоцнежните прикажувања, заклучно со 2024 г., заработката надминала 887 милиони долари. Како и неговите продолженија, филмот е прогласен за едно од најдобрите и навлијателни остварувања во историјата на филмот. Филмот освоил бројни награди; на 74. церемонија на доделување на наградите „Оскар“ бил номиниран во тринаесет категории, меѓу кои и за Најдобар филм, а победил во категориите Најдобра кинематографија, Најдобра шминка, Најдобра музика и Најдобри визуелни ефекти. Во 2007 г., [[Американскиот филмски институт]] го прогласил за еден од 100-те најдобри американски филмови во историјата, со што бил и последниот и единствениот филм снимен во [[21 век|XXI век]] што се нашол на тој список. Во 2021 г., филмот бил избран за зачувување во Националниот филмски регистар на САД од страна на [[Библиотека на Конгресот|Библиотеката на Конгресот]] како остварување со „културна, историска или естетска важност“.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|title=National Film Registry Adds ''Return Of The Jedi'', ''Fellowship Of The Ring'', ''Strangers On A Train'', ''Sounder'', ''WALL-E'' & More|lang=en|date=2021-12-14|first=Nancy|last=Tartaglione|work=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2021-12-14|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702231423/https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|url-status=live}}</ref> Двете продолженија, [[Господарот на прстените: Двете кули|''Двете кули'']] и [[Господар на прстените: Враќањето на кралот (филм)|''Враќањето на кралот'']], излегле во 2002 и 2003 г. соодветно. == Содржина == {{Разоткривање}}Во втората епоха на Средна Земја, владетелите на [[Виленик|вилениците]], џуџињата и луѓето добиваат прстени на моќта. темниот господар [[Саурон]] — припадник на Мајарите — тајно го кова Единствениот прстен во Судбинската Планина, вложувајќи во него значителен дел од својата моќ за да ги потчини другите прстени и да ја освои Средната Земја. Последниот сојуз на луѓето и вилениците се бори против силите на Саурон во [[Мордор]]. [[Исилдур]] од [[Гондор]] му го отсекува прстот на Саурон, а со него и прстенот, со што го победува Саурон и го сведува на духовен облик. Со првиот пораз на Саурон започнува третата епоха на Средната Земја. Влијанието на прстенот го расипува Исилдур, кој го зема за себе и подоцна загинува од рацете на орките. Прстенот бил изгубен во река 2.500 години, сѐ додека не го нашол [[Голум]], кој владеел со него повеќе од четири и пол векови. На крајот, прстенот го напушта Голум, а потоа го наоѓа [[хобит]]от по име [[Билбо Багинс]], кој не знае ништо за него. Шеесет години подоцна, Билбо го слави својот 111. роденден во Шир, повторно среќавајќи се со својот стар пријател, волшебникот [[Гандалф Сивиот]]. Билбо го напушта Шир заради последното [[Авантура|приклучение]] и го остава своето наследство, вклучувајќи го и прстенот, на својот внук [[Фродо Багинс]]. Гандалф го проучува прстенот, ја открива неговата вистинска природа и дознава дека Голум бил фатен и мачен од орките на Саурон, при што за време на испишувањето изговорил само два збора: „''Шир''“ и „''Багинс''“. Гандалф се враќа и го предупредува Фродо да го напушти Шир. Кога Фродо заминува со својот пријател, градинарот [[Семвајз Гемџи]], Гандалф заминува во Изенгард за да се сретне со волшебникот [[Саруман]], но го открива неговото предавство и сојузот со Саурон, кој ги испратил своите девет привидни слуги — назгулите — во потрага по Фродо. На Фродо и Сем им се придружуваат други хобити, [[Меријадок Брендабак|Мери]] и [[Перегрин Тук|Пипин]], и тие им бегаат на назгулите пред да пристигнат во Бри, каде што треба да се сретнат со Гандалф во крчмата „Скокачкото пони“. Меѓутоа, Гандалф воопшто не се појавува бидејќи паднал во заробеништво кај Саруман. Потоа на хобитите им помага северниот трагач познат како [[Арагорн|Трагачот]], кој ветува дека ќе ги придружува до [[Ривендел]]; меѓутоа, назгулите ги напаѓаат од заседа, а нивниот предводник, Кралот Вештер, го ранува Фродо со моргулски нож. Арвен, виленица и сакана на Трагачот, ја наоѓа групата и го спасува Фродо, предизвикувајќи водена стихија што ги носи назгулите. Таа го носи во Ривендел, каде што вилениците го лекуваат. Фродо се среќава со Гандалф, кој побегнал од Изенгард на Големиот Орел. Истата ноќ, Трагачот повторно се соединува со Арвен, и тие си ја искажуваат љубовта. Дознавајќи од Гандалф за предавството на Саруман и сфаќајќи дека се соочуваат со закани и од Саурон и од Саруман, таткото на Арвен, лордот [[Елронд]], одлучува да не го остави прстенот во Ривендел. Тој свикува совет од виленици, луѓе и џуџиња, на кој присуствуваат и Фродо и Гандалф, и советот одлучува дека прстенот мора да биде уништен во огнот на Судбинската Планина. Фродо доброволно се пријавува да го носи прстенот во придружба на Гандалф, Сем, Мери, Пипин, виленикот [[Леголас]], џуџето [[Гимли]], [[Боромир]] од Гондор и Трагачот, кој се покажува дека е [[Арагорн]], наследник на Исилдур и законит крал на Гондор. Билбо, кој сега живее во Ривендел, му го подарува на Фродо својот меч Убод и панцир од [[митрил]]. Дружината на прстенот се упатува кон Портите на Рохан, но открива дека ги следат [[Шпионство|шпионите]] на Саруман. Наместо тоа, тие тргнуваат преку планинскиот премин Карадрас, но Саруман предизвикува бура што ги принудува да поминат низ копите на Морија, каде што водно суштество со пипала го блокира влезот со дружината внатре, не оставајќи им друг избор освен да се упатат кон излезот на другиот крај. Откривајќи дека џуџињата од Морија се мртви, дружината е нападната од орки и пештерски [[трол]]. Ги запираат, но се соочуваат со Проклетството на Дурин — [[балрог]] што живее во рудниците. Додека другите бегаат, Гандалф се бори со демонот и го фрла во огромна провалија, но балрогот го повлекува Гандалф со себе во темнината. Опустошената и деморализирана дружина стигнува во [[Лотлориен]], со кој владее виленичката кралица Галадриела, која насамо му соопштува на Фродо дека само тој сам може да ја заврши задачата и дека еден од членовите на дружината ќе се обиде да го присвои прстенот. Таа му покажува и видение за иднината во кое Саурон успева да ја поработи Средната Земја, вклучувајќи го и Шир. Во меѓувреме, Саруман создава војска од Урук-хаи во Изенгард за да ја најде и уништи дружината. Дружината заминува по реката кон Парт Гален. Фродо на брегот се соочува со Боромир, кој, како што предупредила и леди Галадриела, се обидува да го земе прстенот. Потоа извидниците на Урук-хаите поставуваат заседа на дружината, обидувајќи се да ги одвлечкаат хобитите. Боромир се ослободува од волшепствата на прстенот и ги брани Мери и Пипин, но водачот на одредот на Урук-хаите, Лурц, смртно го ранува со стрели додека останатите ги одвлечкуваат хобитите. Пристигнува Арагорн и го убива Лурц во тешка борба, а потоа го теши умирачкиот Боромир, ветувајќи му дека ќе му помогне на народот на Гондор во претстојниот судир. Плашејќи се дека прстенот ќе ги расипи неговите пријатели, Фродо одлучува сам да замине во Мордор, но му дозволува на Сем да појде со него, помнејќи го ветувањето што му го дал на Гандалф да се грижи за него. Додека Арагорн, Леголас и Гимли заминуваат да ги спасат Мери и Пипин, Фродо и Сем се спуштаат преку преминот Емин Муил, упатувајќи се кон Мордор и продолжувајќи ја својата мисија — да го уништат Единствениот прстен. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Елајџа Вуд]] || [[Фродо Багинс]] |- | [[Ијан Макелен]] || [[Гандалф]] |- | [[Шон Астин]] || [[Семвајз Гемџи]] |- | [[Виго Мортенсен]] || [[Арагорн]] |- | [[Шон Бин]] || [[Боромир]] |- | [[Орландо Блум]] || [[Леголас]] |- | [[Ијан Холм]] || [[Билбо Багинс]] |- | [[Доминик Монаган]] || Меријадок Брендабак |- | [[Били Бојд]] || Перегрин Тук |- | [[Џон Рис-Девис]] || [[Гимли]] (син на Глоин) |- | [[Кристофер Ли]] || Саруман Белиот |- | [[Енди Серкис]] || [[Голум]] (образ и глас) |- | [[Гари Синклер]] || [[Исилдур]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.warnerbros.com/movies/lord-rings-fellowship-ring Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2001 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Англија]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Господар на прстените]] [[Категорија:Филмови на New Line Cinema]] [[Категорија:Новозеландски филмови]] [[Категорија:Американски фантастични филмови]] [[Категорија:Американски авантуристички филмови]] 6u99k8zm1kjtwf5p7457ij8dz4ejpsi 5625479 5625477 2026-09-08T21:35:10Z Andrew012p 85224 5625479 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Господарот на прстените:<br />Дружината на прстенот | изворен_наслов = The Lord of the Rings:<br />The Fellowship of the Ring | слика = Господарот на прстените Дружината на прстенот плакат (МКД).png | алт = Фродо Багинс во зелена наметка во средината, опкружен со Арагорн, Гандалф, Арвен, Галадриела, Леголас и други ликови, со јавачите на Назгулите надолу. | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Питер Џексон]] | сценарист = {{Plainlist| * [[Френсис Волш]] * [[Филипа Бојенс]] * Питер Џексон }} | заснован_на = {{Based on|''[[Дружината на прстенот]]''|[[Џ. Р. Р. Толкин]]}} | продуцент = {{Plainlist| * [[Бари М. Озборн]] * Питер Џексон * Френсис Волш * [[Тим Сандерс]] }} | улоги = {{Plainlist| * [[Елајџа Вуд]] * [[Ијан Мекелен]] * [[Лив Тајлер]] * [[Виго Мортенсен]] * [[Шон Астин]] * [[Кејт Бланшет]] * [[Џон Рис-Дејвис]] * [[Били Бојд]] * [[Доминик Монаган]] * [[Орландо Блум]] * [[Кристофер Ли]] * [[Хјуго Вивинг]] * [[Шон Бин]] * [[Ијан Холм]] * [[Енди Серкис]] }} | кинематографија = [[Ендру Лесни]] | монтажа = [[Џон Гилберт (монтажер)|Џон Гилберт]] | музика = [[Хаувард Шор]] | студио = {{Plainlist| * [[WingNut Films]] * [[New Line Cinema]]<ref name="AFI">{{cite web |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |website=[[AFI Catalog of Feature Films]] |access-date=28 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512154639/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |archive-date=12 May 2019 |url-status=live}}</ref> }} | дистрибутер = New Line Cinema<ref name="AFI" /> | премиера = 10 декември 2001 г. (Odeon Luxe Leicester Square)<br>19 декември 2001 г. (САД)<br>20 декември 2001 г. (Нов Зеланд) | времетраење = 178 минути<ref>{{cite web |url=https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |title=The Lord Of The Rings - The Fellowship Of The Ring |work=[[British Board of Film Classification]] |access-date=7 September 2022 |archive-date=7 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907035454/https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |url-status=live }}</ref> | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Нов Зеланд}} * {{САД}} }} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 93 милиони долари<ref name="NUM">{{cite web |url=https://www.the-numbers.com/movie/Lord-of-the-Rings-The-Fellowship-of-the-Ring-The#tab=summary |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (2001) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |publisher=Nash Information Services, LLC |access-date=1 July 2025}}</ref> | заработка = 897,5 милиони долари | следен = ''[[Господарот на прстените: Двете кули]]'' }} '''''Господарот на прстените: Дружината на прстенот''''' ({{langx|en|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring}}) — [[авантуристички филм]] во жанрот епска фантазија од 2001 г., седми долгометражен филм во режија на [[Питер Џексон]], снимен според сценариото на [[Френсис Волш]], [[Филипа Бојенс]] и Џексон, заснован на ''Дружината на прстенот'' од [[1954]] г., првиот дел од романот ''[[Господарот на прстените]]'' од [[Џ. Р. Р. Толкин]]. Филмот е првиот дел од филмската трилогија ''[[Господарот на прстените (филмска серија)|Господарот на прстените]]''. Во него настапува значајна глумечка екипа, меѓу кои се [[Елајџа Вуд]], [[Ијан Макелен]], [[Лив Тајлер]], [[Виго Мортенсен]], [[Шон Астин]], [[Кејт Бланшет]], [[Џон Рис-Дејвис]], [[били Бојд|Били Бојд]], [[Доминик Монаган]], [[Орландо Блум]], [[Кристофер Ли]], [[Хјуго Вивинг]], [[Шон Бин]], [[Ијан Холм]] и [[Енди Серкис]]. Дејството на филмот се одвива во Средната Земја. Приказната раскажува за темниот господар [[Саурон]], кој го бара Прстенот на моќта, во кој е заробен дел од неговото владеење, со цел да си ја врати власта. Прстенот го наоѓа патот до младиот [[хобит]] [[Фродо Багинс]]. Судбината на Средната Земја е неизвесна кога Фродо и неговите осум сопатници (кои ја сочинуваат Дружината на прстенот) започнуваат опасно патешествие кон Судбинската Планина во земјата [[Мордор]], единственото место каде што прстенот може да биде уништен. Филмот бил финансиран и распределен од американското студио [[New Line Cinema]], но бил целосно снимен и монтиран во матичната земја на Џексон, [[Нов Зеланд]], истовремено со другите два дела од трилогијата. Премиерата на филмот се одржала на 10 декември 2001 година во киното Odeon Luxe Leicester Square во [[Лондон]], а во кината се појавил на [[19 декември]] во [[Соединети Држави|Соединетите Држави]] и на [[20 декември]] во [[Нов Зеланд]]. Филмот наишол на одлични приеми кај критичарите и публиката, кои го сметале за пресвртница во кинематографијата и врвно достигнување во жанрот на филмската фантазија. Тој добил пофалби за визуелните ефекти, глумата, режијата на Џексон, сценариото, музиката и верноста кон изворниот материјал. Ширум светот заработил повеќе од 868 милиони долари за време на неговото првично прикажување во кината, со што станал втор најгледан филм за 2001 г. и петти најгледан филм на сите времиња во периодот кога излегол.<ref name="BOM 2002">{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |lang=en |work=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20021001123059/http://boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=2002-10-01}}</ref> Преку подоцнежните прикажувања, заклучно со 2024 г., заработката надминала 887 милиони долари. Како и неговите продолженија, филмот е прогласен за едно од најдобрите и навлијателни остварувања во историјата на филмот. Филмот освоил бројни награди; на 74. церемонија на доделување на наградите „Оскар“ бил номиниран во тринаесет категории, меѓу кои и за Најдобар филм, а победил во категориите Најдобра кинематографија, Најдобра шминка, Најдобра музика и Најдобри визуелни ефекти. Во 2007 г., [[Американскиот филмски институт]] го прогласил за еден од 100-те најдобри американски филмови во историјата, со што бил и последниот и единствениот филм снимен во [[21 век|XXI век]] што се нашол на тој список. Во 2021 г., филмот бил избран за зачувување во Националниот филмски регистар на САД од страна на [[Библиотека на Конгресот|Библиотеката на Конгресот]] како остварување со „културна, историска или естетска важност“.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|title=National Film Registry Adds ''Return Of The Jedi'', ''Fellowship Of The Ring'', ''Strangers On A Train'', ''Sounder'', ''WALL-E'' & More|lang=en|date=2021-12-14|first=Nancy|last=Tartaglione|work=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2021-12-14|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702231423/https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|url-status=live}}</ref> Двете продолженија, [[Господарот на прстените: Двете кули|''Двете кули'']] и [[Господар на прстените: Враќањето на кралот (филм)|''Враќањето на кралот'']], излегле во 2002 и 2003 г. соодветно. == Содржина == {{Разоткривање}}Во втората епоха на Средна Земја, владетелите на [[Виленик|вилениците]], џуџињата и луѓето добиваат прстени на моќта. темниот господар [[Саурон]] — припадник на Мајарите — тајно го кова Единствениот прстен во Судбинската Планина, вложувајќи во него значителен дел од својата моќ за да ги потчини другите прстени и да ја освои Средната Земја. Последниот сојуз на луѓето и вилениците се бори против силите на Саурон во [[Мордор]]. [[Исилдур]] од [[Гондор]] му го отсекува прстот на Саурон, а со него и прстенот, со што го победува Саурон и го сведува на духовен облик. Со првиот пораз на Саурон започнува третата епоха на Средната Земја. Влијанието на прстенот го расипува Исилдур, кој го зема за себе и подоцна загинува од рацете на орките. Прстенот бил изгубен во река 2.500 години, сѐ додека не го нашол [[Голум]], кој владеел со него повеќе од четири и пол векови. На крајот, прстенот го напушта Голум, а потоа го наоѓа [[хобит]]от по име [[Билбо Багинс]], кој не знае ништо за него. Шеесет години подоцна, Билбо го слави својот 111. роденден во Шир, повторно среќавајќи се со својот стар пријател, волшебникот [[Гандалф Сивиот]]. Билбо го напушта Шир заради последното [[Авантура|приклучение]] и го остава своето наследство, вклучувајќи го и прстенот, на својот внук [[Фродо Багинс]]. Гандалф го проучува прстенот, ја открива неговата вистинска природа и дознава дека Голум бил фатен и мачен од орките на Саурон, при што за време на испишувањето изговорил само два збора: „''Шир''“ и „''Багинс''“. Гандалф се враќа и го предупредува Фродо да го напушти Шир. Кога Фродо заминува со својот пријател, градинарот [[Семвајз Гемџи]], Гандалф заминува во Изенгард за да се сретне со волшебникот [[Саруман]], но го открива неговото предавство и сојузот со Саурон, кој ги испратил своите девет привидни слуги — назгулите — во потрага по Фродо. На Фродо и Сем им се придружуваат други хобити, [[Меријадок Брендабак|Мери]] и [[Перегрин Тук|Пипин]], и тие им бегаат на назгулите пред да пристигнат во Бри, каде што треба да се сретнат со Гандалф во крчмата „Скокачкото пони“. Меѓутоа, Гандалф воопшто не се појавува бидејќи паднал во заробеништво кај Саруман. Потоа на хобитите им помага северниот трагач познат како [[Арагорн|Трагачот]], кој ветува дека ќе ги придружува до [[Ривендел]]; меѓутоа, назгулите ги напаѓаат од заседа, а нивниот предводник, Кралот Вештер, го ранува Фродо со моргулски нож. Арвен, виленица и сакана на Трагачот, ја наоѓа групата и го спасува Фродо, предизвикувајќи водена стихија што ги носи назгулите. Таа го носи во Ривендел, каде што вилениците го лекуваат. Фродо се среќава со Гандалф, кој побегнал од Изенгард на Големиот Орел. Истата ноќ, Трагачот повторно се соединува со Арвен, и тие си ја искажуваат љубовта. Дознавајќи од Гандалф за предавството на Саруман и сфаќајќи дека се соочуваат со закани и од Саурон и од Саруман, таткото на Арвен, лордот [[Елронд]], одлучува да не го остави прстенот во Ривендел. Тој свикува совет од виленици, луѓе и џуџиња, на кој присуствуваат и Фродо и Гандалф, и советот одлучува дека прстенот мора да биде уништен во огнот на Судбинската Планина. Фродо доброволно се пријавува да го носи прстенот во придружба на Гандалф, Сем, Мери, Пипин, виленикот [[Леголас]], џуџето [[Гимли]], [[Боромир]] од Гондор и Трагачот, кој се покажува дека е [[Арагорн]], наследник на Исилдур и законит крал на Гондор. Билбо, кој сега живее во Ривендел, му го подарува на Фродо својот меч Убод и панцир од [[митрил]]. Дружината на прстенот се упатува кон Портите на Рохан, но открива дека ги следат [[Шпионство|шпионите]] на Саруман. Наместо тоа, тие тргнуваат преку планинскиот премин Карадрас, но Саруман предизвикува бура што ги принудува да поминат низ копите на Морија, каде што водно суштество со пипала го блокира влезот со дружината внатре, не оставајќи им друг избор освен да се упатат кон излезот на другиот крај. Откривајќи дека џуџињата од Морија се мртви, дружината е нападната од орки и пештерски [[трол]]. Ги запираат, но се соочуваат со Проклетството на Дурин — [[балрог]] што живее во рудниците. Додека другите бегаат, Гандалф се бори со демонот и го фрла во огромна провалија, но балрогот го повлекува Гандалф со себе во темнината. Опустошената и деморализирана дружина стигнува во [[Лотлориен]], со кој владее виленичката кралица Галадриела, која насамо му соопштува на Фродо дека само тој сам може да ја заврши задачата и дека еден од членовите на дружината ќе се обиде да го присвои прстенот. Таа му покажува и видение за иднината во кое Саурон успева да ја поработи Средната Земја, вклучувајќи го и Шир. Во меѓувреме, Саруман создава војска од Урук-хаи во Изенгард за да ја најде и уништи дружината. Дружината заминува по реката кон Парт Гален. Фродо на брегот се соочува со Боромир, кој, како што предупредила и леди Галадриела, се обидува да го земе прстенот. Потоа извидниците на Урук-хаите поставуваат заседа на дружината, обидувајќи се да ги одвлечкаат хобитите. Боромир се ослободува од волшепствата на прстенот и ги брани Мери и Пипин, но водачот на одредот на Урук-хаите, Лурц, смртно го ранува со стрели додека останатите ги одвлечкуваат хобитите. Пристигнува Арагорн и го убива Лурц во тешка борба, а потоа го теши умирачкиот Боромир, ветувајќи му дека ќе му помогне на народот на Гондор во претстојниот судир. Плашејќи се дека прстенот ќе ги расипи неговите пријатели, Фродо одлучува сам да замине во Мордор, но му дозволува на Сем да појде со него, помнејќи го ветувањето што му го дал на Гандалф да се грижи за него. Додека Арагорн, Леголас и Гимли заминуваат да ги спасат Мери и Пипин, Фродо и Сем се спуштаат преку преминот Емин Муил, упатувајќи се кон Мордор и продолжувајќи ја својата мисија — да го уништат Единствениот прстен. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Елајџа Вуд]] || [[Фродо Багинс]] |- | [[Ијан Макелен]] || [[Гандалф]] |- | [[Шон Астин]] || [[Семвајз Гемџи]] |- | [[Виго Мортенсен]] || [[Арагорн]] |- | [[Шон Бин]] || [[Боромир]] |- | [[Орландо Блум]] || [[Леголас]] |- | [[Ијан Холм]] || [[Билбо Багинс]] |- | [[Доминик Монаган]] || Меријадок Брендабак |- | [[Били Бојд]] || Перегрин Тук |- | [[Џон Рис-Девис]] || [[Гимли]] (син на Глоин) |- | [[Кристофер Ли]] || Саруман Белиот |- | [[Енди Серкис]] || [[Голум]] (образ и глас) |- | [[Гари Синклер]] || [[Исилдур]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.warnerbros.com/movies/lord-rings-fellowship-ring Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2001 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Англија]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Господар на прстените]] [[Категорија:Филмови на New Line Cinema]] [[Категорија:Новозеландски филмови]] [[Категорија:Американски фантастични филмови]] [[Категорија:Американски авантуристички филмови]] pi0px7shsmp7ym99pqbcdr6390fric9 5625485 5625479 2026-09-08T21:40:24Z Andrew012p 85224 /* Содржина */ 5625485 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Господарот на прстените:<br />Дружината на прстенот | изворен_наслов = The Lord of the Rings:<br />The Fellowship of the Ring | слика = Господарот на прстените Дружината на прстенот плакат (МКД).png | алт = Фродо Багинс во зелена наметка во средината, опкружен со Арагорн, Гандалф, Арвен, Галадриела, Леголас и други ликови, со јавачите на Назгулите надолу. | опис = Плакатот на филмот | режисер = [[Питер Џексон]] | сценарист = {{Plainlist| * [[Френсис Волш]] * [[Филипа Бојенс]] * Питер Џексон }} | заснован_на = {{Based on|''[[Дружината на прстенот]]''|[[Џ. Р. Р. Толкин]]}} | продуцент = {{Plainlist| * [[Бари М. Озборн]] * Питер Џексон * Френсис Волш * [[Тим Сандерс]] }} | улоги = {{Plainlist| * [[Елајџа Вуд]] * [[Ијан Мекелен]] * [[Лив Тајлер]] * [[Виго Мортенсен]] * [[Шон Астин]] * [[Кејт Бланшет]] * [[Џон Рис-Дејвис]] * [[Били Бојд]] * [[Доминик Монаган]] * [[Орландо Блум]] * [[Кристофер Ли]] * [[Хјуго Вивинг]] * [[Шон Бин]] * [[Ијан Холм]] * [[Енди Серкис]] }} | кинематографија = [[Ендру Лесни]] | монтажа = [[Џон Гилберт (монтажер)|Џон Гилберт]] | музика = [[Хаувард Шор]] | студио = {{Plainlist| * [[WingNut Films]] * [[New Line Cinema]]<ref name="AFI">{{cite web |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |website=[[AFI Catalog of Feature Films]] |access-date=28 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512154639/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |archive-date=12 May 2019 |url-status=live}}</ref> }} | дистрибутер = New Line Cinema<ref name="AFI" /> | премиера = 10 декември 2001 г. (Odeon Luxe Leicester Square)<br>19 декември 2001 г. (САД)<br>20 декември 2001 г. (Нов Зеланд) | времетраење = 178 минути<ref>{{cite web |url=https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |title=The Lord Of The Rings - The Fellowship Of The Ring |work=[[British Board of Film Classification]] |access-date=7 September 2022 |archive-date=7 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907035454/https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |url-status=live }}</ref> | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Нов Зеланд}} * {{САД}} }} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 93 милиони долари<ref name="NUM">{{cite web |url=https://www.the-numbers.com/movie/Lord-of-the-Rings-The-Fellowship-of-the-Ring-The#tab=summary |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (2001) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |publisher=Nash Information Services, LLC |access-date=1 July 2025}}</ref> | заработка = 897,5 милиони долари | следен = ''[[Господарот на прстените: Двете кули]]'' }} '''''Господарот на прстените: Дружината на прстенот''''' ({{langx|en|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring}}) — [[авантуристички филм]] во жанрот епска фантазија од 2001 г., седми долгометражен филм во режија на [[Питер Џексон]], снимен според сценариото на [[Френсис Волш]], [[Филипа Бојенс]] и Џексон, заснован на ''Дружината на прстенот'' од [[1954]] г., првиот дел од романот ''[[Господарот на прстените]]'' од [[Џ. Р. Р. Толкин]]. Филмот е првиот дел од филмската трилогија ''[[Господарот на прстените (филмска серија)|Господарот на прстените]]''. Во него настапува значајна глумечка екипа, меѓу кои се [[Елајџа Вуд]], [[Ијан Макелен]], [[Лив Тајлер]], [[Виго Мортенсен]], [[Шон Астин]], [[Кејт Бланшет]], [[Џон Рис-Дејвис]], [[били Бојд|Били Бојд]], [[Доминик Монаган]], [[Орландо Блум]], [[Кристофер Ли]], [[Хјуго Вивинг]], [[Шон Бин]], [[Ијан Холм]] и [[Енди Серкис]]. Дејството на филмот се одвива во Средната Земја. Приказната раскажува за темниот господар [[Саурон]], кој го бара Прстенот на моќта, во кој е заробен дел од неговото владеење, со цел да си ја врати власта. Прстенот го наоѓа патот до младиот [[хобит]] [[Фродо Багинс]]. Судбината на Средната Земја е неизвесна кога Фродо и неговите осум сопатници (кои ја сочинуваат Дружината на прстенот) започнуваат опасно патешествие кон Судбинската Планина во земјата [[Мордор]], единственото место каде што прстенот може да биде уништен. Филмот бил финансиран и распределен од американското студио [[New Line Cinema]], но бил целосно снимен и монтиран во матичната земја на Џексон, [[Нов Зеланд]], истовремено со другите два дела од трилогијата. Премиерата на филмот се одржала на 10 декември 2001 година во киното Odeon Luxe Leicester Square во [[Лондон]], а во кината се појавил на [[19 декември]] во [[Соединети Држави|Соединетите Држави]] и на [[20 декември]] во [[Нов Зеланд]]. Филмот наишол на одлични приеми кај критичарите и публиката, кои го сметале за пресвртница во кинематографијата и врвно достигнување во жанрот на филмската фантазија. Тој добил пофалби за визуелните ефекти, глумата, режијата на Џексон, сценариото, музиката и верноста кон изворниот материјал. Ширум светот заработил повеќе од 868 милиони долари за време на неговото првично прикажување во кината, со што станал втор најгледан филм за 2001 г. и петти најгледан филм на сите времиња во периодот кога излегол.<ref name="BOM 2002">{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |lang=en |work=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20021001123059/http://boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=2002-10-01}}</ref> Преку подоцнежните прикажувања, заклучно со 2024 г., заработката надминала 887 милиони долари. Како и неговите продолженија, филмот е прогласен за едно од најдобрите и навлијателни остварувања во историјата на филмот. Филмот освоил бројни награди; на 74. церемонија на доделување на наградите „Оскар“ бил номиниран во тринаесет категории, меѓу кои и за Најдобар филм, а победил во категориите Најдобра кинематографија, Најдобра шминка, Најдобра музика и Најдобри визуелни ефекти. Во 2007 г., [[Американскиот филмски институт]] го прогласил за еден од 100-те најдобри американски филмови во историјата, со што бил и последниот и единствениот филм снимен во [[21 век|XXI век]] што се нашол на тој список. Во 2021 г., филмот бил избран за зачувување во Националниот филмски регистар на САД од страна на [[Библиотека на Конгресот|Библиотеката на Конгресот]] како остварување со „културна, историска или естетска важност“.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|title=National Film Registry Adds ''Return Of The Jedi'', ''Fellowship Of The Ring'', ''Strangers On A Train'', ''Sounder'', ''WALL-E'' & More|lang=en|date=2021-12-14|first=Nancy|last=Tartaglione|work=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2021-12-14|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702231423/https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|url-status=live}}</ref> Двете продолженија, [[Господарот на прстените: Двете кули|''Двете кули'']] и [[Господар на прстените: Враќањето на кралот (филм)|''Враќањето на кралот'']], излегле во 2002 и 2003 г. соодветно. == Содржина == {{Разоткривање}} Во втората епоха на Средна Земја, владетелите на [[Виленик|вилениците]], џуџињата и луѓето добиваат прстени на моќта. темниот господар [[Саурон]] — припадник на Мајарите — тајно го кова Единствениот прстен во Судбинската Планина, вложувајќи во него значителен дел од својата моќ за да ги потчини другите прстени и да ја освои Средната Земја. Последниот сојуз на луѓето и вилениците се бори против силите на Саурон во [[Мордор]]. [[Исилдур]] од [[Гондор]] му го отсекува прстот на Саурон, а со него и прстенот, со што го победува Саурон и го сведува на духовен облик. Со првиот пораз на Саурон започнува третата епоха на Средната Земја. Влијанието на прстенот го расипува Исилдур, кој го зема за себе и подоцна загинува од рацете на орките. Прстенот бил изгубен во река 2.500 години, сѐ додека не го нашол [[Голум]], кој владеел со него повеќе од четири и пол векови. На крајот, прстенот го напушта Голум, а потоа го наоѓа [[хобит]]от по име [[Билбо Багинс]], кој не знае ништо за него. Шеесет години подоцна, Билбо го слави својот 111. роденден во Шир, повторно среќавајќи се со својот стар пријател, волшебникот [[Гандалф Сивиот]]. Билбо го напушта Шир заради последното [[Авантура|приклучение]] и го остава своето наследство, вклучувајќи го и прстенот, на својот внук [[Фродо Багинс]]. Гандалф го проучува прстенот, ја открива неговата вистинска природа и дознава дека Голум бил фатен и мачен од орките на Саурон, при што за време на испишувањето изговорил само два збора: „''Шир''“ и „''Багинс''“. Гандалф се враќа и го предупредува Фродо да го напушти Шир. Кога Фродо заминува со својот пријател, градинарот [[Семвајз Гемџи]], Гандалф заминува во Изенгард за да се сретне со волшебникот [[Саруман]], но го открива неговото предавство и сојузот со Саурон, кој ги испратил своите девет привидни слуги — назгулите — во потрага по Фродо. На Фродо и Сем им се придружуваат други хобити, [[Меријадок Брендабак|Мери]] и [[Перегрин Тук|Пипин]], и тие им бегаат на назгулите пред да пристигнат во Бри, каде што треба да се сретнат со Гандалф во крчмата „Скокачкото пони“. Меѓутоа, Гандалф воопшто не се појавува бидејќи паднал во заробеништво кај Саруман. Потоа на хобитите им помага северниот трагач познат како [[Арагорн|Трагачот]], кој ветува дека ќе ги придружува до [[Ривендел]]; меѓутоа, назгулите ги напаѓаат од заседа, а нивниот предводник, Кралот Вештер, го ранува Фродо со моргулски нож. Арвен, виленица и сакана на Трагачот, ја наоѓа групата и го спасува Фродо, предизвикувајќи водена стихија што ги носи назгулите. Таа го носи во Ривендел, каде што вилениците го лекуваат. Фродо се среќава со Гандалф, кој побегнал од Изенгард на Големиот Орел. Истата ноќ, Трагачот повторно се соединува со Арвен, и тие си ја искажуваат љубовта. Дознавајќи од Гандалф за предавството на Саруман и сфаќајќи дека се соочуваат со закани и од Саурон и од Саруман, таткото на Арвен, лордот [[Елронд]], одлучува да не го остави прстенот во Ривендел. Тој свикува совет од виленици, луѓе и џуџиња, на кој присуствуваат и Фродо и Гандалф, и советот одлучува дека прстенот мора да биде уништен во огнот на Судбинската Планина. Фродо доброволно се пријавува да го носи прстенот во придружба на Гандалф, Сем, Мери, Пипин, виленикот [[Леголас]], џуџето [[Гимли]], [[Боромир]] од Гондор и Трагачот, кој се покажува дека е [[Арагорн]], наследник на Исилдур и законит крал на Гондор. Билбо, кој сега живее во Ривендел, му го подарува на Фродо својот меч Убод и панцир од [[митрил]]. Дружината на прстенот се упатува кон Портите на Рохан, но открива дека ги следат [[Шпионство|шпионите]] на Саруман. Наместо тоа, тие тргнуваат преку планинскиот премин Карадрас, но Саруман предизвикува бура што ги принудува да поминат низ копите на Морија, каде што водно суштество со пипала го блокира влезот со дружината внатре, не оставајќи им друг избор освен да се упатат кон излезот на другиот крај. Откривајќи дека џуџињата од Морија се мртви, дружината е нападната од орки и пештерски [[трол]]. Ги запираат, но се соочуваат со Проклетството на Дурин — [[балрог]] што живее во рудниците. Додека другите бегаат, Гандалф се бори со демонот и го фрла во огромна провалија, но балрогот го повлекува Гандалф со себе во темнината. Опустошената и деморализирана дружина стигнува во [[Лотлориен]], со кој владее виленичката кралица Галадриела, која насамо му соопштува на Фродо дека само тој сам може да ја заврши задачата и дека еден од членовите на дружината ќе се обиде да го присвои прстенот. Таа му покажува и видение за иднината во кое Саурон успева да ја поработи Средната Земја, вклучувајќи го и Шир. Во меѓувреме, Саруман создава војска од Урук-хаи во Изенгард за да ја најде и уништи дружината. Дружината заминува по реката кон Парт Гален. Фродо на брегот се соочува со Боромир, кој, како што предупредила и леди Галадриела, се обидува да го земе прстенот. Потоа извидниците на Урук-хаите поставуваат заседа на дружината, обидувајќи се да ги одвлечкаат хобитите. Боромир се ослободува од волшепствата на прстенот и ги брани Мери и Пипин, но водачот на одредот на Урук-хаите, Лурц, смртно го ранува со стрели додека останатите ги одвлечкуваат хобитите. Пристигнува Арагорн и го убива Лурц во тешка борба, а потоа го теши умирачкиот Боромир, ветувајќи му дека ќе му помогне на народот на Гондор во претстојниот судир. Плашејќи се дека прстенот ќе ги расипи неговите пријатели, Фродо одлучува сам да замине во Мордор, но му дозволува на Сем да појде со него, помнејќи го ветувањето што му го дал на Гандалф да се грижи за него. Додека Арагорн, Леголас и Гимли заминуваат да ги спасат Мери и Пипин, Фродо и Сем се спуштаат преку преминот Емин Муил, упатувајќи се кон Мордор и продолжувајќи ја својата мисија — да го уништат Единствениот прстен. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Елајџа Вуд]] || [[Фродо Багинс]] |- | [[Ијан Макелен]] || [[Гандалф]] |- | [[Шон Астин]] || [[Семвајз Гемџи]] |- | [[Виго Мортенсен]] || [[Арагорн]] |- | [[Шон Бин]] || [[Боромир]] |- | [[Орландо Блум]] || [[Леголас]] |- | [[Ијан Холм]] || [[Билбо Багинс]] |- | [[Доминик Монаган]] || Меријадок Брендабак |- | [[Били Бојд]] || Перегрин Тук |- | [[Џон Рис-Девис]] || [[Гимли]] (син на Глоин) |- | [[Кристофер Ли]] || Саруман Белиот |- | [[Енди Серкис]] || [[Голум]] (образ и глас) |- | [[Гари Синклер]] || [[Исилдур]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.warnerbros.com/movies/lord-rings-fellowship-ring Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2001 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Англија]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Господар на прстените]] [[Категорија:Филмови на New Line Cinema]] [[Категорија:Новозеландски филмови]] [[Категорија:Американски фантастични филмови]] [[Категорија:Американски авантуристички филмови]] k928nmdpfdokhur965l1tjyyhlsont2 5625501 5625485 2026-09-08T21:56:57Z Andrew012p 85224 /* */ 5625501 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Господарот на прстените:<br />Дружината на прстенот | изворен_наслов = The Lord of the Rings:<br />The Fellowship of the Ring | слика = Господарот на прстените Дружината на прстенот плакат (МКД).png | алт = Фродо Багинс во зелена наметка во средината, опкружен со Арагорн, Гандалф, Арвен, Галадриела, Леголас и други ликови, со јавачите на Назгулите надолу. | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Питер Џексон]] | сценарист = {{Plainlist| * [[Френсис Волш]] * [[Филипа Бојенс]] * Питер Џексон }} | заснован_на = {{Based on|''[[Дружината на прстенот]]''|[[Џ. Р. Р. Толкин]]}} | продуцент = {{Plainlist| * [[Бари М. Озборн]] * Питер Џексон * Френсис Волш * [[Тим Сандерс]] }} | улоги = {{Plainlist| * [[Елајџа Вуд]] * [[Ијан Мекелен]] * [[Лив Тајлер]] * [[Виго Мортенсен]] * [[Шон Астин]] * [[Кејт Бланшет]] * [[Џон Рис-Дејвис]] * [[Били Бојд]] * [[Доминик Монаган]] * [[Орландо Блум]] * [[Кристофер Ли]] * [[Хјуго Вивинг]] * [[Шон Бин]] * [[Ијан Холм]] * [[Енди Серкис]] }} | кинематографија = [[Ендру Лесни]] | монтажа = [[Џон Гилберт (монтажер)|Џон Гилберт]] | музика = [[Хаувард Шор]] | студио = {{Plainlist| * [[WingNut Films]] * [[New Line Cinema]]<ref name="AFI">{{cite web |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |website=[[AFI Catalog of Feature Films]] |access-date=28 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512154639/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |archive-date=12 May 2019 |url-status=live}}</ref> }} | дистрибутер = New Line Cinema<ref name="AFI" /> | премиера = 10 декември 2001 г. (Odeon Luxe Leicester Square)<br>19 декември 2001 г. (САД)<br>20 декември 2001 г. (Нов Зеланд) | времетраење = 178 минути<ref>{{cite web |url=https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |title=The Lord Of The Rings - The Fellowship Of The Ring |work=[[British Board of Film Classification]] |access-date=7 September 2022 |archive-date=7 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907035454/https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |url-status=live }}</ref> | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Нов Зеланд}} * {{САД}} }} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 93 милиони долари<ref name="NUM">{{cite web |url=https://www.the-numbers.com/movie/Lord-of-the-Rings-The-Fellowship-of-the-Ring-The#tab=summary |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (2001) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |publisher=Nash Information Services, LLC |access-date=1 July 2025}}</ref> | заработка = 897,5 милиони долари | следен = ''[[Господарот на прстените: Двете кули]]'' }} '''''Господарот на прстените: Дружината на прстенот''''' ({{langx|en|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring}}) — [[авантуристички филм]] во жанрот епска фантазија од 2001 г., седми долгометражен филм во режија на [[Питер Џексон]], снимен според сценариото на [[Френсис Волш]], [[Филипа Бојенс]] и Џексон, заснован на ''Дружината на прстенот'' од [[1954]] г., првиот дел од романот ''[[Господарот на прстените]]'' од [[Џ. Р. Р. Толкин]]. Филмот е првиот дел од филмската трилогија ''[[Господарот на прстените (филмска серија)|Господарот на прстените]]''. Во него настапува значајна глумечка екипа, меѓу кои се [[Елајџа Вуд]], [[Ијан Макелен]], [[Лив Тајлер]], [[Виго Мортенсен]], [[Шон Астин]], [[Кејт Бланшет]], [[Џон Рис-Дејвис]], [[били Бојд|Били Бојд]], [[Доминик Монаган]], [[Орландо Блум]], [[Кристофер Ли]], [[Хјуго Вивинг]], [[Шон Бин]], [[Ијан Холм]] и [[Енди Серкис]]. Дејството на филмот се одвива во Средната Земја. Приказната раскажува за темниот господар [[Саурон]], кој го бара Прстенот на моќта, во кој е заробен дел од неговото владеење, со цел да си ја врати власта. Прстенот го наоѓа патот до младиот [[хобит]] [[Фродо Багинс]]. Судбината на Средната Земја е неизвесна кога Фродо и неговите осум сопатници (кои ја сочинуваат Дружината на прстенот) започнуваат опасно патешествие кон Судбинската Планина во земјата [[Мордор]], единственото место каде што прстенот може да биде уништен. Филмот бил финансиран и распределен од американското студио [[New Line Cinema]], но бил целосно снимен и монтиран во матичната земја на Џексон, [[Нов Зеланд]], истовремено со другите два дела од трилогијата. Премиерата на филмот се одржала на 10 декември 2001 година во киното Odeon Luxe Leicester Square во [[Лондон]], а во кината се појавил на [[19 декември]] во [[Соединети Држави|Соединетите Држави]] и на [[20 декември]] во [[Нов Зеланд]]. Филмот наишол на одлични приеми кај критичарите и публиката, кои го сметале за пресвртница во кинематографијата и врвно достигнување во жанрот на филмската фантазија. Тој добил пофалби за визуелните ефекти, глумата, режијата на Џексон, сценариото, музиката и верноста кон изворниот материјал. Ширум светот заработил повеќе од 868 милиони долари за време на неговото првично прикажување во кината, со што станал втор најгледан филм за 2001 г. и петти најгледан филм на сите времиња во периодот кога излегол.<ref name="BOM 2002">{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |lang=en |work=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20021001123059/http://boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=2002-10-01}}</ref> Преку подоцнежните прикажувања, заклучно со 2024 г., заработката надминала 887 милиони долари. Како и неговите продолженија, филмот е прогласен за едно од најдобрите и навлијателни остварувања во историјата на филмот. Филмот освоил бројни награди; на 74. церемонија на доделување на наградите „Оскар“ бил номиниран во тринаесет категории, меѓу кои и за Најдобар филм, а победил во категориите Најдобра кинематографија, Најдобра шминка, Најдобра музика и Најдобри визуелни ефекти. Во 2007 г., [[Американскиот филмски институт]] го прогласил за еден од 100-те најдобри американски филмови во историјата, со што бил и последниот и единствениот филм снимен во [[21 век|XXI век]] што се нашол на тој список. Во 2021 г., филмот бил избран за зачувување во Националниот филмски регистар на САД од страна на [[Библиотека на Конгресот|Библиотеката на Конгресот]] како остварување со „културна, историска или естетска важност“.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|title=National Film Registry Adds ''Return Of The Jedi'', ''Fellowship Of The Ring'', ''Strangers On A Train'', ''Sounder'', ''WALL-E'' & More|lang=en|date=2021-12-14|first=Nancy|last=Tartaglione|work=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2021-12-14|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702231423/https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|url-status=live}}</ref> Двете продолженија, [[Господарот на прстените: Двете кули|''Двете кули'']] и [[Господар на прстените: Враќањето на кралот (филм)|''Враќањето на кралот'']], излегле во 2002 и 2003 г. соодветно. == Содржина == {{Разоткривање}} Во втората епоха на Средна Земја, владетелите на [[Виленик|вилениците]], џуџињата и луѓето добиваат прстени на моќта. темниот господар [[Саурон]] — припадник на Мајарите — тајно го кова Единствениот прстен во Судбинската Планина, вложувајќи во него значителен дел од својата моќ за да ги потчини другите прстени и да ја освои Средната Земја. Последниот сојуз на луѓето и вилениците се бори против силите на Саурон во [[Мордор]]. [[Исилдур]] од [[Гондор]] му го отсекува прстот на Саурон, а со него и прстенот, со што го победува Саурон и го сведува на духовен облик. Со првиот пораз на Саурон започнува третата епоха на Средната Земја. Влијанието на прстенот го расипува Исилдур, кој го зема за себе и подоцна загинува од рацете на орките. Прстенот бил изгубен во река 2.500 години, сѐ додека не го нашол [[Голум]], кој владеел со него повеќе од четири и пол векови. На крајот, прстенот го напушта Голум, а потоа го наоѓа [[хобит]]от по име [[Билбо Багинс]], кој не знае ништо за него. Шеесет години подоцна, Билбо го слави својот 111. роденден во Шир, повторно среќавајќи се со својот стар пријател, волшебникот [[Гандалф Сивиот]]. Билбо го напушта Шир заради последното [[Авантура|приклучение]] и го остава своето наследство, вклучувајќи го и прстенот, на својот внук [[Фродо Багинс]]. Гандалф го проучува прстенот, ја открива неговата вистинска природа и дознава дека Голум бил фатен и мачен од орките на Саурон, при што за време на испишувањето изговорил само два збора: „''Шир''“ и „''Багинс''“. Гандалф се враќа и го предупредува Фродо да го напушти Шир. Кога Фродо заминува со својот пријател, градинарот [[Семвајз Гемџи]], Гандалф заминува во Изенгард за да се сретне со волшебникот [[Саруман]], но го открива неговото предавство и сојузот со Саурон, кој ги испратил своите девет привидни слуги — назгулите — во потрага по Фродо. На Фродо и Сем им се придружуваат други хобити, [[Меријадок Брендабак|Мери]] и [[Перегрин Тук|Пипин]], и тие им бегаат на назгулите пред да пристигнат во Бри, каде што треба да се сретнат со Гандалф во крчмата „Скокачкото пони“. Меѓутоа, Гандалф воопшто не се појавува бидејќи паднал во заробеништво кај Саруман. Потоа на хобитите им помага северниот трагач познат како [[Арагорн|Трагачот]], кој ветува дека ќе ги придружува до [[Ривендел]]; меѓутоа, назгулите ги напаѓаат од заседа, а нивниот предводник, Кралот Вештер, го ранува Фродо со моргулски нож. Арвен, виленица и сакана на Трагачот, ја наоѓа групата и го спасува Фродо, предизвикувајќи водена стихија што ги носи назгулите. Таа го носи во Ривендел, каде што вилениците го лекуваат. Фродо се среќава со Гандалф, кој побегнал од Изенгард на Големиот Орел. Истата ноќ, Трагачот повторно се соединува со Арвен, и тие си ја искажуваат љубовта. Дознавајќи од Гандалф за предавството на Саруман и сфаќајќи дека се соочуваат со закани и од Саурон и од Саруман, таткото на Арвен, лордот [[Елронд]], одлучува да не го остави прстенот во Ривендел. Тој свикува совет од виленици, луѓе и џуџиња, на кој присуствуваат и Фродо и Гандалф, и советот одлучува дека прстенот мора да биде уништен во огнот на Судбинската Планина. Фродо доброволно се пријавува да го носи прстенот во придружба на Гандалф, Сем, Мери, Пипин, виленикот [[Леголас]], џуџето [[Гимли]], [[Боромир]] од Гондор и Трагачот, кој се покажува дека е [[Арагорн]], наследник на Исилдур и законит крал на Гондор. Билбо, кој сега живее во Ривендел, му го подарува на Фродо својот меч Убод и панцир од [[митрил]]. Дружината на прстенот се упатува кон Портите на Рохан, но открива дека ги следат [[Шпионство|шпионите]] на Саруман. Наместо тоа, тие тргнуваат преку планинскиот премин Карадрас, но Саруман предизвикува бура што ги принудува да поминат низ копите на Морија, каде што водно суштество со пипала го блокира влезот со дружината внатре, не оставајќи им друг избор освен да се упатат кон излезот на другиот крај. Откривајќи дека џуџињата од Морија се мртви, дружината е нападната од орки и пештерски [[трол]]. Ги запираат, но се соочуваат со Проклетството на Дурин — [[балрог]] што живее во рудниците. Додека другите бегаат, Гандалф се бори со демонот и го фрла во огромна провалија, но балрогот го повлекува Гандалф со себе во темнината. Опустошената и деморализирана дружина стигнува во [[Лотлориен]], со кој владее виленичката кралица Галадриела, која насамо му соопштува на Фродо дека само тој сам може да ја заврши задачата и дека еден од членовите на дружината ќе се обиде да го присвои прстенот. Таа му покажува и видение за иднината во кое Саурон успева да ја поработи Средната Земја, вклучувајќи го и Шир. Во меѓувреме, Саруман создава војска од Урук-хаи во Изенгард за да ја најде и уништи дружината. Дружината заминува по реката кон Парт Гален. Фродо на брегот се соочува со Боромир, кој, како што предупредила и леди Галадриела, се обидува да го земе прстенот. Потоа извидниците на Урук-хаите поставуваат заседа на дружината, обидувајќи се да ги одвлечкаат хобитите. Боромир се ослободува од волшепствата на прстенот и ги брани Мери и Пипин, но водачот на одредот на Урук-хаите, Лурц, смртно го ранува со стрели додека останатите ги одвлечкуваат хобитите. Пристигнува Арагорн и го убива Лурц во тешка борба, а потоа го теши умирачкиот Боромир, ветувајќи му дека ќе му помогне на народот на Гондор во претстојниот судир. Плашејќи се дека прстенот ќе ги расипи неговите пријатели, Фродо одлучува сам да замине во Мордор, но му дозволува на Сем да појде со него, помнејќи го ветувањето што му го дал на Гандалф да се грижи за него. Додека Арагорн, Леголас и Гимли заминуваат да ги спасат Мери и Пипин, Фродо и Сем се спуштаат преку преминот Емин Муил, упатувајќи се кон Мордор и продолжувајќи ја својата мисија — да го уништат Единствениот прстен. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Елајџа Вуд]] || [[Фродо Багинс]] |- | [[Ијан Макелен]] || [[Гандалф]] |- | [[Шон Астин]] || [[Семвајз Гемџи]] |- | [[Виго Мортенсен]] || [[Арагорн]] |- | [[Шон Бин]] || [[Боромир]] |- | [[Орландо Блум]] || [[Леголас]] |- | [[Ијан Холм]] || [[Билбо Багинс]] |- | [[Доминик Монаган]] || Меријадок Брендабак |- | [[Били Бојд]] || Перегрин Тук |- | [[Џон Рис-Девис]] || [[Гимли]] (син на Глоин) |- | [[Кристофер Ли]] || Саруман Белиот |- | [[Енди Серкис]] || [[Голум]] (образ и глас) |- | [[Гари Синклер]] || [[Исилдур]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.warnerbros.com/movies/lord-rings-fellowship-ring Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2001 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Англија]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Господар на прстените]] [[Категорија:Филмови на New Line Cinema]] [[Категорија:Новозеландски филмови]] [[Категорија:Американски фантастични филмови]] [[Категорија:Американски авантуристички филмови]] s8wt4ik02megrf6ipuwdzgmfdsyb1sq 5625511 5625501 2026-09-08T22:01:44Z Andrew012p 85224 /* */ 5625511 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Господарот на прстените:<br />Дружината на прстенот | изворен_наслов = The Lord of the Rings:<br />The Fellowship of the Ring | слика = Господарот на прстените Дружината на прстенот плакат (МКД).png | алт = Фродо Багинс во зелена наметка во средината, опкружен со Арагорн, Гандалф, Арвен, Галадриела, Леголас и други ликови, со јавачите на Назгулите надолу. | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Питер Џексон]] | сценарист = {{Plainlist| * [[Френсис Волш]] * [[Филипа Бојенс]] * Питер Џексон }} | заснован_на = {{Based on|''[[Дружината на прстенот]]''|[[Џ. Р. Р. Толкин]]}} | продуцент = {{Plainlist| * [[Бари М. Озборн]] * Питер Џексон * Френсис Волш * [[Тим Сандерс]] }} | улоги = {{Plainlist| * [[Елајџа Вуд]] * [[Ијан Мекелен]] * [[Лив Тајлер]] * [[Виго Мортенсен]] * [[Шон Астин]] * [[Кејт Бланшет]] * [[Џон Рис-Дејвис]] * [[Били Бојд]] * [[Доминик Монаган]] * [[Орландо Блум]] * [[Кристофер Ли]] * [[Хјуго Вивинг]] * [[Шон Бин]] * [[Ијан Холм]] * [[Енди Серкис]] }} | кинематографија = [[Ендру Лесни]] | монтажа = [[Џон Гилберт (монтажер)|Џон Гилберт]] | музика = [[Хаувард Шор]] | студио = {{Plainlist| * [[WingNut Films]] * [[New Line Cinema]]<ref name="AFI">{{cite web |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |website=[[AFI Catalog of Feature Films]] |access-date=28 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512154639/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/53926 |archive-date=12 May 2019 |url-status=live}}</ref> }} | дистрибутер = New Line Cinema<ref name="AFI" /> | премиера = 10 декември 2001 г. (Odeon Luxe Leicester Square)<br>19 декември 2001 г. (САД)<br>20 декември 2001 г. (Нов Зеланд) | времетраење = 178 минути<ref>{{cite web |url=https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |title=The Lord Of The Rings - The Fellowship Of The Ring |work=[[British Board of Film Classification]] |access-date=7 September 2022 |archive-date=7 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907035454/https://www.bbfc.co.uk/release/the-lord-of-the-rings-the-fellowship-of-the-ring-q29sbgvjdglvbjpwwc0zntaxmda |url-status=live }}</ref> | земја = {{Plainlist| * {{знаме|Нов Зеланд}} * {{САД}} }} | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 93 милиони долари<ref name="NUM">{{cite web |url=https://www.the-numbers.com/movie/Lord-of-the-Rings-The-Fellowship-of-the-Ring-The#tab=summary |title=The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (2001) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |publisher=Nash Information Services, LLC |access-date=1 July 2025}}</ref> | заработка = 897,5 милиони долари | следен = ''[[Господарот на прстените: Двете кули]]'' }} '''''Господарот на прстените: Дружината на прстенот''''' ({{langx|en|The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring}}) — [[авантуристички филм]] во жанрот епска фантастика од 2001 г., седми долгометражен филм во режија на [[Питер Џексон]], снимен според сценариото на [[Френсис Волш]], [[Филипа Бојенс]] и Џексон, заснован на ''Дружината на прстенот'' од [[1954]] г., првиот дел од романот ''[[Господарот на прстените]]'' од [[Џ. Р. Р. Толкин]]. Филмот е првиот дел од филмската трилогија ''[[Господарот на прстените (филмска серија)|Господарот на прстените]]''. Во него настапува значајна глумечка екипа, меѓу кои се [[Елајџа Вуд]], [[Ијан Макелен]], [[Лив Тајлер]], [[Виго Мортенсен]], [[Шон Астин]], [[Кејт Бланшет]], [[Џон Рис-Дејвис]], [[били Бојд|Били Бојд]], [[Доминик Монаган]], [[Орландо Блум]], [[Кристофер Ли]], [[Хјуго Вивинг]], [[Шон Бин]], [[Ијан Холм]] и [[Енди Серкис]]. Дејството на филмот се одвива во Средната Земја. Приказната раскажува за темниот господар [[Саурон]], кој го бара Прстенот на моќта, во кој е заробен дел од неговото владеење, со цел да си ја врати власта. Прстенот го наоѓа патот до младиот [[хобит]] [[Фродо Багинс]]. Судбината на Средната Земја е неизвесна кога Фродо и неговите осум сопатници (кои ја сочинуваат Дружината на прстенот) започнуваат опасно патешествие кон Судбинската Планина во земјата [[Мордор]], единственото место каде што прстенот може да биде уништен. Филмот бил финансиран и распределен од американското студио [[New Line Cinema]], но бил целосно снимен и монтиран во матичната земја на Џексон, [[Нов Зеланд]], истовремено со другите два дела од трилогијата. Премиерата на филмот се одржала на 10 декември 2001 година во киното Odeon Luxe Leicester Square во [[Лондон]], а во кината се појавил на [[19 декември]] во [[Соединети Држави|Соединетите Држави]] и на [[20 декември]] во [[Нов Зеланд]]. Филмот наишол на одлични приеми кај критичарите и публиката, кои го сметале за пресвртница во кинематографијата и врвно достигнување во жанрот на филмската фантазија. Тој добил пофалби за визуелните ефекти, глумата, режијата на Џексон, сценариото, музиката и верноста кон изворниот материјал. Ширум светот заработил повеќе од 868 милиони долари за време на неговото првично прикажување во кината, со што станал втор најгледан филм за 2001 г. и петти најгледан филм на сите времиња во периодот кога излегол.<ref name="BOM 2002">{{cite web |title=All Time Worldwide Box Office |lang=en |work=[[Box Office Mojo]] |url=https://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20021001123059/http://boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=2002-10-01}}</ref> Преку подоцнежните прикажувања, заклучно со 2024 г., заработката надминала 887 милиони долари. Како и неговите продолженија, филмот е прогласен за едно од најдобрите и навлијателни остварувања во историјата на филмот. Филмот освоил бројни награди; на 74. церемонија на доделување на наградите „Оскар“ бил номиниран во тринаесет категории, меѓу кои и за Најдобар филм, а победил во категориите Најдобра кинематографија, Најдобра шминка, Најдобра музика и Најдобри визуелни ефекти. Во 2007 г., [[Американскиот филмски институт]] го прогласил за еден од 100-те најдобри американски филмови во историјата, со што бил и последниот и единствениот филм снимен во [[21 век|XXI век]] што се нашол на тој список. Во 2021 г., филмот бил избран за зачувување во Националниот филмски регистар на САД од страна на [[Библиотека на Конгресот|Библиотеката на Конгресот]] како остварување со „културна, историска или естетска важност“.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|title=National Film Registry Adds ''Return Of The Jedi'', ''Fellowship Of The Ring'', ''Strangers On A Train'', ''Sounder'', ''WALL-E'' & More|lang=en|date=2021-12-14|first=Nancy|last=Tartaglione|work=[[Deadline Hollywood]]|access-date=2021-12-14|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702231423/https://deadline.com/2021/12/national-film-registry-2021-list-star-wars-return-of-the-jedi-fellowship-of-the-ring-sounder-nightmare-on-elm-street-wall-e-1234890666/|url-status=live}}</ref> Двете продолженија, [[Господарот на прстените: Двете кули|''Двете кули'']] и [[Господар на прстените: Враќањето на кралот (филм)|''Враќањето на кралот'']], излегле во 2002 и 2003 г. соодветно. == Содржина == {{Разоткривање}} Во втората епоха на Средна Земја, владетелите на [[Виленик|вилениците]], џуџињата и луѓето добиваат прстени на моќта. темниот господар [[Саурон]] — припадник на Мајарите — тајно го кова Единствениот прстен во Судбинската Планина, вложувајќи во него значителен дел од својата моќ за да ги потчини другите прстени и да ја освои Средната Земја. Последниот сојуз на луѓето и вилениците се бори против силите на Саурон во [[Мордор]]. [[Исилдур]] од [[Гондор]] му го отсекува прстот на Саурон, а со него и прстенот, со што го победува Саурон и го сведува на духовен облик. Со првиот пораз на Саурон започнува третата епоха на Средната Земја. Влијанието на прстенот го расипува Исилдур, кој го зема за себе и подоцна загинува од рацете на орките. Прстенот бил изгубен во река 2.500 години, сѐ додека не го нашол [[Голум]], кој владеел со него повеќе од четири и пол векови. На крајот, прстенот го напушта Голум, а потоа го наоѓа [[хобит]]от по име [[Билбо Багинс]], кој не знае ништо за него. Шеесет години подоцна, Билбо го слави својот 111. роденден во Шир, повторно среќавајќи се со својот стар пријател, волшебникот [[Гандалф Сивиот]]. Билбо го напушта Шир заради последното [[Авантура|приклучение]] и го остава своето наследство, вклучувајќи го и прстенот, на својот внук [[Фродо Багинс]]. Гандалф го проучува прстенот, ја открива неговата вистинска природа и дознава дека Голум бил фатен и мачен од орките на Саурон, при што за време на испишувањето изговорил само два збора: „''Шир''“ и „''Багинс''“. Гандалф се враќа и го предупредува Фродо да го напушти Шир. Кога Фродо заминува со својот пријател, градинарот [[Семвајз Гемџи]], Гандалф заминува во Изенгард за да се сретне со волшебникот [[Саруман]], но го открива неговото предавство и сојузот со Саурон, кој ги испратил своите девет привидни слуги — назгулите — во потрага по Фродо. На Фродо и Сем им се придружуваат други хобити, [[Меријадок Брендабак|Мери]] и [[Перегрин Тук|Пипин]], и тие им бегаат на назгулите пред да пристигнат во Бри, каде што треба да се сретнат со Гандалф во крчмата „Скокачкото пони“. Меѓутоа, Гандалф воопшто не се појавува бидејќи паднал во заробеништво кај Саруман. Потоа на хобитите им помага северниот трагач познат како [[Арагорн|Трагачот]], кој ветува дека ќе ги придружува до [[Ривендел]]; меѓутоа, назгулите ги напаѓаат од заседа, а нивниот предводник, Кралот Вештер, го ранува Фродо со моргулски нож. Арвен, виленица и сакана на Трагачот, ја наоѓа групата и го спасува Фродо, предизвикувајќи водена стихија што ги носи назгулите. Таа го носи во Ривендел, каде што вилениците го лекуваат. Фродо се среќава со Гандалф, кој побегнал од Изенгард на Големиот Орел. Истата ноќ, Трагачот повторно се соединува со Арвен, и тие си ја искажуваат љубовта. Дознавајќи од Гандалф за предавството на Саруман и сфаќајќи дека се соочуваат со закани и од Саурон и од Саруман, таткото на Арвен, лордот [[Елронд]], одлучува да не го остави прстенот во Ривендел. Тој свикува совет од виленици, луѓе и џуџиња, на кој присуствуваат и Фродо и Гандалф, и советот одлучува дека прстенот мора да биде уништен во огнот на Судбинската Планина. Фродо доброволно се пријавува да го носи прстенот во придружба на Гандалф, Сем, Мери, Пипин, виленикот [[Леголас]], џуџето [[Гимли]], [[Боромир]] од Гондор и Трагачот, кој се покажува дека е [[Арагорн]], наследник на Исилдур и законит крал на Гондор. Билбо, кој сега живее во Ривендел, му го подарува на Фродо својот меч Убод и панцир од [[митрил]]. Дружината на прстенот се упатува кон Портите на Рохан, но открива дека ги следат [[Шпионство|шпионите]] на Саруман. Наместо тоа, тие тргнуваат преку планинскиот премин Карадрас, но Саруман предизвикува бура што ги принудува да поминат низ копите на Морија, каде што водно суштество со пипала го блокира влезот со дружината внатре, не оставајќи им друг избор освен да се упатат кон излезот на другиот крај. Откривајќи дека џуџињата од Морија се мртви, дружината е нападната од орки и пештерски [[трол]]. Ги запираат, но се соочуваат со Проклетството на Дурин — [[балрог]] што живее во рудниците. Додека другите бегаат, Гандалф се бори со демонот и го фрла во огромна провалија, но балрогот го повлекува Гандалф со себе во темнината. Опустошената и деморализирана дружина стигнува во [[Лотлориен]], со кој владее виленичката кралица Галадриела, која насамо му соопштува на Фродо дека само тој сам може да ја заврши задачата и дека еден од членовите на дружината ќе се обиде да го присвои прстенот. Таа му покажува и видение за иднината во кое Саурон успева да ја поработи Средната Земја, вклучувајќи го и Шир. Во меѓувреме, Саруман создава војска од Урук-хаи во Изенгард за да ја најде и уништи дружината. Дружината заминува по реката кон Парт Гален. Фродо на брегот се соочува со Боромир, кој, како што предупредила и леди Галадриела, се обидува да го земе прстенот. Потоа извидниците на Урук-хаите поставуваат заседа на дружината, обидувајќи се да ги одвлечкаат хобитите. Боромир се ослободува од волшепствата на прстенот и ги брани Мери и Пипин, но водачот на одредот на Урук-хаите, Лурц, смртно го ранува со стрели додека останатите ги одвлечкуваат хобитите. Пристигнува Арагорн и го убива Лурц во тешка борба, а потоа го теши умирачкиот Боромир, ветувајќи му дека ќе му помогне на народот на Гондор во претстојниот судир. Плашејќи се дека прстенот ќе ги расипи неговите пријатели, Фродо одлучува сам да замине во Мордор, но му дозволува на Сем да појде со него, помнејќи го ветувањето што му го дал на Гандалф да се грижи за него. Додека Арагорн, Леголас и Гимли заминуваат да ги спасат Мери и Пипин, Фродо и Сем се спуштаат преку преминот Емин Муил, упатувајќи се кон Мордор и продолжувајќи ја својата мисија — да го уништат Единствениот прстен. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Елајџа Вуд]] || [[Фродо Багинс]] |- | [[Ијан Макелен]] || [[Гандалф]] |- | [[Шон Астин]] || [[Семвајз Гемџи]] |- | [[Виго Мортенсен]] || [[Арагорн]] |- | [[Шон Бин]] || [[Боромир]] |- | [[Орландо Блум]] || [[Леголас]] |- | [[Ијан Холм]] || [[Билбо Багинс]] |- | [[Доминик Монаган]] || Меријадок Брендабак |- | [[Били Бојд]] || Перегрин Тук |- | [[Џон Рис-Девис]] || [[Гимли]] (син на Глоин) |- | [[Кристофер Ли]] || Саруман Белиот |- | [[Енди Серкис]] || [[Голум]] (образ и глас) |- | [[Гари Синклер]] || [[Исилдур]] |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.warnerbros.com/movies/lord-rings-fellowship-ring Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2001 година]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Англија]] [[Категорија:Филмови снимени во Нов Зеланд]] [[Категорија:Господар на прстените]] [[Категорија:Филмови на New Line Cinema]] [[Категорија:Новозеландски филмови]] [[Категорија:Американски фантастични филмови]] [[Категорија:Американски авантуристички филмови]] thts9zfszjj5q03rql2zf1gqb1j3uyx Разговор:Господарот на прстените: Дружината на прстенот 1 1402431 5625476 2026-09-08T21:29:22Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Барај извори|Господарот на прстените: Дружината на прстенот}} {{СЗР}} 5625476 wikitext text/x-wiki {{Барај извори|Господарот на прстените: Дружината на прстенот}} {{СЗР}} kxrvx8uwhm1jzvo5797raany0k1pwcw Податотека:Господарот на прстените Дружината на прстенот плакат (МКД).png 6 1402432 5625478 2026-09-08T21:34:33Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/sfIe516HPL5DA14wjWY7Ctx6YYo.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Господарот на прстените: Дружината на прстенот |Намена = прикажување во статија |Заменливост = нема }} 5625478 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/sfIe516HPL5DA14wjWY7Ctx6YYo.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Господарот на прстените: Дружината на прстенот |Намена = прикажување во статија |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 35f24xgc2evxxxno9cose02xfw4w8y3 Primula elatior 0 1402433 5625582 2026-09-09T05:09:55Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1365254088|Primula elatior]]“ 5625582 wikitext text/x-wiki '''''Primula elatior''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[Primula]], од [[Семејство (биологија)|семејството]] Јаглики (''Primulaceae''). Овој вид природно расте во влажни шуми и ливади сиромашни со хранливи материи, но богати со калциум, а неговото живеалиште се протега од [[Данска]] и јужна [[Шведска]] на север до [[Британски Острови|Британските Острови]] на запад, па сè до [[Алтајски Планини|Алтајските Планини]] и полуостровот Кола во [[Русија]] на исток. == Опис и распространетост == ''Primula elatior'' е [[Тревесто растение|тревесто]], [[Зимзелено растение|полузимзелено]]<ref name="RHSPF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/13747/Primula-elatior-(Pr)/Details|title=''Primula elatior''|work=www.rhs.org|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=17 February 2021}}</ref> [[повеќегодишно растение]] кое расте од 10 до 30 см. Сите зелени делови на растението се прекриени со повеќеклеточни влакненца, кои се најгусти долж лисните жили од долната страна, како и на цветните стебленца и чашката. Кај одредени подвидови (subsp. intricata) се среќаваат и значително пократки влакненца, додека оние на горната површина на листовите брзо паѓаат. [[Лист|Листовите]] се распоредени во розета, при што кај младите листови страничните рабови се свиткани наназад кон долната страна. По облик се зелени и варираат од јајцевидни, долгнавести или елиптични, па сè до речиси кружни, додека нивниот раб може да биде ситно напилен, назабен или потполно рамен. На долната површина јасно се истакнуваат лисните жили. Кај типичната форма, ламината одделно и нагло се стеснува во крилеста лисна дршка, додека кај останатите варијанти овој премин е постепен. [[Цвет|Цветовите]], кои ги има од 2 до 20 на број, се организирани во штитовидно [[соцветие]], сместено на дршка со должина од 6 до 30 см. Брактеите (заштитните ливчиња) се влакнести, имаат линеен до јајцевиден облик со издолжен и зашилен врв и достигнуваат од 3 до 11 мм. Цветните дршки имаат различна должина, која може да изнесува и до 20 мм. Чашката има цилиндрично-ѕвонест облик со должина од 6 до 12 мм и е насечена до една половина или една третина од својата должина. Таа се одликува со испакнати зелени агли, додека просторот меѓу нив е обоен во жолти тонови, а нејзините запци се ланцетасти или триаглести и завршуваат со зашилен врв. Венчето е светложолто со портокалово грло и има пречник од 12 до 25 мм. Неговата трубичка (цевка) обично е подолга од чашката, додека слободните ливчиња се со обратносрцевидна форма. Кутијата има цилиндричен облик или е благо стеснета кон врвот, а по должина е еднаква со чашката или подолга од неа. [[Семе|Семките]] се темнокафеави и со брадавичеста површина.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=800-801}}</ref> Во [[Македонија]] расте на длабоки почви по високопланински пасишта, на височини од 1.700 до 2.700 метри.<ref name=":0" /> Се разликува од сродната ''Primula veris'' по поголемите цветови и подлабоко издолжените листови. == Варијабилност == * ''Primula elatior subsp. elatior -'' Листовите, дршката на соцветието, цветните дршки и чашката се прекриени со долги повеќеклеточни влакненца. Лисната површина нагло преминува во крилеста дршка, а кутијата е благо стеснета кон врвот. Ова е ретко растение, кое кај нас е забележано на планините [[Јакупица]], [[Водно]], [[Кораб]] и [[Дудица]].<ref name=":0" /> * ''Primula elatior subsp. intricata -'' Листовите, цветните и соцветните дршки, како и чашката се прекриени со пократки и погусти влакненца. Лисната површина постепено се стеснува кон крилестата дршка, а кутијата е забележително стеснета кон врвот. Овој подвид е забележан на планините [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]], [[Илинска Планина|Илинска планина]] и [[Јабланица]].<ref name=":0" /> == Одгледување == ''Primula elatior'' се одгледува како градинарско растение и често се користи за леи, каде што се сее од семе како [[Двегодишно растение|двогодишна култура]] и се отстранува по цветањето. Одлично одговара за природни, неформални амбиенти како ливади со диви цвеќиња, а најмногу му одговараат прикриени места на целосно сонце со влажна почва.<ref name="RHSPF" /> == Наводи == {{Ризница}}{{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 7204wfav3sfm02v4q1odnkqvczqsamu 5625585 5625582 2026-09-09T05:31:27Z Orce Wiki 121850 5625585 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox | image = Primula elatior 170405a.jpg | genus = Primula | species = elatior | authority = [[Hill]], 1765 }} '''''Primula elatior''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[Primula]], од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Јаглики]] (''Primulaceae''). Овој вид природно расте во влажни шуми и ливади сиромашни со хранливи материи, но богати со калциум, а неговото живеалиште се протега од [[Данска]] и јужна [[Шведска]] на север до [[Британски Острови|Британските Острови]] на запад, па сè до [[Алтајски Планини|Алтајските Планини]] и полуостровот Кола во [[Русија]] на исток. == Опис и распространетост == ''Primula elatior'' е [[Тревесто растение|тревесто]], [[Зимзелено растение|полузимзелено]]<ref name="RHSPF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/13747/Primula-elatior-(Pr)/Details|title=''Primula elatior''|work=www.rhs.org|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=17 February 2021}}</ref> [[повеќегодишно растение]] кое расте од 10 до 30 см. Сите зелени делови на растението се прекриени со повеќеклеточни влакненца, кои се најгусти долж лисните жили од долната страна, како и на цветните стебленца и чашката. Кај одредени подвидови (subsp. intricata) се среќаваат и значително пократки влакненца, додека оние на горната површина на листовите брзо паѓаат. [[Лист|Листовите]] се распоредени во розета, при што кај младите листови страничните рабови се свиткани наназад кон долната страна. По облик се зелени и варираат од јајцевидни, долгнавести или елиптични, па сè до речиси кружни, додека нивниот раб може да биде ситно напилен, назабен или потполно рамен. На долната површина јасно се истакнуваат лисните жили. Кај типичната форма, ламината одделно и нагло се стеснува во крилеста лисна дршка, додека кај останатите варијанти овој премин е постепен. [[Цвет|Цветовите]], кои ги има од 2 до 20 на број, се организирани во штитовидно [[соцветие]], сместено на дршка со должина од 6 до 30 см. Брактеите (заштитните ливчиња) се влакнести, имаат линеен до јајцевиден облик со издолжен и зашилен врв и достигнуваат од 3 до 11 мм. Цветните дршки имаат различна должина, која може да изнесува и до 20 мм. Чашката има цилиндрично-ѕвонест облик со должина од 6 до 12 мм и е насечена до една половина или една третина од својата должина. Таа се одликува со испакнати зелени агли, додека просторот меѓу нив е обоен во жолти тонови, а нејзините запци се ланцетасти или триаглести и завршуваат со зашилен врв. Венчето е светложолто со портокалово грло и има пречник од 12 до 25 мм. Неговата трубичка (цевка) обично е подолга од чашката, додека слободните ливчиња се со обратносрцевидна форма. Кутијата има цилиндричен облик или е благо стеснета кон врвот, а по должина е еднаква со чашката или подолга од неа. [[Семе|Семките]] се темнокафеави и со брадавичеста површина.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=800-801}}</ref> Во [[Македонија]] расте на длабоки почви по високопланински пасишта, на височини од 1.700 до 2.700 метри.<ref name=":0" /> Се разликува од сродната ''[[Primula veris]]'' по поголемите цветови и подлабоко издолжените листови. == Варијабилност == * ''Primula elatior subsp. elatior -'' Листовите, дршката на соцветието, цветните дршки и чашката се прекриени со долги повеќеклеточни влакненца. Лисната површина нагло преминува во крилеста дршка, а кутијата е благо стеснета кон врвот. Ова е ретко растение, кое кај нас е забележано на планините [[Јакупица]], [[Водно]], [[Кораб]] и [[Дудица]].<ref name=":0" /> * ''Primula elatior subsp. intricata -'' Листовите, цветните и соцветните дршки, како и чашката се прекриени со пократки и погусти влакненца. Лисната површина постепено се стеснува кон крилестата дршка, а кутијата е забележително стеснета кон врвот. Овој подвид е забележан на планините [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]], [[Илинска Планина|Илинска планина]] и [[Јабланица]].<ref name=":0" /> == Одгледување == ''Primula elatior'' се одгледува како градинарско растение и често се користи за леи, каде што се сее од семе како [[Двегодишно растение|двогодишна култура]] и се отстранува по цветањето. Одлично одговара за природни, неформални амбиенти како ливади со диви цвеќиња, а најмногу му одговараат прикриени места на целосно сонце со влажна почва.<ref name="RHSPF" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Vergleich-Primula-elatior-veris.jpg|Споредба меѓу цветните глави на ''Primula veris'' (лево) и ''Primula elatior'' (десно) Податотека:Primula elatior Prague 2012 1.jpg|''Primula elatior'', од Ботаничката градина на Карловиот универзитет, Прага, Чешка. Податотека:Primula spp Sturm62.jpg|Илустрација на ''Primula elatior'' Податотека:Wilde-schluesselblume.jpg|''Primula elatior'' Податотека:2488-Primula elatior corcontica-Velká Kotelní jáma-09.06.20.jpg|''Primula elatior'' Податотека:Primula elatior at Mostky 01.jpg|''Primula elatior'' Податотека:Primula elatior foret-domaniale-koeur-la-grande 55 07042007 2.jpg|''Primula elatior'' Податотека:Primula-elatior-170406-1.jpg|Цвет на ''Primula elatior'' Податотека:Primula elatior in Aveyron (17).jpg|Цветови на ''Primula elatior'' Податотека:Primula elatior (Tafel 41, Pflanzen der Heimat, Fitschen und Schmeil 1913, BHL-44791, 0093) clean, no-description, cropped.jpg|Илустрација на ''Primula elatior'' </gallery> == Наводи == {{Ризница}}{{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 95ajg00zlzeowjs0k88ggdmejqccoe8 Primula veris 0 1402434 5625625 2026-09-09T07:04:22Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1357773685|Primula veris]]“ 5625625 wikitext text/x-wiki '''''Primula veris''''' ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Primula officinalis'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|тревесто повеќегодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Primula]]'' од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[јаглики]] (''Primulaceae''). Видот е [[Домороден вид|автохтон]] низ поголемиот дел од умерена [[Европа]] и западна [[Азија]],<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:702751-1|title=''Primula veris'' L.|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens Kew|accessdate=19 March 2023}}</ref> и иако отсуствува од посеверните области, вклучително и од поголемиот дел на северозападна [[Шкотска]], повторно се појавува во [[Скандинавија]].<ref>{{Наведена книга|title=New Atlas of the British Flora|last=Preston, Pearman & Dines|date=2002|publisher=Oxford University Press}}</ref> Со вкрстување на овој вид и обичната [[јаглика]] (''Primula vulgaris'') се добива хибридот ''Primula × polyantha'' (лажна јаглика), кој луѓето често го мешаат со ''[[Primula elatior]]'' – билка што се среќава значително поретко. == Опис и распространетост == ''Primula veris'' е полузимзелено [[повеќегодишно растение]] кое расте од 10 до 30 см. [[Лист|Листовите]], дршките на цветовите и [[Соцветие|соцветието]], како и чашката, се покриени со повеќеклеточни влакна. Листовите формираат розета и имаат јајцевидна, елиптична или долгнавеста форма. Во основата се срцевидни, рамни или клиновидни, па нагло се стеснуваат во делумно крилеста рачка. За време на цветањето рачката достигнува околу 6 см, а подоцна дополнително се издолжува. Рабовите им се неправилно запчести, додека горниот дел од листот е зелен до сиво-зелен (гола површина или со ретки влакненца), а долниот е сиво-бел поради густите влакна. Соцветието е од штитовиден тип, издигнато на носечка дршка долга до 20 см, со поединечни цветни дршки од 1 до 2 см. Брактеите се линејно-ланцетни, со должина од 2 до 7 мм и се заострени на самиот врв. Чашката е ѕвонеста, долга 10–20 мм, еднобојна, покриена со жлездести влакна, поделена на триаглести сегменти кои се издолжуваат во тесни и остри врвови. Венчето е со пречник до 25 mm, со интензивна жолта боја; венечната трубичка може да биде подолга или покуса од чашката; слободните делови се обратно-срцевидни, со оранжова дамка во основата. [[Прашник|Прашниците]] имаат исклучително кратки дршки (филаменти). Плодната кутијка е јајцевидна и се протега до половина од должината на чашката. [[Семе|Семките]] се темнокафеави со брадавичеста површина.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=801-802}}</ref> Во [[Македонија]] се среќава на тревести места, во грмушести предели и во шумски заедници, кои се протегаат од низинските подрачја сè до високите планински врвови (до 2400 метри надморска височина).<ref name=":0" /> == Варијабилност == * '''''Primula veris'' ''subsp. veris''''' има речиси мазни листови од долната страна; иако не е потврден на терен во [[Македонија]], одделни автори го забележуваат.<ref name=":0" /> * '''''Primula veris'' ''subsp. columnae''''' се одликува со срцевидна основа на листот, речиси некрилеста дршка и густи влакненца од долната страна. Ова е широко застапено растение кај нас, евидентирано на сите планини, ридски предели и клисури.<ref name=":0" /> * '''''Primula veris'' ''subsp.''''' '''''canescens''''' се препознава по сивкастите, густи влакненца од долната страна на листот и по ламината што постепено се прелева во широко крилеста дршка. Во Македонија е забележан единствено на [[Скопска Црна Гора]].<ref name=":0" /> == Хемиски состојки == [[Корен|Коренот]] на ова растение содржи повеќе [[Гликозид|гликозиди]] (вклучувајќи ги примеверин<ref>See {{PubChem|3038513}} for chemical structure</ref> и примулаверин), кои се деривати на метил естер на 5-метоксисалицилната киселина. Специфичниот мирис на сувиот корен, кој наликува на анетол или метил салицилат, произлегува од фенолните агликони што се наоѓаат во него. Сувиот корен е богат со тритерпенски сапонини (примула киселина I/II), кои кај [[Цвет|цветот]] се сместени во чашката, каде што сепак преовладуваат [[Флавоноид|флавоноидите]].<ref>{{Наведена книга|title=Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals: A Handbook for Practice on a Scientific Basis|date=2004|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-1961-7|editor-last=Wichtl|editor-first=Max|page=473}}</ref> Сапонините ретко можат да предизвикаат гадење или пролив, додека одредени феноли во растението може да поттикнат [[Алергија|алергии]].<ref>{{Наведена книга|title=Traditional Folk Remedies: A Comprehensive Herbal|last=Howard|first=Michael|date=1987|publisher=Century|isbn=978-0-7126-1731-4|pages=128–129}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biotox.cz/toxikon/rostliny/glykosidy.php|title=Glykosidy|publisher=biotox.cz|language=cs}}</ref> [[Фенол|Фенолот]] рикардин Ц е застапен кај сибирскиот подвид ''macrocalyx.''<ref>{{Наведено списание|last=Kosenkova|first=Yu. S.|last2=Polovinka|first2=M. P.|last3=Koarova|first3=N. I.|last4=Korchagina|first4=D. V.|last5=Kurochkina|first5=N. Yu.|last6=Cheremushkina|first6=V. A.|last7=Salakhutdinov|first7=N. F.|year=2009|title=Seasonal Dynamics of Riccardin C Accumulation in Primula macrocalyx Bge|journal=Chemistry for Sustainable Development|volume=17|pages=507–511|citeseerx=10.1.1.1052.8459}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница}} * Дејвидсон, Алан. Оксфордски придружник за храна (1999), „Прилеп за лов“. стр.&nbsp;221{{ISBN|0-19-211579-0}} * * * {{Таксонска лента}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Русија]] [[Категорија:Флора на Иран]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] jgch8m1tjq4yrlakqx1lhovrlmxgoiu 5625631 5625625 2026-09-09T07:15:26Z Orce Wiki 121850 5625631 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox | image = Primula veris 230405.jpg | genus = Primula | species = veris | authority = [[L.]] | subdivision_ranks = Subspecies | subdivision = ''Primula veris'' subsp. ''macrocalyx'' }} '''''Primula veris''''' ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Primula officinalis'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Повеќегодишно растение|тревесто повеќегодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Primula]]'' од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[јаглики]] (''Primulaceae''). Видот е [[Домороден вид|автохтон]] низ поголемиот дел од умерена [[Европа]] и западна [[Азија]],<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:702751-1|title=''Primula veris'' L.|work=Plants of the World Online|publisher=Royal Botanic Gardens Kew|accessdate=19 March 2023}}</ref> и иако отсуствува од посеверните области, вклучително и од поголемиот дел на северозападна [[Шкотска]], повторно се појавува во [[Скандинавија]].<ref>{{Наведена книга|title=New Atlas of the British Flora|last=Preston, Pearman & Dines|date=2002|publisher=Oxford University Press}}</ref> Со вкрстување на овој вид и обичната [[јаглика]] (''Primula vulgaris'') се добива хибридот ''Primula × polyantha'' (лажна јаглика), кој луѓето често го мешаат со ''[[Primula elatior]]'' – билка што се среќава значително поретко. == Опис и распространетост == ''Primula veris'' е полузимзелено [[растение]] кое расте од 10 до 30 см. [[Лист|Листовите]], дршките на цветовите и [[Соцветие|соцветието]], како и чашката, се покриени со повеќеклеточни влакна. Листовите формираат розета и имаат јајцевидна, елиптична или долгнавеста форма. Во основата се срцевидни, рамни или клиновидни, па нагло се стеснуваат во делумно крилеста рачка. За време на цветањето рачката достигнува околу 6 см, а подоцна дополнително се издолжува. Рабовите им се неправилно запчести, додека горниот дел од листот е зелен до сиво-зелен (гола површина или со ретки влакненца), а долниот е сиво-бел поради густите влакна. Соцветието е од штитовиден тип, издигнато на носечка дршка долга до 20 см, со поединечни цветни дршки од 1 до 2 см. Брактеите се линејно-ланцетни, со должина од 2 до 7 мм и се заострени на самиот врв. Чашката е ѕвонеста, долга 10–20 мм, еднобојна, покриена со жлездести влакна, поделена на триаглести сегменти кои се издолжуваат во тесни и остри врвови. Венчето е со пречник до 25 mm, со интензивна жолта боја; венечната трубичка може да биде подолга или покуса од чашката; слободните делови се обратно-срцевидни, со оранжова дамка во основата. [[Прашник|Прашниците]] имаат исклучително кратки дршки (филаменти). Плодната кутијка е јајцевидна и се протега до половина од должината на чашката. [[Семе|Семките]] се темнокафеави со брадавичеста површина.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=801-802}}</ref> Во [[Македонија]] се среќава на тревести места, во грмушести предели и во шумски заедници, кои се протегаат од низинските подрачја сè до високите планински врвови (до 2400 метри надморска височина).<ref name=":0" /> == Варијабилност == * '''''Primula veris'' ''subsp. veris''''' има речиси мазни листови од долната страна; иако не е потврден на терен во [[Македонија]], одделни автори го забележуваат.<ref name=":0" /> * '''''Primula veris'' ''subsp. columnae''''' се одликува со срцевидна основа на листот, речиси некрилеста дршка и густи влакненца од долната страна. Ова е широко застапено растение кај нас, евидентирано на сите планини, ридски предели и клисури.<ref name=":0" /> * '''''Primula veris'' ''subsp.''''' '''''canescens''''' се препознава по сивкастите, густи влакненца од долната страна на листот и по ламината што постепено се прелева во широко крилеста дршка. Во Македонија е забележан единствено на [[Скопска Црна Гора]].<ref name=":0" /> == Хемиски состојки == [[Корен|Коренот]] на ова растение содржи повеќе [[Гликозид|гликозиди]] (вклучувајќи ги примеверин<ref>See {{PubChem|3038513}} for chemical structure</ref> и примулаверин), кои се деривати на метил естер на 5-метоксисалицилната киселина. Специфичниот мирис на сувиот корен, кој наликува на анетол или метил салицилат, произлегува од фенолните агликони што се наоѓаат во него. Сувиот корен е богат со тритерпенски сапонини (примула киселина I/II), кои кај [[Цвет|цветот]] се сместени во чашката, каде што сепак преовладуваат [[Флавоноид|флавоноидите]].<ref>{{Наведена книга|title=Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals: A Handbook for Practice on a Scientific Basis|date=2004|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-1961-7|editor-last=Wichtl|editor-first=Max|page=473}}</ref> Сапонините ретко можат да предизвикаат гадење или пролив, додека одредени феноли во растението може да поттикнат [[Алергија|алергии]].<ref>{{Наведена книга|title=Traditional Folk Remedies: A Comprehensive Herbal|last=Howard|first=Michael|date=1987|publisher=Century|isbn=978-0-7126-1731-4|pages=128–129}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biotox.cz/toxikon/rostliny/glykosidy.php|title=Glykosidy|publisher=biotox.cz|language=cs}}</ref> [[Фенол|Фенолот]] рикардин Ц е застапен кај сибирскиот подвид ''macrocalyx.''<ref>{{Наведено списание|last=Kosenkova|first=Yu. S.|last2=Polovinka|first2=M. P.|last3=Koarova|first3=N. I.|last4=Korchagina|first4=D. V.|last5=Kurochkina|first5=N. Yu.|last6=Cheremushkina|first6=V. A.|last7=Salakhutdinov|first7=N. F.|year=2009|title=Seasonal Dynamics of Riccardin C Accumulation in Primula macrocalyx Bge|journal=Chemistry for Sustainable Development|volume=17|pages=507–511|citeseerx=10.1.1.1052.8459}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Primula veris flowers - Keila.jpg|Цвет од ''Primula veris'' Податотека:Primula veris MHNT.BOT.2011.3.11.jpg|''Primula veris'' Податотека:Albrecht Dürer, Tuft of Cowslips, 1526, NGA 74162.jpg|Илустрација на ''Primula veris'' од [[Албрехт Дирер]] Податотека:Cowslips, Dalgarven.JPG|''Primula veris'' Податотека:Red flowered cowslip.JPG|Црвенолисна ''Primula veris'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Дејвидсон, Алан. Оксфордски придружник за храна (1999), „Прилеп за лов“. стр.&nbsp;221{{ISBN|0-19-211579-0}} {{Таксонска лента}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Турција]] [[Категорија:Флора на Русија]] [[Категорија:Флора на Иран]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3hpauxn1dh0bnqhqwx35uwst0zr6u6c Primula halleri 0 1402435 5625646 2026-09-09T07:39:35Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1183944288|Primula halleri]]“ 5625646 wikitext text/x-wiki '''''Primula halleri''' —'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Primula]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Јаглики]] (''Primulaceae''). Природно го населува подрачјето на [[Алпи|Алпите]], [[Карпати|Карпатите]] и некои од [[Планински масив|планинските масиви]] на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]].<ref name="PRIHA">{{Наведена мрежна страница|url=https://gd.eppo.int/taxon/PRIHA|title=''Primula halleri'' (PRIHA)|last=<!--Not stated-->|date=2023|work=EPPO Global Database|publisher=European and Mediterranean Plant Protection Organization|accessdate=27 August 2023}}</ref> Вообичаено се среќава на надморска височина од 1500 до 2700 метри.<ref>{{Наведено списание|last=Zhang|first=Li-Rui|last2=Conti|first2=Elena|last3=Keller|first3=Barbara|last4=Nowak|first4=Michael D.|date=2013|title=Development of 12 Polymorphic Microsatellite Loci in the High Alpine Perennial ''Primula halleri'' (Primulaceae)|journal=Applications in Plant Sciences|volume=1|issue=12|doi=10.3732/apps.1300052|pmc=4103119|pmid=25202506}}</ref> Негов главен опрашувач е ''Macroglossum stellatarum''.<ref>{{Наведено списание|last=Vos|first=Jurriaan M.|last2=Keller|first2=Barbara|last3=Isham|first3=Samuel T.|last4=Kelso|first4=Sylvia|last5=Conti|first5=Elena|date=2012|title=Reproductive implications of herkogamy in homostylous primroses: Variation during anthesis and reproductive assurance in alpine environments|journal=Functional Ecology|volume=26|issue=4|pages=854–865|doi=10.1111/j.1365-2435.2012.02016.x|doi-access=free}}</ref> Опис и распространетост ''Primula halleri'' е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] со височина до 25 см. Неговите [[Лист|листови]] се групирани во розета; кај младите листови страничните делови се завиткани кон долната страна. Листовите имаат долгнавест до обратно-јајцевиден облик, со мазни или ситно назабени рабови. Од горната страна се зелени и сјајни, додека долната страна им е прекриена со бел, брашнест слој. Врвот им е тап, заокружен или благо стеснет, а во основата постепено се прелеваат во широка лисна дршка. [[Цвет|Цветовите]] се собрани во штитовидно соцветие составено од 2 до 12 цвета, поставено на главна дршка висока од 10 до 25 см. Поединечните цветни дршки се долги помеѓу 5 и 10 мм. Брактеите имаат иста должина од 5 до 10 мм, во основата се торбесто подуени, кон врвот се заоструваат и обично ги следат димензиите на цветните дршки. Чашката обично има потемна боја и е прекриена со брашнест слој, со јасно изразени испакнати агли. Нејзината должина изнесува од 8 до 12 мм и е засечена речиси до половината, при што нејзините запци се ланцетасти, со заострен или тап врв. Венчето има виолетова боја со пречник од 15 до 20 мм, додека венечната цевка е долга од 20 до 30 мм, што ја прави 2 до 3 пати подолга од самата чашка. Слободните делови од венечните листови имаат длабок засек на самиот врв. [[Прашник|Прашниците]] се сраснати за трубичката на венчето, позиционирани во пределот на самото грло. Столпчето се издига над грлото на венечниот отвор. Плодната кутијка е цилиндрична, долга 9–12 мм, еднаква или подолга од чашката.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=802-803}}</ref> Во [[Македонија]] расте на високопланински пасишта, на височини од 1600 до 2700 метри. Се среќава на [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Караџица]] и [[Кораб]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1775 година]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Австрија]] [[Категорија:Флора на Швајцарија]] [[Категорија:Флора на Франција]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 67xpxyp2gllnfyl26k7gytz3uidgdln 5625670 5625646 2026-09-09T07:48:58Z Orce Wiki 121850 5625670 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox |image=Primula halleri Bucegi-10.jpg |image_caption= |image2=Primula halleri Atlas Alpenflora.jpg |image2_caption=Ботаничка илустрација |genus=Primula |species=halleri |authority=[[Johann Friedrich Gmelin|J.F.Gmel.]] |synonyms_ref=<ref name="POWO_702008-1" /> |synonyms={{Collapsible list| *''Aleuritia farinosa'' subsp. ''platyphylla'' *''Aleuritia halleri'' *''Aleuritia longiflora'' *''Primula farinosa'' subsp. ''longiflora'' *''Primula halleri'' subsp. ''platyphylla'' *''Primula longiflora'' }}}} '''''Primula halleri''' —'' [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Primula]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Јаглики]] (''Primulaceae''). Природно го населува подрачјето на [[Алпи|Алпите]], [[Карпати|Карпатите]] и некои од [[Планински масив|планинските масиви]] на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]].<ref name="PRIHA">{{Наведена мрежна страница|url=https://gd.eppo.int/taxon/PRIHA|title=''Primula halleri'' (PRIHA)|last=<!--Not stated-->|date=2023|work=EPPO Global Database|publisher=European and Mediterranean Plant Protection Organization|accessdate=27 August 2023}}</ref> Вообичаено се среќава на надморска височина од 1500 до 2700 метри.<ref>{{Наведено списание|last=Zhang|first=Li-Rui|last2=Conti|first2=Elena|last3=Keller|first3=Barbara|last4=Nowak|first4=Michael D.|date=2013|title=Development of 12 Polymorphic Microsatellite Loci in the High Alpine Perennial ''Primula halleri'' (Primulaceae)|journal=Applications in Plant Sciences|volume=1|issue=12|doi=10.3732/apps.1300052|pmc=4103119|pmid=25202506}}</ref> Негов главен опрашувач е ''Macroglossum stellatarum''.<ref>{{Наведено списание|last=Vos|first=Jurriaan M.|last2=Keller|first2=Barbara|last3=Isham|first3=Samuel T.|last4=Kelso|first4=Sylvia|last5=Conti|first5=Elena|date=2012|title=Reproductive implications of herkogamy in homostylous primroses: Variation during anthesis and reproductive assurance in alpine environments|journal=Functional Ecology|volume=26|issue=4|pages=854–865|doi=10.1111/j.1365-2435.2012.02016.x|doi-access=free}}</ref> == Опис и распространетост == ''Primula halleri'' е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] со височина до 25 см. Неговите [[Лист|листови]] се групирани во розета; кај младите листови страничните делови се завиткани кон долната страна. Листовите имаат долгнавест до обратно-јајцевиден облик, со мазни или ситно назабени рабови. Од горната страна се зелени и сјајни, додека долната страна им е прекриена со бел, брашнест слој. Врвот им е тап, заокружен или благо стеснет, а во основата постепено се прелеваат во широка лисна дршка. [[Цвет|Цветовите]] се собрани во штитовидно соцветие составено од 2 до 12 цвета, поставено на главна дршка висока од 10 до 25 см. Поединечните цветни дршки се долги помеѓу 5 и 10 мм. Брактеите имаат иста должина од 5 до 10 мм, во основата се торбесто подуени, кон врвот се заоструваат и обично ги следат димензиите на цветните дршки. Чашката обично има потемна боја и е прекриена со брашнест слој, со јасно изразени испакнати агли. Нејзината должина изнесува од 8 до 12 мм и е засечена речиси до половината, при што нејзините запци се ланцетасти, со заострен или тап врв. Венчето има виолетова боја со пречник од 15 до 20 мм, додека венечната цевка е долга од 20 до 30 мм, што ја прави 2 до 3 пати подолга од самата чашка. Слободните делови од венечните листови имаат длабок засек на самиот врв. [[Прашник|Прашниците]] се сраснати за трубичката на венчето, позиционирани во пределот на самото грло. Столпчето се издига над грлото на венечниот отвор. Плодната кутијка е цилиндрична, долга 9–12 мм, еднаква или подолга од чашката.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=802-803}}</ref> Во [[Македонија]] расте на високопланински пасишта, на височини од 1600 до 2700 метри. Се среќава на [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Караџица]] и [[Кораб]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Primula Halleri Bucegi-1.JPG|''Primula Halleri'' Податотека:Primula halleri Bucegi-11.jpg|''Primula Halleri'' Податотека:Primula halleri distribution.svg|Распространетост на ''Primula Halleri'' во Европа Податотека:Primula halleri Bucegi-4.JPG|''Primula Halleri'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растенија опишани во 1775 година]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Австрија]] [[Категорија:Флора на Швајцарија]] [[Категорија:Флора на Франција]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] buko8y87gbjdgi58dw6brqsli9o8qog Persicaria maculosa 0 1402436 5625647 2026-09-09T07:41:24Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Обична подворка]] 5625647 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Обична подворка]] dy7ya2haspm04yu3mr34gg1hfuriuqx Polygonum persicaria 0 1402437 5625648 2026-09-09T07:41:47Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Обична подворка]] 5625648 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Обична подворка]] dy7ya2haspm04yu3mr34gg1hfuriuqx Atriplex hortensis 0 1402438 5625657 2026-09-09T07:44:36Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306696197|Atriplex hortensis]]“ 5625657 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image_caption=1796 painting of "''Chenopodium hortense''"<ref>[http://www.biolib.de Figure from Deutschlands Flora in Abbildungen. Author: Johann Georg Sturm. Painter: Jacob Sturm]</ref>|image=Atriplex_hortensis_cleaned_Sturm.png|genus=Atriplex|species=hortensis|authority=[[L.]]<ref name="GRIN''">{{GRIN | accessdate=2008-03-23}}</ref>|synonyms_ref=<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2665365 The Plant List, ''Atriplex hortensis'' L. ]</ref>|synonyms={{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''[[Atriplex acuminata]]'' <small>M.Bieb.</small> |''[[Atriplex atrosanguinea]]'' <small>Voss</small> |''[[Atriplex benghalensis]]'' <small>Lam.</small> |''[[Atriplex heterantha]]'' <small>Wight</small> |''[[Atriplex microtheca]]'' <small>Moq.</small> |''[[Atriplex purpurea]]'' <small>Voss</small> |''[[Atriplex ruberrima]]'' <small>Moq.</small> |''[[Atriplex rubra]]'' <small>(L.) Crantz </small> |''[[Atriplex spectabilis]]'' <small>Ehrh. ex Moq.</small> |''[[Atriplex virgata]]'' <small>Roth</small> |''[[Chenopodium benghalense]]'' <small>Spielm. ex Steud.</small> }}}} [[Податотека:Atriplex_hortensis_MHNT.BOT.2013.22.60.jpg|мини| Плодови и семиња ''од Atriplex hortensis'']] '''''Atriplex hortensis''''' е вид растение од семејството[[Amaranthaceae]] кое се користи како лиснат зеленчук кој бил вообичаен пред [[Спанаќ|спанаќот]] и сè уште се одгледува како негова алтернатива на некои топли места. Со години, бил класифициран во Chenopodiaceae, но сега е апсорбиран во Amaranthaceae. [[Евроазија|Евроазиски]] вид, широко натурализиран во Канада, САД, Австралија и Нов Зеланд. == Опис == Едногодишно растение, високо до 2 м. Стеблото вертикално и многу разгрането. Листовите поголеми од 10 цм. Долните листови се срцевидни или триаглесто-копјевидни, целокрајни или поретко назабени. Горните се триаглести или издолжено-ланцетни; сите листови во почетокот препокриени со брашнест налеп а подоцна голи, со покуси или подолги дршки. Цветовите еднополни и дводомни собрани во класовидни соцветија, кои на врвот на стеблото формираат разгранета метличка. Женските цветови се од два типа: едните се без перијант но со 2 јајцевидно-округли брактеоли и вертикални кафеави семки, другите се со перијант, образуван од 4-5 сраснати во основата ливчиња, без брактеоли и со хоризонтални, црни семки.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=421-422}}</ref> Распространетост во Македонија Културно растение кое во минатото доста се одгледувало а денес многу поретко. Може да се сретне на многу места во Македонија. Се посочува за [[Кавадарци]] - с. [[Мајден|Мајдан]].<ref name=":02" /> [[Податотека:Rote_Gartenmelde.jpg|мини| ''Atriplex hortensis'' со незрело овошје]] == Употреба и одгледување == ''Atriplex hortensis'' има солен вкус сличен на [[спанаќ]] . Листовите се користат варени или сурови во [[Салата|салати]]. Некогаш се користеле за боење [[Тестенина|тестенини]] во [[Италија]]. Честа употреба на растението е за балансирање на киселиот вкус на [[Киселец|киселецот.]]<ref>{{Smallcaps|Davidson, Alan}} (1999): Orach. </ref> Често се одгледувал во медитеранските региони уште од дамнина, сè додека спанаќот не станал поомилен лиснат зеленчук. == Галерија == <gallery> Податотека:Atriplexhortensis1.jpg|алт=red mountain spinach| ''Atriplex hortensis'' var. ''rubra'' Податотека:Neuchâtel_Herbarium_-_Atriplex_hortensis_-_NEU000004323.jpg|алт=pressed specimen of mountain spinach| Сушен, пресуван примерок од Универзитетот во Нојшател Податотека:Atriplex_hortensis_sl20.jpg|алт=red flower of mountain spinach| Цветница со претежно машки цветови </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Лиснат зеленчук]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Лобода]] [[Категорија:Флора на Македонија]] phss5typfda853agj0jgzr8vy47negu 5625661 5625657 2026-09-09T07:45:52Z BosaFi 115936 /* Опис */ 5625661 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image_caption=1796 painting of "''Chenopodium hortense''"<ref>[http://www.biolib.de Figure from Deutschlands Flora in Abbildungen. Author: Johann Georg Sturm. Painter: Jacob Sturm]</ref>|image=Atriplex_hortensis_cleaned_Sturm.png|genus=Atriplex|species=hortensis|authority=[[L.]]<ref name="GRIN''">{{GRIN | accessdate=2008-03-23}}</ref>|synonyms_ref=<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2665365 The Plant List, ''Atriplex hortensis'' L. ]</ref>|synonyms={{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''[[Atriplex acuminata]]'' <small>M.Bieb.</small> |''[[Atriplex atrosanguinea]]'' <small>Voss</small> |''[[Atriplex benghalensis]]'' <small>Lam.</small> |''[[Atriplex heterantha]]'' <small>Wight</small> |''[[Atriplex microtheca]]'' <small>Moq.</small> |''[[Atriplex purpurea]]'' <small>Voss</small> |''[[Atriplex ruberrima]]'' <small>Moq.</small> |''[[Atriplex rubra]]'' <small>(L.) Crantz </small> |''[[Atriplex spectabilis]]'' <small>Ehrh. ex Moq.</small> |''[[Atriplex virgata]]'' <small>Roth</small> |''[[Chenopodium benghalense]]'' <small>Spielm. ex Steud.</small> }}}} [[Податотека:Atriplex_hortensis_MHNT.BOT.2013.22.60.jpg|мини| Плодови и семиња ''од Atriplex hortensis'']] '''''Atriplex hortensis''''' е вид растение од семејството[[Amaranthaceae]] кое се користи како лиснат зеленчук кој бил вообичаен пред [[Спанаќ|спанаќот]] и сè уште се одгледува како негова алтернатива на некои топли места. Со години, бил класифициран во Chenopodiaceae, но сега е апсорбиран во Amaranthaceae. [[Евроазија|Евроазиски]] вид, широко натурализиран во Канада, САД, Австралија и Нов Зеланд. == Опис == Едногодишно растение, високо до 2 м. Стеблото вертикално и многу разгрането. Листовите поголеми од 10 цм. Долните листови се срцевидни или триаглесто-копјевидни, целокрајни или поретко назабени. Горните се триаглести или издолжено-ланцетни; сите листови во почетокот препокриени со брашнест налеп а подоцна голи, со покуси или подолги дршки. Цветовите еднополни и дводомни собрани во класовидни соцветија, кои на врвот на стеблото формираат разгранета метличка. Женските цветови се од два типа: едните се без перијант но со 2 јајцевидно-округли брактеоли и вертикални кафеави семки, другите се со перијант, образуван од 4-5 сраснати во основата ливчиња, без брактеоли и со хоризонтални, црни семки.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=421-422}}</ref> == Распространетост во Македонија == Културно растение кое во минатото доста се одгледувало а денес многу поретко. Може да се сретне на многу места во Македонија. Се посочува за [[Кавадарци]] - с. [[Мајден|Мајдан]].<ref name=":02" /> [[Податотека:Rote_Gartenmelde.jpg|мини| ''Atriplex hortensis'' со незрело овошје]] == Употреба и одгледување == ''Atriplex hortensis'' има солен вкус сличен на [[спанаќ]] . Листовите се користат варени или сурови во [[Салата|салати]]. Некогаш се користеле за боење [[Тестенина|тестенини]] во [[Италија]]. Честа употреба на растението е за балансирање на киселиот вкус на [[Киселец|киселецот.]]<ref>{{Smallcaps|Davidson, Alan}} (1999): Orach. </ref> Често се одгледувал во медитеранските региони уште од дамнина, сè додека спанаќот не станал поомилен лиснат зеленчук. == Галерија == <gallery> Податотека:Atriplexhortensis1.jpg|алт=red mountain spinach| ''Atriplex hortensis'' var. ''rubra'' Податотека:Neuchâtel_Herbarium_-_Atriplex_hortensis_-_NEU000004323.jpg|алт=pressed specimen of mountain spinach| Сушен, пресуван примерок од Универзитетот во Нојшател Податотека:Atriplex_hortensis_sl20.jpg|алт=red flower of mountain spinach| Цветница со претежно машки цветови </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Лиснат зеленчук]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Лобода]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ekx0zl20iixvk7lnnvdf1bcw903w38v Gray 0 1402439 5625662 2026-09-09T07:46:04Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Семјуел Фредерик Греј]] 5625662 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Семјуел Фредерик Греј]] hgkcgazrwt7m9p955l6x8u5z2slvnoz G. R. Gray 0 1402440 5625669 2026-09-09T07:48:34Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Џорџ Роберт Греј]] 5625669 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џорџ Роберт Греј]] 3ysnztl4wii8lob3xdrfs2061lcs2pe Разговор:Primula halleri 1 1402441 5625673 2026-09-09T07:49:37Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5625673 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Разговор:Primula veris 1 1402442 5625675 2026-09-09T07:50:01Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5625675 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Разговор:Primula elatior 1 1402443 5625676 2026-09-09T07:50:24Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5625676 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Portulacaceae 0 1402444 5625682 2026-09-09T07:59:50Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Пркоси]] 5625682 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Пркоси]] 322i8klxfjabxggbdm2pbdvs6hp5yfp Atriplex rosea 0 1402445 5625700 2026-09-09T08:55:52Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306194426|Atriplex rosea]]“ 5625700 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Atriplex rosea Sturm30.jpg|genus=Atriplex|species=rosea|authority=[[L.]]}} '''''Atriplex rosea''''' е вид [[лобода]] која потекнува од Евроазија, но е широко распространета на други места како воведен вид. Опис Едногодишно растение, високо до 100 цм. Стеблото вертикално, разгрането, цилиндрично, мазно или аглесто, белузлаво, со брашнест налеп. Листовите последователни, јајцевидно-ромбични или триаглесто-ромбични, со дршка покуса од ламината, или приседнати, неправил- но назабени. Од горната страна зелени а од долната со сребренест брашнест налеп. Најгорните со помали димензии, издолжено-елиптични, неправилно назабени. Цветовите еднополни и дводомни, собрани во терминални или пазувни класовидни соцветија, кои се испрекинати. Соцветијата до врвот со листови. Женските цветови без перијант, со 2 широко-ромбични или јајцевидно-триаглести, до 12 мм долги брактеоли, кои за време на образувањето на плодот до половината сраснуваат помеѓу себе, во основата клиновидно стеснети, по рабовите неправилно назабени, мазни или препокриени со брадавичести израстоци. Семките се сјајни, кафеаво-црни до црни.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=425-426}}</ref> Распространетост во Македонија '''''Atriplex rosea''''' расте покрај ѓубришта, на места со отпадоци, патишта и по засолени почви. Познато за [[Штип]], [[Велес]], [[Нов Дојран]], а се посочува за [[Скопје]] и [[Црна Река]] - Витрена, [[Крива Паланка]].<ref name=":02" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3084,3089,3130 Рачен третман на Џепсон] * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ATRO Профил на растенија од USDA] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242415510 Флора на Северна Америка] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Лобода]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 6irjd8wtllruks6f1n2d85ymumjxpxs 5625701 5625700 2026-09-09T08:56:18Z BosaFi 115936 5625701 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Atriplex rosea Sturm30.jpg|genus=Atriplex|species=rosea|authority=[[L.]]}} '''''Atriplex rosea''''' е вид [[лобода]] која потекнува од Евроазија, но е широко распространета на други места како воведен вид. == Опис == Едногодишно растение, високо до 100 цм. Стеблото вертикално, разгрането, цилиндрично, мазно или аглесто, белузлаво, со брашнест налеп. Листовите последователни, јајцевидно-ромбични или триаглесто-ромбични, со дршка покуса од ламината, или приседнати, неправил- но назабени. Од горната страна зелени а од долната со сребренест брашнест налеп. Најгорните со помали димензии, издолжено-елиптични, неправилно назабени. Цветовите еднополни и дводомни, собрани во терминални или пазувни класовидни соцветија, кои се испрекинати. Соцветијата до врвот со листови. Женските цветови без перијант, со 2 широко-ромбични или јајцевидно-триаглести, до 12 мм долги брактеоли, кои за време на образувањето на плодот до половината сраснуваат помеѓу себе, во основата клиновидно стеснети, по рабовите неправилно назабени, мазни или препокриени со брадавичести израстоци. Семките се сјајни, кафеаво-црни до црни.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=425-426}}</ref> == Распространетост во Македонија == '''''Atriplex rosea''''' расте покрај ѓубришта, на места со отпадоци, патишта и по засолени почви. Познато за [[Штип]], [[Велес]], [[Нов Дојран]], а се посочува за [[Скопје]] и [[Црна Река]] - Витрена, [[Крива Паланка]].<ref name=":02" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3084,3089,3130 Рачен третман на Џепсон] * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ATRO Профил на растенија од USDA] * [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242415510 Флора на Северна Америка] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Лобода]] [[Категорија:Флора на Македонија]] quu307t0x1clg72j4n6net52px390kp Atriplex tatarica 0 1402446 5625711 2026-09-09T09:36:47Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1244978533|Atriplex tatarica]]“ 5625711 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Atriplex tatarica Halle habitus 1.jpg|genus=Atriplex|species=tatarica|authority=[[L.]]}} '''''Atriplex tatarica''''' е вид [[Растенија|растение]] кое припаѓа на семејството [[Amaranthaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:164195-1|title=Atriplex tatarica L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=[[Plants of the World Online]]|language=en|accessdate=28 January 2021}}</ref> Неговиот автохтон опсег се протега од Средна и западна Централна Азија, Мала Азија, Северна Африка и Источна Европа.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Kochánková|first=Jana|last2=Mandák|first2=Bohumil|date=October 20, 2008|title=Biological flora of Central Europe: Atriplex tatarica L.|journal=Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics|volume=10|issue=4|pages=217–299|via=[[Elsevier Science Direct]]}}</ref> == Опис == Едногодишно растение, високо до 100 цм. Стеблото полегнато или вертикално, разгрането, мазно, голо. Листовите последователни, долните триаглесто-ромбични, назабени до насечени, во основата стеснети во подолга или покуса дршка. Горните потесни, издолжено-триаглести до линејно-елиптични, често копјевидни, назабени или скоро целокрајни. Долната страна на листовите со сребренест брашнест налеп, а горната сиво-зелена. Цветовите еднополни и дводомни, собрани во врвни, густи, класовидни или метличести соцветија. Женските цветови без перијант, со 2 широко-ромбични или триделни брактеоли, долги до 7 мм, до половината сраснати меѓу себе, мазни или со брадавичести израстоци. Семките кафеаво-црвеникави, голи. == Географска распространетост == ''A. tatarica'' има широка автохотна распространетост која ги опфаќа Средна Азија, Западна Монголија и Северозападна Кина, па сè до [[Алтајски Планини|Алтајските Планини]] на север. Се протега низ Мала Азија, како и низ Северна Африка и Југоисточна Европа. Дури се проширил и во делови од источните Соединети Американски Држави, забележан е во Алабама, Конектикат, Флорида, Масачусетс, Њу Џерси, Пенсилванија и Њу Хемпшир.<ref name="POWO" /><ref name=":0" /> Распространетост во Македонија ''Atriplex tatarica'' на територијата на Македонија расте по засолени почви и на станишта во близина на засолени почви, по ѓубришта, патишта, селски дворишта и слични други станишта. Познато за [[Скопје]], [[Куманово]] - с. [[Доброшане]], [[Овче Поле]] - с. [[Ерџелија]]. Се посочува за [[Битола|Битолско]], [[Прилеп]], [[Струмица]], [[Гевгелија]]- с. [[Богданци]] и с. [[Стојаково]], [[Валандово]], [[Македонски Брод]] - [[Порече]]. == Живеалиште == Во својата родна област на распространетост во Средните и западните делови на Централна Азија и Централна Европа, ''A. tatarica'' обично се наоѓа во големи популации во крајбрежните области каде што почвата има високи концентрации на [[Соли|растворливи соли]]. Има силна толеранција и на хранливите материи и на соленоста, а обично се среќава и во рудерални живеалишта. Тоа е рано сукцесивно растение кое ги населува урбаните средини, покрај патиштата, железниците, депониите и купови ѓубриво.<ref name=":0" /> Размножувањето на растението по патиштата може да се припише на неговите семиња покриени со [[Прицветник|брактеоли]] кои лесно се лепат на автомобилските гуми.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Лобода]] [[Категорија:Флора на Македонија]] n7f5obnszmmcyd9rr84lrel3w0tv3b1 5625712 5625711 2026-09-09T09:37:45Z BosaFi 115936 /* Географска распространетост */ 5625712 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Atriplex tatarica Halle habitus 1.jpg|genus=Atriplex|species=tatarica|authority=[[L.]]}} '''''Atriplex tatarica''''' е вид [[Растенија|растение]] кое припаѓа на семејството [[Amaranthaceae]].<ref name="POWO">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:164195-1|title=Atriplex tatarica L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=[[Plants of the World Online]]|language=en|accessdate=28 January 2021}}</ref> Неговиот автохтон опсег се протега од Средна и западна Централна Азија, Мала Азија, Северна Африка и Источна Европа.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Kochánková|first=Jana|last2=Mandák|first2=Bohumil|date=October 20, 2008|title=Biological flora of Central Europe: Atriplex tatarica L.|journal=Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics|volume=10|issue=4|pages=217–299|via=[[Elsevier Science Direct]]}}</ref> == Опис == Едногодишно растение, високо до 100 цм. Стеблото полегнато или вертикално, разгрането, мазно, голо. Листовите последователни, долните триаглесто-ромбични, назабени до насечени, во основата стеснети во подолга или покуса дршка. Горните потесни, издолжено-триаглести до линејно-елиптични, често копјевидни, назабени или скоро целокрајни. Долната страна на листовите со сребренест брашнест налеп, а горната сиво-зелена. Цветовите еднополни и дводомни, собрани во врвни, густи, класовидни или метличести соцветија. Женските цветови без перијант, со 2 широко-ромбични или триделни брактеоли, долги до 7 мм, до половината сраснати меѓу себе, мазни или со брадавичести израстоци. Семките кафеаво-црвеникави, голи. == Географска распространетост == ''A. tatarica'' има широка автохотна распространетост која ги опфаќа Средна Азија, Западна Монголија и Северозападна Кина, па сè до [[Алтајски Планини|Алтајските Планини]] на север. Се протега низ Мала Азија, како и низ Северна Африка и Југоисточна Европа. Дури се проширил и во делови од источните Соединети Американски Држави, забележан е во Алабама, Конектикат, Флорида, Масачусетс, Њу Џерси, Пенсилванија и Њу Хемпшир.<ref name="POWO" /><ref name=":0" /> == Распространетост во Македонија == ''Atriplex tatarica'' на територијата на Македонија расте по засолени почви и на станишта во близина на засолени почви, по ѓубришта, патишта, селски дворишта и слични други станишта. Познато за [[Скопје]], [[Куманово]] - с. [[Доброшане]], [[Овче Поле]] - с. [[Ерџелија]]. Се посочува за [[Битола|Битолско]], [[Прилеп]], [[Струмица]], [[Гевгелија]]- с. [[Богданци]] и с. [[Стојаково]], [[Валандово]], [[Македонски Брод]] - [[Порече]]. == Живеалиште == Во својата родна област на распространетост во Средните и западните делови на Централна Азија и Централна Европа, ''A. tatarica'' обично се наоѓа во големи популации во крајбрежните области каде што почвата има високи концентрации на [[Соли|растворливи соли]]. Има силна толеранција и на хранливите материи и на соленоста, а обично се среќава и во рудерални живеалишта. Тоа е рано сукцесивно растение кое ги населува урбаните средини, покрај патиштата, железниците, депониите и купови ѓубриво.<ref name=":0" /> Размножувањето на растението по патиштата може да се припише на неговите семиња покриени со [[Прицветник|брактеоли]] кои лесно се лепат на автомобилските гуми.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Лобода]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 4ybz5gwpgu28zarhl3bnma0gel8y36j Разговор:Училиште за љубов 1 1402447 5625715 2026-09-09T09:56:10Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5625715 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Разговор:Поучната и весела приказна за Колино 1 1402448 5625719 2026-09-09T09:59:38Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5625719 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Разговор:Мечката и куклата 1 1402449 5625723 2026-09-09T10:10:22Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5625723 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Разговор:Жената (филм од 1959 година) 1 1402450 5625726 2026-09-09T10:25:58Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5625726 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Atriplex patula 0 1402451 5625727 2026-09-09T10:28:40Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1361018257|Atriplex patula]]“ 5625727 wikitext text/x-wiki '''''Atriplex patula''''' е рудерален, циркумбореален вид на [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од родот ''[[Лобода|Atriplex]]'' натурализиран во многу умерени региони. == Опис == Едногодишно растение, високо до 100 цм. Стеблото вертикално или се издигнува, разгрането, најчесто голо. Долните листови наспрамни, ромбично-копјевидни, 3-14 цм долги, 1-6 цм широки, целокрајни или насечени, во основата клиновидно стеснети. Горните ланцетни до линејно-ланцетни, целокрајни. Сите листови зелени, голи. Цветовите еднополни и дводомни, групирани во врвни, растресити класовидни соцветија. Женските цветови без перијант, со 2 широко-ромбични или јајцевидно-ромбични, целокрајни или назабени брактеоли, долги 5-7 мм. Во основата сраснати, обично препокриени со брадавичести израстоци, зелени, голи, или пак со брашнест налеп. Семките од два типа. Едните се светлокафеави, со пречник од 2-3 мм, a другите црни, со пречник од 1-2 мм.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=426-425}}</ref> Распространетост во Македонија Расте покрај населби, патишта, или пак како коровно растение, на површини со окопни култури, по угари, бавчи и сл. Познато за [[Скопје]], [[Дервенска Клисура]] - рудник [[Рудник Радуша|Радуша]], [[Таорска Клисура]], [[Овче Поле]], [[Прилеп]] - [[Бабуна (планина)]], [[Македонски Брод]] - с. [[Самоков]], [[Кичево]] - [[Стража (превој)|Стража]]. Се посочува за [[Охрид]] и [[Битола]].<ref name=":02" />{{Галерија|Atriplex patula (5129939806).jpg|''Atriplex patula'', female flower with bracteoles and seed}} == Таксономија == Видот бил член на семејството [[Amaranthaceae|Chenopodiaceae]], сега дел од Amaranthaceae, семејството [[штир]].<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Sukhorukov|first=Alexander|last2=Kushunina|first2=Maria|last3=Verloove|first3=Filip|date=14 July 2016|title=Notes on Atriplex, Oxybasis and Dysphania (Chenopodiaceae) in West-Central Tropical Africa|journal=Plant Ecology and Evolution|volume=149|issue=2|pages=249–256|bibcode=2016PlEcE.149..249S|doi=10.5091/plecevo.2016.1181|doi-access=free}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Видот има широк опсег, вклучувајќи полусуви пустини и крајбрежни области во [[Азија]], [[Северна Америка]], [[Европа]] и [[Африка]].<ref name=":0" /> Најчесто расте покрај патишта и депонии.<ref>{{Наведено списание|last=Prokopiev|first=I. A.|last2=Filippova|first2=F. V.|last3=Shein|first3=A. A.|date=March 2012|title=Effect of anthropogenic pollution with dust containing heavy metals on seed progeny of spear saltbush|url=http://link.springer.com/10.1134/S1021443712020148|journal=Russian Journal of Plant Physiology|language=en|volume=59|issue=2|pages=212–216|bibcode=2012RuJPP..59..212P|doi=10.1134/S1021443712020148|issn=1021-4437|url-access=subscription}}</ref> Иако е општо познато дека видот бил натурализиран во Северна Америка дури од 18 век,<ref>{{EFloras|1|242414718|Atriplex patula|volume=4}}</ref> семето што му се припишува на овој вид се јавува на западниот брег на Северна Америка во закопани мочуришни наслаги кои датираат од времето пред европската колонизација на Америка. == Употреба == Младите листови и изданоци се јадат сурови или варени и се користат како замена за [[спанаќ]],<ref>{{Наведена книга|title=Food for Free|last=Mabey|first=Richard|publisher=Collins|year=2012|isbn=978-000-743847-1|location=London|page=104|author-link=Richard Mabey}}</ref> но сами по себе имаат блуткав вкус.<ref>{{Наведена книга|title=Concise Foraging Guide|last=Francis-Baker|first=Tiffany|date=2021|publisher=[[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury]]|isbn=978-1-4729-8474-6|series=[[The Wildlife Trusts]]|location=London|page=54}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Лобода]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 9lw3h3214op0yhew1y88av3a5gp7hew 5625728 5625727 2026-09-09T10:30:02Z BosaFi 115936 5625728 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=UitstaandeMeldeSorinnesDSCN4516.JPG|status={{TNCStatus}}|status_system=TNC|genus=Atriplex|species=patula|authority=[[L.]]}} '''''Atriplex patula''''' е вид на [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од родот ''[[Лобода|Atriplex]]'' натурализиран во многу умерени региони. == Опис == Едногодишно растение, високо до 100 цм. Стеблото вертикално или се издигнува, разгрането, најчесто голо. Долните листови наспрамни, ромбично-копјевидни, 3-14 цм долги, 1-6 цм широки, целокрајни или насечени, во основата клиновидно стеснети. Горните ланцетни до линејно-ланцетни, целокрајни. Сите листови зелени, голи. Цветовите еднополни и дводомни, групирани во врвни, растресити класовидни соцветија. Женските цветови без перијант, со 2 широко-ромбични или јајцевидно-ромбични, целокрајни или назабени брактеоли, долги 5-7 мм. Во основата сраснати, обично препокриени со брадавичести израстоци, зелени, голи, или пак со брашнест налеп. Семките од два типа. Едните се светлокафеави, со пречник од 2-3 мм, a другите црни, со пречник од 1-2 мм.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=426-425}}</ref> Распространетост во Македонија Расте покрај населби, патишта, или пак како коровно растение, на површини со окопни култури, по угари, бавчи и сл. Познато за [[Скопје]], [[Дервенска Клисура]] - рудник [[Рудник Радуша|Радуша]], [[Таорска Клисура]], [[Овче Поле]], [[Прилеп]] - [[Бабуна (планина)]], [[Македонски Брод]] - с. [[Самоков]], [[Кичево]] - [[Стража (превој)|Стража]]. Се посочува за [[Охрид]] и [[Битола]].<ref name=":02" />{{Галерија|Atriplex patula (5129939806).jpg|''Atriplex patula'', женски цвет со брактеоли }} == Таксономија == Видот бил член на семејството [[Amaranthaceae|Chenopodiaceae]], сега дел од Amaranthaceae, семејството [[штир]].<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Sukhorukov|first=Alexander|last2=Kushunina|first2=Maria|last3=Verloove|first3=Filip|date=14 July 2016|title=Notes on Atriplex, Oxybasis and Dysphania (Chenopodiaceae) in West-Central Tropical Africa|journal=Plant Ecology and Evolution|volume=149|issue=2|pages=249–256|bibcode=2016PlEcE.149..249S|doi=10.5091/plecevo.2016.1181|doi-access=free}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Видот има широк опсег, вклучувајќи полусуви пустини и крајбрежни области во [[Азија]], [[Северна Америка]], [[Европа]] и [[Африка]].<ref name=":0" /> Најчесто расте покрај патишта и депонии.<ref>{{Наведено списание|last=Prokopiev|first=I. A.|last2=Filippova|first2=F. V.|last3=Shein|first3=A. A.|date=March 2012|title=Effect of anthropogenic pollution with dust containing heavy metals on seed progeny of spear saltbush|url=http://link.springer.com/10.1134/S1021443712020148|journal=Russian Journal of Plant Physiology|language=en|volume=59|issue=2|pages=212–216|bibcode=2012RuJPP..59..212P|doi=10.1134/S1021443712020148|issn=1021-4437|url-access=subscription}}</ref> Иако е општо познато дека видот бил натурализиран во Северна Америка дури од 18 век,<ref>{{EFloras|1|242414718|Atriplex patula|volume=4}}</ref> семето што му се припишува на овој вид се јавува на западниот брег на Северна Америка во закопани мочуришни наслаги кои датираат од времето пред европската колонизација на Америка. == Употреба == Младите листови и изданоци се јадат сурови или варени и се користат како замена за [[спанаќ]],<ref>{{Наведена книга|title=Food for Free|last=Mabey|first=Richard|publisher=Collins|year=2012|isbn=978-000-743847-1|location=London|page=104|author-link=Richard Mabey}}</ref> но сами по себе имаат блуткав вкус.<ref>{{Наведена книга|title=Concise Foraging Guide|last=Francis-Baker|first=Tiffany|date=2021|publisher=[[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury]]|isbn=978-1-4729-8474-6|series=[[The Wildlife Trusts]]|location=London|page=54}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Лобода]] [[Категорија:Флора на Македонија]] jfr5a2tkmgtxa39n058i1lsa6jr0j4a Шармантен идиот 0 1402452 5625733 2026-09-09T10:51:07Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Шармантен идиот]] на [[Шармантниот идиот]] 5625733 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Шармантниот идиот]] nmf1bjhowcntyemy9e0r8h9ouh78fvu Разговор:Шармантниот идиот 1 1402453 5625734 2026-09-09T10:51:18Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5625734 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Разговор:Љубов на перница 1 1402454 5625740 2026-09-09T11:08:59Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{закосен наслов}} 5625740 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} jaiyifq8avwhejrbn2u6uaevnisikbd Krascheninnikovia 0 1402457 5625751 2026-09-09T11:24:43Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1368231418|Krascheninnikovia]]“ 5625751 wikitext text/x-wiki '''''Krascheninnikovia''''' е род на цветни растенија во потсемејството [[Chenopodioideae]] од семејството [[Amaranthaceae]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.canadiancattlemen.ca/2015/04/30/winterfat-a-protein-rich-forage-for-cattle/|title=This native grassland shrub is a protein-rich forage for cattle|date=2015-04-30|work=Canadian Cattlemen|access-date=2018-07-16|language=en-US}}</ref> Тие се познати од Евроазија и западна Северна Америка. Ова се влакнести повеќегодишни растенија или мали [[Грмушка|грмушки]] кои можат да бидат еднодомни или дводомни. == Опис == Еднодомни и дводомни грмушести растенија препокриени со густи ѕвездести влакна. Листовите последователни, плоскати и целокрајни. Цветовите собрани во снопчиња. Машките цветови со густи ѕвездести влакна, без брактеоли, со 4 перијантни ливчиња и со 4 прашника. Женските цветови во пазувите на листовите, без перијант, но со 2 брактеоли кои се странично сплескани и повеќе од половината сраснати помеѓу себе, со ѕвездести влакна. Плодникот со долго столпче и со 2 долги кончести жига. Семките вертикални.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=428}}</ref> == Распространетост == Видовите ''Krascheninnikovia'' се најраспространети во [[Евроазија]],<ref name="FlChina">{{EFloras|2|117271|''Krascheninnikovia''}}</ref><ref name="FlPakistan">{{EFloras|5|117271|''Krascheninnikovia''}}</ref> а два вида се јавуваат во [[Северна Америка]].<ref name="FlNAmerica">{{EFloras|1|117271|''Krascheninnikovia''}}</ref> Во [[Европа]], ''[[Krascheninnikovia ceratoides]]'' е единствениот вид, автохтон е во источна и јужна Европа, Зимската матност се јавува во сувите дно на долините, на рамните и на ридовите, на надморска височина помеѓу 730-2,830 м. Отпорен е на суша и нетолерантен на поплави, вишок вода или кисели почви. Производството на семе, особено во пустинските региони, зависи од врнежите. За да создаде повеќе семе му одговара кога има значителни летни врнежи. ''Krascheninnikovia'' се јавуваат на добро дренирани, варовнички почви со ниски до умерени концентрации на сол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://extension.usu.edu/rangeplants/shrubs-and-trees/SageWhite|title=Winterfat|work=extension.usu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20200722170222/https://extension.usu.edu/rangeplants/shrubs-and-trees/SageWhite|archive-date=2020-07-22|accessdate=2020-07-22}}</ref> == Систематика == ''Krascheninnikovia'' првпат била опишана во 1772 година од [[Јохан Антон Гилденштад]].<ref>{{Наведена книга|title=Novi Commentarii Academiae Scientiarum Imperalis Petropolitanae|volume=16|page=551}}</ref> Родот бил именуван по [[Русија|рускиот]] [[Ботаника|ботаничар]] и истражувач,[[Степан Крашениников]]. Типски вид е ''[[Krascheninnikovia ceratoides]]'' (L.) Gueldenst.<ref name="Tropicos">{{Tropicos|40000126|Krascheninnikovia}}</ref> Постарото име ''Ceratoides'' морало да се отфрли: бидејќи се однесувало само на опис од страна на [[Жозеф Питон де Турнефор]], и го опфаќа типот на сродниот род ''[[Ceratocarpus]]''.<ref name="FlChina" /> Родот ''Krascheninnikovia'' припаѓа на потсемејството [[Chenopodioideae]] од семејството [[Amaranthaceae]]. Откако биле извршени [[Филогенија|филогенетските]] истражувања, биле групирани во племето [[Axyrideae]].<ref name="Kadereit">{{Наведено списание|last=Kadereit|first=Gudrun|last2=Mavrodiev|first2=Evgeny V.|last3=Zacharias|first3=Elizabeth H.|last4=Sukhorukov|first4=Alexander P.|date=2010|title=Molecular phylogeny of Atripliceae (Chenopodioideae, Chenopodiaceae): Implications for systematics, biogeography, flower and fruit evolution, and the origin of C 4 photosynthesis|journal=American Journal of Botany|volume=97|issue=10|pages=1664–1687|doi=10.3732/ajb.1000169|issn=0002-9122|pmid=21616801}}</ref> [[Податотека:Krascheninnikovia_ceratoides_sl_4.jpg|мини| ''[[Krascheninnikovia ceratoides]]'']] Родот вклучува три прифатени видови: ) * ''[[Krascheninnikovia ceratoides]]'' {{Мали|(L.) Gueldenst.}} (вклучувајќи го и ''Krascheninnikovia lenensis'' {{Мали|(Kumin.) Tzvelev}} ) – од Европа до Источна Азија * ''[[Krascheninnikovia fruticulosa]]'' {{Мали|(Pazij.) Czerep.}} – во Азија * ''[[Krascheninnikovia lanata]]'' {{Мали|(Pursh) A.Meeuse & A.Smit}} – во Северна Америка == Наводи == <references> <ref name="FlNAmerica" /> <ref name="FlPakistan" /> <ref name="FlChina" /> <ref name="GRIN" /> <ref name="Kadereit" /> <ref name="Tropicos" /> <ref name="Uotila" /> </references> == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3084,3187 Рачен третман на Џепсон] * [https://plants.sc.egov.usda.gov/plant-profile/KRASC Профил на растенија од USDA] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ejp63w8vi7sbd77rsn2hx5rlv9mdp4u 5625767 5625751 2026-09-09T11:27:23Z BosaFi 115936 /* Наводи */ 5625767 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Krascheninnikovia lanata 2.jpg |image_caption = ''[[Krascheninnikovia lanata]]'' |display_parents = 2 |taxon = Krascheninnikovia |authority = [[Güldenst.]] (1772), nom. cons. |subdivision_ranks = Species |subdivision = 3 |subdivision_ref = |synonyms = *''Ceratoides'' <small>Gagnebin (1755)</small> *''Ceratospermum'' {{small|Pers. (1807), nom. superfl.}} |synonyms_ref = }} '''''Krascheninnikovia''''' е род на цветни растенија во потсемејството [[Chenopodioideae]] од семејството [[Amaranthaceae]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.canadiancattlemen.ca/2015/04/30/winterfat-a-protein-rich-forage-for-cattle/|title=This native grassland shrub is a protein-rich forage for cattle|date=2015-04-30|work=Canadian Cattlemen|access-date=2018-07-16|language=en-US}}</ref> Тие се познати од Евроазија и западна Северна Америка. Ова се влакнести повеќегодишни растенија или мали [[Грмушка|грмушки]] кои можат да бидат еднодомни или дводомни. == Опис == Еднодомни и дводомни грмушести растенија препокриени со густи ѕвездести влакна. Листовите последователни, плоскати и целокрајни. Цветовите собрани во снопчиња. Машките цветови со густи ѕвездести влакна, без брактеоли, со 4 перијантни ливчиња и со 4 прашника. Женските цветови во пазувите на листовите, без перијант, но со 2 брактеоли кои се странично сплескани и повеќе од половината сраснати помеѓу себе, со ѕвездести влакна. Плодникот со долго столпче и со 2 долги кончести жига. Семките вертикални.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=428}}</ref> == Распространетост == Видовите ''Krascheninnikovia'' се најраспространети во [[Евроазија]],<ref name="FlChina">{{EFloras|2|117271|''Krascheninnikovia''}}</ref><ref name="FlPakistan">{{EFloras|5|117271|''Krascheninnikovia''}}</ref> а два вида се јавуваат во [[Северна Америка]].<ref name="FlNAmerica">{{EFloras|1|117271|''Krascheninnikovia''}}</ref> Во [[Европа]], ''[[Krascheninnikovia ceratoides]]'' е единствениот вид, автохтон е во источна и јужна Европа, Зимската матност се јавува во сувите дно на долините, на рамните и на ридовите, на надморска височина помеѓу 730-2,830 м. Отпорен е на суша и нетолерантен на поплави, вишок вода или кисели почви. Производството на семе, особено во пустинските региони, зависи од врнежите. За да создаде повеќе семе му одговара кога има значителни летни врнежи. ''Krascheninnikovia'' се јавуваат на добро дренирани, варовнички почви со ниски до умерени концентрации на сол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://extension.usu.edu/rangeplants/shrubs-and-trees/SageWhite|title=Winterfat|work=extension.usu.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20200722170222/https://extension.usu.edu/rangeplants/shrubs-and-trees/SageWhite|archive-date=2020-07-22|accessdate=2020-07-22}}</ref> == Систематика == ''Krascheninnikovia'' првпат била опишана во 1772 година од [[Јохан Антон Гилденштад]].<ref>{{Наведена книга|title=Novi Commentarii Academiae Scientiarum Imperalis Petropolitanae|volume=16|page=551}}</ref> Родот бил именуван по [[Русија|рускиот]] [[Ботаника|ботаничар]] и истражувач,[[Степан Крашениников]]. Типски вид е ''[[Krascheninnikovia ceratoides]]'' (L.) Gueldenst.<ref name="Tropicos">{{Tropicos|40000126|Krascheninnikovia}}</ref> Постарото име ''Ceratoides'' морало да се отфрли: бидејќи се однесувало само на опис од страна на [[Жозеф Питон де Турнефор]], и го опфаќа типот на сродниот род ''[[Ceratocarpus]]''.<ref name="FlChina" /> Родот ''Krascheninnikovia'' припаѓа на потсемејството [[Chenopodioideae]] од семејството [[Amaranthaceae]]. Откако биле извршени [[Филогенија|филогенетските]] истражувања, биле групирани во племето [[Axyrideae]].<ref name="Kadereit">{{Наведено списание|last=Kadereit|first=Gudrun|last2=Mavrodiev|first2=Evgeny V.|last3=Zacharias|first3=Elizabeth H.|last4=Sukhorukov|first4=Alexander P.|date=2010|title=Molecular phylogeny of Atripliceae (Chenopodioideae, Chenopodiaceae): Implications for systematics, biogeography, flower and fruit evolution, and the origin of C 4 photosynthesis|journal=American Journal of Botany|volume=97|issue=10|pages=1664–1687|doi=10.3732/ajb.1000169|issn=0002-9122|pmid=21616801}}</ref> [[Податотека:Krascheninnikovia_ceratoides_sl_4.jpg|мини| ''[[Krascheninnikovia ceratoides]]'']] Родот вклучува три прифатени видови: ) * ''[[Krascheninnikovia ceratoides]]'' {{Мали|(L.) Gueldenst.}} (вклучувајќи го и ''Krascheninnikovia lenensis'' {{Мали|(Kumin.) Tzvelev}} ) – од Европа до Источна Азија * ''[[Krascheninnikovia fruticulosa]]'' {{Мали|(Pazij.) Czerep.}} – во Азија * ''[[Krascheninnikovia lanata]]'' {{Мали|(Pursh) A.Meeuse & A.Smit}} – во Северна Америка == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?3084,3187 Рачен третман на Џепсон] * [https://plants.sc.egov.usda.gov/plant-profile/KRASC Профил на растенија од USDA] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Диволободови]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Флора на Македонија]] k17oz7mp2xdxpc1z1mxoktrtrk2ssp2 Разговор:Легендата за кралот Франчи 1 1402458 5625769 2026-09-09T11:32:15Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5625769 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Извонредни истории (филм, 1968) 0 1402459 5625778 2026-09-09T11:46:40Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Извонредни истории (филм, 1968)]] на [[Духовите на мртвите]] 5625778 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Духовите на мртвите]] dvt3246zr9gn4uavre81pua0mtdap43 5625779 5625778 2026-09-09T11:46:48Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Духовите на мртвите]] 5625779 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 5625781 5625779 2026-09-09T11:52:01Z Jtasevski123 69538 5625781 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Духовите на мртвите) sgkzn2qn1dgutsv464tyl3b9lh7me6a 5625782 5625781 2026-09-09T11:52:50Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Духовите на мртвите]] 5625782 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Духовите на мртвите]] gt6e3s0pn8ohbdpi3xv79d1fxjesge4 Разговор:Духовите на мртвите 1 1402460 5625786 2026-09-09T11:56:24Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5625786 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc